Tytuł oryginału: Argentineren der kom sejlende på en cedertæsplanke

Przekład z języka duńskiego: Joanna Cymbrykiewicz

Copyright © Morten Vittrup, 2022

This edition: © Word Audio Publishing International/Gyldendal A/S, Copenhagen 2022

Projekt graficzny okładki: Andreas Kjærgaard

Redakcja: Witold Kowalczyk

Korekta: Maria Zając

ISBN 978-87-0234-963-4

Wszelkie podobieństwo do osób i zdarzeń jest przypadkowe.

Word Audio Publishing International/Gyldendal A/S | Klareboderne 3 | DK-1115 Copenhagen K

www.gyldendal.dk

www.wordaudio.se

Dla rzeczywistej Sofíi, która pomogła w doprowadzeniu tej powieści do finału.

Prolog

Siedzieli ciasno spleceni w ciemności. Czuła się o czterdzieści lat młodsza. Jego skóra od razu wydała jej się bardziej sprężysta, gdy wodziła palcem po grzbiecie jego dłoni. Iluzja wspomnienia, siła opowieści. Tak naprawdę oboje byli starzy, a ich skóra anemiczna i szorstka. Wkrótce umrą, w każdym razie jedno z nich.

Pocałowała go w policzek, wgramoliła się z powrotem do łóżka i opatuliła kocem.

– Wciąż jesteś mi winien opowieść – powiedziała. – Chciałabym ją teraz usłyszeć.

– Jeszcze nikt nigdy jej nie słyszał, w każdym razie nikt nie zna pełnej wersji.

– To opowiedz ją mnie.

Uniósł się i wczołgał do łóżka. Przesunęła się, by mógł się położyć za nią. Na płatku ucha czuła jego oddech.

– Czy to historia o wielorybnikach? – wyszeptała w ścianę.

– Mhm. I o kaszalotach, albatrosach i szaleństwie na krańcu świata – odparł szeptem głos, od którego nawet po tylu latach wciąż miękło jej serce. – Ale przede wszystkim jest to historia o tym, jak zabiłem człowieka.

Malaga, rok 1954

Wybór

Gdy tylko jajka wylądowały w gotującej się wody, Sofía zaczęła odmawiać credo.

– Wierzę w Boga, Ojca Wszechmogącego, Stworzyciela nieba i ziemi, i w Jezusa Chrystusa, Syna Jego jedynego, Pana naszego, który się począł z Ducha Świętego, narodził się z Maryi Panny, umęczon pod Ponckim Piłatem, ukrzyżowan, umarł i pogrzebion. Zstąpił do piekieł, trzeciego dnia zmartwychwstał. Wstąpił na niebiosa, siedzi po prawicy Boga Ojca Wszechmogącego. Stamtąd przyjdzie sądzić żywych i umarłych. Wierzę w Ducha Świętego, święty Kościół powszechny, świętych obcowanie, grzechów odpuszczenie, ciała zmartwychwstanie, żywot wieczny. Amen.

Wyjęła płaski gliniany półmisek z jednej z licznych półek kuchennych, wytarła go ścierką i postawiła na blacie obok kuchenki. Rzuciła okiem na okno, za którym miękkie kaskady wiosennego deszczu padały na krzaki lawendy w klasztornym ogrodzie. Przy pniach drzew utrzymywała się wciąż poranna mgiełka.

Skończywszy credo, zabrała się do Ojcze nasz. Gdy doszła do połowy drugiego razu, do kuchni zajrzała siostra Maria Ángeles i skinieniem głowy przywitała się z Sofíą. Nie chciała przeszkadzać jej w modlitwie, otworzyła tylko żeliwne drzwiczki pieca pod kuchenką, by dorzucić kilka polan do rozżarzonego jak piekło paleniska. Gdyby siostrzyczkom z klasztoru San Luis trzeba było przypomnieć, co na nie czeka w piekle, wystarczyło otworzyć piec.

W kuchni panowało zawsze nieznośne gorąco, gdy piec był rozpalony, szczególnie w tak ciepłe dni jak ten. Wielkanoc w tym roku wypadała późno, dopiero na początku kwietnia.

Odmówiwszy pięć razy Ojcze nasz, Sofía drewnianą łyżką wyłowiła jajka z wody, jedno po drugim, i ostrożnie ułożyła je na glinianym półmisku. Matka wbiła jej do głowy, że przy gotowaniu jajek jedno credo i pięć Ojcze nasz nigdy nie zawodziło, gwarantowało zarazem właściwy czas gotowania, jak i zachowanie spokoju ducha.

Z półmiskiem w ręku przeszła przez jadalnię i wkroczyła do wschodniego skrzydła. Leżeli tu umierający, nieuleczalnie chorzy i ci z demencją. Chorzy na choroby uleczalne, pacjenci z tyfusem, łagodnym zapaleniem oskrzeli, polio czy zapaleniem płuc leżeli na pierwszym piętrze, bo o własnych siłach nie mogli się poruszać po schodach.

W sali sypialnej strop był niski i podparty belkami. Pokryte brązem krzyże strzegły każdego łóżka, ściany były praktycznie nagie, z widocznymi śladami wilgoci. Źródło światła zapewniały jedna jedyna żarówka, duże przeszklone drzwi z żelaznymi szprosami i łukowe okno na przeciwległej ścianie sali. Na bocznych ścianach też znajdowały się okna, ale przez większość czasu zasłaniały je masywne okiennice, chroniące pomieszczenie przed najgorszym skwarem.

Przeorysza namówiła jednego z robotników o długiej liście grzechów, by tuż przy drzwiach zamontował umywalkę. Dzięki niej w sali można było przynajmniej przemywać rany i przepłukiwać opatrunki. Sofía postawiła półmisek z jajkami na szafce pod umywalką. Siostry przechowywały w niej miednice, bawełniane pieluchy i baseny; opiaty i wszystkie inne leki trzymano pod kluczem w komórce na parterze.

Zwykle o poranku pacjentom w San Luis nie podawano jajek, ale tym razem przeorysza na to zezwoliła. W końcu to Wielkanoc. Nawet umierający ma prawo do jednego świątecznego jajka – argumentowała Sofía.

Pierwszym pacjentem, który otrzymał jajko, był Pablo Herrera, wierzący stary pracownik odlewni o kapryśnym organizmie, który nie mógł się zdecydować, czy Pabla wykończy demencja, czy zapalenie oskrzeli. Sofía otarła mu pot z czoła, usunęła z jego piersi szmatkę z wykasłaną flegmą, wytarła mu brodę i położyła czysty gałganek na stoliku nocnym przy łóżku. Potem pomogła mężczyźnie usadowić się w wózku inwalidzkim i powiozła go w stronę przeszklonych drzwi. Wychodziły na klasztorną loggię, ale ze względu na deszcz padający tego dnia Sofía uznała, że lepiej, by pozostały zamknięte.

– Miałby pan ochotę na świąteczne jajko? – Nie czekając na odpowiedź, otworzyła zaciśniętą pięść starca i położyła mu jajko na dłoni, zupełnie tak, jak by to uczyniła z różańcem.

Dokonała pospiesznego obchodu wzdłuż wszystkich ścian. Łóżka, dziewięć po każdej stronie, znacznie się od siebie różniły pochodzeniem i wyglądem. Niektóre były wysokie, inne niskie. Jedne wykonano z masywnego drewna, drugie z cienkiego zardzewiałego metalu, część przytwierdzono na stałe do podłogi, pozostałe zaś można było przesuwać w zależności od potrzeb. Każde było posłane pożółkłą pościelą i przy każdym stała szafka nocna.

Sofía przykładała dłoń do czoła pacjentów, by sprawdzić im temperaturę, następnie na chwilę odchylała kołdrę, by się upewnić, czy nie nadszedł czas zmiany spodni lub pieluch. Przytomnych chorych obdarzała uśmiechem i pozdrowieniem, a zaraz potem częstowała jajkiem na twardo. Niewiele więcej mogła zdziałać. Nie dlatego, że siostry nie pragnęły ratować swoich pacjentów – tych z demencją, potępionych, odrzuconych i nieszczęśliwych – ale z tego powodu, że środki Kościoła były niewspółmierne wobec ambicji opiekunek. Penicylina, antybiotyki, morfina i kodeina stanowiły dobra luksusowe, trzymane pod kluczem. Poza tym w San Luis nie dysponowano podstawową wiedzą medyczną. Siostry leczyły przecież dusze, nie ciała.

Sofía i osiem zakonnic mogły z reguły tylko modlić się za pacjentów, ewentualnie sprawić, by zacisnęli dłonie na różańcu, i przypomnieć im, jak się nim posługiwać, posmarować pod nosem sporządzoną domowym sposobem pomadą mentolową lub otrzeć ich twarze wodą różaną, by woń niedomytego ciała sąsiada lub odór wychodka znajdującego się na końcu klasztornego ogrodu nie przeszkadzały chorym w walce ze śmiercią.

Ci zaś leżeli w półmroku, czekając, aż starość, tyfus, gruźlica, polio, szkarlatyna, niedożywienie, brak chęci do życia czy któraś z tuzina innych plag nawiedzających Hiszpanię wyzwoli ich z niedoli i zabierze do Ojca w Królestwie Niebieskim.

Wiedza medyczna była w San Luis atrybutem jednego jedynego lekarza – starszego pana, który, jak wieść niosła, zapowiadał się niegdyś na wyjątkowo obiecującego chirurga, dopóki napad niekontrolowanych drgawek nie pogrzebał tej kariery raz na zawsze. Wszyscy wiedzieli, że aby uspokoić ręce, sięgał po spirytus. Siostry wstające bardzo wcześnie rano nieraz znajdowały lekarza leżącego na rabacie lawendy, nieprzytomnego z opicia, ale odwracały wzrok. Żadne przyzwyczajenie nie jest aż tak grzeszne, by nie można mu było zaradzić odmówieniem jednej czy dwóch zdrowasiek, a czy Pan znalazłby lepsze miejsce, by przytrzymać zagubioną duszę na krótkim postronku, niż klasztor?

Gdy Sofía wróciła do Pabla Herrery, jego głowa spoczywała na piersi. Spał. Sofía przyprowadziła wózek z powrotem do łóżka i pomogła pacjentowi się położyć. Zakończyła posługę, odmawiając modlitwę za jego duszę.

Wyszła z sali nieuleczalnie chorych we wschodnim skrzydle i wróciła do kuchni. W jadalni pozdrowiła przeoryszę i siostrę Agnetę, które nakrywały do posiłku. Transmisja radiowa mszy w Madrycie już się skończyła i nadawano tradycyjne piosenki.

– Dzień dobry, panno Baéz – przywitała się z nią przeorysza, nie przerywając układania sztućców i talerzy na stole. – Jak pacjenci przyjęli pani gest? – spytała, uśmiechając się do niej.

– Niektórzy lepiej niż inni. Pewnie gdybym podarowała im po kamieniu szlachetnym, nie zauważyliby różnicy.

Przeorysza wymieniła spojrzenia z siostrą Agnetą.

– Pani oddanie pacjentom jest wyjątkowe i wzbudza szacunek – powiedziała siostra przełożona przy wtórze brzęku blaszanych talerzyków i wesołej copli andaluzyjskiej. – Trzeba to pani oddać.

– Dziękuję, siostro Maribel.

Pochwała przeoryszy brzmiała jak telegram. W jej wypowiedzi nie można było zarejestrować zmian tempa czy tonu. A jednak Sofía ją chłonęła, czując niedosyt uznania.

– Miała pani możliwość zastanowienia się nad naszą propozycją?

Sofía pokręciła głową.

– Chyba zabrakło mi czasu. Mam nadzieję, że siostra rozumie.

– Naturalnie. Najważniejsze, by zadała sobie pani pytanie, czy jej oddanie Panu może się równać z tym, co odczuwa pani wobec swoich pacjentów. – Przeorysza poprawiła widelec. – Wysoko cenimy pani zaangażowanie, panno Baéz, ale istnieje różnica między służeniem chorym a służeniem Panu. I gdyby nawet w tej chwili była pani pewna swego powołania, to przed panią jeszcze długa droga, nim będzie można złożyć śluby zakonne.

– Czy mogę siostrę na chwilę przeprosić? Za moment wrócę.

Sofía wycofała się z jadalni, chcąc zdążyć do kaplicy. Minęła salę operacyjną i ruszyła wzdłuż loggii wychodzącej na klasztorny ogród. Znajdowały się tu cele sióstr, oznaczone krzyżem nad każdymi drzwiami. Kiedyś, ze względu na godzinki, na piętrze kaplicy mieściła się sala sypialna, ale przeorysza uznała, że sensowniej będzie przenieść siostry bliżej pacjentów we wschodnim skrzydle.

Sofía Baéz nie była zakonnicą; sama ze sobą nie potrafiła uzgodnić, czy aspiruje do tego, by nią zostać, ale jak na razie trzeci miesiąc pracowała po prostu jako wolontariuszka i w wieku dwudziestu dwóch lat była najmłodszą z dziewięciu kobiet w klasztorze San Luis. I jedyną, która nie miała stałej siedziby w zachodnim skrzydle.

San Luis przez wiele lat był klasztorem zakonu Sióstr Świętej Elżbiety, dopóki przeorysza któregoś wiosennego dnia w roku 1944 nie przeszła się po otaczającym klasztor świecie i nie wróciła całkowicie oszołomiona, zrozumiawszy, w jak opłakanym stanie znalazł się jej kraj i ilu pozbawionych kończyn weteranów, zmaltretowanych komunistycznych partyzantów, niedożywionych dzieci, ekskomunikowanych intelektualistów i rodziców, którym zabito dzieci, potrzebuje szpitalnego łóżka i ciepłego posiłku.

Siostra Maribel zwróciła się do zakonu i miejscowego biskupa z prośbą o pieniądze i od tego dnia klasztor San Luis pełnił funkcję szpitala i duchowego schronienia dla potrzebujących. Od każdej wierzącej osoby, która zapragnęła wstąpić do klasztoru, oczekiwano natomiast, że będzie pracować zarówno jako pielęgniarka, jak i pocieszycielka dusz. Każdą z nich upoważniono, by, gdy zaistnieje paląca potrzeba, mogła udzielić ostatniego namaszczenia i sakramentu pokuty[*].

W przyklasztornym ogrodzie wciąż padał deszcz, ale pod kolumnadą loggii zawsze było sucho. Z trzech stron otaczała ona atrium z królującą pośrodku marmurową fontanną, z której od czasów panowania Alfonsa VIII nie popłynęła nawet kropla wody. Kamienna statua Świętej Elżbiety – patronki klasztoru i zakonu – górowała nad fontanną, konkurując z drzewami owocowymi o bliskość Pana. Wokół fontanny wytyczono pokryte płytkami ścieżki, okolone rabatkami z krzewami leszczyny, malwami, oleandrami, a przede wszystkim lawendą, której zapach Sofía z czasem znienawidziła.

Ogród klasztorny, fasady klasztoru koloru słonecznej żółci i ogród przed budynkiem, gdzie bugenwille wystawały spomiędzy prętów płotu z kutego żelaza otaczającego grunty, przydawały klasztorowi przyjemniejszego wyglądu, niż na to zasługiwał. Pod liśćmi dzikiego wina farba odchodziła wielkimi płatami, a w upalne dni im bardziej ktoś się zbliżył do kaplicy i muru na tyłach parceli, tym mocniej w jego nozdrza wwiercał się odór z wychodków.

Sofía weszła do kaplicy. Jak zwykle wnętrze pogrążone było w sennym półmroku, oświetlały je jedynie wiecznie płonące woskowe świece i wpadające przez witraże skąpe światło słoneczne. Przy ołtarzu Sofía uklęknęła przed Maryją Panną i złożyła ręce do modlitwy, przywołując w głowie imiona osób, za które miała się pomodlić.

Lista była taka jak zazwyczaj. Sebastián. O nim na pewno nie zapomni, jego imię zawsze padało na początku. Choć wymawiała je już tysiące razy, zawsze towarzyszyła mu fala wrażeń zmysłowych. Wspomnienie kłujących młodzieńczych włosków na brodzie, drapiących ją w policzki i zostawiających delikatną woń potu. Albo wizerunek Sebastiána z zarostem dorosłego mężczyzny, którego kształt twarzy ciągle przybierał nowe formy za każdym razem, gdy Sofía go sobie wyobrażała: w którejś z zielonych dolin w Pirenejach, gdy leżąc na plecach i opierając się o pień drzewa, żuł kawałek sera i pilnował owiec.

Pomodliła się też o dobrostan rodziców. Sofía miała nadzieję na ich zbawienie, ale pragnęła żarliwie, by na drodze do nieba mogli czerpać więcej radości z życia. Jej ojciec, Roberto Baéz, nie pasjonował się perspektywą zbawienia z tą samą intensywnością co Sofía i jej matka. Jako że już dawno temu stracił wiarę, modlitwy za niego nie można było pominąć.

Wreszcie pomodliła się za siebie, zerkając kątem oka w lewo, gdzie Święta Elżbieta spoglądała na nią ze swego miejsca na ścianie. Sofíi powiedziano, że obraz przedstawia młodą Elżbietę, wyjmującą spomiędzy fałd płaszcza bukiet róż. Święta stała przy różanym lasku, a w tle widać było kościół i niebiańską światłość.

Legenda głosiła, że Elżbieta z Turyngii przemycała ze swojego zamku chleb dla biednych wieśniaków z Eisenach. Dwór potępił jej uczynek i pociągnął ją do odpowiedzialności, ale gdy strażnicy zatrzymali młodą kobietę, chleb owinięty w jej płaszcz zamienił się w róże. Narodziła się święta.

– Czy możesz dać mi znak? – wyszeptała Sofía, ale nie otrzymała żadnej odpowiedzi.

Dobrze po południu Sofía powlekła się do oddalonego o kilka kwartałów domu. Słońce zdążyło już przegonić siąpiący deszcz nad wzgórza i miasto tętniło późnopopołudniową wrzawą.

Był środek Wielkiego Tygodnia. Słychać było mosiężne trąbki rozbrzmiewające podczas którejś z licznych wielkanocnych procesji odbywających się w tym tygodniu. Od czasu do czasu odzywał się wielki bęben. W powietrzu unosił się zapach świec i kadzidła, po rynsztokach walały się odcięte główki kwiatów.

W drodze do domu minęła lokalną piekarnię, dławiąc w sobie pragnienie zakupu napolitany, słodkiego wypieku z czekoladą w środku i kruszonką na wierzchu.

Kolację jadali wcześnie, zawsze tak było w ich rodzinie. Ojciec Sofíi prowadził bar, El Zepelín, mieszczący się na parterze pod ich mieszkaniem, dlatego zazwyczaj jadali, nim Roberto czy brat Sofíi, Tristán, wracali za bar po sjeście.

Kamienica znajdowała się między starą częścią Malagi a portem, w dzielnicy Ensanche Centro, która od południowego zachodu graniczyła z Perchel, dawną dzielnicą rybacką. Parter i pierwsze piętro należały do rodziny Baézów, podczas gdy lokal na drugim piętrze zamieszkiwała starsza pani, Esperanza Vargas. Na podwórku znajdował się wspólny wychodek dla całego budynku. Sofía słyszała, że w coraz większej liczbie budynków w większych miastach Hiszpanii instaluje się toalety i kanalizację, ale nie na Calle Tomás Heredia w Maladze.

Jej domem rodzinnym było narożne mieszkanie, które otwierało się na resztę świata. Przedsionek i długi wąski korytarz bez okien pogrążone były w mroku, dopiero okna salonu wpuszczały światło do środka. Sofía mieszkała najdalej od źródła światła, po drugiej stronie korytarza. Jako najmłodszej z rodzeństwa przypadło jej w udziale pomieszkiwanie w pokoju sąsiadującym z sypialnią rodziców, pierwszym po prawej stronie od przedsionka. Przypadek chciał, że jej izdebka znajdowała się tuż nad wejściem do baru; wyglądając przez okno, widziała czerwoną markizę wiszącą nad drzwiami.

Jej dwaj starsi bracia, Jaime i Tristán, mieszkali w głębi korytarza, każdy w swoim pokoju. Kiedyś ze względu na brak miejsca zmuszeni byli do dzielenia pokoju, ale było to wiele lat temu. Niedługo miejsca zrobi się jeszcze więcej. Jaime miał dwadzieścia sześć lat, wykształcił się na krawca i, z czego Sofía zdawała sobie sprawę, szykował się na wielkie życiowe zmiany. Widywał się ukradkiem z koleżanką z pracy, wspominał nawet, że chce się jej oświadczyć, ale na razie trzymał to przed innymi w tajemnicy.

Jak zwykle jedli kolację w milczeniu, Sofía, Beatriz, Roberto i Tristán. Jaime był jeszcze w pracy. Beatriz zamknęła okiennice, by chronić dom przed wiosennym upałem, ale przez szpary przedostawały się do środka nieliczne promienie słońca.

Sofía starała się unikać tematu San Luis. Stanowił on punkt sporny nie tylko dla niej samej, lecz też dla jej rodziny, odkąd przed trzema miesiącami po powrocie do domu obwieściła, że od teraz należy ją traktować jako siostrę nowicjuszkę w klasztorze San Luis. Propozycja złożona przez przeoryszę w tamtym tygodniu sprawiła, że sytuacja stała się jeszcze bardziej napięta. Zbyt dużo niecierpliwych dusz oczekiwało na wybór Sofíi. Siostra Maribel. Święta Elżbieta. Państwo Baézowie.

– Czy jesteś już blisko podjęcia decyzji? – spytała Beatriz w momencie, gdy Sofía już sądziła, że uda jej się przetrwać posiłek bez konieczności poruszania tego tematu.

Jej matka skończyła już swoją zupę z ciecierzycy. Było coś sprzecznego z naturą w tych wąskich, ledwie rozwierających się ustach, że potrafiły tak szybko opróżnić pełen talerz zupy. Jak Sofía sięgała pamięcią, jej matka była kobietą żywiącą się strawą duchową.

Dziewczyna kątem oka spojrzała na ojca. Nie podniósł wzroku, siedział po prostu w półmroku pochylony nad talerzem, mocząc kawałki chleba w resztce zupy. Tristán się nie odzywał.

– Odnośnie do czego?

– Propozycji siostry przełożonej. Brzmi ciekawie. Powinnaś rozważyć jej przyjęcie, jeśli jesteś pewna swojej wiary.

Roberto się poruszył. Cmoknięcie językiem o podniebienie, niskie mruknięcie, drgnięcie mięśni ramion. Odłożył łyżkę.

– Beatriz, wiesz doskonale, że my dwoje mamy różne zdania na ten temat. – Skierował palec wskazujący w stronę Sofíi. – Zrobisz najlepiej, mówiąc przeoryszy, by wsadziła sobie swoją propozycję w miejsce, gdzie Pan Bóg nie zagląda. Jeśli nie masz odwagi sama jej tego powiedzieć, chętnie zrobię to za ciebie.

Sofía westchnęła.

– Nie podjęłam jeszcze żadnej decyzji. A wy wcale mi tego nie ułatwiacie.

– Trudno, bym wyrażał się jaśniej – odparł jej ojciec.

– Może potrzeba jej nie opinii, lecz wskazówek – wtrąciła Beatriz.

Roberto wywrócił oczami i wstał gwałtownie.

– Idę na dół – rzucił i wyszedł z salonu. – Kobiety – mruknął pod nosem, nim trzasnęły drzwi wejściowe.

Tristán najwyraźniej nie miał ambicji, by mieszać się do rozmowy. Jego łyżka zadźwięczała o porcelanę, gdy ją odłożył.

– Dziękuję – wymamrotał, wycierając usta serwetką, nim również i on wyszedł z mieszkania.

El Zepelín należał jeszcze do ojca Roberta. Postawiono go na ruinach dorobku życiowego innego mężczyzny, biseksualnego fryzjera, którego salon splajtował na początku wieku, gdy wyszła na jaw prawda o jego seksualności. Plotka głosiła, że fryzjer wskoczył na parowiec płynący do Ameryki Południowej, a ojciec Roberta nabył lokal za bezcen i przekształcił go w bar: sprzedał krzesła fryzjerskie i lustra w złotych ramach, zamalował niestrawne freski na ścianach, postawił wzdłuż nich wielkie beczki z winem i spirytusem, opisując ich zawartość czerwoną kredą na drewnianych deseczkach.

Gdy w roku 1934 padł martwy w magazynie, bar przypadł w spadku jego najstarszemu synowi, Robertowi, który prowadził lokal w tym samym duchu co ojciec, pozwalając reszcie rodziny pomagać w codziennych obowiązkach. Tristán pełnił funkcję barmana i kelnera, Beatriz była odpowiedzialna za ladę z tapas, Sofía szorowała podłogi, a przed południem pomagała matce obierać kartofle. Roberto nigdy jej do tego nie zmuszał, ale z drugiej strony Sofía nie czuła też, by kiedykolwiek miała wybór.

A jednak nie sprzeciwił się, gdy postanowiła zostać wolontariuszką w klasztorze, choć dla mężczyzny takiego jak on fakt, że jego jedyna córka wolała pomagać w klasztorze niż w prowadzeniu rodzinnego interesu, niewątpliwie był porażką.

Ale czy ojciec mógł w ogóle pozwolić sobie na to, by cokolwiek jej wyrzucać – myślała Sofía tego samego wieczoru, siedząc przed lustrem i szykując się do snu. Odliczała w myślach: musiało ich być pięć, pięć spośród dwudziestu dwóch dziewcząt z gimnazjum podjęło już decyzje i złożyło śluby wieczyste.

Guadalupe de la Fuente i Marisol Duarte były teraz benedyktynkami w Madrycie. Piedad Andreu, bliską przyjaciółkę Sofíi, katalońscy rodzice posłali do klasztoru w górach na północ od Barcelony, jako że z czasem już tylko zakonnice zachowywały język kataloński. I siostry Milagro, które jakoby w poszukiwaniu cudu trafiły aż do włoskiego klasztoru benedyktynek na wybrzeżu amalfitańskim.

Sofía podejrzewała, że cała piątka wiodła teraz skromne klasztorne życie, ale przynajmniej nie było to życie w nędzy, jak w wypadku tak wielu innych osób.

Czyż wszystkie nie doświadczyły przychodzenia do szkoły o pustym żołądku, aż kiszki grały im marsza pod szkolnymi mundurkami? W ich rozdętych brzuchach aż się przewracało, gdy zakonnice zmuszały je, by krzyczeć Arriba España!, aż dudniło między kamiennymi ścianami klas, choć zaledwie garstkę dziewcząt stać było na podjęcie jakiegokolwiek wysiłku. Czy wszystkie ukradkiem nie spoglądały innym w oczy, by wyczytać, jakie skrywają tragedie? Utratę ojca, brata, wujka, kuzyna czy proboszcza? Zamordowanych ukradkiem, zepchniętych z wysokości, spalonych żywcem, powieszonych, wykastrowanych? Albo po prostu zaginionych podczas wojny domowej?

To już chyba lepiej spędzić życie za murami klasztoru z jako tako wypełnionym żołądkiem, mając do dyspozycji czas, który jest konieczny, by przepracować żałobę.

Jaką lepszą alternatywę ojciec mógł zapewnić niezamężnej kobiecie w jej wieku? Nie stać go było, by posłać córkę do miejscowości La Granja w górach Sierra de Guadarrama nieopodal Madrytu, gdzie rodzina królewska miała swoją letnią rezydencję i gdzie wyższe sfery wysyłały swoje niezamężne córki, by znalazły małżonka. Wakacje w drogim San Sebastián nad Zatoką Biskajską, gdzie można było poznać synów dyplomatów i francuskich bogaczy, też nie wchodziły w rachubę.

Matka ciągała Sofíę po rozlicznych spotkaniach, na których można było poznać potencjalnych zalotników z sąsiedztwa, ale żaden z nich nie zrobił na Sofíi większego wrażenia. Bez względu na to, jak efektownie wyglądali w garniturach z goździkiem w butonierce i w koszulach z mankietami na spinki, kiedy otworzyli usta, śmierdzieli czosnkiem, a rozmawiać potrafili tylko o banałach. Sofía obawiała się spędzić pięćdziesiąt lat z mężczyzną, którego z czasem pewnie umiałaby polubić, lecz nigdy by nie pokochała. Pięćdziesiąt lat w mieszkaniu takim jak to, w którym dorastała i w którym najbardziej ekscytującym momentem byłby dzień podłączenia kanalizacji, żeby nie trzeba już było korzystać z wychodka na podwórzu. Zgodziłaby się tym samym na trwające pół wieku małżeństwo wcale nie lepsze niż to jej rodziców.

Ale jej upór oznaczał jednocześnie, że możliwości z czasem się zawężały. Dla niezamężnej kobiety w wieku Sofíi istniały praktycznie dwie opcje: iść do klasztoru lub stać się ciężarem dla rodziny.

Sofía patrzyła na swoje odbicie w lustrze. Kasztanowobrązowe loki, zakrzywiony żydowski nos, który, jak od zawsze uważała, nie pasował do jej twarzy, gładka skóra i lekko szpiczasty podbródek.

Jeden z barmanów ojca, w którym Sofía ukradkiem trochę się podkochiwała, wyznał jej kiedyś, że jego zdaniem Sofía przypomina Antoñitę Moreno, sławną wykonawczynię copli z Sewilli. Stwierdził, że dziewczyna ma jej oczy, a nawet jej nos, i że do pełnego obrazu brakowało jej tylko róży we włosach i dużych kolczyków.

Przyglądając się sobie w lustrze, Sofía bynajmniej nie widziała Antoñity Moreno, ale zadowoliłaby się też skromniejszym wyglądem. Pragnęła tylko, by z lustra patrzyła na nią spojrzeniem niewzruszonym jak skała osoba wierząca, siostra nowicjatu, pewna swojego losu i wyboru. Jednak z lustra spozierała na nią ta sama co zwykle niepewna Sofía. Męczyło ją patrzenie na tę twarz, bo była jak fotografia, której motyw bez przerwy się rozmywa i tworzy nowy, podobny. Jeden dla każdej z jej licznych osobowości.

Pierwszy motyw przedstawiał młodą dziewczynę, która jest baleriną w Nowym Jorku. W Nowym Jorku, bowiem Ameryka to coś zupełnie innego niż Calle Tomás Heredia w Maladze; balerina, bowiem taniec to zajęcie, którym parają się w tym mieście młode dziewczyny. Balerina byłaby znana, a u jej boku stałby słynny narzeczony. Ulubiona para tygodników, nowi Manolo Caracol i Lola Flores.

Fotografia sama się rozmazywała, balerina stawała się damą z wyższych sfer z Madrytu, małżonką pianisty koncertowego lub torreadora, wykształconą kobietą o szerokich biodrach i z ukrytą pod drogą sukienką karnacją klasy średniej oraz w naszyjniku z prawdziwych pereł, nie takich ze szkła czy metalu.

Motyw ten był wyraźny zaledwie przez chwilę, nim ofiarna Sofía w starszej wersji spojrzała na nią z lustra pustym wzrokiem, siedząc na brzegu łóżka w sypialni rodziców, by za chwilę pogrążona w półmroku opróżnić nocnik umierającego ojca. Następnie ujrzała jak na filmie siebie w kuchni w trakcie przygotowywania śniadania dla reszty rodziny; wizerunek opiekuńczej najmłodszej córki był najbardziej wyidealizowanym ze wszystkich wizerunków Sofíi, która miast klasztoru znalazła sobie inne więzienie, by zmitrężyć w nim swoje najlepsze lata.

Taśma celuloidowa się zatrzymała, a dziewczyna ujrzała w lustrze odbicie współczesnej zdezorientowanej Sofíi.

_______________

* W tradycji Kościoła katolickiego sakramentu namaszczenia chorych i pokuty może udzielać tylko kapłan, dlatego ten fragment należy traktować jako licentia poetica autora (wszystkie przypisy pochodzą od tłumaczki).

Mężczyzna z krańca świata

Przybył w pierwszy piątek po Wielkanocy, Sofía miała to zapamiętać na zawsze.

Przed południem przywlekli go dwaj rybacy. Przypominał Chrystusa na krzyżu, zwisając z ich ramion ze swoimi sfilcowanymi, pełnymi wodorostów włosami, brodą i głową opadającą bezwładnie na klatkę piersiową.

Targając mężczyznę do środka, rybacy opowiadali, że dostrzegli go na wybrzeżu na południe od miasta, akurat kiedy wracali z porannego połowu. Przypłynął na kawałku dryfującego drewna – powiedział jeden; śledzili go wzrokiem przez całą drogę aż do plaży i wyciągnęli, gdy fala wyrzuciła go na brzeg – dodał drugi.

Sofía zbliżyła nos do ciała mężczyzny. Rzeczywiście pachniał solą morską. Spodnie i sweter kiedyś zapewne były odpowiednio ciemne i czerwone, ale woda morska nadała im tę samą bladą barwę, niemal rozpuszczając włókna tkaniny. Jego skóra miała odcień jasnobrązowy, lecz twarz przypominała naczynie, które zbyt długo leżało w amoniaku. Wyglądało na to, że słońce przypiekło mu skórę, jednak broda musiała stanowić dla niej pewną ochronę.

Siostry stwierdziły, że jest przytomny.

– Kim pan jest? Skąd pan przybywa? – spytała w końcu jedna ze starszych zakonnic, gdy najwidoczniej wszyscy uświadomili sobie boleśnie, że stoją wokół mężczyzny zupełnie bezczynnie.

– Víctor de la Vega – odparł słabym głosem. – Przybywam z krańca świata.

Przeorysza położyła pacjenta bez papierów na parterze wschodniego skrzydła, na łóżku sąsiadującym z łóżkiem starego Pabla Herrery, który umierał na zapalenie oskrzeli, ale myślał, że znajduje się w podróży poślubnej na skalnym wybrzeżu Portugalii w towarzystwie swojej zmarłej żony. Nie dało się go położyć gdzie indziej.

Opieka nad nim przypadła Sofíi. Z pomocą siostry Maríi Ángeles dziewczyna zdjęła z niego rozpadające się ubranie, umyła mu ciało mydłem lawendowym, posmarowała maścią liliowe oparzenia słoneczne na policzku i czole i ubrała go w czysty kaftan. Potem ostrzygły mu włosy oraz brodę i podały mu basen.

Sofía zgadywała, że mężczyzna ma dwadzieścia kilka lat, ale jego stan uniemożliwiał stwierdzenie tego z całą pewnością. Może trzeba by trochę dodać lub trochę odjąć.

Przez pierwszych kilka godzin mówił niewiele. Jedna z sióstr obudziła lekarza z popołudniowej drzemki; usposobiony był szczodrze i natychmiast zalecił dawkę morfiny, choć Sofía widziała, że przeoryszy się to nie podoba. Morfina sprawiła, że pacjent osunął się w nieświadomość, a gdy lekarz wrócił z drzemki, zaordynował kolejną dawkę.

– Dziwne – stwierdził, pochylając się nad łóżkiem i beztrosko kłując chorego w różne miejsca na ciele. – Będąc lekarzem, człowiek może zajrzeć do literatury fachowej, w której znajdzie wiedzę lekarską sięgającą wielu wieków wstecz i opisującą tysiące chorób, a jednak od czasu do czasu trafia się pacjent, który wymyka się diagnozom. Ciekawe, co mu się przydarzyło. – Spojrzał na Sofíę, która przysunęła do łóżka taboret. – Siostro, proszę się nim dobrze zająć. Czy może jeszcze panno? Zresztą, co za różnica – uznał lekarz, wskazując Sofíę palcem i opuszczając salę. – Proszę po prostu sumiennie wykonywać swoją pracę, a tytulaturę zostawić Panu Bogu. On na pewno wybierze dla pani właściwą drogę.

Sofía posiedziała jeszcze jakiś czas, obserwując chorego. Słońce rozjaśniło mu włosy, które kiedyś na pewno były koloru czarnej kawy. Miał wąskie oczy i wysokie kości policzkowe, przedtem skrywane pod zarostem. I niezwykle szeroki płaski nos, który wyglądał jak u sfinksa i tak samo rzucał się w oczy jak żydowski nos Sofíi.

Gdy później wróciła na salę chorych, jej miejsce na taborecie przy łóżku zajęła María Ángeles.

– Wygląda tak błogo – szepnęła. – Jak mały chłopiec, który słodko śpi.

Sofía znalazła drugi taboret i usiadła po drugiej stronie łóżka, by dotrzymać towarzystwa Maríi Ángeles. Zmówiły Ojcze nasz oraz Zdrowaś Maryjo i rozsmarowały pacjentowi pod nosem odrobinę pomady mentolowej. Jeden z pozostałych chorych zaczął potwornie cuchnąć. Sofía pomyślała, że ona lub María Ángeles powinny wstać i zmienić mu pieluchę, ale siostra nie sprawiała wrażenia, jakby miała zamiar się podnieść.

Siedziały tak długo, że – jak zdążyła pomyśleć Sofía – ona i María Ángeles zapewne powinny się cieszyć z braku umiejętności czytania sobie w myślach; tylko na krótką, pełną skrępowania chwilę spojrzały sobie w oczy, po czym obie spuściły wzrok.

Nagle śpiące ciało uniosło się z łóżka i wrzasnęło. Sofía wbiła spojrzenie w szeroko otwarte, choć nieprzytomne oczy, które natychmiast znów się zamknęły, nim głowa opadła na poduszkę, nie wydając już z siebie słowa.

– Dobry Boże – wymamrotała María Ángeles, robiąc znak krzyża.

Sofía splotła ręce. Od razu dodała mężczyznę z krańca świata do listy osób zasługujących na stałe miejsce w jej modlitwach.

Sofía odkryła potencjał modlitwy jako pięciolatka. Owszem, Beatriz nauczyła córkę składać ręce do modlitwy, nim ta nauczyła się chodzić, ale Sofía nigdy nie przykładała się do modlitw aż do tamtego letniego dnia w 1937 roku, kiedy z ich życia zniknął Sebastián.

Pamiętała raczej pełną goryczy atmosferę niż liczne słowa, którymi obrzucali się jej ojciec i Sebastián. Początkowo były to delikatne salwy poprzetykane pauzami na zgodę, potem zajadłe bombardowanie. Małą Sofíę zamknięto w sypialni rodziców, a gdy drzwi ponownie się otworzyły, nadszedł czas, by pożegnać się ze starszym bratem: stał w drzwiach w wypucowanych kamaszach i oliwkowozielonym mundurze, dzięki któremu wyglądał jak dorosły mężczyzna.

Sofía wiedziała, że istnieje coś takiego jak wojna i że Hiszpania właśnie była w niej pogrążona, ale nie wiedziała dlaczego i nie rozumiała, czemu, na Boga, jej brat musiał w niej uczestniczyć. Pocałował ją w policzek, poczuła na skórze drapanie jego zarostu – i już go nie było.

Każdego wieczoru w czasie wojny rodzina Baézów stawiała w oknie zapaloną świeczkę, modląc się o życie Sebastiána. Gdy wojna się skończyła i wiele innych domów w dzielnicy znów wypełnił śmiech synów i ojców, którzy wrócili, Baézowie zaczęli się modlić dwa razy dziennie, wyjątkowo długo.

– Musimy wierzyć w cud – napominała matka w blasku świecy, ściskając różaniec tak mocno, że żyły, przynajmniej tak to zapamiętała Sofía, wybrzuszały się pod cienką skórą jak długie robaki.

Z każdym dniem, kiedy Sebastián nie wracał do domu, Sofía czuła, że musi się jeszcze bardziej umocnić w wierze. Również po to, by zrekompensować wiarę, którą z czasem zaczęli tracić ojciec i bracia.

Czas oczekiwania wyniszczył ich wszystkich, szczególnie rodziców. Z wyglądu byli jak dzień i noc, Roberto krępy i nabity, Beatriz drobna i szczupła jak chart afgański, ale pod jakimś względem do siebie pasowali, choć i charaktery mieli różne. Roberto, szczególnie w młodości, był bardziej ekstrawertyczny niż żona, która mogła się wydawać sucha jak wysłużona cielęca skóra, w którą oprawiono Biblię. A jednak Sofía przypominała sobie, że byli razem szczęśliwi, że śmiali się z siebie i dotykali nawzajem. Właśnie takich ich pamiętała.

Ale potem zniknął Sebastián i nic już nie było takie samo. Pod jakimś względem żal połączył rodziców, ale też ich od siebie odsunął. Smutek przywarł do nich na dobre. Uwidaczniał się w ciemnych strojach Beatriz, w wiecznym cichym półmroku mieszkania, w spojrzeniu Roberta, gdy codziennie naciągał szelki i wlókł się na dół do baru do zupełnie innego świata, którego, jak czuła Sofía, już nie cenił.

Z upływem lat Sofía musiała przyznać, że również z jej głosu ulotniła się jakaś siła, choć nie wiedzieli na pewno, czy Sebastián zginął, czy też wciąż żyje. Roberto powiedział Sofíi, że być może jej brat uciekł na północ i mieszka teraz w jakiejś zielonej dolinie w Pirenejach. Ale nie mieli pojęcia, jak było naprawdę.

W sobotę, gdy mężczyzna odzyskał przytomność, okazało się, że jest Argentyńczykiem.

Przetrwał na morzu dwa tygodnie – jak opowiadał swoim osobliwym śpiewnym dialektem, który Sofíi przywodził na myśl Włocha. Przybywał z Georgii Południowej na Południowym Oceanie Lodowatym, z miejsca, o którym Sofía nigdy nie słyszała, i przypłynął na pokładzie francuskiego frachtowca zmierzającego do Marsylii. Krótko po tym, jak statek minął Cieśninę Gibraltarską, mężczyzna podczas sztormu wypadł za burtę. Zrządzeniem losu znalazł kawałek dryfującego drewna i się go uchwycił – był pewien, że to argentyńskie drewno cedrowe. Udało mu się utrzymać przy życiu, aż dwa tygodnie później woda wyrzuciła go na brzeg.

W sali chorych pojawiła się przeorysza w towarzystwie kilku innych sióstr, by spisać opowieść mężczyzny. Potem stały tylko, patrząc po sobie. Sofía była pewna, że żadna z nich nie wiedziała, co myśleć. Marynarz z rozbitego statku? Który przypłynął na kawałku drewna wraz z porannym słońcem?

– To brzmi jak Boży cud – stwierdziła w końcu María Ángeles. Sofía dostrzegła, jak przeorysza posyła siostrze sceptyczne spojrzenie, ale wiele z pozostałych zakonnic pokiwało głowami.

– Cudem jest to, co człowiek nim uczyni – oświadczył spokojnie mężczyzna.

Był inny niż pozostali pacjenci. Nie miał demencji, nie był słabowity, nie umierał, nie wierzył. W następnych dniach Sofía ani razu nie widziała, by składał ręce do modlitwy, różańca leżącego na szafce nocnej też nie tknął, mimo że nie szczędzono mu zachęt.

Od czasu do czasu, gdy opowiadał o rybach latających, które utrzymywały go przy życiu, czy o rowkach, które żłobił w butwiejącej desce, by zachować rachubę dni, wychodził z niego doskonały gawędziarz; w innych chwilach leżał w łóżku milczący i niedostępny. Wiele razy, kiedy Sofía przychodziła rano do pracy, María Ángeles opowiadała, jak Argentyńczyk swoimi krzykami budził pół wschodniego skrzydła.

– Śnię o morzu. O tym, jak czarna matowa kipiel ściąga mnie na dno – odparł, gdy któregoś przedpołudnia Sofía zdobyła się na odwagę, by zapytać, czy pamięta swoje koszmary. Leżał w łóżku z rękami splecionymi na piersi i patrzył w sufit, podczas gdy Sofía zmieniała opatrunek. – Wiedziała pani, że jej ziomkowie nad Zatoką Biskajską jako pierwsi przed pięciuset laty zaczęli się parać wielorybnictwem?

– Niestety nie wiem zbyt dużo o wielorybnictwie. Dlaczego, na Boga, przyszło to panu na myśl? – spytała.

– Bo ja sam byłem wielorybnikiem. W dawnym życiu.

Sofía ujrzała, jak kąciki ust wykrzywiają mu się w uśmiechu.

– Na Południowym Oceanie Lodowatym, na krańcu świata. Uczestniczyłem w polowaniach na płetwale błękitne, zwyczajne i kaszaloty. Największe stworzenia na tym świecie.

– Któregoś dnia muszę o tym usłyszeć.

Sofía skończyła zmianę opatrunku i już miała odejść, gdy mężczyzna delikatnie chwycił ją za przedramię.

– Czy jest pani siostrą zakonną, jak pozostałe?

Zawahała się.

– Nie, w każdym razie jeszcze nie. Może kiedyś.

Sofía domyśliła się, że zdradził ją strój. Jako jedyna z sióstr nie ubierała się w wełniany brązowy habit i szary czepek elżbietanek, którego noszenia odmówiła. Chodziła miast tego we własnym zwyczajnym ubraniu okrytym fartuszkiem. Mimo wszystko nie była jeszcze zakonnicą. Ale może zwrócił uwagę na coś innego?

Pochylił się w jej stronę, nie zwalniając uścisku.

– W takim razie – wyszeptał – jeśli obiecam pani opowieść z pierwszej ręki z samego krańca świata, może uda mi się panią namówić na przyniesienie mi maślanego croissanta? Lub czegoś podobnego? Jestem przekonany, że zadziałałby zbawiennie na mój stan. Tutejsze jedzenie prędzej wpędzi człowieka do grobu, niż go zeń wyciągnie.

Po kilku dniach w San Luis Víctor de la Vega do tego stopnia wrócił do formy, że był w stanie przechadzać się po klasztornym ogrodzie, podpierając się tylko laską.

Sofía postanowiła uczcić ten cud. W kolejny piątek, dokładnie tydzień po przybyciu nieznajomego, nadłożyła drogi do klasztoru San Luis, by wstąpić do piekarni. Z wymuszoną powagą zapytała ekspedientkę, czy nie podarowałaby napolitany umierającemu w klasztorze pacjentowi, którego ostatnim życzeniem było posmakować tego właśnie wypieku. Zakon nie ma pieniędzy – dodała, ale siostry dołożą starań, by sprzedawczyni dostąpiła odpowiedniego błogosławieństwa. Sofía wyszła z piekarni z napolitaną z chrupiącą posypką, zawiniętą w szary papier, świadoma, że przy okazji musi pamiętać o spowiedzi.

Zastała go w klasztornym ogrodzie, siedzącego na fontannie i zatopionego w lekturze książki grubszej niż Biblia. Jedna z sióstr nakryła go na grasowaniu po klasztornej bibliotece na drugim piętrze zachodniego skrzydła.

– Co pan znalazł? – spytała Sofía, siadając obok mężczyzny.

Uniósł wzrok i wyciągnął książkę przed siebie.

– Don Kichota Cervantesa. Czytała pani?

Sofía przeczytała w swoim życiu niewiele książek, większość w gimnazjum. Liczący setki zapisanych gęstym drukiem stron Don Kichot do nich nie należał. Pokręciła głową.

– Nie jest pani molem książkowym? Nic w tym złego – dodał pospiesznie. Odłożył książkę na bok, laska wciąż leżała w poprzek na jego kolanach.

Sofía miała wątpliwości, czy podpieranie się jest mu jeszcze w ogóle potrzebne.

– Sam późno zakochałem się w literaturze – ciągnął. – I bynajmniej nie była to miłość od pierwszego wejrzenia. Ale wtedy poznałem Borgesa. Zna go pani? – Spojrzał na nią pytająco, a ona pokręciła głową.

Nie przywykła do mężczyzn, którzy zadają tyle pytań.

– Nie, zapewne nie. Ale Jorge Luis Borges to jeden z najważniejszych pisarzy w moim kraju, dziś jest już prawie całkiem ślepy, o ile mi wiadomo. Poznałem go przed wieloma laty w Café Tortoni, znanej kawiarni w Buenos Aires. Byłem wtedy małym chłopcem i przyszedłem tam z ojcem, który od czasu do czasu spotykał się z Borgesem i jego kompanami. W każde piątkowe przedpołudnie urządzali w piwnicy zamknięty klub, w którym widywali się, by dyskutować o sztuce, polityce i wszystkim, co pomiędzy. Wtedy byłem tylko chłystkiem, który nie miał ochoty na czytanie, więc tata namówił Borgesa, by opowiedział mi o niesamowitej bibliotece swojego ojca, składającej się z ponad tysiąca książek. A potem powiedział, że któregoś dnia wyobraźnia uratuje mi życie, tak jak uratowała jemu.

– I faktycznie uratowała?

– W każdym razie zrobiła dla mnie więcej niż rzeczywistość.

– Mam coś dla pana, ale siostra przełożona nie może tego zobaczyć. Niech mi pan poda książkę.

Sofía uniosła ją przed sobą, udając, że studiuje jej kartki i okładkę. W tym czasie ukradkiem wyjęła napolitanę z kieszeni fartuszka. Następnie zwróciła książkę, chowając za nią ciastko. Potem rozejrzała się po ogrodzie, by się upewnić, że nikt ich nie wyszpiegował.

– Proszę zjeść je później, kiedy nikt nie będzie widział. Jest co najmniej tak dobre jak croissant.

W fałdach sukienki zaplątał jej się okruch, więc pośliniła czubek palca, by usunąć wszystkie ślady.

Argentyńczyk odwinął szary papier. Wyglądało na to, że jest pod należytym wrażeniem.

– Jest pani pewna, że nie przysłużyłaby się światu bardziej, zostając kimś innym niż zakonnicą?

Przechadzki po klasztornym ogrodzie, odbywane przynajmniej raz dziennie, weszły im w nawyk. Opowiadał jej wtedy o swoim dzieciństwie spędzonym w Argentynie, o kwitnących drzewach jakarandy, których liliowe płatki wiosną brały parki i ulice Buenos Aires w objęcia barwy głębokiego fioletu, o ujściu la Platy, zamulonym niczym sadzawka, lecz szerokim jak morze, o kąpiących się o poranku na plaży w dzielnicy Belgrano, o bulwarowych teatrach i kinach w Corrientes. I o słynnych tangach ze swojej ojczyzny, o których przypominał sobie za każdym razem, gdy radio w refektarzu grało andaluzyjskie cople.

Opowiadał też o swoich doświadczeniach wielorybnika na krańcu świata; o pływaniu między górami lodowymi, o zapachu gnijącego tłuszczu wielorybiego i widoku statków wielorybników na Cumberland East Bay Georgii Południowej, którzy w wigilijny wieczór grali dla siebie muzykę świąteczną, by złagodzić tęsknotę za domem.

Sofía nigdy nie była dalej niż w Granadzie na wschód i Antequerze na północ, więc słuchała jego opowieści z zapartym tchem. Sama opowiadała o Maladze, o Hiszpanii, o El Caudillo Francisca Franco, o klasztorze i czekającej ją decyzji. Powinna się czuć dziwnie, zwierzając się obcej osobie, do tego mężczyźnie, ale wydawało jej się to zupełnie naturalne.

Również María Ángeles dostrzegała, jak się zdawało, zalety Argentyńczyka.

– Potrafi wspaniale słuchać – przyznała pewnego gorącego popołudnia, kiedy siedziały z Sofíą pod chłodną kolumnadą loggii każda ze swoim pacjentem. – Sprawia, że człowiek może się poczuć, jakby był jedyny na świecie.

Obserwowały Víctora de la Vegę, który w towarzystwie najsprawniejszych mieszkańców klasztoru grał właśnie w alternatywną wersję buli na przeciwległym końcu ogrodu. Rolę świnki odgrywała zwinięta w kulkę gaza, a bulami były niedojrzałe cytryny.

Sofía już jakiś czas temu zauważyła, że coraz częściej rywalizuje z Maríą Ángeles o to, która z nich lepiej się opiekuje argentyńskim pacjentem. Nieraz gdy zjawiała się o poranku, siostra siedziała już na taborecie przy jego łóżku.

Sofía czuła, jak wzbiera w niej oburzenie. María Ángeles była pulchną dobroduszną kobietą, o parę lat starszą od Sofíi, ale dopiero niedawno wstąpiła do zakonu. Dlaczego ona, siostra zakonna, odczuwała potrzebę dzielenia się uczuciami z obcym mężczyzną?

– Może moglibyśmy dostać odrobinę likieru anyżowego?! – zawołał do nich Víctor de la Vega podczas przerwy w grze.

Miał na sobie workowate płócienne spodnie i podobną, też za dużą, lnianą koszulę, o której siostra Isabel ze stanowczością twierdziła, że została mu podarowana przez niedawno zmarłego pacjenta podczas ostatniego namaszczenia. Na głowie miał szary filcowy kapelusz pożyczony od sąsiada, Pabla Herrery.

Uniósł między kciukiem a palcem wskazującym wyimaginowaną szklaneczkę, wznosząc toast w kierunku obu kobiet. Obie pokręciły głowami, ale Sofía była pewna, że María Ángeles uśmiechnęła się w duchu równie szeroko.

Argentyńczyk nie szczędził nikomu swoich opowieści. Nie tylko Sofía dostąpiła zaszczytu słuchania o jego przygodach w Nowym Świecie. Przez kilka poranków prawie tuzin słuchaczy otaczało go kręgiem pod drzewami pomarańczowymi w klasztornym ogrodzie, pozwalając mu wyrwać się z nędzy egzystencji pod wodzą El Caudillo.

Czasami Sofía przysiadała na brzegu fontanny, by posłuchać opowieści o tym, jak Víctor pędził bydło przez El Pantanal, podmokłe tereny między Brazylią i Boliwią, gdzie na bagnach czaiły się węże dusiciele grube jak korzenie katalpy. Przemierzył też boliwijskie płaskowyże na załadowanym wozie pod stosem skór z lamy i czubkiem języka lizał gwiazdy nocnego nieba. Opowiadał o eskadrach świetlików, których zielonkawy blask w półmroku przywodził na myśl zjawy, o wilgotnej puszczy w północnej Argentynie, gdzie pracował na plantacji mate, i o latarniach ulicznych w Limie i La Paz, które pod wieczór wiły się po stokach Andów niczym świetlne węże.

Nie wszyscy podzielali ekscytację argentyńskim pacjentem i jego opowieściami. Któregoś ranka Sofía podsłuchała urywki rozmowy między przeoryszą a jedną ze starszych sióstr, kiedy zmierzała do jej gabinetu.

– Mówię tylko, że gdyby rzeczywiście przez dwa tygodnie dryfował na morzu, miałby znacznie poważniejsze obrażenia. Lekarz przyznaje mi w tym rację. Powiedział mi, że jego żołądek byłby w gorszym stanie, a oparzenia słoneczne znacznie poważniejsze. – Był to głos przeoryszy, który Sofía usłyszała w momencie, gdy stała po drugiej stronie drzwi z zaciśniętą pięścią, gotowa, by zapukać.

Kiedy w końcu to zrobiła, przeorysza natychmiast zamilkła i obie siostry spojrzały na Sofíę podejrzliwie.

W głębi serca Sofía musiała przyznać rację siostrze przełożonej. Nie miała pojęcia, czy ma wierzyć w jego historie, czy nie, ale było jej wszystko jedno.

Bo kiedy wieczorem siedziała przed lustrem, ujrzała w nim nową wersję siebie. Ta Sofía Baéz wciąż miała niepewne oczy i żydowski nos, a jej twarz była okolona brązowymi lokami, ale porzuciła pętający ją habit elżbietanek na rzecz czerwonej sukienki, której cekiny odbijały liczne światła wielkiego miasta. Szła tanecznym krokiem przez noc, od kontynentu do kontynentu, w towarzystwie tajemniczego kochanka, który może miał imię zaczynające się na literę V i który zabierał ukochaną do Paryża, do Limy, do Buenos Aires.

We wszystkie te miejsca, do których nigdy by nie pojechała, gdyby złożyła śluby zakonne.

Jak Sofía Baéz poszła w ślady Świętej Elżbiety

– Czy mi się wydaje, czy spędzasz w klasztorze coraz więcej czasu?

Wargi Beatriz potrafiły wyartykułować zdanie w sposób tak monotonny, że Sofía nie była pewna, czy to stwierdzenie, czy pytanie. Kobiety wracały pod rękę do domu po wieczornej mszy.

– Może i tak – mruknęła Sofía w odpowiedzi, niepewna, czy ma traktować pytanie jako próbę wzbudzenia w niej wyrzutów sumienia. Ostatnio niewiele pomagała w El Zepelín.

– Nie zamierzam ci tego wyrzucać. To godne podziwu, że twoja wiara jest taka silna.

– Nie wiem, czy jest.

Sofía zawsze podziwiała Beatriz za jej wiarę. Teraz, jako dorosła kobieta, kojarzyła matkę raczej z siłą niż z troskliwością, bardziej z silnymi dłońmi niż z czułymi słowami. Chude palce, lecz silne ręce, które usuwały szumowiny z cienkich zup, czesały włosy córki i ogrzewały ją własnym ciepłem pod wełnianym kocem, kiedy w chłodne zimowe noce żar ze szkandeli nie wystarczał. Zahartowana skóra bez zapachu, która sprawiała, że flakonik tanich perfum wystarczał na znacznie dłużej, niż można by się spodziewać po skromnej ilości olejków eterycznych. Dłoń, która wymierzyła Jaimemu policzek, gdy stłukł ów flakonik na podłodze w salonie. Mocne ręce, które przeganiały Sofíę do sypialni i zamykały za sobą drzwi, nim uniosły obfite ciało Roberta z podłogi w przedsionku, kiedy od czasu do czasu wypił o jedną szklaneczkę bimbru figowego za dużo, podczas gdy Sofía przyglądała się temu przez szparę w drzwiach. Ręce czerpiące siłę ze ściskania koralików odziedziczonego przez Beatriz po matce wykonanego z brązu różańca, bez którego nigdzie się nie ruszała.

– Wiara zawsze może się wzmocnić – powiedziała Beatriz, klepiąc Sofíę po ramieniu.

– A jeśli tak się nie dzieje?

– To trzeba się z tym pogodzić. Albo wybrać inną drogę życiową.

– Ty tak zrobiłaś?

– Co masz na myśli?

– Wychodząc za tatę?

– Sofío, nie stawiaj sprawy w ten sposób. To nie kwestia wyboru lub odmawiania sobie czegoś. To były inne czasy, nie mieliśmy takich możliwości jak wy teraz.

Sofíi na nic się to zdało. Co matka sobie wyobraża, pouczając ją na temat możliwości? Sofía uważała, że jej życie składa się z samych trosk. No, prawie.

Miała wielką ochotę spytać matkę, czy w ogóle jest szczęśliwa i czy życie ułożyło jej się tak, jak sobie wyobrażała. Ale nie potrafiła się zdobyć na zadanie tego pytania. Obie miały aż nadto tematów do rozmyślań.

Tristán zaczął kaszleć. Ten fakt sam w sobie nie był niczym niezwykłym. Tristán zawsze był słabowity, chronicznie chory, wiecznie zakatarzony, często leżący w łóżku z zapaleniem zatok, gorączką lub jakimś nowym uczuleniem. Według Beatriz był to skutek porodu pośladkowego, zdaniem Roberto to wojna domowa odcisnęła się na jego synu jeszcze bardziej niż na reszcie rodzeństwa. Ale ten kaszel był gorszy. Dłuższy, bardziej charczący. Tristán wykaszliwał duchy przeszłości.

Następnego dnia było tylko gorzej. Tristán nie miał siły nawet wstać z łóżka.

– Znów nas znalazła – mruknął Roberto w drzwiach pokoju syna, podczas gdy Sofía kładła zimny kompres na jego czoło, a Beatriz zapalała świece w oknie.

– Cicho bądź! – syknęła Beatriz, wypędzając go z pokoju.

Sofía czuła, że jej matka znów zaczęła wyczekiwać cudu. Po mszy zostawały w kościele znacznie dłużej. Paliła świeczkę i odmawiała Zdrowaś Maryjo więcej razy, niż Sofía potrafiła zliczyć. Beatriz ściskała różaniec, powtarzając szeptem imię Tristána.

Ale same modlitwy nie wystarczały.

– Trafił nam się niesamowity pacjent – powiedziała Sofía podczas popołudniowego posiłku. Tego dnia nie poszła do klasztoru, by pomagać w domu, Jaime też zajrzał, by odwiedzić brata. – Jego historia jest niezwykła.

Sofía robiła, co mogła, by wytrzymać ich spojrzenia, nim przeszła do opowieści o Víctorze de la Vedze z Buenos Aires, który przypłynął na argentyńskiej cedrowej desce. Postanowiła przywrócić rodzinie wiarę w cuda.

Doskonale pamiętała, by uciekać się do zabiegów, które sam de la Vega zademonstrował podczas przedpołudniowych seansów pod drzewkami pomarańczowymi i które starannie ćwiczyła przez cały dzień. Żadnych niepotrzebnych wypełniaczy, żadnego szukania wyrazów. Tylko oszczędnie dozowane użycie słowa „cud” tu i ówdzie.

– Żadna żywa istota nie przeżyłaby na otwartym morzu dłużej niż parę dni, dryfując na kawałku drewna – burknął Roberto swoim głębokim basem, gdy Sofía skończyła opowiadać. – Wystarczy lekko wzburzone morze, by fale rozprawiły się z taką deską. Zupełnie jak z kawałkiem forniru, który łamiesz na kolanie.

– Niemniej morze wyrzuciło go na brzeg. A teraz czyta Don Kichota i organizuje konkursy gry w bule w klasztornym ogrodzie.

Najwyraźniej jej słowa nie przyniosły spodziewanego rezultatu. Żaden ze stołowników niczego nie powiedział, siedzieli tylko z oczami utkwionymi w swoich miskach z zupą.

– Przypomina mi wujka Féliksa – powiedziała wreszcie Sofía.

Roberto i Jaime unieśli wzrok znad talerzy i spojrzeli na nią. Sofía dostrzegła grymas na twarzy ojca. Wuj Félix był zmarłym enfant terrible rodziny, młodszym bratem ojca Roberta, beniaminkiem, który jako świeżo upieczony czeladnik murarski pod koniec minionego stulecia wyruszył w podróż i zwiedził odległe zakątki kontynentu europejskiego.

Gdy kilka lat później wrócił do Malagi, był nie tylko za pan brat z przyrządem o nazwie poziomica i umiał mówić po niemiecku oraz flamandzku, lecz także miał okazję poznać rosyjskiego dyktatora na uchodźstwie Włodzimierza Lenina w podróży pociągiem między Hamburgiem i Berlinem oraz wypić herbatkę nad Jeziorem Bodeńskim z niemieckim inżynierem Zeppelinem, który właśnie tam prowadził próby swojego sterowca, później rozsławionego na cały świat.

Wujek Félix nigdy nie przepuścił okazji, by wspomnieć, że inżynierowi Grafowi von Zeppelinowi tak przypadły do gustu jego wskazówki na temat konstrukcji, że w późniejszej korespondencji zaprosił go na pierwszy komercyjny lot sterowcem. Jednak Félix się wykręcił, oficjalnie z powodu lęku wysokości, nieoficjalnie dlatego, że według własnych wyliczeń aspirującego inżyniera Féliksa taki zeppelin w ogóle nie nadawał się do podróży powietrznych i prędzej czy później taki lot miał się skończyć wypadkiem.

Żadnemu członkowi rodziny nigdy nie udało się udowodnić istnienia korespondencji między wujem a Grafem von Zeppelinem. Lecz Roberta Baéza seniora tak urzekła historia opowiedziana przez brata, że swojemu lokalowi postanowił nadać nazwę upamiętniającą konstrukcję niemieckiego inżyniera, która zaledwie parę lat później patrolowała przestrzeń powietrzną nad Rzeszą Niemiecką podczas pierwszej wojny światowej.

Gdy w 1937 roku, kilka lat po przedwczesnej śmierci Féliksa, zeppelin zajął się ogniem i runął z nieba w Ameryce, większość członków rodziny potraktowała to jako dowód, że wujek mimo wszystko nie do końca minął się z prawdą, choć na studiach inżynierskich spędził tylko jeden semestr.

– Jak zabawnie – skwitował krótko Roberto.

Sofía spojrzała na Jaimego. Miała nadzieję, że ją poprze, ale brat milczał. Nie mogła mieć mu tego za złe, bo wiedziała, że czeka tylko na to, by poprosić koleżankę o rękę. Sofía towarzyszyła mu nawet w wybieraniu pierścionka u złotnika. Lecz Jaime nie chciał się zaręczać, nim Tristán nie poczuje się lepiej.

W zasadzie to niemądre, by kaszel miał przeszkodzić zaręczynom. Jednak wszyscy się bali tego, co ów kaszel może za sobą pociągnąć. Historia im nie sprzyjała.

Nazajutrz rano Sofía opowiedziała swemu argentyńskiemu pacjentowi historię klątwy rodziny Baézów.

Była nią gruźlica.

Nawiedzała co najmniej jedną osobę w każdym pokoleniu. Prababka Roberta zmarła na suchoty, podobnie jak jego babka i wuj. Jego kuzyn również na nią chorował, ale przeżył, a teraz również Tristánowi diabeł dostał się do płuc. Roberto w każdym razie był o tym przekonany, mimo że żaden lekarz nie postawił jeszcze diagnozy.

– Naprawdę wierzy pani w klątwy? – spytał Víctor de la Vega, gdy Sofía skończyła opowiadać. Siedzieli na ławce pod drzewem magnolii, nieopodal wychodków na tyłach ogrodu.

– Wierzę, że ścieżki Pana są niezbadane i raz na jakiś czas wystawia On nas na próby.

– Czy w takim razie wierzy też pani w przeznaczenie? Siedzi pani w tym klasztorze, bo los tak chciał?

– Wierzę w to, że Bóg wybiera nam drogę. A jeśli jego zdaniem ta droga jest dla mnie odpowiednia, to powinien dać mi znak.

Zareagował chichotem.

– Niech zgadnę: jeszcze go pani nie zesłał?

Sofía pokręciła głową.

– Opowiem teraz pani, w co wierzą norwescy wielorybnicy na krańcu świata – zagaił. – To prości ludzie, którzy opisują swoją egzystencję dwoma prostymi pojęciami. Flaks i uflaks. Fart i niefart. Jednego dnia złowi się wieloryba, innego nie. Nie ma sensu zastanawianie się nad tym ani modlenie się do tego tam w górze o powodzenie w polowaniu, bo koniec końców wszystko sprowadza się do fartu i niefartu. Podobnie jest w życiu, jeśli chce pani znać moje zdanie. Są dni, w których człowiek ma szczęście, są takie, kiedy ma pecha. Wygląda mi na to, że pani brata dotknęło nieszczęście, ale to się może zmienić. A może nie. Ale najgorsze, co można zrobić, to powierzyć swój los Bogu i polegać na tym, że On się wszystkim zajmie. W moich oczach to największy grzech ze wszystkich: odmówić wzięcia odpowiedzialności za siebie.

– Ale czy fart nie jest poza naszym zasięgiem tak samo jak przeznaczenie? – Sofía nie mogła tego pojąć. Albo też po prostu nie chciała. – Przecież nie mam większego wpływu ani na jedno, ani na drugie.

– To trzeba dawać szczęściu szansę i samemu je budować. To nie przeznaczenie przywiodło moją cedrową deskę do brzegu. To szczęście. I moja wola życia. – Szturchnął Sofíę delikatnie i uczynił ruch głową.

Zbliżała się do nich przeorysza.

– Proszę przestać marnować czas, wyczekując znaku, który nie nadejdzie. Lepiej spożytkować go na zastanowienie się, co tak naprawdę chce pani zrobić ze swoim życiem – dodał.

Sofía usłyszała kroki na ścieżce z płytek, a gdy uniosła wzrok, obok nich stała przeorysza.

– Mam nadzieję, że nie przeszkadzam…

– Staramy się tylko ulżyć rozterkom duchowym – odparł.

– Czy od tego nie jest spowiednik? – Nie było jasne, czy pytanie było skierowane do Sofíi, czy do Víctora de la Vegi. Przeorysza popatrywała na zmianę to na jedno, to na drugie. – Dobrze, zostawmy to – ciągnęła. – Jak właściwie przebiega proces pańskiej rekonwalescencji?

– Z głową wszystko dobrze, tylko ciało nieco niedomaga.

– Słyszałam skądinąd, że robi pan duże postępy. Jedna z sióstr twierdziła nawet, że któregoś dnia rzucił się pan sprintem podczas gry w bule. Szczególnie nasz doktor jest pod wrażeniem. Uznał nawet, że to wręcz przeczy prawom natury, by człowiek był w stanie tak szybko do siebie dojść, spędziwszy dwa tygodnie na morzu.

Wzrok Sofíi krążył od jednego do drugiego.

– Bo mówił pan o dwóch tygodniach, prawda?

– Jeśli dobrze pamiętam, to o trzynastu dniach.

– Hm. Tak czy inaczej, to imponujące, że dryfował pan tak długo. Aż trudno uwierzyć, że pański statek zapuścił się tak daleko na otwarte morze. Przecież zazwyczaj trasy żeglugi przebiegają dość blisko brzegu.

– Z pewnością krążyłem w kółko. Wiatr na morzu potrafi być dość zmienny.

Przeorysza pokiwała głową z namysłem.

– Tak czy siak, dobroczynność nie może trwać wiecznie. Ludzie po wypadkach, chorzy i zranieni zawsze zostaną serdecznie przyjęci w klasztorze San Luis, ale kiedy mogą już biegać sprintem i zjadać dwie dokładki śniadania, to znaczy, że są na tyle zdrowi, by radzić sobie samemu i pozwolić Panu zająć się resztą.

Mężczyzna spuścił wzrok. Wyglądało na to, że przeorysza przekazała swój komunikat. Po chwili spojrzała na Sofíę.

– Panno Baéz, dotrzyma mi pani towarzystwa?

Sofía skinęła głową i siostra przełożona ruszyła z powrotem. Kiedy odeszła na tyle daleko, że nie mogła ich słyszeć, Víctor de la Vega chwycił Sofíę za ramię.

– Podczas rozmowy z przeoryszą polecam pani zadać sobie następujące pytanie: czy rzeczywiście jestem pewna, że znajdę szczęście, spędzając resztę życia za tymi murami w obecności tamtej kobiety?

Sofía nie zdążyła mu odpowiedzieć, nim zwolnił uścisk i oparł się plecami o ławkę. Przerwał mu głos przeoryszy, która ponownie przystanęła.

– Przy okazji, jak właściwie nazywał się pański statek? – spytała.

– Słucham?

– Pański statek. Ten, z którego zmyło pana do morza. Jaką nosił nazwę?

– María. María jak od sióstr niepokalanek.

Sofía zostawiła go pod drzewkiem magnolii i dogoniła przeoryszę.

– Nie chcę wywierać na pani presji – powiedziała siostra przełożona przyjaźnie, gdy Sofía zajęła miejsce u jej boku. – Ale czy podjęła już pani decyzję?

– Wkrótce to zrobię, siostro Maribel. Przyrzekam siostrze.

Przeorysza się zatrzymała i uśmiechnęła.

– To dobrze. Czy mogę zasugerować, by rozsądniej dysponowała pani czasem? I nie nabijała sobie głowy wszystkimi innymi rzeczami?

Sofía dostrzegła, że przeorysza niemal niezauważalnie zerka w stronę Víctora de la Vegi.

Mogłaby się pani stosownie zająć Pablem Herrerą. Biedakowi przydałoby się więcej opieki na ostatniej prostej.

Przeorysza ruszyła sumienie Sofíi, która już od wielu dni nie zaglądała do Pabla Herrery, pozwalając, by robili to inni. Ale wiedziała też doskonale, że nie zostało mu już dużo czasu. Zapalenie oskrzeli tak zwęziło mu drogi oddechowe, że oddychał krótkimi nieregularnymi haustami. Kiedy Sofía widziała go ostatnim razem, jego usta i twarz nabrały niebieskawego odcienia.

Przeorysza skinęła głową na pożegnanie i zniknęła w refektarzu, a Sofía usiadła na schodach, ogarniając wzrokiem klasztorny ogród. Po przeciwległej stronie jedna z sióstr goniła bosego starszego pana w brudnym kaftanie. Był to jeden z pacjentów z demencją, który przynajmniej raz dziennie próbował sforsować mur. Pod drzewkami pomarańczowymi siedziało trzech chorych, patrząc przed siebie pustym wzrokiem; każdy z nich trzymał różaniec. Wyglądali, jakby utknęli na modlitwie.

Następnego dnia rano po obudzeniu Tristán zobaczył czerwone plamy na poduszce. W nocy zaczął kaszleć krwią, a kaszel był coraz bardziej uciążliwy. Beatriz wezwała lekarza, ale Sofíi wystarczyło, że spojrzała w oczy ojca, by wiedzieć, że do postawienia diagnozy nie będzie potrzebny specjalista.

Skończyło się na tym, że wyszła z domu, zanim przyszedł lekarz. Do tej pory siedziała na brzegu łóżka w pokoju brata z miednicą na kolanach. Okiennice nadal były zamknięte, stopy Tristána wystawały spod kołdry jak martwe kamienie. W powietrzu unosił się zapach migdałów i potu, mydła i choroby; matka siedziała po drugiej stronie łóżka, ocierając czoło syna zimną wodą. Sofía poczuła palącą potrzebę, by wyjść z mieszkania.

Wylądowała w klasztorze, bo też nie miała dokąd pójść. W sali sypialnej we wschodnim skrzydle przeorysza, María Ángeles i dwie inne siostry otoczyły kołem ten odcinek pomieszczenia, w którym leżał Víctor de la Vega. Kiedy Sofía podeszła bliżej, okazało się, że nie chodziło o jego łóżko, lecz o umierającego Pabla Herrerę.

– Mówię siostrom: w nocy był tu ksiądz. Przyszedł do mnie i usiadł obok, bym się wyspowiadał. Myślicie, że to zmyśliłem? – spytał Herrera.

– Co się dzieje? – spytała Sofía szeptem Maríę Ángeles.

– Ktoś udzielił mu ostatniego namaszczenia i go wyspowiadał – odparła María Ángeles, zasłaniając usta dłonią. – W nocy, nie wiemy kto. Herrera myślał, że umiera. Twierdzi, że był tu ksiądz, ale to po prostu niemożliwe.

– Jeszcze raz, panie Herrera. Proszę nam wyjaśnić, co się wydarzyło – poprosiła przeorysza.

Mężczyzna odkaszlnął, błękitne usta pod bladymi policzkami próbowały wypowiedzieć słowa. Leżał w ciemności, czując, że zbliża się koniec. Wezwał siostrę, bo nie mógł odejść z tego świata bez ostatniego namaszczenia i spowiedzi, ale nikt go nie usłyszał, nikt się nie pojawił. Nagle w mroku stanęła obok niego jakaś postać i się nad nim nachyliła.

– Tak jak siostra teraz, siostro Maribel – dodał.

W ciemności postać wzięła go za rękę i poprosiła obcym, lecz zarazem znajomym głosem, by wyznał grzechy. Postać namaściła mu czoło i ręce oraz wypowiedziała słowa, które – Pablo Herrera był pewien – będą mu towarzyszyć w drodze do śmierci.

– Przez to święte namaszczenie niech Pan w swoim nieskończonym miłosierdziu wspomoże ciebie łaską Ducha Świętego. Pan, który odpuszcza ci grzechy, niech cię wybawi i łaskawie podźwignie. I znów zniknął, a ja uznałem, że mogę umrzeć w pokoju.

– Nie widział pan jego twarzy? – dopytywała przeorysza.

Stary mężczyzna pokręcił głową.

– Ale wydawało się panu, że zna jego głos? Było w nim coś szczególnego?

– Dialekt – wymamrotał starzec w końcu po długiej pauzie.

Sofía nie wiedziała, czy to płuca, czy pamięć zawodzi starszego pana.

– Był dziwny. Prawie jakby człowiek słuchał Włocha. Potem poprosił mnie, bym podarował moje ziemskie dobra bliźnim w potrzebnie, jak na przykład mój leżący tuż obok przyjaciel, tak by nie skończyły na śmietniku – zakończył, robiąc ruch głową w stronę Víctora de la Vegi.

Przeorysza skinęła głową z zadowoleniem i uścisnęła mu dłoń.

– Proszę wypoczywać, panie Herrera – powiedziała, odwracając się do łóżka Víctora de la Vegi.

Podążyły za nią wszystkie oczy.

– Señor Vega, daję panu jedną szansę, by pan wyjaśnił, a nie usprawiedliwił, czyn, którego się pan dopuścił.

– Ale ja przecież nic nie zrobiłem.

– Nie ma pan uprawnień do udzielania sakramentu pojednania ani namaszczenia chorych. Jak pan śmie znieważać imię Pańskie w tym domu?

Mężczyzna westchnął głęboko.

– Gdyby tak siostra…

– Proszę natychmiast opuścić szpital. Nie dość, że podaje się pan za sługę Bożego, to jeszcze wszystkich nas pan okłamał. Rozmawiałam ze strażą przybrzeżną i kapitanatami portów; nikt nie otrzymał zgłoszenia, że z francuskiego frachtowca zniknął człowiek. Dla pewności skontaktowałam się też z konsulatem francuskim, gdzie mi powiedziano, że nic im nie wiadomo, by francuski statek pod nazwą María miał w ostatnim półroczu zawinąć do portu w Marsylii.

– Mówiłem, że francuski? Chodziło mi o włoski.

– To prawda – wtrąciła się María Ángeles. – Jestem pewna, że mówił mi, że statek był włoski…

Przeorysza zgromiła ją spojrzeniem.

– Żegnam, panie de la Vega, jeśli to rzeczywiście pańskie prawdziwe nazwisko. Jeśli człowiek jest na tyle zdrowy, by znieważać imię Pana, to jest też w stanie radzić sobie samodzielnie. – Przeorysza wychodziła już z sali sypialnej; dwie siostry deptały jej po piętach. – Życzę panu wszystkiego dobrego. Mam nadzieję, że więcej się nie zobaczymy.

Na miejscu zostały Sofía i María Ángeles. Po policzku siostry spłynęła łza.

– Musimy coś wymyślić – chlipnęła María Ángeles i ni stąd, ni zowąd, zupełnie, zdaniem Sofíi, niestosownie, chwyciła ją za rękę.

Sofía słyszała, jak kroki sióstr cichną na schodach. Nie potrafiła zapanować nad uczuciami. Z jednej strony uważała, że powinna się opanować, z drugiej pytała samą siebie, czy naprawdę ma ochotę tracić ulubionego pacjenta w tym samym dniu, w którym może stracić brata.

Odczekała chwilę, by się upewnić, że nie wpadnie na przeoryszę w refektarzu. Potem spokojnie opuściła salę, przeszła przez główny budynek i skrzydło zachodnie, mijając cele sióstr. Dotarła do kaplicy na końcu loggii zachodniego skrzydła i minęła rzędy ławek.

Przy ołtarzu uklękła przed Najświętszą Maryją Panną i złożyła ręce do modlitwy. Nie wymawiając słów na głos, modliła się o przebaczenie czynu, którego zamierzała się dopuścić. Z lewej strony spoglądała na nią Święta Elżbieta z Turyngii. Sofía poczuła nagle pewne powinowactwo z tą Elżbietą, która przemycała z zamku chleb dla biednych wieśniaków w Eisenach. Obie chciały czynić dobro, zdecydowały się być przemytniczkami w służbie dobrej sprawy mimo niezrozumienia przez otoczenie. Drobna różnica polegała na tym, że za Elżbietą stał Bóg.

Sofía jeszcze raz przeanalizowała swoje motywacje. Czy ich suma usprawiedliwiała jej czyn? Tak, Święta Elżbieta przyznałaby jej rację. Sofía odmówiła trzy Zdrowaś Maryjo i zrobiła znak krzyża, po czym uniosła wzrok na Świętą Elżbietę. Miała ją zobaczyć po raz ostatni.

– Co mam zrobić?

– Proszę spakować swoje rzeczy, jeśli w ogóle pan jakieś ma, i pójść ze mną – zakomenderowała Sofía. Stała przy łóżku Víctora de la Vegi z założonymi rękami i niespokojnym spojrzeniem. Wcześniej czekała za drzwiami, aż María Ángeles zniknie w klasztornym ogrodzie. – Tymczasowo może pan dostać łóżko u nas – stwierdziła. – Przynajmniej na jakiś czas – dodała.

– Cóż, brzmi lepiej niż perspektywa pozostania u tej starej wydry.

Sofía miała wielką nadzieję, że słowa te odnoszą się do Marii Ángeles. Wpatrywała się w drzwi w obawie, że grzeszna siostra może się tu pojawić w każdej chwili, gotowa go uprowadzić.

Ale María Ángeles pojawiła się dopiero, gdy byli już w połowie wybrukowanej ścieżki przed klasztorem. Sofíi jak dotąd udało się zignorować pełne dezaprobaty spojrzenia innych sióstr, gdy wynosiła się stąd ze swoim argentyńskim pacjentem, ale ryku, jaki nagle rozległ się za ich plecami, nie sposób było nie usłyszeć.

Odwróciwszy się, ujrzała, jak María Ángeles wyskakuje drzwiami wejściowymi i próbuje utorować sobie drogę między grupką osłupiałych sióstr i chorych ustawionych na schodach przy drzwiach.

– Co ona robi? Dokąd ona go zabiera?! – zawołała María Ángeles, przypominając szykującego się do ataku tygrysa, ale ciasny strój krępował jej ruchy. Przeorysza chwyciła ją za ramiona i przytrzymała.

Sofía ostatni raz rzuciła wzrokiem na słonecznożółtą fasadę, po czym obróciła się na pięcie i przyspieszyła, by dotrzymać kroku oddalającemu się spiesznie byłemu pacjentowi, który zostawił laskę przy łóżku i świetnie radził sobie bez niej. Nie kulał na prawą nogę ani nią nie powłóczył. Na głowie miał szary filcowy kapelusz Pabla Herrery. Gdy przeszli już kawałek ulicą, mężczyzna zwolnił i pozwolił Sofíi zrównać się ze sobą. Po kilku krokach chwycił ją za ramię i przystanął.

– On błagał o możliwość spowiedzi. To stary schorowany człowiek. Dlaczego miałem mu tego odmówić w chwili śmierci? – powiedział cicho. – Czy efekt dobrego uczynku nie może zniwelować grzechu?

Owszem, miejmy nadzieję, że tak – pomyślała Sofía, pokazując gestem, że powinni ruszać dalej. Dotarłszy do rogu kolejnej ulicy, nie potrafiła już jednak dłużej powstrzymywać tego pytania.

– Czego właściwie pan użył jako świętego oleju?

Uśmiechnął się półgębkiem.

– Oleju do smażenia z kuchni. Pobłogosławionego przez Świętą Panienkę w kaplicy.

Porowate kości

W intencjach wieczornych modlitw Sofíi, które miały zostać wysłuchane przez Pana, zrobiło się tłoczno.

Latem 1954 roku pamiętała o modlitwie za tyle dusz, że musiała sobie zapisać ich imiona kolorową kredą na tabliczce, którą trzymała w szufladzie komody.

Przede wszystkim Tristán, którego z ogniskiem suchotniczym w prawym płucu przyjęto do sanatorium dla gruźlików w Hospital Marítimo w Terremolinos; zdjęcie rentgenowskie potwierdziło złe przeczucia Roberta. Tristán miał spędzić całe lato w szpitalnym łóżku z przebitym płucem, w wychodzącym na południe, silnie nasłonecznionym pokoju nad morzem, ale Sofía czuła, że i tak nie może wymknąć się mrokowi.

Coraz częściej zapominała o Sebastiánie, który bezdyskusyjnie zasługiwał na modlitwę, i o swojej matce oraz swoim ojcu, którzy tak jak najmłodszy syn chyba stracili wiarę, choć Sofía postawiła na ich progu ni mniej, ni więcej, tylko cud z krwi i kości.

No i wreszcie sam cud, który z inicjatywy Sofíi przejął zarówno mundurek Tristána, jak i jego miejsce w barze tego samego poranka, kiedy Tristána zabrała karetka. Po ucieczce z klasztoru Sofía zaciągnęła Víctora prosto do El Zepelín i rzeczowo wyjaśniła ojcu, że jeśli pozwoli jej argentyńskiemu ekspacjentowi zastąpić Tristána, ona obieca, że jej noga nigdy więcej nie postanie w klasztorze.

Roberto zgodził się od razu. Matkę przekonać było nieco trudniej, ale i ona w końcu uległa Sofíi.

Już po kilku tygodniach miało się wrażenie, że Víctor jest częścią ich życia od dziesięcioleci.

– Sancho Pansa do usług wielmożnego rycerza – przywitał się pierwszego poranka, w którym pojawił się w El Zepelín. Nie ulegało wątpliwości, że ojciec, który nigdy w życiu nie czytał Cervantesa, nie zrozumie aluzji. A jednak Víctor uczynił z niej stałe powitanie, a z czasem dodał do niego samorzutnie rycerski salut.

Roberto i Sofía nie potrzebowali wiele czasu, by nauczyć go podstawowych czynności – podliczenia kasy, poznania różnicy między słodką i wytrawną sherry, napełniania kufla piwem tak, by piana całowała brzeg, ale się nie wylewała, krojenia drogiej szynki na plastry cienkie jak papier i parzenia porządnej kawy. Víctor de la Vega nie stał się wybitnym barmanem, ale rekompensował to, czyniąc cuda w przyciąganiu klientów do baru i sprawianiu, by w nim pozostali.

Opowiadał, że kilka lat wcześniej był naganiaczem w portowej knajpie w Montevideo. Jego zadanie stanowiło krążenie między parowcami oceanicznymi i frachtowcami, by zwabić nowo przybyłych marynarzy do baru, który go zatrudnił.

Po niecałym tygodniu Víctor, z inicjatywy Roberta, przeniósł się z kozetki stojącej w magazynie do pokoju na drugim piętrze w pobliskim pensjonacie w Perchel. Zdaniem Sofíi, która kilka razy tam zawitała, było to miejsce okropne: wcześniej było więzieniem, w którym siedzieli najgorsi przestępcy z prowincji Malaga, dopóki nieżyjący już mąż gospodyni w czasach republiki nie przekształcił tej ruiny w pensjonat. W każdym oknie tkwiły kraty, ściany były zawilgocone. Na podwórzu cuchnęło kocimi szczynami, na parterze węglem i sadzą, w piwnicy stał stary piec, a wszyscy lokatorzy płci męskiej zostali zobligowani w kontrakcie, by na zmianę usuwać z niego żużel.

Ale wyglądało na to, że Víctor jest zadowolony z kwatery i się nie skarży. Sofía odnotowała, że zdobył tam nawet przyjaciela. Była to, o ile Sofía wiedziała, jedyna osoba spoza rodziny Baézów, z którą Víctor utrzymywał relacje w Maladze. Chodziło o brata gospodyni, nauczyciela matematyki w średnim wieku o włosach i bródce jak Albert Einstein i o smutnych oczach pod grubymi brwiami.

– Mam na imię Martín, ale może mnie pani nazywać po prostu Maestro. W dzisiejszych czasach profesja człowieka jest niemal ważniejsza niż jego imię – powiedział, gdy któregoś dnia Víctor ich sobie przedstawił.

Sofía poprzestała na uśmiechu i podaniu mu ręki. Jego słowa brzmiały dziwnie, lecz sprawiał wrażenie uprzejmego. Za każdym razem, gdy witała się z nieznajomym z pokolenia rodziców, mimowolnie się zastanawiała, co też delikwent porabiał podczas wojny domowej. Po której stronie walczył? Czy kogoś zabił, czy zostawiał takie sprawy innym, a sam stał z boku? Sofía wmawiała sobie, że czasami udawało jej się to odgadnąć, jednak w innych przypadkach dawała za wygraną.

Nauczyciel matematyki o smutnych, ale pełnych determinacji oczach i o miłym głosie był jednym z tych przypadków.

Sofía spędzała większość czasu, pomagając ojcu w barze. Sprzątała, podliczała, smażyła ziemniaki i paprykę oraz filetowała ryby do witrynki z tapas. Ponadto pożytkowała całą energię na innego rodzaju działalność dobroczynną niż ta, którą praktykowała za murami San Luis, a mianowicie pomagała Víctorowi, z którym i tak spędzała popołudnia w El Zepelín, się zaaklimatyzować.

– Nie możesz przecież mówić po hiszpańsku jak Włoch – tak rozpoczęła nauczanie, którego program przemyślała i usystematyzowała w głowie najlepiej, jak potrafiła.

Lekcje przebiegały przy jednym z wyłożonych płytkami stołów w barze, kiedy nie było w nim zbyt wielu klientów. Sofía sztorcowała ucznia za używanie ojczystego dialektu, rugała go, gdy używał południowoamerykańskich słów czy odmiany czasowników i uczyła go mówienia jak autentyczny Andaluzyjczyk: miał seplenić przy wymawianiu „c” i „z”, zjadać końcówki wyrazów i ogólnie mamrotać.

– Musisz bardziej wyciągać język z ust, zapamiętaj wreszcie – powiedziała, gdy po raz kolejny nie dołożył starań, by właściwie zmiękczyć głoski „c” i „z”.

Któregoś razu uderzyło ją, że Víctor właściwie nigdy nie potwierdził zamiaru pozostania w Maladze i gotowości do pracy jako barman przez resztę swoich dni. Po prostu przyjęła to za pewnik.

Nauczyła go tras tramwajów, by z łatwością przemieszczał się z jednego końca miasta na drugi, podała mu nazwy piekarni, gdzie można było kupić najlepsze napolitany. A kiedy oznajmił jej, jak wysoko ceni sobie literaturę anglosaską, przedstawiła go księgarzowi, który na zapleczu sprzedawał skądinąd trudne do zdobycia powieści autorów angielskich i amerykańskich.

Sofía musiała się zadowolić opowiadaniem o tych miejscach. Choć chętnie dotrzymałaby mu towarzystwa, nie wolno jej było się z nim wybierać na przedpołudniowe wędrówki po mieście. Beatriz wydała zakaz. Niezamężnej kobiecie nie uchodzi spacerować bez nadzoru z młodymi mężczyznami.

Jej ojciec już dawno zaakceptował Víctora, ale Beatriz wykazywała się większą rezerwą. Traktowała go uprzejmie, wręcz pobłażliwie, lecz nigdy serdecznie. Sofía nie mogła dociec, czy naprawdę za nim nie przepada, czy jest to po prostu jej sposób na ukaranie córki za wciągnięcie do rodziny rozbitka bez papierów.

Podczas dławiąco gorącego lata Sofía opowiedziała też Víctorowi o Sebastiánie, wojnie domowej i głodzie. Víctor zaś odwdzięczył jej się kolejnymi historiami z Nowego Świata, w szczególności o argentyńskim prezydencie Perónie, który w uszach Sofíi jawił się jako bandyta pokroju El Caudillo.

Z czasem zaczął także więcej mówić o sobie, w każdym razie odrobinę. Dorastał w wiosce na bezludziu, której istnienie usprawiedliwiał jedynie fakt, że dwie główne drogi prowincji Buenos Aires przecinały się właśnie w jej środku. Tutaj, pod niebem pampy, Víctor spędził pierwszych dwadzieścia lat swojego życia, pośród tamaryszków, bydła, drzew eukaliptusowych i pancerników. Któregoś dnia poczuł, że ma dość, i dał nogę. Obwoźny handlarz skórami podwiózł go główną drogą i Víctor wylądował w Buenos Aires. Stamtąd udał się na północ.

– Wiele poranków później morze wyrzuciło mnie na brzeg w Hiszpanii – powiedział pewnego popołudnia, gdy siedzieli na krawężniku pod markizą El Zepelín podczas przerwy w pracy.

– Nigdy nie naszła cię ochota, by wrócić?

– Od ciągłego oglądania się za siebie człowiekowi kręci się w głowie. Każda wyprawa powinna mieć punkt startu i metę, ale w moim świecie te dwa punkty nie muszą się spotkać.

Nie powiedział na ten temat nic więcej. Nigdy też nie wrócił do oskarżenia przeoryszy, jakoby miał jej podać nieprawdziwą nazwę statku.

Jego tajemniczość ją frustrowała, a zarazem fascynowała. Czasem, kiedy upierał się przy mówieniu obrazami i posługiwaniu analogiami, jej frustracja sięgała zenitu. Wtedy tajemniczość stawała się cedrową deską wynoszącą go daleko w morze, poza zasięg Sofíi. Ale zdarzały się też momenty, a właściwie dłuższe okresy, kiedy łapała się na pragnieniu, by jej cud z krwi i kości znalazł metę swojej wyprawy przy Calle Tomás Heredia.

Tamtego lata w pewnym momencie zorientowała się, że nie ma ochoty sobie przypominać, jak wyglądało jej życie, nim Víctor stał się jego częścią. Zaakceptowała najwyraźniej fakt, że radość z obecności argentyńskiego rozbitka jest większa niż smutek z powodu braku starszego brata. Przeklinała jednak te myśli, dodając własne imię do listy intencji na tabliczce i modląc się bardziej żarliwie o zbawienie swojej duszy, bo zestawianie ze sobą tych dwóch zdarzeń było zgoła niemądre.

Tristán, kuśtykając, wrócił na łono rodziny dopiero pod koniec lata.

Przyszedł na własne przyjęcie powitalne ubrany w garnitur, który na nim wisiał, podpierając się o lasce, której głuchy odgłos na posadzce obwieszczał jego przybycie ze sporym wyprzedzeniem.

Lekarz sanatoryjny wypisał Tristána z adnotacją, że jest wyleczony. W tym czasie gruźlica zdążyła zaatakować kręgosłup. Kości zrobiły się porowate jak kreda, liczne kręgi się pozapadały, przyprawiając Tristána o garb wybrzuszający się pod filcową marynarką i przygniatający tułów do ziemi.

Roberto zaprosił na przyjęcie gości i rodzinę z bliska i z daleka. Narzeczona Jaimego, ładna krągła dziewczyna imieniem Carmen, również się zjawiła. Ogłosili zaręczyny kilka miesięcy wcześniej, a Sofía widziała ją dopiero drugi raz. Ślub planowano na koniec roku.

Beatriz i Sofía podały dorsza ze szpinakiem i ciecierzycą, nadziewane jajka i sałatkę rosyjską, ciastka w miodowej glazurze i kupione za ciężkie pieniądze słodycze z Toledo. Roberto namówił Víctora, który również został zaproszony, by jeszcze raz opowiedział historię swojego niebezpiecznego dryfowania po zachodniej krańcach Morza Śródziemnego na cedrowej desce.

Víctor zrobił to tak dobrze, że wszyscy oprócz Sofíi zupełnie zapomnieli o faktycznym gościu honorowym przyjęcia, który musiał się zadowolić leżeniem na sofie obok sklerotycznej ciotki Beatriz, z nogami w górze i poduszką pod garbem.

W pewnym momencie Sofía się do niego dosiadła, uścisnęła mu rękę i spytała, czy dobrze się bawi. Uśmiechnął się z przymusem i kiwnął głową. Przy stole nowy barman nadal zabawiał towarzystwo rozmową.

Nie potrafiła opanować współczucia dla brata. Tyle się zdarzyło podczas jego nieobecności. Starszy brat się zaręczył, młodsza siostra zakochała. W każdym razie ona sama tak sądziła. Czas uciekł Tristánowi i już nigdy nie pozwoli mu nadrobić zaległości. Mało tego, jego miejsce zajął ktoś inny, wypełniając pustkę.

Sofía wstydziła się przyznać przed sobą, że nie robi to na niej wrażenia. Sama nie potrafiła zrozumieć, że minionych pięć miesięcy tak inaczej się z nimi obeszło, nie umiała też wczuć się w smutek brata, bo sama czuła się szczęśliwsza niż kiedykolwiek.

W ostatnich tygodniach w klasztorze Sofía wielokrotnie klękała przez Najświętszą Panienką w kaplicy, prosząc ją, by wyposażyła ją w szerokie biodra i kołyszące się piersi, takie jak u Maríi Ángeles. We własnych oczach Sofía była wciąż chuda jak szkapa, ale Víctorowi to chyba nie przeszkadzało. Zwróciła uwagę, jak dyskretnie dotykał jej ramienia czy pleców, kiedy nadarzała się okazja, jak przynosił jej czekoladki z nadzieniem i flirtował z nią, gdy byli sami.

Sofía była pewna, że o jego przybyciu do klasztoru San Luis przesądziło przeznaczenie. Najwyraźniej ktoś go przysłał, by jej uświadomić, że powinna dokonać w życiu innego wyboru niż złożenie ślubów wieczystych. Był znakiem, którego tak łaknęła. Była o tym przeświadczona.

Kiedy wieczorem siadała przed lustrem, spoglądała na nią już nie Sofía w coraz to nowych wydaniach, lecz kobieta z niezmiennie brązowymi lokami i brzydkim żydowskim nosem, ale już bardziej pewna siebie, z pełnymi policzkami, Sofía z przyszłości, która nie musiała się już poświęcać na ołtarzu wyrzeczeń i korespondować potajemnie z tajemniczym kochankiem, którego imię być może zaczyna się na V.

Z lustra patrzyła na nią Sofía – żona i matka. Za swoim odbiciem widziała zarys sylwetki męża, pochylającego się nad nią i szepczącego jej do ucha słodkie słówka. Jego imię z pewnością zaczynało się na V.

Ale wcale nie musiał jej zabierać do Nowego Jorku, Madrytu, Buenos Aires czy innych wielkich miast świata. Zadowalało ją, że jest tam, gdzie jest.

Któregoś październikowego dnia, kiedy Víctor miał wolny wieczór, Sofía namówiła go, by zaprosił ją do kina. Kilka dni wcześniej w drodze z rynku do domu minęła przypadkowo miejscowe kino i zorientowała się, że w nadchodzącym tygodniu grają tam pewien szczególny film. Nie zdradziła jego tytułu ani zarysu fabuły.

Beatriz udzieliła im pozwolenia, pod warunkiem że będzie im towarzyszył Tristán. Skoro niezamężne kobiety nie prowadzają się same z nieżonatymi mężczyznami, nie chadzają z nimi też do kina bez nadzoru.

Świecący neon kina zapraszał widzów, migając w nieregularnych odstępach czasu. Víctor i Sofía usiedli pośrodku prawie pustej sali, Tristán zaś zasiadł w rzędzie za nimi. Víctor miał na sobie koszulę, kamizelkę i filcowy kapelusz Pabla Herrery, który położył na sąsiednim siedzeniu. Sofía wybrała się po prostu w jasnej bluzce i szarej spódnicy. Matka stanowczo uznała, że nie ma potrzeby, by córka stroiła się do kina.

Najpierw nastąpiły obowiązkowe wiadomości państwowe. Potem na ekranie pojawiła się głowa lwa, obramowana logiem amerykańskiej wytwórni filmowej, i rycząc, zaprosiła na seans. Wyświetlono mnóstwo krótkometrażowych czarno-białych sekwencji z różnych stolic świata, wszystkie, zgodnie z tytułami, zostały nagrane w latach dwudziestych. Spiker mówił po angielsku, ale Sofía nie potrzebowała przewodnika, bo obrazy nie wymagały komentarza. Zabrały ją do Paryża, Londynu i Hanoi, na wieżę Eiffla, na angielski zamek królewski, pod pagody i świątynie Indochin – i Sofía zachwyciła się do reszty, widząc, jak powłóczystym płynnym ruchem cały świat przelatuje jej przed oczami.

Nagle znaleźli się w Buenos Aires. Na tle wesołych smyczków pojawił się na ekranie tekst początkowy, który brzmiał Romantic Argentina. Sofía spojrzała na Víctora, ciesząc się na widok jego uniesionych z zaskoczenia brwi.

– Zobaczmy, czy prawdziwe Buenos Aires może się równać temu z twoich opisów – wyszeptała mu do ucha.

Zerknęła do tyłu. Czy Tristán obserwował każdy ich ruch? Miała tylko nadzieję, że brat cieszy się chwilami spędzonymi poza domem. Od powrotu z sanatorium większość czasu spędzał w łóżku lub w starym fotelu Roberta w salonie, cierpiąc na bóle stawów i kości, przy akompaniamencie muzyki z radia i szumu dobiegającego z niższego piętra. El Zepelín już dawno nie gościł u siebie Tristána Baéza.

Buenos Aires wyglądało dokładnie tak, jak Sofía je sobie wyobrażała. Plaza de Mayo, La Plata, Calle Florida. Opisy Víctora ożyły na ekranie. Kiedy w którymś momencie obróciła głowę, ciekawa jego reakcji, przysięgłaby, że w ciemności ujrzała spływającą po jego policzku łzę. Nie rozumiała, dlaczego widok rodzinnych stron miałby wywołać tak gwałtowną reakcję, skoro Víctor zawsze wypowiadał się o Argentynie z wielką obojętnością.

Sofía nie zdążyła posunąć się dalej w swoich rozmyślaniach. Jeśli Sofii się nie przywidziało, rozchylone usta Víctora połknęły łzę, a jego ręka nagle odnalazła jej dłoń. Przesunęła się po grzbiecie, jego palce z największą naturalnością wślizgnęły się w przerwy między jej palcami. Nie puścił jej aż do końca filmu, a Sofía nie miała nic przeciwko, choć przez resztę seansu nie odważyła się odwrócić z obawy, że siedzący za nimi Tristán opowie o wszystkim ich matce.

Po wyjściu z kina miała osobliwe wrażenie, że choć nie dowiedziała się o historii Víctora de la Vegi niczego nowego, lepiej rozumiała jego istotę.

Czuła, że jest jej bliski bardziej niż kiedykolwiek.

Carmen Arenas, narzeczona Jaimego, pochodziła z niepozornej wioski – o której nikt z rodziny Baézów nigdy nie słyszał – położonej w górach na zachód od Malagi. To tam w ostatni weekend listopada miał się odbyć ślub.

Podróż odbyli starym autem z naczepą, wynajętym przez Roberta. Nie było ich stać na inne środki transportu. Samochód, terkocząc, piął się pod górę, Víctor i Tristán siedzieli na pace w otoczeniu starannie zawiniętych podarunków i z brezentem rozpostartym nad głowami dla ochrony przed deszczem. Sofía z rodzicami zajęła miejsce w szoferce. Wiele razy podczas jazdy wyglądała przez tylną szybę, by mieć ich na oku. Widziała, że prawie ze sobą nie rozmawiali.

Zdziwiła się, że Víctor w ogóle został zaproszony, ale Roberto nalegał.

– Oczywiście, że musisz pojechać – usłyszała tydzień wcześniej słowa ojca skierowane do Víctora. – Myślisz, że powierzyłbym ci swój bar na cały weekend? Nie przeceniaj swoich umiejętności.

Wioska leżała na niewielkim płaskowyżu między opadającymi gajami oliwnymi oraz sadami z trzech stron i niegościnną skalną ścianą z czwartej. Poniżej pól, w dolinach rozpłomieniały się czerwienią i żółcią liście kasztanowców. Wioska wyglądała jak biała wyspa dryfująca po rdzawym oceanie.

Odnosiło się wrażenie, że wszystkie wąskie uliczki zbiegają się w centralnym placu otoczonym drzewkami pomarańczowymi. Nie było tu elektryczności, a za oświetlenie uliczne musiały wystarczyć lampy naftowe. Starsi ludzie o skórze przypominającej suszone śliwki, ubrani w grube kurtki zimowe, człapali po uliczkach, wielu z nich ciągnęło za sobą osła lub muła.

Ani jedno drzewo migdałowe nie zostało tu wycięte od pierwszej wojny światowej na początku stulecia – opowiadał ojciec Carmen, Fernando Antonio Arenas, witając ich na placu, ubrany nienagannie w czarny garnitur z poszetką i dewizką złotego zegarka zwisającą z kieszonki kamizelki. On sam, lekarz z Madrytu, przybył do wioski w 1919 roku i twierdził, że miejscowość od tej pory ani trochę się nie zmieniła. Gaje oliwne, głębokie wąwozy i kłujące liście juk zadbały pospołu, by trzymać nowoczesny świat na dystans – ciągnął Fernando Antonio Arenas z dramatyzmem, którego nie powstydziłby się nawet argentyński barman rodziny Baézów.

Bielone ściany, z których odchodziło wapno, żółtoczerwone owoce opuncji figowej, wystawiające się do słońca na suchych jak wiór stokach, ogorzałe od słońca twarze, czarne dziury w miejscu zębów, oblicza poorane nie zmarszczkami, lecz bruzdami. Dół kloaczny za chlewem – wspólny dla całej wioski wychodek, do którego spora część mieszkańców załatwiała się pod nadzorem wielkich świniaków o czarnej skórze i szorstkiej szczecinie. Sofía odnosiła wrażenie, że cofnęła się o dwadzieścia lat.

Wesele zaplanowano w dużym domu Fernanda Antonia Arenasa, położonym na występie skalnym nieopodal kościoła. Zaproszono całą wieś; dom był jedynym miejscem zdolnym pomieścić tylu gości. Nawet Paco, wioskowy pasterz kóz, który spędzał większą część roku na polach ze swoimi zwierzętami, wziął udział w przyjęciu. Podobnie jak reszta gości siedział na długich ławkach ustawionych w izbie paradnej lekarza, jedząc pieczonego w całości indyka, klopsiki, królika i pudding ryżowy przy wtórze muzyki granej przez orkiestrę sprowadzoną z sąsiednich wsi. Sofía słyszała, jak dźwięk uderzenia pałeczek o bęben ze świńskiej skóry niesie się wysoko po stoku.

Nie była zadowolona, że Víctora posadzono na ławce dość mocno oddalonej od rodzinnego stołu, przy którym siedziała ona sama. Podejrzewała, że to sprawka jej matki. Podczas obiadu robiła, co mogła, prowadząc konwersację ze swoim partnerem przy stole, dalekim kuzynem z drugiej linii z Antequery, który, jak jej się zdawało, wrócił z wojny domowej z syfilisem, ale nie była tego pewna. I, prawdę mówiąc, było jej wszystko jedno. Lecz grzecznie uczestniczyła w rozmowie, unosząc brwi, kiedy należało, uśmiechając się od czasu do czasu i zapijając nudę winem. Raz na jakiś czas zerkała dyskretnie w stronę ławy, na której siedział Víctor w towarzystwie przypisanej mu towarzyszki, a ta najwyraźniej uznała go za nadzwyczaj zabawnego.

Naprzeciw Sofíi zajął miejsce Tristán, który coraz bardziej się upijał. Kiedy tak siedział w swojej brązowej kamizelce, białej koszuli z krawatem i grafitowym garniturze, wyglądał jak przeciętny zdrowy mężczyzna w wieku odpowiednim do ożenku. Laskę dało się ukryć pod stołem, garb pod marynarką. Włosy, zaczesane do tyłu z użyciem brylantyny, lśniły jak wyglansowane czubki butów. Ramiona nabrały objętości dzięki kilku poduszkom naramiennym Sofíi, umieszczonym tam przez Beatriz. Oczy my błyszczały; Sofía podejrzewała, że to efekt działania alkoholu.

Tristán był pierwszą osobą, której swego czasu opowiedziała o swoim argentyńskim pacjencie. Zabrała brata na długi spacer po plaży na południe od miasta i pokazała miejsce wskazane przez rybaków jako to, w którym mieli znaleźć Víctora de la Vegę i jego cedrową deskę. Po trwającej wiele minut paplaninie siostry o cudownej podróży Argentyńczyka po morzu, zaczął się z nią drażnić, że brzmi, jakby była zakochana. Był wtedy w tak dobrym humorze.

Od tej pory Tristán się zmienił. Sofía przypomniała sobie letnie niedziele, kiedy jechała pociągiem do Torremolinos, siedziała na tarasie sanatorium, trzymając brata za rękę i delektując się morską bryzą, szumem palm oraz krzykiem mew, i przyglądała się łódkom rybackim na morzu. Za każdym razem psuła te chwile, ośmielając się wspomnieć o świeżo upieczonym barmanie w El Zepelín, który bez problemu przywdział dawny mundurek Tristána, jak wspomniała któregoś dnia i natychmiast tego pożałowała.

– Jak to dobrze, że radzicie sobie beze mnie.

Jego odpowiedź zabrzmiała jak zacinająca się płyta gramofonowa.

Począwszy od tej chwili wielokrotnie napomykał zarówno Sofíi, jak i Beatriz, że to Víctor sprowadził klątwę na ich rodzinę. Że przynosił nieszczęście. Ale przecież Tristán nie wiedział, o czym mówi. Przemawiał przez niego mrok.

Przez cały wieczór Sofía zdążyła obrzucić stolik Víctora licznymi zaciekawionymi spojrzeniami, aż nagle mężczyzna stanął za nią i wyszeptał jej do ucha, czyby nie zechciała z nim zatańczyć.

Odświętny obiad dobiegł końca i goście wstali z miejsc. Niektórzy tańczyli, inni palili cygaretki lub opijali się drogim brandy Fernanda Antonia Arenasa.

– To fascynujące miejsce. Chyba naliczyłem tu więcej osłów niż ludzi – stwierdził Víctor, gdy wyszli na parkiet. Obrócił ją i przyciągnął blisko do siebie; poczuła, jak jego dłoń muska jej biodro. – Pamiętasz nauczyciela matematyki z pensjonatu? Powiedział mi, że wcześniej w tych górach ukrywali się komunistyczni partyzanci walczący z oddziałami Franco. Kilka lat temu znaleziono tu podobno całą grupę ukrywającą się w stodole w którejś z wiosek. Zwieziono ich z góry prosto na plac przed siedzibą biskupa i tam stracono. Franco zapewne pragnął, by relacje prasowe podziałały odstraszająco i ostrzegawczo na innych. Kto wie, czy dziś wieczór nie siedzieliśmy przy stole z komunistycznym partyzantem? – wyszeptał.

Sofía pokręciła głową. Ojciec opowiadał jej o innych górskich wioskach w prowincji, które kompletnie opustoszały. El Caudillo w swoim niezmordowanym paranoicznym tropieniu komunistycznej partyzantki i innych wrogów państwowych nakazał ich mieszkańcom się stamtąd wynieść bądź wprowadził godzinę policyjną od zachodu do wschodu słońca.

– Myślę, że przyjechałeś dziesięć lat za późno.

Sofía nie miała ochoty na rozmowę o komunistach i wsiach widmach. Znów ją obrócił, znów położył rękę na jej biodrze. Miała ochotę się do niego przytulić, ale się powstrzymała. Spojrzała na swój stół: Tristán obserwował ich uważnym spojrzeniem.

Po skończonym tańcu wyszli na werandę. Porywisty wiatr omiatał mury i węgły domów. W nocnym mroku gdzieniegdzie lśniła lampa naftowa. Gdzieś pod ich stopami zaczynały się gaje oliwne, a niżej leżały pogrążone w ciszy doliny. Nie dochodził do nich żaden dźwięk, nie licząc copli granych przez orkiestrę w środku i dźwięku kropel deszczu bębniących o dachówki.

– Co właściwie byś zrobił, by wywrzeć wrażenie na kobiecie? – spytała.

Pytanie go chyba zaskoczyło. Spojrzał na nią i się uśmiechnął, ale nic nie powiedział.

– Co bym zrobił, by wywrzeć wrażenie na kobiecie?

– Mhm. Słyszałeś przecież, przez co musiał przejść mój brat, by oczarować Carmen. Myślisz, że potrafiłbyś to zrobić lepiej?

– Myślę, że zagrałbym jej piękną melodię. Nie tango czy coplę, ale najpiękniejszy utwór, jaki znam. Melodię, którą napisał mój ojciec we wczesnej młodości i którą nauczył mnie grać na skrzypcach. – Jego głos otulał ją w mroku. – Mój ojciec miał mały pokoik do pracy. Dobrze grał na skrzypcach, szczególnie często jedną melodię, numer, który sam skomponował jako młody chłopak pod wpływem nieszczęśliwej miłości. Nigdy nie usłyszałem tej historii, ale kazał mi sobie obiecać, że zagram ją dla swojej wybranki, tak żeby choć inna para miała jakąś radość z jego złamanego serca. To piękna melodia, Sofío, najpiękniejsza, jaką kiedykolwiek będzie ci dane usłyszeć. Grywałem ją wielokrotnie na Południowym Oceanie Lodowatym, polując na wieloryby. Nasz strzelec uważał, że przynosi szczęście.

Sofía obróciła głowę. W mroku widać było kontury jego twarzy, lecz nie potrafiła ani rozszyfrować jego spojrzenia, ani odczytać ruchu warg.

– Przecież nie umiesz grać na skrzypcach. Mam w to uwierzyć? To kolejna historia, którą próbujesz mi wmówić.

Nawet się nie skrzywił.

– Daj mi skrzypce, a z przyjemnością cię przekonam. Myślisz może, że nie znam różnicy między dur a moll? Albo między dźwiękiem a oraz e?

– Ja nie znam.

Dochodzący z tyłu głos zaskoczył Sofíę. W drzwiach stał Tristán, opierając się o laskę. Nie miała pojęcia, jak długo tam stał. Teraz do nich podszedł. Widok młodego ciała przemieszczającego się drobnymi zrywami był tragikomiczny. Tristán stanął tuż za nimi, ale Sofía odnosiła wrażenie, że najchętniej wepchnąłby się pomiędzy nich.

– No, czyli nasz Víctor jest też wielkim skrzypkiem? Już to widzę. Naprawdę jesteś człowiekiem o licznych talentach – powiedział; jego oddech śmierdział alkoholem.

– No nie wiem – wymamrotał Víctor.

– Tristán, czy nie miałeś…

– Siedź cicho, siostro. Dość się dziś wieczór nagadałaś. Wolałbym posłuchać muzyki. Może zagrałbyś dla nas tango argentyńskie, Víctorze? W wirtuozerskim stylu? Bardzo chętnie bym posłuchał.

– W takim razie dobrze się składa, że po drugiej stronie drzwi mamy całą orkiestrę – odparł Víctor po prostu i zniknął w środku.

Tristán oparł się o jedną z kolumn werandy. Wyglądało na to, że ma problem z utrzymaniem równowagi. Sofía stanęła u jego boku i chwyciła go za ramię. Drugim chciała go objąć za plecy, ale garb pod marynarką ją zaskoczył i sprawił, że odruchowo cofnęła rękę. Miała nadzieję, że Tristán nie zwrócił na to uwagi.

Położyła mu głowę na ramieniu, słysząc, jak z trudnością oddycha. Jego kołnierzyk zalatywał potem.

– Dlaczego musisz być dziś wieczór tak nieprzyjemny? – Musnęła palcem płatek jego ucha. – To wesele naszego brata, cieszmy się nim.

Tristán strząsnął jej palec.

– Przecież ten człowiek to zwykły łgarz, nie widzisz tego? Próbuję tylko cię chronić.

– Naprawdę nie musisz, poradzę sobie.

Pocałowała go w policzek i zostawiła na werandzie. Víctor wrócił na swoje miejsce, Sofía usiadła przy jego stole i uśmiechając się do niego, nalała sobie kieliszek wina i podjęła przerwany wątek. Nie zdążyli jednak wymienić się zbyt wieloma spostrzeżeniami, gdy dźwięk dwóch szybkich uderzeń w kieliszek sprawił, że szum w lokalu zamarł.

Przemówienia już dawno się skończyły, Sofía nie miała siły na więcej. Ale gdy się odwróciła, ujrzała, jak Tristán unosi się przy drugim stole z łyżeczką w ręce.

– Drodzy zebrani – zagaił, wstydliwie majstrując przy kieliszku. – Jako że występuję w roli brata pana młodego, myślę, że to naturalne, bym powiedział kilka słów. Powinienem to zrobić trochę wcześniej, ale ci, którzy mnie znają, wiedzą, że najlepszy ze mnie mówca, kiedy struny głosowe rozgrzeje mi wino.

Wokół rozległy się pełne aprobaty pochrząkiwania i dyskretne śmiechy.

– Chciałbym przede wszystkim zwrócić się z pokornym podziękowaniem do señora Fernanda Antonia Arenasa za prześwietne przyjęcie. Oczywiście pragnę też serdecznie powinszować swojemu bratu i jego pięknej małżonce w pierwszym dniu ich nowego życia. Niech mój brat uszczęśliwi cię tak, jak ty już uszczęśliwiłaś jego. – Tristán skierował kieliszek w stronę pary młodej i uniósł go. Potem na chwilę się zaciął. Kłykcie prawej ręki opierały się o blat stołu, bez wątpienia dlatego, by nogi nie odmówiły posłuszeństwa. Mrugnął kilkakrotnie. – A teraz przejdę do właściwego powodu tej przemowy. Słuchajcie, niektórzy z was pewnie sądzili, a inni nawet się obawiali, że będzie to tradycyjne przemówienie weselne życzliwego młodszego brata. Ale obawiam się, że moje umiejętności w tym zakresie nie sięgają tak daleko, z pomocą wina czy bez. Dlatego sprzymierzyłem się z dobrym przyjacielem rodziny, który, jak jestem przekonany, będzie potrafił uczynić tę chwilę znacznie bardziej niezapomnianą, niżbym to zrobił ja. – Puścił kant swojego stołu i chwycił laskę, po czym ruszył niepewnym krokiem do stołu Sofíi. – Tak się właśnie składa, że dziś wieczór mamy wśród nas więcej muzycznych talentów. Oczywiście orkiestrę, która dotąd nam przygrywała, ale nie tylko. Na liście gości znajduje się mianowicie argentyński wirtuoz skrzypiec. Człowiek, który w grze na skrzypcach osiąga podobne wyżyny co w wymykaniu się śmierci na siedmiu morzach świata. – Tristán dotarł już do ich stołu, stanął za Víctorem i położył mu rękę na ramieniu. – Prawda? Większość z was zapewne nie zna tego oto Víctora, ale uwierzcie mi na słowo, że potrafi wygłosić o niebo lepszą przemowę ode mnie. Myślę jednak, że potrzebujemy czegoś nieco bardziej wyrafinowanego. Víctorze, nie miałbyś ochoty uraczyć nas swoją grą na skrzypcach, o której tyle słyszeliśmy?

– Właśnie, właśnie – rozległ się nieznajomy głos z końca stołu.

– Zagraj nam argentyńską serenadę miłosną na cześć młodej pary. Skrzypce możesz pożyczyć od orkiestry.

– Potrafię zagrać tylko kilka melodii – odparł Víctor. – I, prawdę mówiąc, uważam, że nie nadają się na wesele.

– Ależ oczywiście, że się nadają. Po prostu zagrasz je w trochę wolniejszym tempie. Bardziej lento; czy nie tak się to nazywa? No chodź, zrób to dla pary młodej.

– Właśnie, dla pary młodej – podchwycił pijackim głosem siedzący u szczytu stołu Jaime.

Zebrane towarzystwo zaczęło w oczekiwaniu bębnić w stoły, nawet Fernando Antonio Arenas przyłączył się do rytmicznego uderzania dłonią w blat. Sofía spojrzała na Víctora. Wyglądało to tak, jakby dłoń Tristána coraz mocniej dociskała go do siedzenia.

Ujrzała, jak Tristán się nachyla tak, że jego policzek znalazł się na wysokości ucha Víctora. Na jego plecach lekko wznosił się garb. Wyszeptał coś tak cicho, że Sofía nie usłyszała konkretnych słów. Wokół nich ponad setka rąk uderzała równocześnie w blaty stołów, aż dźwięczały kryształowe kieliszki i zastawa. W końcu Víctor wstał.

– I tak właśnie powinno być, grajku. – Tristán się uśmiechnął.

Víctor przygładził garnitur i rozejrzał się badawczo po sali. Potem puścił oko do Sofíi i pomaszerował na scenę. Chwycił skrzypce, uniósł je na lewe ramię, umieścił je sobie pod brodą. Sofía dostrzegła, że Víctor zerka w stronę Tristána, ale po chwili ich spojrzenia się spotkały, a jego oczy wwierciły się w nią zza kołków instrumentu. Smyczek na długo zawisł nad strunami.

– No dobrze, panie i panowie. Spróbuję zagrać najpiękniejszą melodię, jaką znam. Została skomponowana przez tę samą osobę, która nauczyła mnie grać na tym instrumencie. Przez mojego ojca.

Smyczek zaczął pieścić jedną ze strun, co skrzypce skwitowały głębokim tonem, który wybrzmiał, zostawiając po sobie pustkę błagającą, by ją wypełnić. Zrobił to kolejny ton, i jeszcze jeden. Splatały się ze sobą, tworząc melodię, strumień dźwięków, które sprawiły, że Sofía zamknęła oczy, dając mu się ponieść. Na zewnątrz słychać było grzmoty rozlegające się nad grzbietami gór i bębnienie kropel deszczu o dachówki, ale ona słyszała przede wszystkim muzykę. Melodia w istocie była tak piękna, jak twierdził Víctor.

Gdy uniosła powieki i spojrzała na scenę, oczy jej i Víctora znów się spotkały i Sofía była pewna, że gra tę melodię dla niej i tylko dla niej.