Pamięci babci Zofii,

która jest dobrym duchem naszej rodziny

tare krakowskie uliczki kąpały się w strugach jesiennego deszczu. Padało od kilku dni, a studzienki ściekowe nie nadążały zbierać wody, która zalewała chodniki. Emilia szła środkiem Floriańskiej. Nawet nie starała się omijać kałuż. Na nogach miała wysokie kalosze, a w ręku duży parasol w kolorowe paski. Nie śpieszyła się. Co chwila zatrzymywała wzrok na sklepowych witrynach lub oknach kamienic. Na moment stanęła przy salonie z biżuterią, przyglądając się oryginalnemu medalionowi z eliptycznym bursztynem. W szybie zamajaczyła jej sylwetka. Przyjrzała się sobie dokładniej. Drobna, okrągła twarz, jasnozielone oczy, sprawiające wrażenie wiecznie zdziwionych, i ładnie wykrojone, pełne usta z zamyślonym uśmiechem. Ciemne proste włosy pod wpływem wilgoci nieco przykleiły się do ramion, a na zarumienione policzki spadła niewielka kropla wody z brzegu parasola. Starła ją natychmiast i włożyła rękę do kieszeni palta w kolorze butelkowej zieleni, idealnie dopasowanego w pasie do jej szczupłego ciała. Zaraz potem wsunęła rękę we włosy i przeczesała je, chcąc poprawić fryzurę. Natrafiła palcami na wypukłe, rubinowe oczko srebrnej spinki. Zapięła ją dokładniej. Poczuła dotkliwy chłód i ruszyła przed siebie. Drogę znała doskonale. To była jej stała trasa już od kilku lat, odkąd zaczęła pracować w antykwariacie na Siennej.

Dwa lata temu skończyła polonistykę na Uniwersytecie Jagiellońskim, ale u pana Franciszka terminowała jeszcze w czasach liceum. Właściwie od dziecka znała jego sklepik. Kochała tego starego człowieka i książki, którymi się otaczał. Trzymał je nie tylko w swoim antykwariacie. Opasłe, podniszczone tomy tkwiły niemal we wszystkich kątach jego przedwojennego domu znajdującego się niecałe trzydzieści minut drogi od głównego rynku.

Gęste krople deszczu uderzały o parasole przechodniów. Emilia weszła na Rynek. Odwróciła się, licząc, że być może zaraz zobaczy pana Franciszka, ale zamiast znajomej twarzy dostrzegła tylko kilka skulonych gołębi szukających schronienia pod ulicznym straganem. Popatrzyła na kolorowe, zroszone deszczem kwiaty wystawione przez kwiaciarki. Wyglądały świeżo i pięknie. Ich barwy ożywiały ponury, zamglony pejzaż soczystym refleksem. Przystanęła przy bukiecie białych margerytek i zaraz znów ruszyła przed siebie. Przeszła obok sklepu z pamiątkami i ulubionej piekarni. Dziś nie wydobywał się z niej aromat świeżych wypieków. Zamknięte przeszklone drzwi broniły wnętrza przed natrętnymi odwiedzinami deszczu. Z oddali dostrzegła duże okno zakończone łukiem, rozjaśnione światłem niewielkiej lampy. Pan Franciszek był już w środku. Kiedy otworzyła drzwi, on jak zwykle siedział przy niedużym biurku na zapleczu, gdzie wcześniej siadywali jego ojciec i dziadek. Antykwariat przetrwał czas wojny i burzliwe zmiany ustroju. Bywało różnie, ale mały sklepik z książkami, który pan Franciszek otrzymał na dwudzieste pierwsze urodziny od swojego ojca – Alojzego, stał nadal.

– Dzień dobry! – odezwała się głośno. Wiedziała, że antykwariusz, zaczytany, zapominał o bożym świecie. Nawet niewielki mosiężny dzwonek, wiszący nad drzwiami, często nie był w stanie przywołać go do rzeczywistości.

– Witaj, kochana!

Weszła dalej. Poczuła znajomy zapach tabaki, którą pan Franciszek zawsze nosił przy sobie. Nie zażywał jej już tak namiętnie jak w młodości, ale nieduże pudełeczko musiał mieć zawsze pod ręką.

– Panie Franciszku, zaparzę kawę.

Antykwariusz zamruczał z aprobatą. Emilia weszła za rząd długich dębowych regałów, gdzie znajdowały się niewielka kuchenka elektryczna i wąska szafka, wciśnięta w narożnik pomieszczenia. Wyjęła z niej zmieloną arabikę, sproszkowany kardamon, goździki, imbir i aromatyczny cynamon. Do niewielkiego garnka wlała wodę i postawiła na kuchence. Kiedy woda zawrzała, Emilia po kolei wsypała do niej wszystkie składniki. Już po chwili całe wnętrze wypełnił zapach korzennej kawy, którą oboje pili każdego ranka. Właśnie tak zaczynali wspólnie kolejny dzień.

– Proszę. – Postawiła filiżankę na biurku.

– Dziękuję – mruknął Franciszek, nie podnosząc głowy znad otwartej książki.

– Jest idealna, wczoraj kupiłam nową porcję przypraw.

– Tak, tak… rzeczywiście. – Oderwał wzrok od tekstu i zdjął duże druciane okulary. Włożył je do welurowego, brązowawego etui, które niegdyś miało barwę soczystej zieleni. Powoli zbierał myśli. Jego jasnoniebieskie oczy bez okularów wydawały się mniejsze i lekko zapadnięte. Jak zawsze były jednak wesołe i żywe. Z burzą siwych, niezbyt perfekcyjnie zaczesanych włosów Franciszek wyglądał jak miły starszy pan. Szczupła twarz, wąski, prosty nos i nieduże usta o lekko uniesionych kącikach sprawiały, że postrzegano go jako pogodnego człowieka.

Emilia poprawiła włosy, przesuwając lekko spinkę w taki sam sposób, jak czyniła to Zofia. To zawsze rozczulało Franciszka.

– Dobrze, że jesteś. – Uśmiechnął się, odstawiając filiżankę na brzeg biurka.

Rzuciła okiem na książkę, którą Franciszek kartkował jeszcze przed chwilą. Przypominała tę z dzieciństwa, Baśnie z tysiąca i jednej nocy. Też miała ciemnobrązową, bardzo zniszczoną okładkę.

– Co to za książka?

Franciszek przysunął tom do siebie i położył na nim dłoń. Wyglądało to tak, jakby chciał go ogrzać. Potem pogładził sfatygowaną okładkę i cofnął rękę.

– To ulubiona książka Zosi…

– Nie wiedziałam. – Przyglądała się z ciekawością zniszczonemu egzemplarzowi. – To znaczy… nigdy wcześniej jej nie widziałam.

– Zosia nie pokazywała jej nikomu. Sam nie wiem, dlaczego ta książka była dla niej taka ważna.

– Ważna? W jakim sensie? – Przybliżyła się, ale nie miała śmiałości, by wziąć ją do rąk. Niby wyglądała jak jedna z tysiąca innych książek w antykwariacie. Było w niej jednak coś, co czyniło ją niepodobną do reszty. Wytarte litery, kiedyś prawdopodobnie złote, po których teraz zostały jedynie wyblakłe kontury, przyciągały uwagę Emilii. Wpatrywała się w okładkę zachłannie, jakby chciała z niej odgadnąć treść książki. Na właściwym brzegu – przeczytała tytuł, bez powodzenia starając się dostrzec imię i nazwisko autora.

– To zbiór aforyzmów. Część z nich jest niedokończona. Niby nie brakuje stron, ale ma się wrażenie, że autor nie napisał najistotniejszego, jakby dawał czytelnikowi swobodę dopowiedzenia. Wydaje się, że niektóre fragmenty nie pasują do pozostałych. Ta książka intryguje mnie już od tylu lat. Mój dziadek Wincenty opowiadał, że kiedy był młody, książkę razem ze stertą innych wiekowych egzemplarzy przyniósł do antykwariatu pewien handlarz starzyzną. Podobno wszedł do sklepu z parcianym, wytartym workiem zarzuconym na plecy i długim brzozowym kijem, którym się podpierał. Na głowie miał sfatygowany kapelusz. Zdjął go na powitanie, kiedy przekroczył próg antykwariatu. Podszedł do dziadka i wysypał zawartość worka na biurko. Nie odezwał się przy tym ani słowem, stąd dziadek uznał, że jest niemową. Wincenty pobieżnie przejrzał książki, a potem wyjął z szuflady plik banknotów. Bez słowa wręczył je nieznajomemu. Mężczyzna włożył je za wewnętrzny otok kapelusza. Żegnając się, lekko pochylił się do przodu i wyszedł ze sklepu. Dziadek mówił, że w swoim życiu widział wielu dziwaków, ale ten zwrócił jego szczególną uwagę. Mówił, że wędrowiec miał w sobie coś wyjątkowego, jakąś nieokreśloną dzikość. A ta książka z aforyzmami… Tak się złożyło, że nikt jej nie kupił. Została. Zosia wypatrzyła ją kiedyś i zabrała. Od tamtej pory były nierozłączne. Co jakiś czas ją czytała, jakby chciała odgadnąć brakujące wersy. Może tobie się to uda?

– To znaczy, że… – Nieśmiało przesunęła rękę w kierunku książki.

– Powinnaś ją przeczytać. Może ta książka sprawi, że w końcu ruszysz z miejsca.

– Ja? – Udała zdziwioną, choć doskonale wiedziała, o co chodzi antykwariuszowi.

– Kochana, powinnaś w końcu coś z tym zrobić. Przecież uwielbiasz pisać. Odważ się wreszcie i wyślij swoją powieść do jakiegoś wydawnictwa, a nawet kilku. Jestem pewien, że dostaniesz odpowiedź szybciej, niż mogłabyś się spodziewać.

– Nie, to nie jest dobry czas. – Odwróciła głowę.

– Zawsze powtarzasz to samo. Uparciuch z ciebie. A ja wiem, że właśnie teraz jest ten właściwy moment.

– Mówi pan to samo co Iga. – Nagle ugryzła się w język. Wiedziała, z jaką niechęcią Franciszek reaguje na jej najbliższą przyjaciółkę.

– Zrobisz, jak zechcesz. Ale pamiętaj, nie można wciąż uciekać przed tym, co się kocha. Schowaj ją. – Przysunął książkę jeszcze bliżej. – Zosia na pewno bardzo by tego chciała. Byłaś dla niej jak córka.

Wyczuła wzruszenie w jego głosie. W tym samym czasie rozbrzmiał dzwonek. Ktoś wszedł do środka. Przy regale z encyklopediami i słownikami stanął wysoki, młody mężczyzna. Na pierwszy rzut oka wyglądał na rówieśnika Emilii. Nie pasował jednak do tego miejsca, cichego, wzbudzającego tęsknotę za dawnymi czasami.

Mężczyzna zauważył jej badawcze spojrzenie. Sprawiał wrażenie sympatycznego. Ładna twarz, niebieskie oczy, ciemne krótkie włosy, do tego przekorny uśmiech. Był typem chłopaka, którego można od razu polubić. Tylko ten jego strój… Wytarte niebieskie dżinsy wyglądały, jakby zaraz miały się rozpaść. Ciemna koszulka i czarna skórzana kurtka sprawiały, że w oczach Emilii wyglądał nieporządnie. Iga na pewno byłaby nim zachwycona.

– Dzień dobry – przerwał ciszę, widząc krytyczny wzrok dziewczyny.

– Dzień dobry. – Wyprostowała się i poprawiła spódnicę.

– Zastałem pana Franciszka? Byliśmy na dziś umówieni.

– Tak – odpowiedziała, cofając się w głąb sklepu. – Panie Franciszku, ktoś do pana!

Dał się słyszeć zgrzyt przesuwanego krzesła i trzask zamykanej szuflady. Po chwili antykwariusz stanął obok nich.

– Witam, panie Mikołaju. – Wyciągnął rękę do stojącego przed nim młodego mężczyzny.

– Dzień dobry, panie Franciszku. Przepraszam, że odwołałem nasze spotkanie, ale w ostatnim momencie wyskoczyło mi coś ważnego.

– Nic nie szkodzi, najważniejsze, że w końcu dotarł pan do mnie. Mam część książek, o które pan prosił. Kilka zostało u mnie w domu. – Uśmiechnął się wyjątkowo serdecznie. Emilia wiedziała, że taki uśmiech antykwariusz rezerwował tylko dla wybranych. – Niech pan spocznie, a ja zaraz wszystko przyniosę. – Przysunął do mężczyzny drewniany taboret z siedziskiem obitym materiałem w zielono-żółtą kratę. Lubił ten deseń. W oknie antykwariatu wisiały zasłonki w beżowo-brązową kratę, a na biurku stał ulubiony kubek ze szkockim wzorem. Taki sam Franciszek kupił Emilii.

– Nie, dziękuję. Nie chcę zabierać czasu, pewnie jest pan zajęty. – Gość był najwyraźniej skrępowany. Naglił go czas. Jak potem wyjaśnił Emilii stary antykwariusz, Mikołaj jest grafikiem, a obiecanych książek potrzebował do projektu. Dobry znajomy polecił mu Franciszka, który znany był z zamiłowania do unikatowych książek. Mikołaj potrzebował kilku tytułów dotyczących Krakowa z okresu rozbiorów, pierwszej i drugiej wojny światowej, ilustrowanych fotografiami, a Franciszek zapewnił, że właśnie takie ma w swoich zasobach.

– Niechże pan usiądzie. Może napiłby się pan gorącej herbaty? Dzisiaj na dworze straszny ziąb. Wygląda na to, że jesień weszła już podstępem do miasta. – Popatrzył na mokrą szybę. – Jaką herbatę pan lubi? – Uznał, że młody mężczyzna milcząco przyjął propozycję.

– Ja naprawdę…

– Emilio, kochana, może zaparzyłabyś dla wszystkich herbatę imbirową?

Bez słowa zniknęła na zapleczu. Wróciła z filiżankami i dzbankiem wypełnionym herbatą. Zauważyła, że Mikołaj siedział przy wysokim sekretarzyku vis à vis drzwi. Oprócz tego oryginalnego biurka i kilku wypełnionych książkami regałów w głównej części antykwariatu było wiele interesujących przedmiotów. Pod dużym oknem wystawowym, tuż przy drzwiach wejściowych stał stary drewniany kufer. Franciszek dostał go kiedyś od dobrego znajomego. Teodor trzy uliczki dalej prowadził maleńki sklepik ze starociami. Przed laty stanął w drzwiach antykwariatu. Przyciągnął ze sobą na rozchybotanym wózku stary kufer. Podarował go przyjacielowi, mówiąc, że chce go oddać w dobre ręce. Franciszek domyślił się, że poczciwy Teoś nie miał w swoim maleńkim sklepiku nawet metra, by upchnąć to wiekowe cudo, przyjął więc prezent i postawił go pod oknem. Z jego wieka, pomalowanego brązową farbą przypominającą kolor kory drzewa, ciekawie spoglądały trzy duże ciemnobeżowe sowy. Pan Franciszek cenił sobie ten wyjątkowy podarunek, tak samo jak lubił drewnianego konika na biegunach stojącego przy jednym z regałów. Pomalowany na zielono, był pamiątką z dzieciństwa. Antykwariusz twierdził, że ta zabawka przynosi mu szczęście, więc chciał mieć ją blisko siebie.

Na jednej z półek gabloty stojącej najbliżej sekretarzyka trzymał ulubioną kolekcję starych zakładek do książek, które zbierał nieprzerwanie od dzieciństwa. Miały wygórowane ceny, bo Franciszek nie chciał się z nimi rozstawać. Kiedy jednak zauważył u kogoś ten szczególny błysk w oku, obniżał cenę. Trzy ulubione zakładki trzymał na zapleczu, w szufladzie biurka. Srebrną, z głową Ateny, dostał na dwudzieste pierwsze urodziny od dziadka. Lnianą, z haftowanym wizerunkiem Sukiennic, przyniosła mu kiedyś zaprzyjaźniona Cyganka. Powiedziała, że ta zakładka przynosi szczęście, i oddała ją za darmo. Trzecią podarowała mu Zosia, gdy jeszcze byli narzeczeństwem. Ta zakładka była najpiękniejsza. Namalowane farbą akrylową maki do tej pory nie straciły na wyrazistości. A kaligraficzny napis tuż pod nimi: „Zawsze będę Cię kochać” wywoływał u Franciszka łzy wzruszenia za każdym razem, kiedy wyjmował ją z biurka. Zakładek było dużo i wyglądały naprawdę oryginalnie. Wykonane z drewna, papieru, mosiądzu, srebra, a nawet szkła, przypominały małe dzieła sztuki. Półkę nad nimi zajmowały stare piórniki, w większości drewniane, rzeźbione i malowane w różne wzory. Obok nich kałamarze oraz kilka gęsich piór. Na najwyższej półce Franciszek umieścił oprawione w skórę o śliwkowym kolorze albumy ze starymi pocztówkami i fotografiami.

Emilia ustawiła dzbanek na brzegu sekretarzyka, a obok białe filiżanki Rosenthala. Po wojnie z okazałego serwisu zostały zaledwie trzy sztuki. Rozlała do nich herbatę, tak by nie uronić z dzbanka nawet kropelki. Dokładności w codziennych obowiązkach i sumienności w prozaicznych czynnościach nauczyła jej Zofia.

– Emilko, zostań przez chwilę i porozmawiaj z panem Mikołajem. Wydaje mi się, że na zapleczu mam trzy książki, o które pan mnie prosił.

– Panie Franciszku, będzie mi bardzo miło, jeśli zdecyduje się pan zwracać do mnie po imieniu. Proszę mi mówić po prostu „Mikołaj”.

– Dobrze, Mikołaju. – Franciszek uścisnął mu rękę. – Ja w takim razie idę po książki. Zaczekajcie na mnie.

Zapanowała cisza, którą co kilka sekund przerywał odgłos przekładanych tomów.

– Panie Franciszku, może panu pomóc? – Emilia zwróciła się w kierunku najciemniejszej ściany.

– Nie trzeba – usłyszeli przytłumiony głos. – Nikt tak dobrze nie radzi sobie z książkami jak ja! Pijcie spokojnie herbatę, a ja… zaraz do was dołączę. – Sapnął i zamilkł.

Emilia popatrzyła na Mikołaja. Czuła się niezręcznie. Nie wiedziała, co powiedzieć.

– Idealnie pasuje pani do tego miejsca – powiedział z uśmiechem. Czekał, jak zareaguje.

– Tak? Dlaczego?

– Po prostu pasuje pani.

Lekko uniosła głowę. Zawstydzająca pewność siebie Mikołaja zaczynała ją irytować. Już na pierwszy rzut oka było widać, jak bardzo się od siebie różnią. Ona od dziecka niezwykle dokładna i skromna, co tak irytowało Lili, która uważała swoją córkę za dziwaczkę. „Wcale nie da się z tobą rozmawiać – narzekała. – Jak ty znowu wyglądasz?! W końcu zrobiłabyś coś ze sobą!” – mówiła, kiedy jej córka stała przed lustrem, przymierzając którąś z sukienek Zofii. Na szczęście świadoma swojej wartości i odporna na krytykę, nic sobie nie robiła z tych uwag.

– Niech pani usiądzie. – Przysunął jej swoje krzesło.

– Nie, dziękuję. Proszę się częstować herbatą.

– Wydaje mi się, że jesteśmy w podobnym wieku. Może po prostu przeszlibyśmy na „ty”? – Spojrzał na Emilię z góry, był od niej sporo wyższy.

Akurat mieszała herbatę. Odłożyła łyżeczkę na spodek i wyciągnęła rękę do mężczyzny.

– Emilia – odezwała się głośniej, prostując plecy.

– Mikołaj – rzucił swobodnie grafik.

Przez kilka chwil w milczeniu pili herbatę. Mikołaj wodził wzrokiem po grzbietach książek, a ona zapatrzyła się na zalaną deszczem szybę.

– Powiedziałem, że pasujesz do tego miejsca. Naprawdę tak uważam.

Nie odezwała się, tylko uniosła brwi. Mikołaj zorientował się, że czeka na wyjaśnienia.

– Nie chciałbym, żebyś mnie źle zrozumiała, ale… jesteś taka staroświecka… To znaczy twój ubiór, sposób bycia.

– Przecież mnie nie znasz! Skąd możesz wiedzieć, jaki mam sposób bycia? – Zrobiła obojętną minę.

– Jesteś wyrazista. To się czuje już przy pierwszym spotkaniu.

– To chyba dobrze? – spytała konkretnie, ale spojrzała na niego niepewnie. Mikołaj miał ciepłą barwę głosu. Miło było go słuchać.

– Tak, tak, bardzo dobrze. Dzisiaj wszyscy próbują tylko naśladować innych. Kiedyś to wyglądało inaczej.

– Kiedyś… Masz rację.

W tym momencie do głównego pomieszczenia wszedł pan Franciszek, niosąc książki.

– Proszę, Mikołaju. – Położył na blacie sekretarzyka dwa egzemplarze: dziewiętnastowieczną Historyę Krakowa w zarysie Klemensa Bąkowskiego oraz cieniutką broszurę Zwierzyniec pod Krakowem i jego zabytki historyczne Wacława Dutkiewicza. – Niestety, pozostałe egzemplarze, o których ci wspominałem, są u mnie w domu. Wygląda na to, że będziesz musiał do mnie zajrzeć.

– Zrobię to z wielką przyjemnością – odparł Mikołaj.

Tego dnia, choć aura była deszczowa, w antykwariacie zjawiło się wielu klientów. Było kilkoro cudzoziemców, którzy znaleźli się w magicznym sklepiku pana Franciszka niby przez przypadek, ale wychodzili z książkami, które w tajemniczy sposób same wybierały sobie właścicieli, wysuwając się z rzędów ciasno ustawionych tomów. Było kilkoro znajomych, tak jak Emilia lubiących zapach przeszłości. Ludzie kochali to miejsce. Kto zawitał tu choć raz, zawsze powracał.

W obszernych zbiorach zawsze panował idealny porządek. Na najdłuższej ze ścian, tuż przy wejściu, znajdowały się najdroższe Franciszkowi książki pisarzy polskich. Ułożone alfabetycznie, przegrodzone ręcznie wykonanymi, niewielkimi mosiężnymi tabliczkami z wygrawerowanymi literkami, zajmowały szczególne miejsce w księgozbiorze. Wśród nich było kilka perełek: Dziady Mickiewicza z 1832 roku i Noce letnie Włodzimierza Przerwy-Tetmajera z 1902 roku. Po przeciwległej stronie, na solidnym dębowym regale ustawiono powieści pisarzy brytyjskich: Dickensa, Woolf, Thackeraya. Biblioteczka obok dumnie prezentowała dzieła twórców literatury francuskiej: Zoli, Prousta i Balzaca. Klienci wciąż pytali o Aleksandra Dumas. Powieści Trzej muszkieterowie i Hrabia Monte Christo sprzedawały się najlepiej. Obok francuskich stały książki twórców rosyjskich, których dzieła cieszyły się największym powodzeniem: Fiodora Dostojewskiego i Aleksandra Puszkina. Na wysokim stojaku najbliżej drzwi wyeksponowano stare czasopisma: kilka tomów młodopolskiej „Chimery”, oprawionych w ozdobny półskórek, z grafikami Józefa Mehoffera. Na środku pomieszczenia, na długiej ławie, Franciszek od lat trzymał stare mapy. Większą ich część stanowiły mapy Polski z okresu rozbiorów. Ściany antykwariatu zdobiły ryciny, sporo ich leżało na jednej z półek w jesionowej gablocie, której wnętrze wypełniały też inne osobliwe przedmioty. Uwagę klientów przyciągało szczególnie kilkanaście starych talii kart. Najstarsze były karty tarota z przedstawieniami postaci mitologicznych. Franciszek zauważył, że w klientach wywoływały pewien rodzaj niepokoju. Już kilkoro potencjalnych nabywców trzymało ją w rękach, ale kiedy miało dojść do sfinalizowania zakupu, wycofywali się.

Późnym popołudniem deszcz przestał padać, ale zaczęło mocno wiać. Idąc w kierunku swojej kamienicy, Emilia co chwilę poprawiała włosy i przytrzymywała zsuwającą się spinkę. Parasol zostawiła w antykwariacie. Często go zapominała. Nie chciała po niego wracać – miała nadzieję, że następnego dnia powita ją wreszcie słońce. Uniosła głowę. Bałwaniaste chmury nadal zasnuwały niebo. Wciąż było ponuro i wilgotno. Kiedy dochodziła do znajomego skrzyżowania, od którego zaczynała się ulica Długa, przycisnęła do siebie sztruksową listonoszkę. Książkę Zofii zabrała niemal w ostatnim momencie. Włożyła ją do torebki, zawiniętą w szary papier, żeby ochronić podniszczoną okładkę i cienkie stronice.

Gdy znalazła się na swojej ulicy, przyśpieszyła kroku i już po chwili otwierała drzwi wejściowe do kamienicy. Wspięła się po niedawno odnowionych, drewnianych schodach. Drzwi do jej mieszkania były otwarte. Zorientowała się, że Lili jest w domu. W środku unosił się gęsty dym papierosowy. Lili paliła od wczesnej młodości. Uważała, że z długim, cienkim papierosem jej do twarzy. Zaciągała się dymem w charakterystyczny dla niej sposób, odchylając do tyłu głowę i mocno mrużąc oczy. Sprawiała wówczas wrażenie zrelaksowanej. Emilia zdjęła palto i zawiesiła je w szafie. Czarne czółenka na wysokim, grubym obcasie ustawiła równo na półce pod podłużnym lustrem zamkniętym w rzeźbionej ramie z ciemnego drewna. Uważała, że był to jeden z nielicznych ładnych elementów wystroju tego mieszkania. Wszystkie inne przedmioty wyglądały, jakby znalazły się tam przez przypadek. Nie pasowały do siebie ani do ścian, które niemalowane od dwudziestu lat, w wielu miejscach straszyły ciemnymi plamami. W dwóch pokojach zajmowanych przez Lili stały meble w nowoczesnym stylu. Matka kupiła je piętnaście lat temu. Pomiędzy nimi panoszyło się kilka starych bibelotów, przez co wnętrze sprawiało wrażenie, jakby właścicielka nie mogła się zdecydować, jak je urządzić. W kuchni też panował chaos. Do starego białego kredensu, który został tutaj jeszcze po poprzednich właścicielach, dostawiono kilka mebli pokrytych beżową okleiną. Przy oknie wychodzącym na ulicę stał ładny okrągły stół, który też nie pasował do pozostałych mebli.

Tylko w pokoju Emilii było przyjemnie. Pod oknem znajdowało się nieduże sosnowe biurko z kilkoma szufladami. Ten mebel, jak i inne stojące w pokoju, dostała od Zofii i Franciszka. Drewno z biegiem lat pociemniało, ale nadal wyglądało ładnie. Biurko miało do kompletu trzyszufladową komodę, wąską szafę i łóżko, które było ustawione przy jednej z łososiowych ścian. Wykończone oryginalnym zagłówkiem malowanym w maki, przyciągało wzrok już od progu. Nad łóżkiem wisiało kilka starych obrazków w białych ramkach. Przedstawiały postacie z baśni Andersena. Te ryciny były pamiątką Zofii z jej dzieciństwa. Kilkadziesiąt lat wcześniej wisiały nad jej łóżkiem, w kamienicy na Małym Rynku, gdzie wówczas mieszkała jej rodzina.

Emilia weszła do swojego pokoju i zawiesiła torebkę na krześle przy biurku. Potem udała się do łazienki, by umyć ręce. Panował w niej bałagan. Po podłodze walały się porozrzucane ubrania Lili, a w zlewie leżało rozmoknięte tekturowe pudełko po francuskich perfumach. Wzięła je do ręki. Chanel No. 5, ulubiona marka matki. Ona sama nie przepadała za tym zapachem, a Lili jak na złość spryskiwała się swoimi perfumami obficie. Ostrą wonią Chanel przesiąknięte były wszystkie kąty mieszkania. W połączeniu z papierosowym dymem dawało to niezbyt wyszukaną mieszankę zapachów.

Rozmiękłe opakowanie wylądowało w koszu na śmieci stojącym obok pralki. Emilia podeszła do wanny i wyciągnęła korek. Wyglądało na to, że Lili znów brała kąpiel i nie wypuściła wody. Często jej się to zdarzało. Wychodząc do przedpokoju, zostawiała na podłodze mokre ślady stóp. Jej córka przywykła już do tego. Zresztą Lili i tak nie chciałaby się podporządkować żadnym upomnieniom. Dlatego tak często zmieniała partnerów. Nie umiała być z nikim na stałe. Kiedy czuła, że związek przechodzi w poważniejszą fazę, po prostu dawała nogę.

Emilia weszła do kuchni. Jej matka siedziała przy stole i jadła kolację. Na jej talerzu leżała wysuszona ryba z wachlarzowatym ogonem. Lili sprawiała wrażenie, jakby nie interesowało jej nic innego poza skromnym posiłkiem.

– Cześć, Lili! – Emilia rzuciła już od drzwi.

– Cześć…

– Smacznego – dodała, po czym wyjęła z lodówki garnek z gulaszem cielęcym i kaszą gryczaną.

W kuchni zapachniało smacznym jedzeniem. Lili zaczęła nerwowo wiercić się na krześle, zastanawiając się, czy powinna zjeść leżące przed nią wyschnięte danie.

– Chcesz gulaszu? – rzuciła Emilia znad kuchenki.

Lili popatrzyła na nią, głośno przełykając ślinę. Widać było, że jest głodna. Wyglądało na to, że znów była na diecie.

– Nie, nie jem takich niezdrowych rzeczy. – Jeszcze głośniej przełknęła ślinę.

– Jak chcesz. Ja zjem. Nie masz chyba nic przeciwko, że usiądę obok? – Nałożyła obiad na talerz i ruszyła do stołu. – Smacznego – rzuciła, zabierając się do jedzenia.

Lili nie odpowiedziała, tylko wzięła do ręki długi widelec, którym już po chwili zaczęła nakłuwać suchy jak wiór rybi korpus. Jedzenie z talerza Emilii znikało błyskawicznie. Lili prawie nie tknęła swojego obiadu. Zdjęta rybia skórka zahaczała o brzeg talerza, ukazując grubą ość, obleczoną gdzieniegdzie mięsem.

Emilia spojrzała na matkę. Lili miała pod oczami worki i rozległe sińce. Często zarywała noce i to pozostawiało na jej twarzy nieestetyczne ślady. Próbowała zatrzymać młodość na wiele różnych sposobów. Bezskutecznie.

– Co słychać na uczelni? – zagadnęła Emilia. Przechyliła się w kierunku parapetu i otwarła okno. Akurat przejeżdżał tramwaj. Późnowieczorny zgiełk miejskiej ulicy wdarł się do kuchni.

Lili wzruszyła ramionami. Emilia od razu wyczuła, że matka nie ma ochoty na rozmowę. Była znudzona i jednocześnie rozdrażniona. Zawsze zachowywała się nerwowo, kiedy była na diecie. Paliła w tym czasie więcej papierosów niż zwykle.

Emilia wstała i zabrała swój talerz. W tym czasie Lili znów złapała za widelec, starając się zedrzeć większą część rybiej skóry.

– Chcesz soku? – Stanęła przy szafce i wzięła karton z napojem.

– Daj mi już spokój! Jak chcesz, to sama jedz i pij te swoje paskudztwa. – Lili wydawała się jeszcze bardziej poirytowana. Podniosła się, sięgnęła po paczkę papierosów leżącą na lodówce i wyszła z kuchni. Po chwili mieszkanie wypełnił ostry nikotynowy dym, który zaczął wpełzać do kuchni niczym podstępny wąż, ocierając się o róg kredensu.

Emilia szerzej rozchyliła okno i poszła do swojego pokoju. Stanęła przy oknie i odsunęła firankę. Nagle w jej torebce rozdzwonił się telefon. Szybko wyjęła komórkę. Na wyświetlaczu zauważyła numer Róży, żony ojca.

– Witam cię, Różo.

– Dobry wieczór, kochana. – Róża miała strapiony głos.

– Czy coś się stało? – Od razu wyczuła, że wiadomość, jaką chce jej przekazać macocha, nie będzie radosna.

– Emilko… twój tata jest w naszym szpitalu.

– Co… się stało?

– Kochanie, nie martw się, to nic groźnego. Miał stan przedzawałowy. Musi zostać u nas kilka dni, żeby przejść potrzebne badania.

Róża była lekarką. Pracowała w miejskim szpitalu w Gdańsku. Była wprawdzie pulmonologiem, ale sercem Janka opiekowała się już od ponad dwudziestu lat, odkąd poznali się w jednej z krakowskich kafejek. Przyjechała wówczas do Krakowa, by wziąć udział w sympozjum lekarzy, a zamiast tego odkryła w sobie uczucie do mężczyzny, który swoim smutnym spojrzeniem wniknął do jej serca już w chwili, kiedy popatrzył na nią znad filiżanki espresso, siedząc przy sąsiednim stoliku w kawiarni. Od tamtego czasu byli nierozłączni.

– Będę u was jutro – oznajmiła Emilia.

– Nie musisz. Zresztą tata byłby na mnie zły, że o wszystkim ci powiedziałam. Prosił, żeby, broń Boże, nie zawracać ci głowy. Kochana, wszystko jest pod kontrolą. W weekend powinien być już w domu.

– W takim razie będę w Modrzewiowej w sobotę rano. I nie mów mi, żebym dała sobie spokój, bo i tak przyjadę. Jutro złapię nocny pociąg do Gdańska.

– Dobrze, zrobisz, jak zechcesz. Ale… mam do ciebie prośbę. Nie mów tacie, że do ciebie dzwoniłam. On uważa, że…

– Przecież jestem jego córką. Kocham go i martwię się o niego.

– Niepotrzebnie.

– Nie wiem, czy niepotrzebnie, ale niepokoję się o niego. A po twoim telefonie dzisiaj w nocy na pewno nie zmrużę oka.

– No właśnie… Chyba rzeczywiście mogłam ci o niczym nie mówić. Tata nie chciał przysparzać ci zmartwień. Masz swoje życie i własne sprawy.

– Różo, jakie sprawy? Poza pracą w antykwariacie w moim życiu nie dzieje się nic ciekawego. – Zamilkła, ale po chwili znów się odezwała. – Będę w sobotę. Nie powiem ojcu, że do mnie dzwoniłaś.

– Dobrze, kochanie. Naprawdę nie ma się czym martwić. Zareagowaliśmy w odpowiednim momencie. W tym roku tata angażował się w pracę swojego baru bardziej niż zwykle. To niestety w końcu dało o sobie znać. Tyle razy mówiłam mu, żeby zwolnił, ale wiesz, jaki jest uparty…

– Wiem, Różo, ja też wiele razy powtarzałam mu, żeby przyjął jeszcze kogoś do pomocy.

– No właśnie, Janek myśli, że jest niezastąpiony. Osobiście musi wszystkiego dopilnować, ale… na miłość boską, twój ojciec ma już swoje lata, a jemu wciąż wydaje się, że nie przekroczył trzydziestki!

– Wtedy się poznaliście.

– Taaak – odezwała się Róża. – Ten czas tak szybko leci.

– Tęsknię za wami. – Emilia mocniej ścisnęła telefon.

– My też bardzo za tobą tęsknimy. Twój tata nieustannie o tobie mówi. Może to rzeczywiście nie jest zły pomysł, żebyś przyjechała… Nie chcę tylko, żebyś przeze mnie zmieniała plany.

– Nie mam żadnych planów i bardzo chcę was zobaczyć.

– A pan Franciszek? Poradzi sobie bez ciebie?

– Poradzi. Wysyła mnie na urlop już od czterech miesięcy.

– Wobec tego czekamy.

Emilia usłyszała w głosie Róży radość.

– Będę u was w sobotę z rana.

– Doskonale. W takim razie dobranoc, Emilko.

– Dobranoc.

Następnego dnia znów padał deszcz, choć niebo zgubiło już odcień szarości. Trudno było się jednak obyć bez parasola. Emilia postanowiła pojechać do pracy rowerem. Włożyła szeroką pelerynę przeciwdeszczową i zeszła do piwnicy. Po paru chwilach stała przed mokrą fasadą kamienicy, opierając ręce na kierownicy roweru.

Wielkie koła przecinały kałuże rozlane na chodniku. Żółty rower z zielonym, okrągłym koszem, umieszczonym z przodu kierownicy, wyróżniał się na szarym tego dnia tle krakowskich ulic. Dostała go od Zofii. Opiekunka korzystała z niego jeszcze w młodości. Działał bez zarzutu. W zeszłym roku wymieniono w nim tylko łańcuch. Dzisiaj „słoneczny” rower stanowił zdecydowanie lepsze rozwiązanie niż kilkunastominutowy marsz mokrą od deszczu ulicą.

Kiedy dotarła do antykwariatu, Franciszka jeszcze nie było. Przyjechała dość wcześnie. Oparła rower o elewację, sięgnęła do kieszeni po klucze i otwarła drzwi. Włączyła światło. Ociekającą deszczem pelerynę zarzuciła na wieszak. Pomyślała, że tego poranka zapewne przyjdzie jej samej wypić aromatyczną kawę. Stary antykwariusz wspominał coś o tym, że dzisiaj może pojawić się w sklepie dopiero po południu. Takie dni jak ten, gdy jako pierwsza witała się z jeszcze śpiącymi kątami sklepiku Franciszka, należały do rzadkości. Rozejrzała się po sklepie. Bez Franciszka było tutaj inaczej, pusto i szaro, zupełnie tak jak na zacienionej, chłodnej ulicy.

Weszła na zaplecze. Mimo wcześniejszych przypuszczeń, że ten poranek przyjdzie jej powitać w samotności, przygotowała więcej kawy i wyjęła obie filiżanki. Zupełnie jakby do końca miała nadzieję, że stary antykwariusz zaraz otworzy drzwi i stanie w progu z wielką parasolką w pepitkę, pamiętającą pierwsze powojenne lata. Swojej parasolce Franciszek był tak samo wierny jak ulubionemu gatunkowi tabaki. Chociaż lekko zardzewiały mechanizm z coraz większym trudem utrzymywał wyblakły materiał, on uważał, że wymiana jego „życiowej partnerki” na nowszy model, który teraz można było dostać w każdym sklepie z konfekcją, absolutnie nie wchodziła w grę.

Przelała kawę do dzbanka. W tej samej chwili usłyszała odgłos dzwonka. Ucieszyła się. Była pewna, że pan Franciszek zmienił plany. Wybiegła z zaplecza, chcąc go powitać. W drzwiach stał Mikołaj.

– Cześć – rzucił od progu, przecierając ręką mokrą twarz.

Nie kryła zdziwienia jego obecnością. Był ostatnią osobą, której spodziewała się w tym momencie. Czasami rano wpadała do niej Iga, ale wtedy wychodziły przed antykwariat. Kiedy obie stały przy jednym z regałów w antykwariacie i ściszały głos, Franciszek podchodził i niby przez przypadek zaczynał przekładać książki, zadając przy tym Emilii mnóstwo prozaicznych pytań. Dziewczyny doskonale wiedziały, o co chodzi, dlatego wcześniej uzgodniły, że będą spotykać się przed sklepikiem. Stały wtedy przed dużą witryną, w której Iga co chwilę się przeglądała, paląc papierosa. Franciszek nawet w takich chwilach z dezaprobatą patrzył w ich kierunku.

– Cześć – odpowiedziała Mikołajowi.

– Jesteś zaskoczona, że mnie widzisz?

– Nie spodziewałam się ciebie. Jeśli miałeś zamiar spotkać się z panem Franciszkiem, to niestety, muszę cię zmartwić. Nie ma go. – Popatrzyła na lśniący od deszczu bruk na Siennej.

– Nie przyszedłem do pana Franciszka. Chciałem zobaczyć się z tobą. – Uśmiechnął się zagadkowo.

– Ze mną? – zdziwiła się.

Gorączkowo starała się ustalić w myślach realny powód, dla którego przystojny grafik znów pojawił się w antykwariacie. Popatrzyła na niego. „Przynajmniej ma normalne spodnie” – usłyszała własne myśli. Mikołaj miał na sobie jednak tę samą skórzaną kurtkę co poprzednio. Nie pasowała do niego. Znacznie lepiej wyglądałby w szytej na miarę, wełnianej marynarce. Brakowało mu też okularów i grubej książki pod pachą. Taki ideał mężczyzny nosiła w sobie. Oczywiście musiałby to być dżentelmen w każdym calu, intelektualista z solidną kindersztubą. Mikołaj, chociaż przystojny, z błyskiem w oku i czarującym uśmiechem, nie pasował do wyjątkowo surowych kryteriów, jakie młoda polonistka wyznaczyła mężczyznom. A że były one rygorystyczne, przekonała się już nieraz, utwierdzając się w tym, że takich mężczyzn w dzisiejszym świecie już nie ma.

– Przeszkadzam ci?

– Nie, po prostu zastanawiam się… – Zamilkła. Nie chciała być niegrzeczna. Przecież każdy miał prawo wejść do sklepu. Tylko że Mikołaj wcale nie wydawał się zainteresowany starymi książkami. Patrzył na nią, jakby właśnie z jej powodu zjawił się w tym miejscu.

– Jest szansa, że dostanę u ciebie tę samą herbatę co poprzednio? – Oparł się o regał, udając, że czeka. Bawiła go ta sytuacja, którą Emilia traktowała bardzo poważnie.

– Właśnie przygotowałam kawę, możesz się ze mną napić – zaproponowała. – No… chyba że wolisz herbatę imbirową.

Te słowa ośmieliły Mikołaja do tego stopnia, że zdjął kurtkę i od razu odwiesił na wieszak obok prawie już suchej peleryny.

– Usiądź. – Dostawiła do sekretarzyka drugie krzesło. Wyszła na zaplecze i zaraz wróciła z dzbankiem oraz filiżankami. Rozlała kawę w pośpiechu, widząc, że ktoś zbliża się do drzwi.

Tego dnia nie dane im było spokojnie porozmawiać, gdyż do starego antykwariatu co chwilę wstępowali klienci. Zazwyczaj poranki w sklepie były ciche i leniwe. Mogli spokojnie wypić kawę, a potem często, zanim próg sklepiku przekroczył pierwszy gość, przygotowywali jeszcze herbatę. Dzisiaj wszystko było inaczej. Już samo pojawienie się Mikołaja wróżyło, że dokładnie przemyślany rytm dnia zostanie zakłócony. Mikołaj pił pomału kawę, a Emilia wyciągała z regałów kolejne tomy i rozmawiała z klientami. Kiedy w sklepie zrobiło się spokojniej, Mikołaj nagle stwierdził, że powinien już iść.

– Nie chcę ci przeszkadzać. – Spojrzał na kilkanaście piętrzących się przed nim książek, które ona właśnie starała się odłożyć na miejsce. Uśmiechnęła się do niego, a jej wzrok powędrował ku znajomym książkom: Flaubert, Wilde, Kraszewski, Czechow… Każda powinna trafić na inny regał.

– Nie przeszkadzasz.

– Jesteś w pracy, nie chcę zabierać ci czasu. – Wstał i przesunął filiżankę na skraj sekretarzyka. – Dzięki za kawę, była pyszna. Nigdy wcześniej takiej nie piłem. – Podszedł do wieszaka i zdjął z niego kurtkę. Nie włożył jej jednak, tylko zarzucił sobie na ramię. Stanął na środku sklepu. – Posłuchaj, dzisiaj tak trudno było porozmawiać, ale może spotkalibyśmy się i dokończyli rozmowę? Co ty na to?

– Czemu nie? – odpowiedziała i wzruszyła ramionami.

– Może być sobota?

– Niestety, w weekend nie będzie mnie w Krakowie. Wyjeżdżam nad morze. Wracam we wtorek, więc może lepiej umówimy się po moim powrocie.

– Dobrze, wpadnę tutaj do ciebie. – To cześć! – Otworzył drzwi i wyszedł za próg. Kilka sekund później wsunął głowę do środka. – Masz fajny rower. Dasz mi się kiedyś na nim przejechać? – Wyraźnie starał się ją rozbawić.

– Skąd wiesz, że to mój rower? – Popatrzyła w stronę okna wystawowego.

W lewym rogu zauważyła rączkę kierownicy z wielkim okrągłym dzwonkiem przymocowanym przez pana Teodora, od którego zresztą go dostała. Aż trudno było uwierzyć, że jeszcze działał. Wygrawerowana z boku data – 1927 rok – świadczyła o tym, że ktoś musiał opiekować się nim wyjątkowo troskliwie. Teraz o wiekowy dzwonek troszczyła się Emilia i wyglądało na to, że robiła to równie dobrze, jak poprzedni właściciel.

Mikołaj uchylił szerzej drzwi i wsunął się do środka.

– Pasujesz do tego roweru, tak samo jak do tego miejsca – pośpiesznie omiótł wzrokiem pomieszczenie. – Mówiłem ci o tym ostatnio. – Uśmiechnął się i wycofał na zewnątrz. – Zamknę drzwi, bo dzisiaj jest wyjątkowo chłodno. – Oddalając się, pomachał ręką w jej kierunku.

Wieczorem zjadła kolację sama. Lili nie było w mieszkaniu, zostawiła uchylone drzwi od swojego pokoju. Dla pewności Emilia wsunęła tam głowę. Na ławie stały popielniczka z niedopałkami, kilka brudnych kubków i talerz po zjedzonym obiedzie. Lili często jadała przed telewizorem, a potem zdarzało jej się nie odnosić naczyń do kuchni. Zabierała je zazwyczaj, dopiero kiedy nie mieściły się na ławie.

Emilia spakowała walizkę. Popatrzyła na zegar, była dziewiętnasta. Na dworze już się ściemniło. Pociąg do Gdańska odjeżdżał tuż przed dwudziestą trzecią. Była pewna, że przed odjazdem nie uda się jej zdrzemnąć. Jeszcze raz zajrzała do walizki. Zabrała niewiele rzeczy: trzy ciepłe swetry, dwie spódnice, kilka osobistych drobiazgów. Na koniec włożyła jeszcze ładowarkę do telefonu. Gdy już miała domknąć bagaż, spojrzała na biurko. Brzegi zniszczonej okładki układały się w kształt dużego serca. Zauważyła to dopiero teraz. Wzięła książkę, znów zawinęła w szary papier i bez zastanowienia wpakowała ją do bocznej kieszonki walizki. Pomyślała, że w czasie podróży sięgnie po nią, jeśli nie będzie mogła zasnąć.

Z Różą kontaktowała się jeszcze rano. Wiedziała, że dzisiaj macocha była w pracy. Nie chciała wydać jej przed ojcem. Kiedy się poznały, Emilia miała zaledwie kilka lat, ale zaufała Róży do tego stopnia, że bez dziecięcych sztuczek i zazdrości, jaką często okazują małe dziewczynki, postanowiła oddać jej ojca. Od tamtej pory miały go obie, każda na inny sposób. Janek był z Różą szczęśliwy i spełniony. Stworzył z nią taki związek, jakiego nie udało mu się zbudować z Lili. A Emilia wciąż była dla niego małą dziewczynką. Po wyprowadzce na Pomorze miał pewność, że zostawił ją w dobrych rękach. I nie chodziło tu oczywiście o Lili, ale o Zofię i Franciszka. Janek każdego miesiąca przesyłał opiekunce swojej córki pieniądze, choć starsze małżeństwo bardzo się temu sprzeciwiało. Chciał jednak, żeby jego jedynemu dziecku niczego nie brakowało. Rozrzutna Lili traktowała alimenty, które były mąż przesyłał na utrzymanie swojej córki, jak własne kieszonkowe. On nie był w stanie jej kontrolować. Ale Zofia i Franciszek dbali o jego córkę jak o własną.

Wyszła do przedpokoju. W tym czasie zadzwonił telefon. Na wyświetlaczu pojawił się numer Igi. Ucieszyła się. Nie widziały się od kilku dni. Brakowało jej przyjaciółki. Zauważyła, że Iga ostatnio zachowywała się dziwnie. W drodze do pracy nie wpadała do niej, nie telefonowała i wyraźnie jej unikała.

– Iga, czemu się nie odzywasz?

– Przecież właśnie do ciebie dzwonię. Możesz zejść na dół, pod bramę? Chciałam z tobą porozmawiać.

– Wejdź na górę. – Odruchowo podeszła do domofonu i nacisnęła przycisk.

– Nie – odpowiedziała głośno Iga. – Zejdź do mnie, proszę.

– Zachowujesz się jakoś dziwnie. – Chcąc poprawić włosy, Emilia odchyliła od ucha słuchawkę. Nie doczekała się żadnej reakcji po drugiej stronie, więc dodała: – Dobrze, już do ciebie idę.

Iga stała oparta o elewację kamienicy. Paliła papierosa. Nie sprawiała wrażenia zrelaksowanej. Jej długie, sięgające pasa blond włosy zwisały smętnie, przyklejając się do ramion i pleców. Spod kusej dżinsowej kurtki wystawał obcisły top podkreślający idealną figurę. Jej długie szczupłe nogi opinały zwykłe dżinsy, a nie legginsy, jak zawsze.

Przyjaźniły się od dzieciństwa, chodziły do tego samego przedszkola. Pewnego dnia nieśmiała Emilka została obrzucona piaskiem przez największego łobuza z grupy. Pyzata Iga postanowiła uratować koleżankę i stając w jej obronie, dała malcowi porządnego kopniaka. Od tamtej chwili były nierozłączne. Niby różne, a jednak tak sobie bliskie, jak dwa brzegi tej samej rzeki. Nie mogły się bez siebie obejść. Pan Franciszek nie przepadał za Igą. Dziwił się, jak spokojna Emilia może przyjaźnić się z kimś takim. Według niego Iga przypominała Lili. Długonoga blondynka o pszenicznych, farbowanych włosach i bławatkowych, z pozoru niewinnych oczach. Roztargniona, ale pewna siebie, pożeraczka męskich serc, które często wyrzucała na uczuciowy śmietnik i zastępowała nową miłością. Ale te dwie dziewczyny połączyła prawdziwa przyjaźń.

– Cześć! Dobrze, że w końcu dałaś jakiś znak życia. – Emilia objęła przyjaciółkę tak jak w dzieciństwie, kiedy obie miały jeszcze pyzate buzie i starannie zaplecione warkoczyki przewiązane satynowymi wstążkami.

Iga się odsunęła. Była smutna. Zgasiła papierosa, a rozmiękły filtr miętosiła w palcach. W końcu wyrzuciła go do kosza.

– O co chodzi? – Emilia stanęła naprzeciw przyjaciółki, nie spuszczając z niej oczu.

– Muszę ci coś powiedzieć. – Patrzyła na nią niepewnie. Potem zaczęła bawić się suwakiem od kurtki.

– To mów w końcu.

– Chodźmy gdzieś, usiądziemy, napijemy się czegoś, a ja po kolei wszystko ci opowiem…

– Przecież możemy iść do mnie. Lili nie ma w domu, nie będzie nam przeszkadzała.

Kiedy dziewczyny przesiadywały w pokoju Emilii, Lili często do nich zaglądała. Nie ukrywała, że przyjaciółka jej córki, dziewczyna o nietuzinkowej urodzie i zdecydowanym sposobie bycia, bardzo jej imponowała. Często podpytywała Igę o nowe trendy i wizażowe sztuczki. Ona nie odwzajemniała jednak nachalnej przyjaźni matki Emilii. Nieraz dawała Lili do zrozumienia, że ma dość jej towarzystwa. Lili udawała obrażoną, ale zaraz potem wkładała głowę przez uchylone drzwi do pokoju córki. „Twoja matka jest nie do zniesienia. Jest jeszcze gorsza ode mnie” – mawiała w takich chwilach Iga, a Emilia nie była pewna, czy przyjaciółka żartowała, czy mówiła serio.

– Lili nie ma tu nic do rzeczy. Wolę pójść do knajpy – rzuciła niby od niechcenia.

– W porządku, chodźmy. Tylko gdzieś blisko, przed jedenastą mam pociąg do Gdańska.

– Jedziesz do ojca?

– Tak. Czemu cię to dziwi?

– Jest koniec października, do tego od dwóch tygodni w całej Polsce pada deszcz. Co chcesz robić na wyludnionej, zimnej plaży?

– Chyba zapomniałaś, po co naprawdę tam jeżdżę. – Rozzłościło ją, że przyjaciółka we wszystkim zawsze starała się doszukiwać tylko przyjemności. – Tata był w szpitalu. Koniecznie muszę się z nim zobaczyć – dodała nieco spokojniej.

– Nie wiedziałam. To coś poważnego?

– Mam nadzieję, że nie. Róża podobno w ostatniej chwili zaciągnęła go do izby przyjęć.

– Pozdrów ich ode mnie.

Wiedziała, że Iga martwiła się o jej ojca równie mocno, jak ona. Róża i Janek, w odróżnieniu od pana Franciszka, darzyli Igę szczerą sympatią. Zresztą tolerancyjna macocha i ojciec akceptowali wszystko, co miało związek z jego córką.

Dziewczyny stały na mokrym chodniku, przyglądając się sobie w świetle ulicznej lampy, i w końcu ruszyły w stronę Rynku. Iga chwytała kosmyk swoich włosów i zawijała go na palcu. Ten niekontrolowany odruch towarzyszył jej zawsze, kiedy się denerwowała. W kafejce, którą wybrały, wszystkie stoliki były zajęte, dosiadły się więc do dwóch młodych Niemców, którzy prowadzili zaciętą dyskusję. Mężczyźni byli tak pochłonięci rozmową, że nawet nie zwrócili uwagi na dziewczyny dosiadające się do ich stolika. Iga zamówiła piwo, a Emilia grzane wino. Ostatnio wciąż było jej chłodno.

– Powiesz mi teraz, o co chodzi?

– Zrobiłam coś głupiego…

– Proszę cię, wyrażaj się jaśniej. – Emilia popatrzyła surowo na przyjaciółkę. To ona była w tej relacji tą, która pilnowała, by wszystko było dopięte na ostatni guzik. Iga, niefrasobliwie nastawiona do świata, nie zwracała uwagi na szczegóły.

– Ja… wysłałam twoją powieść do jednego z wydawnictw. – Zamknęła usta i poczerwieniała. Było widać, że miała do powiedzenia dużo więcej, czekała jednak na reakcję przyjaciółki.

– Jak mogłaś?! – Emilia wstała nagle, wrogo spoglądając na Igę.

Goście z Niemiec, dotąd zajęci rozmową, spojrzeli w stronę swoich sąsiadek, by już za chwilę znów prowadzić ożywioną konwersację.

– Wiedziałaś, że ta książka to dla mnie wszystko! Dlaczego to zrobiłaś?!

– Emi, jest jeszcze coś… – Iga postanowiła pójść za ciosem i wyznać całą prawdę.

– Słucham cię.

– Twoja książka… Zawsze ci mówiłam, że jest świetna… Zresztą nie tylko ja.

– Mów jaśniej.

– Przeszła do finału w konkursie na najlepszą powieść z historią w tle. Może się okaże, że zwycięży. – Z obawy przed reakcją przyjaciółki ze wszystkich sił starała się stłumić entuzjazm.

Emilia zamilkła. Nie mieściło jej się w głowie, że Iga mogła bez jej zgody zrobić coś takiego. Ta książka była zbyt cenna i jednocześnie zbyt intymna, by pokazać ją światu.

– Jak mogłaś?

– Nie cieszy cię perspektywa wygranej?

– To moja historia, moje uczucia, moje obawy i tęsknoty. Obnażyłaś mnie przed światem! Jakbyś zdradziła moją największą tajemnicę! Czy tak zachowuje się prawdziwa przyjaciółka?!

– Nie przesadzaj… Co też takiego osobistego może być w wojennej historii trójki młodych ludzi? Przyjaźń, miłość… Opisałaś to bardzo oszczędnie. Nie widzę w tej książce nic intymnego. Tam jest więcej wydarzeń historycznych niż perypetii głównych bohaterów. – Udawała nadąsaną, aby odwrócić uwagę od sytuacji, która wyraźnie zaczęła się jej wymykać spod kontroli.

Od dłuższego czasu nie mogła znieść bierności Emilii. Pisała te swoje teksty, a potem upychała je w szufladach biurka. A powieść Intryga wojenna była naprawdę dobra. Historia miłości dwojga młodych ludzi, Adama i Joanny, oraz ich przyjaciółki Aliny, żyjących w okupowanym Krakowie, nie była ckliwym romansem. Jej bohaterowie mimo trudów wojny potrafili okazywać sobie uczucia w piękny sposób, jakby to, co ich łączyło, było silniejsze niż cały chaos, który próbował wymazać z nich normalność. W sylwestra Iga postanowiła, że wyśle wydawcom książkę Emilii. Okazja nadarzyła się niespodzianie. Na jednym z portali przez przypadek przeczytała ogłoszenie znanego wydawnictwa o konkursie na najlepszą powieść z historią w tle. Jeszcze tego samego dnia odpowiedziała. Tylko… decydując się na to, podała własne dane i przedstawiła siebie jako autorkę powieści. Sytuacja skomplikowała się w momencie, kiedy otrzymała wiadomość z wydawnictwa, że „jej” książka przeszła do finału. Wyniki miały zostać ogłoszone w ciągu miesiąca. Dowiedziawszy się o tym, poczuła ekscytację. Z upływem czasu coraz trudniej było jej jednak przyznać się, że to nie ona jest autorką powieści. Zresztą redaktorka w rozmowie telefonicznej mimochodem wtrąciła, że Intryga od początku była i jest jej faworytką. Iga postanowiła obłaskawić przyjaciółkę. Była pewna, że ona i tak nigdy nie zdecydowałaby się na to, by historia, którą tak pięknie opisała, ujrzała światło dzienne.

Emilia nagle wstała, a potem pomału dosunęła krzesło do stolika. Była zdenerwowana i starała się to ukryć w leniwych ruchach.

– Musisz to odkręcić – powiedziała zdecydowanie.

Iga skuliła się i naciągnęła poły kusej kurtki, jakby chciała się w niej schować.

– Nie mogę. To zaszło już za daleko.

– Musisz to zrobić. To moja książka i tylko ja mam prawo o niej decydować!

– Emi, usiądź i… na spokojnie dokończmy tę rozmowę.

– Pójdę już. – Zerknęła na zegarek. – Muszę się jeszcze spakować – skłamała.

– Nie dokończyłyśmy rozmowy. – Z każdym kolejnym słowem policzki Igi czerwieniały coraz bardziej. Przecież nie powiedziała przyjaciółce najważniejszego! Idąc na spotkanie, wiedziała dokładnie, co chce jej przekazać, ale teraz najchętniej zaczęłaby tę rozmowę od początku. Na pewno inaczej rozegrałaby to wszystko.

– Spotkamy się po moim powrocie. Masz wycofać książkę z konkursu!

Iga siedziała bez słowa. Nie mogła jej tego obiecać. Nie teraz.

– Cześć!

– Emi, wracaj! Musimy jeszcze pogadać! – Iga szybko się podniosła i rzuciła pędem do drzwi. Kiedy znalazła się na zewnątrz, zobaczyła tylko plecy oddalającej się przyjaciółki.

Emilia biegła szybko środkiem chodnika, rozchlapując kałuże. Po kilku minutach znalazła się na początku Długiej. Dopiero wtedy zwolniła. Obejrzała się za siebie, jakby chciała sprawdzić, czy nie ma za nią Igi. Nie było. Odetchnęła i szła jeszcze wolniej. Czuła się skrzywdzona i oszukana. Byłaby skłonna wybaczyć wszystko, prawie wszystko, tylko nie to.

Kiedy dotarła do mieszkania, Lili nadal nie było. Poczuła ulgę. Nie miała ochoty na wymuszoną rozmowę z matką. Ona zawsze wyczuwała podły nastrój córki i pogłębiała go swoimi pretensjami. Emilia nie nawykła do kłótni, dlatego cierpliwie i dyplomatycznie odpierała ataki natarczywej matki. Nie była jednak pewna, czy i tym razem potrafiłaby w porę ugryźć się w język. Ostatnio coraz częściej nachodziła ją myśl, żeby odgryźć się Lili, ale nie chciała zniżać się do jej poziomu. Lili potrzebowała do życia ostrej wymiany zdań tak samo jak papierosów i młodych kochanków. To właśnie z nimi spierała się najczęściej. Emilia nierzadko słyszała za zamkniętymi drzwiami jej podniesiony głos.

Weszła do swojego pokoju. Włączyła światło i usiadła na łóżku. Do odjazdu pociągu miała jeszcze ponad godzinę. Ogarnęła ją pustka, do której nie nawykła. Zawsze pracowała, czytała, pisała, rozmawiała z Franciszkiem, czasem odpoczywała. Ale nigdy się nie nudziła. To było dla niej nowe, niemiłe uczucie. Zupełnie jakby nie lubiła swojego życia, jakby było jej w nim niewygodnie. „A może tak jest?” – pomyślała. Wstała, podeszła do okna i otwarła je. Wyjrzała na zewnątrz. Na całej ulicy nie było ludzi ani przejeżdżających samochodów. Nawet deszcz nie padał. Wzdłuż równej linii chodnika połyskiwało mdłe światło ulicznych latarni. Pomiędzy zaparkowanymi samochodami przechadzał się czarny kot. Zanim jednak zdążyła przypatrzeć się mu dokładniej, zniknął za rogiem przeciwległej kamienicy. Zamknęła okno, a potem bez celu snuła się po mieszkaniu. Zza zamkniętych drzwi do pokoju Lili dochodził zwietrzały zapach papierosów. Poczuła mdłości.

Wyszła sporo przed czasem. Tak jak zawsze sprawdziła jeszcze, czy przez przypadek nie zostawiła włączonej kuchenki gazowej. Zamknęła drzwi na klucz i nacisnęła energicznie klamkę. Wzięła do ręki walizkę i zeszła ze schodów. Kiedy była już na dole, nagle brama kamienicy otwarła się. Stała w niej Lili.

– A ty gdzie się znów wybierasz?

– Do taty…

– Przecież dopiero co tam byłaś. – Lili udała niezadowoloną. Właściwie było jej wszystko jedno, czy córka kontaktowała się ze swoim ojcem i jego nową żoną, ale od ponad dwudziestu lat grała rolę skrzywdzonej i porzuconej. Przyzwyczajona do ciągłej adoracji, miała nadzieję, że były mąż do końca życia będzie wałęsał się za nią jak wierny pies. Skrycie zazdrościła Jankowi szczęścia. Jej się nie udało ułożyć życia po rozwodzie. Nie udało się, bo tego nie chciała, ale drażniła ją świadomość, że ojciec jej córki żyje spokojnie i dostatnio u boku atrakcyjnej pani doktor.

– Nie byłam tam od kilku miesięcy! Tata jest chory, miał stan przedzawałowy. – Popatrzyła na matkę, jakby w jej oczach szukała obcego Lili współczucia. Choć właściwie? Może nie całkiem. Po prostu pojmowała je inaczej. Współczuła przede wszystkim sobie, że czas źle się z nią obchodzi i zostawia na jej twarzy kolejne zmarszczki.

– Widocznie nie najlepiej się nim opiekuje ta jego… – Nie dokończyła, napotykając surowy wzrok córki. – Przy mnie zawsze był zdrowy.

Emilia pomyślała, że matka wygląda jak klaun. Pełne usta, pomalowane jaskrawoczerwoną szminką, wyglądały groteskowo, odbijając się od jasnej twarzy, pokrytej zbyt dużą ilością pudru. Z tej twarzy patrzyły oczy starszej kobiety, która wciąż wierzyła, że jest młoda, i próbowała zatrzymać tę młodość na wiele różnych sposobów. Zachowywała się jak ślepiec, nie dostrzegając potencjału dojrzałości. Emilia przywykła do dziwactw matki, ale bywały momenty, choćby takie jak ten, gdy wygląd Lili, w ostrym świetle, prawie przerażał. Współczuła wówczas matce z całego serca i wiele by dała, żeby oszczędzić jej kompromitacji, na jaką narażała się, próbując być na siłę inną, młodszą, nie sobą.

– Kiedy wrócisz?

– We wtorek.

– Zostawiasz tego starego człowieka samego? Jak on sobie bez ciebie poradzi? – spytała ironicznie. Nie znosiła pana Franciszka. Wcześniej nie darzyła sympatią również Zofii. Uważała, że starsze małżeństwo „podmieniło” jej córkę. Gdyby nie tych dwoje, Emilia byłaby teraz taka jak ona w przeszłości: śliczna, próżna, otoczona wianuszkiem mężczyzn. A tak czekało ją jedynie staropanieństwo, czego Lili była w stu procentach pewna. Owszem, widziała w niej młodość, ale zamkniętą w niemodnych ubraniach i staroświeckiej fryzurze. „Kto dzisiaj jeszcze tak się czesze?” – często krytykowała córkę. Ta uśmiechała się wtedy do matki uroczo i poprawiała spinkę z błyszczącym rubinem. „Ja – odpowiadała. – Widzisz, jestem jedyna w swoim rodzaju” – dodawała, a wtedy Lili zazwyczaj odpuszczała.

– Pan Franciszek świetnie daje sobie radę beze mnie. Zresztą to tylko cztery dni. W środę będę w pracy. Pójdę już.

– Idź, nie zatrzymuję cię. – Lili uniosła papierową torbę z dużym logo luksusowego butiku i pomachała nią córce przed oczami. – Może twój tatulek i ta jego chytra żonka sypną groszem i wezmą cię w końcu na jakieś zakupy? – Roześmiała się. Była pewna, że właśnie powiedziała coś zabawnego.

– Cześć! – rzuciła Emilia do matki i nacisnęła klamkę.

– Cześć! – odpowiedziała głośno Lili, znów unosząc ostentacyjnie torbę. Ale tego jej córka już nie widziała.

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej

Copyright © by Dorota Gąsiorowska

Fotografia na okładce

Copyright © Yolande de Kort/Trevillion Images

Redakcja

Emilia Kolinko

Opieka redakcyjna

Monika Kucab

Agata Pieniążek

ISBN 978-83-240-3757-5

Między Słowami

ul. Kościuszki 37, 30-105 Kraków

E-mail: promocja@miedzy.slowami.pl

Książki z dobrej strony: www.znak.com.pl

Dział sprzedaży: tel. 12 61 99 569, e-mail: czytelnicy@znak.com.pl

Wydanie I, Kraków 2017

Druk: Abedik

Plik opracował i przygotował Woblink

woblink.com

Spis treści

Strona tytułowa

Dedykacja

I

Strona redakcyjna