5.1 Rozmnożenie chlebów i ryb: mozaiki Tabga i Hippos

« Jezus rzekł im: "Nie pamiętacie, ile zebraliście koszów (KOFINOS)

pełnych ułomków, kiedy połamałem pięć chlebów dla pięciu tysięcy?".

Odpowiedzieli Mu: "Dwanaście"» Mk 8:18-19

Wydarzenie rozmnożenia chlebów i ryb, opisane we wszystkich czterech Ewangeliach, jest jednym z najbardziej znanych cudów przypisywanych Jezusowi.

Na brzegach Jeziora Galilejskiego znajduje się starożytny świadek tego cudownego wydarzenia – bizantyjski kościół z IV wieku w Tabga (Il.39)(Il.6. 4B). Dziś to miejsce pozostaje kluczowym celem pielgrzymek niezliczonych wiernych, którzy przybywają, aby podziwiać przepiękną mozaikę podłogową umieszczoną w pobliżu ołtarza. Dzieło to przedstawia kosz bez uchwytów, wypełniony chlebami, po bokach którego widnieją dwie ryby, odzwierciedlając narrację Ewangelii, gdzie pięć tysięcy mężczyzn, nie licząc kobiet i dzieci, zostało nakarmionych pięcioma chlebami i dwiema rybami (Mk 6:31-44; Mt 14:13-21; Łk 9:12-17). Marek, Mateusz i Łukasz używają greckiego słowa ἰχθύς (ichthys) na określenie ryby, natomiast w Ewangelii Jana (J 6:1-15) ryba nosi nazwę ὀψάριον (opsarion), co oznacza rybę poddaną obróbce termicznej lub suszoną na słońcu i soloną – zakonserwowaną i gotową do spożycia.

Il.40. Mozaika podłogowa w Kościele Rozmnożenia w Tabga. Kosz bez uchwytów - typu KOFINOS i 2 ryby

Il.41 Uzyskana dzięki AI definicja koszy KOFINOS

«A kiedy połamałem siedem chlebów dla czterech tysięcy, ile zebraliście

koszów (SPYRIS) pełnych ułomków ?". Odpowiedzieli: "Siedem"»

Mk 8:20

Cud nakarmienia czterech tysięcy, opisany tylko przez dwóch ewangelistów, w Ewangeliach Marka (8:1-9) i Mateusza (15:32-39), stanowi uderzający, choć często pomijany, paralel od bardziej znanego cudu nakarmienia pięciu tysięcy. Prace Bargila Pixnera, zwłaszcza w

książce Z Jezusem przez Galileę według Piątej Ewangelii, dostarczają kluczowych spostrzeżeń, łącząc teksty biblijne z lokalnym środowiskiem Galilei. Jego identyfikacja małych rybek w języku greckim: ἰχθύδιον (ichthydion) jako sardynek z Jeziora Genezaret, oparta na jego znajomości ekosystemu regionu, dostarcza specyficznych szczegółów, które często gubią się w tłumaczeniu. Pixner sugerował, że ten drugi cud miał miejsce na wschodnim wybrzeżu Jeziora Galilejskiego, gdzie rozciąga się naturalne siedlisko sardynki, co jest zgodne z niedawnymi odkryciami archeologicznymi, szczególnie z terenu Hippos (Pixner, 1992). Odkrycie mozaiki w Hippos (Il.6. 4C), zachowanej pod pozostałościami

pożaru i gruzami po trzęsieniu ziemi z VII wieku, dodaje dodatkowego ciężaru teorii Pixnera (Il.3). Ta mozaika, podobnie jak słynna mozaika z Tabga, przedstawia kosze wypełnione chlebami i małe rybki – artystyczne echo biblijnych opisów cudów rozmnożenia. Kościół, w którym odnaleziono tę mozaikę, nazywany jest „spalonym” (Eisenberg, 2018).

Il.42. Mozaika z podłogi spalonego kościoła odkrytego w Hippos. Kosz z uchwytami- typ SPYRIS i kilka małych rybek

Il.43. Uzyskana dzięki AI definicja koszy SPYRIS

Kluczowym szczegółem, na który zwracał uwagę Pixner w swoich badaniach, jest różnica w greckich terminach używanych w narracjach Ewangelii do opisania koszy, do których zbierano ułomki. W drugim cudzie (nakarmienie czterech tysięcy) użyto terminu spyris (kosze z uchwytami po bokach) (Mk 8:8 & 8:20; Mt 15:37 & 16:10), podczas gdy w pierwszym cudzie (nakarmienie pięciu tysięcy) użyto słowa kofinos (kosze bez uchwytów) (Mk 6:43 & 8:19; Mt 14:20 & 16:9; Łk 9:17; J 6:13). Ta językowa różnica, zauważona przez Pixnera, który znał Ewangelię Marka na pamięć w oryginalnym greckim, wskazuje na

szczegóły w oryginalnych tekstach, które często są pomijane w tłumaczeniach. Łacińska wersja Ewangelii, Wulgata, zachowuje słowo „kosze” dla obu ich rodzajów. Dlatego tak fascynującym jest fakt, że te różnice wyróżnione tylko w greckich tekstach Ewangelii zostały starannie zachowane przez artystów, którzy tworzyli mozaiki w kościołach 4-5 wieków później.

Il.44. Na szczycie wspaniałej góry po wschodniej stronie Morza

Galilejskiego, 2 km od brzegu: wykopaliska archeologiczne odkrywające

miasto Hippos Il.6. 4C