Tytuł: Antipolis

© Copyright: Tomasz Fijałkowski 2016–2022

© Copyright: Wydawnictwo Odmienne Stany Fantastyki „OdeSFa” – Fundacja KIS 2023

Seria wydawnicza: Szamani Fantastyki (od 2021 roku)

Pozycja w serii: 05

Redaktor serii: Jacek „Franco” Horęzga

Koncepcja i nazwa serii: Jacek „Franco” Horęzga

Credo serii: Jacek „Franco” Horęzga, Jakub Turkiewicz, Piotr Marczak

Redakcja i korekta: Adam Boberski

Skład, łamanie i przygotowanie do druku: Dominika Świątkowska

Wersja elektroniczna: Agata Jackiewicz, Paweł Jackiewicz

Ilustracja na okładce: Tomasz Maroński

Opracowanie graficzne: Anna Szwajgier, Joanna Fijałkowska, Dominika Świątkowska

Logo serii: Tomasz Maroński

Logo Fundacji KIS: Anna Szwajgier

Sekretarz redakcji: Dorota Reszke

Młodszy redaktor – operator sieci: Karol Król

Koncepcja, nazwa i logo wydawnictwa: Jacek „Franco” Horęzga

Redaktor naczelny wydawnictwa: Jacek „Franco” Horęzga

Żadna część tej książki nie może być powielana i kopiowana w jakikolwiek sposób i w jakiejkolwiek formie bez wiedzy i zgody Wydawnictwa OdeSFa, nie licząc krótkich cytatów oraz miniaturki okładki, użytych na potrzeby recenzji i opracowań popularno-naukowych i naukowych.

Wydawnictwo Odmienne Stany Fantastyki „OdeSFa” e-ISBN 43341

Fundacja Kultura-Integracja-Społeczeństwo (Rok powołania – 2012)

KRS 0000438565

redakcja@odesfa.pl | www.odesfa.pl

Wydanie II (zmienione i poprawione)

Brzeg 2023

ISBN 978-83-67504-06-5 (oprawa miękka)

ISBN 978-83-67504-07-2 (oprawa twarda)

ISBN 978-83-67504-08-9 (e-book)

Okładka

Strona tytułowa

Strona redakcyjna

Spis treści

Słowo od Wydawcy

ANTIPOLIS

Tomasz

Śnieg

Róża

FORMY Z CHAOSU. DODATEK PUBLICYSTYCZNO-KRYTYCZNY

Damian Podoba

Wykorzystanie motywów historycznych w polskiej literaturze fantastycznej

Jacek „Franco” Horęzga

Fikcje narodowe albo „bez Żyda się ni da”

Adam Boberski

O Koszałku-Opałku bez koszałków-opałków, czyli nieco prześmiewcze rozważania o pisarstwie historycznym

Jacek „Franco” Horęzga

Barbarzyńca w Ogrodach Episteme Cz. I – Ogród Prawdy

Katarzyna Ophelia Koćma

Recenzja „Podziemia Veniss”

Adrianna Biełowiec

Recenzja „Chciej mnie zawsze”

NASZE KSIĄŻKI, NASI AUTORZY I MY

Emma Popik

Fragment opowiadania „Depozyt”

Fragment opowiadania „Most”

Fragment opowiadania „Palimpset”

Wojciech Jerzy Bogaczyk, Adam Pietrasiewicz

Opis i fragment „Powrotów”

Tomasz Fijałkowski

Fragment „Sierpów Kronosa”

Stanisław Karolewski

Ciemność (fragment powieści)

W latach 2021-2023

Rakietowe Orły

Firmowy e-sklep Wydawnictwa "OdeSFa"

Księgarzu - Księgarku - Księgarnio

Nasze książki

Dodatek

Okładka tył

SŁOWO OD WYDAWCY

JACEK „FRANCO” HORĘZGA

Bogowie i boginie greckie nie zamieszkują już Olimpu, nadal jednak żyją i trwają pod różnymi imionami w naszej kolektywnej nieświadomości – twierdzi J.S. Bolen[1] w książce „Tao psychologii”.

Można ów cytat interpretować na przykład przez pryzmat odwołań do różnych religii i mitologii, czynionych przez autorów świadomie lub nie, w twórczości sygnowanej znakiem science-fiction[2]. Czego próbkę dał nam już na przykład Jacek Inglot, autor posłowia do niniejszej książki, we wcześniejszym w serii „Szamani Fantastyki”[3] – „Inquisitorze. Zemście Tezcatlipoki”. Na łamach którego starodawne, mityczne i krwawe bóstwo azteckie objawia się w realiach Wrocławia końca XX wieku. Wykorzystując w swojej epifanii technologie sieci komputerowych, wkraczających coraz śmielej w codzienne życie cywilizowanej technokracją części ludzkości.

„Inquisitor. Zemsta Tezcatlipoki” wpisuje się zdecydowanie w przestrzeń fantastyki tzw. bliskiego zasięgu. Dzieje się w czasie i miejscu dobrze znanym autorowi – w jego rodzinnym mieście.

Fantastyka tam nie jawi się w postaci podróży kosmicznych i spotkań z „kosmicznymi braćmi”. Inglot polemizuje z rzeczywistością, prowadząc swoje śledztwo równolegle z traktatem moralnym o miejscu i roli Zła we współczesnym świecie. A i zapewne uwalniając na łamach swojej, ciągle ewoluującej, powieści, drzemiące w głębi duszy niepokoje i rozterki.

Jest też „Inquisitor” niemal oczywistym (chociaż nie dla wszystkich) traktatem o sile Miłości. I to nie tylko tej rozumianej w kontekście relacji damsko-męskich. Odsyłam jednak Czytelników do samej powieści.

Tytułem „Antipolis” rozpoczynamy prezentację fantastyki mieszczącej się w przestrzeni tzw. historii alternatywnych. Kontynuując niejako tutaj dzieło Macieja Parowskiego, który doprowadził do narodzin serii „Zwrotnice Czasu”, powstałej w ramach Narodowego Centrum Kultury. W tej serii ukazało się ostatecznie 16 tomów, zanim została ona zamknięta.

Większość z nich zresztą nie jest już dostępna na rynku – nakłady były niskie i po prostu się wyprzedały. Co zresztą próbujemy w jakiś sposób naprawić i pod numerem 6, bezpośrednio po „Antipolis”, w serii „Szamani Fantastyki” ukaże się[4] wznowienie wydanej przez NCK w 2013 roku książki „Powroty” Adama Pietrasiewicza i Wojciecha Bogaczyka.

Filozofia ponoć jest sztuką stawiania pytań i niektórzy autorzy fantastyki naukowej pytają. „Co by było, gdyby…” historia w pewnych jej momentach potoczyła się nieco inaczej, niż w sposób, jaki znamy chociażby z lekcji czy też z książek i filmów?

Tomasz Fijałkowski, na co dzień nauczyciel literatury w liceum ogólnokształcącym, w swoim „Antipolis” sięgnął samego sedna historii. Jądra najważniejszego chyba dla nas – mitu założycielskiego. Momentu kardynalnego dla rozwoju władającej teraz światem – cywilizacji.

Ta dziwna historia, pozostawiająca wiele niedopowiedzeń i domagająca się (chociażby przez Inglota w posłowiu) – rozwinięcia[5] – być może nie jest zbyt łatwa i często zaskoczy czytelnika. Fijałkowski bawi się narracją, która wymyka się przyzwyczajonemu do raczej linearnej formy opowiadania – odbiorcy. Kim lub czym jest bohater „Antipolis”? Gdzie się pojawia? Jak rozumieć…?

I ostatecznie – „gdzie jest granica pomiędzy mitycznym a historycznym spojrzeniem na świat”?

Z tym ostatnim pytaniem próbujemy się zmierzyć także w tekstach zebranych w dodatku do książki Fijałkowskiego. Łącznikiem zaś z dodatkiem jest głęboki, jak zwykle szczery tekst Inglota, będący posłowiem do książki.

W ten sposób, na łamach piątego tomu serii „Szamani Fantastyki”, spotyka się… czterech nauczycieli. Z których dwóch nie pracuje już w zawodzie. Piątym nauczycielem może tutaj być sama historia, z którą boje toczą zarówno nasi autorzy, jak i my sami na łamach niniejszego woluminu.

Zapraszamy zatem do kolejnej przygody z fantastyką, którą tym razem jest „fantastyka historii alternatywnych”.

W imieniu zespołu Odmiennych Stanów Fantastyki „OdeSFa” – wydawnictwa z „Duszą”

Jacek „Franco” Horęzga

Redaktor naczelny wydawnictwa

Redaktor serii „Szamani Fantastyki”

←1 - Jean Shinoda-Bolen (ur. 1936 w Los Angeles) – psychiatra, analityk jungowski i autorka kilku książek na temat archetypowej psychologii kobiet i mężczyzn w rozwoju duchowości. Bolen była także współzałożycielem (wraz z byłym mężem Jamesem Bolenem) magazynu „Psychic” w 1969 r. (przemianowanego na „New Realities” w 1977 r.) poświęconego parapsychologii i tematom umysł-ciało-duch.

←2 - Tak, wiem, że…

←3 - Numer 4 w serii.

←4 - W wyniku przedłużających się prac redakcyjnych nad „Antipolis”, „Powroty” wydaliśmy nieco prędzej – są dostępne w sprzedaży od końca grudnia 2022 roku.

←5 - Które tu i teraz, razem z Autorem, obiecujemy w postaci planowanych w drugiej dziesiątce serii „Szamani Fantastyki” – „Sierpów Kronosa”.

ANTIPOLIS

TOMASZ

Lipiec, 1936 rok

Wyrwał go ze snu nagły wstrząs, być może pociąg właśnie zmieniał tor. Przez dłuższą chwilę zastanawiał się, ile czasu spał i czy na pewno nie minął stacji docelowej. Jednak widząc siedzącego obok starszego mężczyznę, który miał również wysiąść w Antipolis, Tomasz uspokoił się. Wyciągnął z kieszonki zegarek i dotarło do niego, że podróż potrwa najwyżej pół godziny. Było za wcześnie, by zająć się bagażami, a za późno, by na powrót zapaść w sen. Postanowił przycisnąć czoło do szyby i obserwować przesuwające się spokojne łąki i majaczące gdzieś w oddali wioski – przedpola Antipolis.

Sen był irytującym doświadczeniem. Zepsuł mu humor na kilka dobrych minut. Dlaczego śnił, że Antipolis było miejscem udręki, skoro spędził tam najpiękniejsze lata młodości i żyją tam jego przyjaciele z okresu studiów? Dlaczego we śnie miał w rękach dyplom lekarza medycyny, skoro do niedawna wykładał filozofię, a w czasie wojny jego zadaniem było raczej zabijać niż leczyć? Dlaczego marzył o wyjeździe do Warszawy, skoro nienawidził tego miasta, a przechadzka po jego zniszczonych niemieckimi bombami ulicach skończyła się potężną melancholią? A co najgorsze – jego kuzynka, Róża, która miała czekać na niego na dworcu, i spodziewał się zastać ją tam jak najbardziej żywą, w tym śnie była martwa.

Nieświadomie dotknął nogi poniżej kolana, przestrzelonej osiemnaście lat temu, gdy czołgał się w okopach obleganego Drezna, gdzie dogorywała załoga twierdzy obsadzonej Austriakami. Gdyby tę kulę wystrzelono kilka miesięcy później, najprawdopodobniej byłby to strzał na wiwat, znak radości, która miała zalać całą Europę na wieść o podpisaniu traktatów pokojowych.

Doczekał końca wojny w szpitalu polowym, z paprzącą się raną, mając nadzieję, że nie podzieli losu kolegów, którzy krzyczeli, czując fantomowe bóle w amputowanych kończynach. Ponad głowami żołnierzy dzielono Europę. Przywódcy zwycięskich państw zszywali z poszarpanych krajów nowy, mający nigdy się nie rozpaść, kontynent. Znów próbowano zapalić latarnie, by rozproszyć zalegające cztery lata ciemności.

Tak. Wojna, podobnie jak odłamek w nodze, wciąż tkwiła w każdym weteranie. Niby spalony dom pośrodku kurortu – nie pozwalała o sobie zapomnieć. Przecież Polska wygrała. Umocniła granice Korony, nie wykrwawiła się jak Niemcy czy Austriacy, zawiązała korzystne traktaty z Królestwem Brytanii. I to podobno było najważniejsze...

Pociąg zwolnił i zaczął wjeżdżać na główny dworzec Antipolis. To miasto chyba najbardziej skorzystało na powojennej erupcji gospodarki. Metropolia, znajdując się jakimś cudem zawsze poza głównym teatrem działań wojennych, skupiła wszystkie żywotne siły państwa. Zniszczonej przez półtonowe bomby Warszawie odebrano honor reprezentowania Korony, wyrwano jej ambasady i przeniesiono tutaj, do Antipolis – miasta mającego być wizytówką zwycięstwa. Zbudowano nowe mosty i przedłużono linie tramwajowe. Fabryki otoczyły dymiącym szańcem miasto, dzielnice mieszkaniowe zaludniono tysiącami robotników.

Tomasz sięgnął po walizki i przecisnął się z nimi do najbliższego wyjścia. Pociąg zatrzymał się z nieprzyjemnym piskiem hamulców i stojący na peronie bagażowy otworzył drzwi. Podróżni sprawnie opuszczali wagony. Tomasz rozejrzał się i wypatrzył w gęstniejącym tłumie Różę. Dziewczyna nie widziała go, a mężczyzna nie chciał krzyczeć. Głos i tak zginąłby w gwarze i łoskocie silników parowych.

– Witaj! – zawołał i objął ją w pasie. Dziewczyna drgnęła przestraszona.

– Tomasz! Jesteś niegodziwy! – krzyknęła i rzuciła mu się na szyję.

Nie widzieli się ponad dwa lata, więc jej wybuch radości nie był dla niego zaskoczeniem. Objął ją delikatnie.

– Ty zawsze musisz mnie straszyć?! Weź walizki i idziemy – zaszczebiotała. – Mamy sporo do załatwienia.

Dźwignął bagaże i ruszył śladem Róży. Jej lekka plisowana sukienka, czarna szarfa podkreślająca talię i okrągły kapelusik były pewnie ostatnim krzykiem mody na ulicach Antipolis. Nie podobała mu się tylko okrągła mosiężna plakietka, którą zauważył na klapie jej beżowego żakietu.

– Ktoś na nas czeka, czy pojedziemy taksówką? – zapytał, gdy stanęli przed dworcem w oślepiającym słońcu wczesnego lipca.

Róża zachichotała.

– Niespodzianka! To mój samochód, nim pojedziemy. – Wskazała srebrny opływowy kształt Phantoma ze zdejmowanym dachem. Wypatrywała w oczach Tomasza zachwytu nad jej najnowszą zabawką. Znalazła tam tylko bezdenne zdumienie.

– Rodzice kupili ci samochód?

– Kupili? Sama sobie kupiłam – odpowiedziała. – Pakuj walizki do bagażnika. Miejmy nadzieję, że się zmieszczą.

– Śniłaś mi się – zagadnął, gdy włączyła się do ruchu, kierując się w stronę głównych arterii miasta. Ruch o tej porze dnia był spory, więc jechali wolno.

– I co robiłam w tym śnie?

– Nic. Byłaś martwa, bo paliłaś za dużo papierosów.

– To coś nowego – odparła. – Wielu moich znajomych pali, ale żaden jeszcze nie umarł. Ciekawe, co powiedziałby Freud o twoim śnie? Jak myślisz?

Tomasz nie odpowiedział. Róża prowadziła dość agresywnie i równie często co klaksonu używała mało wyszukanych przekleństw. W końcu przedarli się przez wiecznie zatłoczone śródmieście i toczyli się teraz ulicami dzielnic mieszkaniowych, gdzie maszyna rozwinęła pełną prędkość. Ściany czynszowych kamienic zlały się w jedną czerwono-burą płaszczyznę, z której mężczyzna wyłowił zarys kilku chrześcijańskich kapliczek. „Więc i tutaj zawędrowały ich gminy” – pomyślał, ale ostry zakręt, w jaki weszli, szybko oderwał go od rozważań na temat rozprzestrzeniania się nowych związków wyznaniowych.

– Nie bój się – zaśmiała się głośno Róża. – Doskonale prowadzę! A musimy się spieszyć, bo czeka na nas obiad, a po obiedzie chcę cię zabrać do centrum. Pokażę ci nowe mieszkanie. Dziś jestem twoją przewodniczką! Cieszysz się?

– Bardzo.

Opony zazgrzytały na żwirowym podjeździe. Róża zatrzymała samochód przed domem i posłała spojrzenie, z którego należało wyczytać: „A nie mówiłam, że dowiozę nas w jednym kawałku?”. Tomasz wysiadł i rozejrzał się po posiadłości jej rodziców. Niewiele się zmieniło od czasu, gdy był tu ostatni raz. Park otaczający duży dwupiętrowy dom sprawiał wrażenie zupełnie zapomnianego. Rozłożyste dęby i strzeliste topole rosły posadzone według niezrozumiałego klucza, natomiast żywopłoty mające kiedyś tworzyć malowniczy labirynt w stylu angielskim, teraz postrzępione i zaniedbane, dopełniały tylko dziwacznego kolorytu tego miejsca. Jeszcze wyraźniej widać to wszystko było z łazienki na pierwszym piętrze, gdzie przygotowano Tomaszowi kąpiel.

Stojąc w oknie i wycierając parujące ciało, zdał sobie sprawę z kilku kwestii. Po pierwsze, posiadłość jego ciotki i jej męża była doprawdy imponująca, a zapuszczony park maskował jej rzeczywiste rozmiary. Po drugie, to lato zaczęło się przedziwnie – najpierw na skutek szeregu nieporozumień stracił pracę w katedrze filozofii krzemienieckiego uniwersytetu, by kilka dni później otrzymać od ciotki list z ciekawą propozycją finansową. Po trzecie, dotarło do niego, że wczoraj uprawomocniły się listy rozwodowe, jakie pół roku temu wręczyli sobie z Gabrielą. Od dziś był wolny.

Zbiegł do jadalni mieszczącej się na parterze i oficjalnie przywitał się z rodziną. Wuj Aleksander wstał od zastawionego już stołu i serdecznie uścisnął Tomaszowi rękę.

– Tomaszu, wszyscy baliśmy się, że ta wariatka – zaczął, wskazując na córkę – rozbije się gdzieś na najbliższym zakręcie. A jednak udało jej się przywieźć cię tu całego i zdrowego.

– Tato! – zaprotestowała Róża i zwróciła się do matki: – Mamo, powiedz coś ojcu!

Ciotka Elżbieta, siostra mojego ojca, zaśmiała się i uspokoiła córkę spojrzeniem. Ta, udając obrażoną, nerwowym ruchem odwróciła głowę w stronę okna. Tomasz podszedł do ciotki i pocałował ją w policzek, a ona potargała mu włosy swoją smukłą dłonią. Była wcieleniem powściągliwości. To, czego inni nie potrafili osiągnąć potokiem słów, ona uzyskiwała przy pomocy całego wachlarza gestów i spojrzeń.

Tomasz usiadł naprzeciwko Róży. Gorące potrawy przypomniały mu, że nie jadł dziś jeszcze niczego poza skromnym śniadaniem w sandomierskim hoteliku. Wuj, tradycyjnie ignorując zupę, nałożył sobie solidną porcję pieczonych skrzydełek i tym samym dał znak, że obiad został rozpoczęty.

– Wtajemniczono cię w charakter twojej nowej pracy? – zapytał, obgryzając kość kurczaka.

Tomasz przełknął łyżkę zupy i odpowiedział:

– Wiem tylko, że mam udzielać korepetycji pewnej młodej osobie, której rodzice nie chcieli, by wchłonął ją nasz system edukacji. Zadanie interesujące, ale jednej rzeczy wciąż nie rozumiem.

Wuj podniósł wzrok i spojrzał pytająco.

– Otóż całą drogę zastanawiałem się, jakim cudem będę mógł utrzymać się w Antipolis, pracując tylko dziesięć godzin tygodniowo. Bo przecież o tylu godzinach była mowa w liście. Musiałbym być najdroższym korepetytorem w całym Królestwie, by móc sobie pozwolić na wynajem mieszkania w centrum miasta. Czy ten mój uczeń ma zostać studentem Oxfordu czy Sorbony?

Wuj wytarł usta serwetką.

– Winni ci jesteśmy kilka wyjaśnień – rozpoczął. – Twoim uczniem, a właściwie uczennicą, będzie młoda dama. Blanka Wieriesiołowa.

– Rosjanka? Przecież tam trwa Rebelia!

– Jej rodzina zawsze była lojalna wobec Korony. Teraz, gdy nasze garnizony znowu mają pełne ręce roboty w Rosji, tacy ludzie nie zawsze wytrzymują próbę wierności i przechodzą na stronę nacjonalistów. Rodzina Blanki wybrała ucieczkę. Jej ojciec, Eugeniusz Wieriesiołow, prowadził tu większość interesów, więc gdy tylko sytuacja w Rosji zaogniła się, sprowadził rodzinę. Ot i cała historia. Wybrał Polskę.

– A czy ta dziewczyna zna chociaż język polski? Mój rosyjski jest dość toporny.

– Przekonasz się jeszcze dziś – wtrąciła Róża. – Zawiozę cię do niej.

– Racja – potwierdził jej ojciec. – Po obiedzie pojedziecie do twojego nowego mieszkania. Od kilku miesięcy stoi puste, bo mój kuzyn wyjechał za granicę, a czynsz jest opłacony za rok z góry. Tam już będą czekały na ciebie wszystkie odpowiedzi. Mam nadzieję, że nie rozbijecie się gdzieś po drodze...

Róża nie zdążyła zareagować na tę prowokację, gdyż do jadalni wszedł jej młodszy brat Filip. Przeprosił za spóźnienie i usiadł za stołem. Tomasz skinął mu na powitanie, natomiast ojciec surowo spojrzał na syna i pogroził mu palcem.

– A oto i nasz mały buntownik – odezwał się. – Wybacz mu jego kanciaste maniery. Przeżywa właśnie dość ciężki okres w życiu...

– Kurczak? – zapiszczał kuzyn przechodzącym mutację głosem. – Nie ma nic innego? Ja w piątek nie jem mięsa! Nie mogę!

– Widzisz teraz, Tomaszu, że nie ma nic gorszego niż dojrzewające dzieci. Filip przeżywa nawrócenie religijne. Koledzy go wciągnęli do gminy chrześcijańskiej, a on wyjątkowo poważnie traktuje te ich wszystkie przykazania.

Filip, wyraźnie niezadowolony z faktu, że jest bohaterem rozmowy, sięgnął do patery z owocami i głośno wgryzł się w soczyste czerwone jabłko.

– A ta młoda dama – wuj wskazał nudzącą się przy stole Różę – ma już pierwsze wtajemniczenie kultu Kybele. Chodzi z tą swoją miedzianą plakietką dumna jak paw.

– To nie jest żadna plakietka, ale medalion pierwszego wtajemniczenia – obruszyła się dziewczyna. – Tyle razy ci to tłumaczyłam.

– Różo, a biegałyście już na golasa wokół figury Kybele? – zapytał zjadliwie Filip.

– Tato, powiedz mu coś!

– Ale nie-dziewice też przyjmują?

Ciotka Elżbieta upuściła nóż na pusty już talerz.

– Filip – podniósł głos ojciec – robisz z siebie niepotrzebne widowisko i denerwujesz siostrę. Wstań od stołu, przeproś Różę i zabierz matkę na taras. Myślę, że znowu potrzebujesz dłuższego wykładu na temat zachowania przy stole.

Chłopak zamaszyście wstał od stołu, stanął za plecami matki i chwycił za oparcie wózka, na którym siedziała. Płynnie wytoczył go na środek jadalni. Tomasz znów przyłapał się na tym, że zapomniał o wypadku ciotki. Cztery lata temu jej samochód wpadł w poślizg na oblodzonym fragmencie drogi. Uderzyła bokiem auta w drzewo. Uszkodzony kręgosłup, sparaliżowana połowa ciała, wózek inwalidzki...

– Mogę iść sprawdzić samochód? – zapytała Róża. – Będę musiała uzupełnić wodę w chłodnicy, bo kontrolka już chyba zaczęła świecić na żółto. Przecież za chwilkę musimy jechać, prawda?

Jej ojciec kiwnął głową. Dziewczyna szybko opuściła jadalnię, w której Tomasz został sam z wujem Aleksandrem. Ten wyraźnie popadł w bardzo melancholijny nastrój. Nalał sobie białego wytrawnego wina i podsumował jednym zdaniem całą swoją teraźniejszość:

– Widzisz, jaka to wariacka rodzina? – skrzywił się przełykając zbyt cierpki alkohol. – Sparaliżowana milcząca żona, mały chrześcijanin i mała poganka. Wszyscy pod jednym dachem... Czasem zazdroszczę ci twojego wyboru. Nie jesteś za nikogo odpowiedzialny. To bardzo komfortowa sytuacja. Czasem tak mi się wydaje...

Tomasz nie odpowiedział. Podziękował za obiad i wstał od stołu. Wuj przechylał drugi kieliszek wina.

***

Warkocze. To była pierwsza rzecz, jaka zwróciła uwagę Tomasza. Blanka Wieriesiołowa zaplotła czarne włosy w niecodzienną wariację warkocza francuskiego, przez co tworzyły konstrukcję przypominającą diadem. Jej ojciec, Eugeniusz Wieriesiołow, wysoki i postawny, chociaż garbiący się mężczyzna, starał się w jak najdrobniejszych szczegółach przedstawić historię swojej rodziny. Historia ta była zagmatwana i jak każda opowieść sięgająca kilka pokoleń wstecz niesamowicie nudna. Wieriesiołow zdawał się coraz bardziej rozpływać w piętrowych dygresjach, zawieszał jedną historię, by powrócić do niej po kilku minutach. Zasypywał gradem nazwisk i zalewał potopem dat. Tomasz musiał jednak cierpliwie to wszystko znosić, gdyż od prawie godziny Wieriesiołow był jego pracodawcą.

– Rebelia pokrzyżowała moje plany związane z rozbudową portów żeglugi rzecznej. – Eugeniusz Wieriesiołow szczęśliwie dotarł w swojej opowieści do dzisiejszych czasów. – Moja spółka musiała czasowo zawiesić działalność. Mam jednak nadzieję, że nasze regimenty zaprowadzą w końcu spokój i ludzie wrócą do pracy. Dość już krwi przelano w imię „wolnej Rusi”. Ja widziałem tę ich „wolną Ruś”! Na szczęście tylko z pokładu sterowca, którym uciekliśmy. Widziałem płonące wsie. Zatopione pola, bo rebelianci wysadzali w powietrze tamy i groble. Widziałem takie rzeczy, o których nie chciałbym wspominać przy mojej córce.

Blanka, która do tej pory siedziała w absolutnym bezruchu, nagle drgnęła przeczuwając, że za chwilę rozmowa zacznie dotyczyć jej osoby.

– Blanka jest bardzo zdolna – mówił jej ojciec. – Skończyła z wyróżnieniem gimnazjum. Myśleliśmy z matką nad dalszą drogą jej kształcenia. Dziewczyna ma talent do języków i chciałaby studiować na tutejszym uniwersytecie. Wiemy obaj bardzo dobrze, że na wschodzie uczelnie nie reprezentują wysokiego poziomu, dlatego Blanka uparła się, że skoro już tutaj jesteśmy, chce studiować w Antipolis. A ja bym chciał, by pan przygotował ją do egzaminów wstępnych, uporządkował jej wiedzę pod ich kątem.

Tomasz spojrzał na dziewczynę. Jej twarz, okrągła, z wyraźnie rysującymi się kośćmi policzkowymi i ostro wyciętym zarysem ust, bardziej emanowała dziwną bezradnością niż determinacją. Jej oczy, zbyt często wpatrzone w falisty wzór dywanu, dopełniały obrazu. Najprawdopodobniej to jej ojcu bardziej zależy na tych studiach. Wyższe wykształcenie dziewcząt nadal było czymś rzadkim na wschodnich rubieżach, więc widocznie pan Wieriesiołow postanowił zadbać o dyplom Blanki osobiście. Korepetytor nie miał nic przeciwko takiemu snobizmowi.

– Zostawię teraz pana z córką – oznajmił nagle Wieriesiołow. – Sprawy spółki zmuszają mnie do częstych spotkań w interesach. Kochanie – zwrócił się do dziewczyny – wiesz, o co masz pytać. W pokoju obok jest Anna, gdybyście czegokolwiek potrzebowali. A na pana na dole czeka samochód, odwiezie pana do domu, gdy tylko wszystko ustalicie. Do widzenia!

Wstał i podał rękę Tomaszowi. Przed wyjściem założył kapelusz i zasalutował laską, której rękojeść wyobrażała głowę niedźwiedzia. Po chwili jego kroki zadudniły na schodach.

Nastała krępująca cisza. Nauczyciel czekał na słowa dziewczyny. Pytania, które podobno miała zadać. Wątpliwości, które miałby okazje teraz rozwiać. Jednak do jego uszu docierała tylko narastająca muzyka wypełniających się wieczorem ulic śródmieścia. Jakiś akordeon, potem nad wyraz czysty śpiew, nieustający szum jadących samochodów. Klaksony. Podszedł do okna, a Blanka wciąż milczała, chociaż uważnie śledziła każdy ruch mężczyzny.

– Co chciałabyś studiować? – Pytanie wydawało mu się dość proste. Blanka zatrzepotała długimi rzęsami, ale odpowiedziała dopiero po chwili, zbierając w jedną całość kilka nieprecyzyjnie wyrażonych kwestii.

Rozmowa z nią przypominała przesłuchanie podejrzanego o najcięższe zbrodnie. Odpowiadała w najlepszym razie pojedynczymi zdaniami, z których wynikało, że nie ma sprecyzowanych planów co do dalszego etapu edukacji. Mogłaby równie dobrze studiować filologię, filozofię lub historię sztuki. Dla Tomasza nie miało to znaczenia, ale drugi nabór na pierwszy rok miał zacząć się za około trzy miesiące, więc nie było zbyt wiele czasu na podjęcie konkretnej decyzji.

Próbował jej to uświadomić, ale ona, wciąż wpatrzona w dywan, tylko kiwała głową, czego nie można było zinterpretować. Tylko raz z jej ust wyrwało się dziwne wyznanie – wspomniała coś o warsztatach aktorskich prowadzonych przez niejakiego Osterwę. To wyznanie wzbudziło w Tomaszu szczególną wesołość, którą musiał szybko ukryć, by nie urazić dziewczyny. Prędzej spodziewałby się zobaczyć ją na Księżycu niż na deskach jakiegokolwiek teatru.

Rozmowa rwała się. Tomasz wiedział, że dziś już niczego z niej nie wyciągnie, więc postanowił umówić się z nią na przyszły wtorek. Miała zdecydować o kierunku studiów i przynieść umowę, której podpisanie oficjalnie usankcjonowałoby współpracę.

Tomasz zrezygnował z usług kierowcy Wieriesiołowa i postanowił wrócić pieszo. Nie zabrało mu to więcej niż pół godziny, a na dodatek po drodze zaopatrzył się w coś do czytania. „Trybuna Antipolis” – duży lokalny dziennik, który miał pretensję do tego, by objąć swoim zasięgiem całą Koronę. Nawet w rodzinnym mieście, Krzemieńcu, można było codziennie usłyszeć nawoływania chłopców sprzedających tę gazetę. Dystrybucja była silną stroną „Trybuny Antipolis” i można się było domyślać, że wkrótce stanie się ona najpoważniejszym dziennikiem w kraju.

Przysunął krzesełko w pobliże okna tak, by złowić jeszcze odrobinę słonecznego światła i zaczął czytać.

Na pierwszej stronie wytłuszczonym drukiem krzyczał tytuł: „KOLEKCJONER SPRZEDAJE »ZĄB BOGA«!” Pragnąca zachować anonimowość persona wystawia na aukcji najniezwyklejszy klejnot Królestwa! Czy „Ząb boga” znów podniesie swoją wartość?

Interesujące. „Ząb boga” krążył od dziesięcioleci między najzamożniejszymi ludźmi w Królestwie, ale nikomu jeszcze nie udało się tego artefaktu utrzymać w posiadaniu dłużej niż dziesięć lat. „Ząb” zwano potocznie klejnotem, choć tak naprawdę nikt nie był w stanie określić jego budowy. Nie był to kryształ ani metal. Była to pozostałość jednej z epifanii, jaka miała miejsce ponad sto trzydzieści lat temu w niewielkim miasteczku na wybrzeżu, gdzie składano ofiarę mającą zapewnić pomyślne ukończenie budowy portu. W czasie rytualnego okadzania narzędzi stolarskich, łodzi i sieci wśród przerażonych robotników i rybaków pojawiły się nagle dwie Nadistoty. W skupieniu obejrzały poziomice, wiertła i miary, by równie niespodziewanie zniknąć wraz z mało skomplikowaną wagą i kompletem odważników. Gdy kapłan zbadał miejsce objawienia, by dokładnie opisać zajście i wysłać swoją relację przełożonym, znalazł niewielki biały przedmiot przypominający kształtem kieł. Zamknięty był w przezroczystym sześcianie, którego nikomu nie udało się nawet zarysować – nie mówiąc o wyrwaniu z niego białego kła, który, jak zaobserwowano, zmieniał swoją konsystencję. Według nieokreślonego rytmu stawał się półpłynny i przezroczysty, by po czasie wrócić do mlecznobiałej barwy. „Ząb boga” przechodził nieustannie z rąk do rąk, a jako artefakt znaleziony przed ustawą nakazującą świątyniom katalogować i gromadzić przedmioty pozostawione przez bóstwa mógł spokojnie krążyć od aukcji do aukcji i wzbudzać niemałą sensację.

Artykuł opatrzony był fachowym komentarzem profesora archeologii, niejakiego Pióry, który oprócz streszczenia losów „zęba boga” z dającym się wyczuć żalem stwierdził, że liczba zbiorowych epifanii zmalała w ciągu ostatniego stulecia o ponad połowę. Prawdziwą plagą stają się za to objawienia prywatne, których jako naukowiec nie może komentować, a nawet w nie wierzyć.

Światło zza okna powoli przestawało wystarczać oczom. Tomasz poszedł po lampę, zapalił ją i w jej ostrym świetle pobieżnie zapoznał się z doniesieniami o rebelii na wschodnich rubieżach. Z niewielu konkretnych informacji, jakie dało się wyłowić z pompatycznej całości, wywnioskował, że Rosjanie umocnili się na swoich pozycjach wzdłuż Wołgi, a polskie garnizony chcą zmusić ich do kapitulacji przed upływem trzech miesięcy. Posiłki, w tym regiment złożony z nowych piechurów oraz dwupłatowce, dla potrzeb których w końcu przystosowano tamtejsze lotniska, miały rozstrzygnąć konfrontację. Natomiast rządy Zjednoczonego Królestwa Brytanii oraz Francja i Niderlandy wysyłają noty dyplomatyczne świadczące o poparciu dla władz Korony. Rosjanie i ich emigracyjny rząd rezydujący w Rzymie nie zdołali w znaczącym stopniu zmienić linii swojej polityki zagranicznej polegającej na forsowaniu tezy, jakoby Polacy byli agresorami i należałoby uruchomić międzynarodowe procedury tak zwanej wojny sprawiedliwej.

Przewertował resztę gazety i zatrzymał się na kronice towarzyskiej, która zajmowała dwie ostatnie strony. Nasycił ciekawość plotkami, wśród których jedna zwróciła jego uwagę. „Skandal w czasie prób w Teatrze Reduta! Młody przystojny aktor, Julian Osterwa, salwował się ucieczką z budynku, gdy do teatru wtargnął wysoko postawiony oficer policji. Okazało się, że Osterwa romansował z jego żoną! Młody aktor uciekł, gdy zdradzany mąż wyzwał go na honorowy pojedynek. Pod pretekstem konieczności zażycia środków uspokajających Osterwa wydostał się z Reduty tylnym wyjściem”.

Osterwa. Czy to nie jego nazwisko wymieniła Blanka? Być może urok amanta oczarował również ją i to sprawiło, że dziewczyna postanowiła szukać szczęścia w szkole aktorskiej? Tomasz uśmiechnął się, wyobrażając sobie tę bezbarwną anemiczną dziewczynę w objęciach bezczelnego uwodziciela.

Zanim złożył gazetę, by wrzucić ją do kosza, wzrok złowił jeszcze jedną informację. „Kronikę towarzyską redaguje Huncwot”. Hmm. Może to był czysty przypadek, chociaż... Tylko jeden człowiek, którego znał, podpisywał się w ten sposób. Huncwot. No proszę...

***

Antipolis otwierało oczy. Krzątając się rano po mieszkaniu, Tomasz odkrył dobrze zaopatrzoną spiżarnię, gdzie w ręce wpadła mu puszka kolumbijskiej kawy. Tego właśnie potrzebował. Siedząc w szlafroku z gorącą filiżanką w dłoni, planował, jak spędzić tych kilka dni dzielących go od następnego spotkania z Blanką Wieriesiołową. Kofeina powoli przywracała jasność myśli, których nie uporządkował długi, ale niespokojny sen w obcym łóżku.

Najpierw musiał skierować kroki w stronę Uniwersytetu, gdzie spodziewał się uzyskać informacje o egzaminach wstępnych na kierunki, którymi interesowała się Blanka. Niemal klasnął z radości, gdy uzmysłowił sobie, że to był jedyny obowiązek, z jakiego musiał się wywiązać. Jutro.

Miał więc przed sobą kilka dni, które postanowił wykorzystać na smakowanie uroków miasta. Uśmiechnął się na wspomnienie ostatniej strony przeglądanej wczoraj gazety, gdzie skąpo ubrane młode tancerki reklamowały rewię wystawianą na deskach jednego z teatrów muzycznych. Poczuł radosne podniecenie, rozrastające się w okolicach serca wibrujące ciepło. Nocne życie miasta – tego właśnie brakowało w przemądrzałym, nudnym Krzemieńcu. Rozbawiony pomyślał, że tak właśnie czuli się studenci po zdaniu ostatniego przed wakacjami egzaminu. A było to wspaniałe uczucie...

Spojrzał na zegarek i przekonał się, że nie opuściło go przyzwyczajenie do wczesnego wstawania. Miał przed sobą cały poranek przypominający pierwszą pustą kartkę czystego zeszytu. Ubrany w lekką sztruksową marynarkę wyszedł szukać jakiejś miłej kawiarni, w której chciał zjeść śniadanie, gdyż nawet najbardziej obezwładniające szczęście nie było w stanie zagłuszyć burczenia w wypełnionym jedynie kawą brzuchu.

Ulice powoli zaczynały objawiać pierwsze symptomy gorączkowego tempa. Ciężarówki toczyły się, szukając magazynów, w których miały rozładować towar. Taksówki trąbiły na przebiegających przez jezdnie przechodniów. Pierwsi uliczni straganiarze, głównie sprzedawcy kwiatów i owoców, rozstawiali kramy. Ludzie, którzy pędzili do swoich obowiązków, nie zwracając na nikogo uwagi.

Jakiś uczniak w granatowym mundurku i za dużym kaszkiecie powtarzał na głos lekcję łaciny. Kobieta w kraciastej bluzce z dzieckiem na ręku wchodziła do sklepu, którego ogromna pasiasta markiza zacieniała cały chodnik. Murarz, niosąc na ramieniu deskę, przechodził na drugą stronę ulicy, gdzie śniady młodzieniec z włosami przylizanymi brylantyną szarpał się z młodszą od siebie dziewczyną. Ubrana na czarno kobieta, dziecko bawiące się piłką w rynsztoku. Kucharz w olbrzymiej białej czapce zamyślony na rogu ulicy. Wszystko pogrążone w zorganizowanym istnieniu.

Przemaszerowawszy kilka przecznic, znalazł malutką, ukrytą w bocznej uliczce kawiarenkę. Młoda zgrabna kelnerka dopiero podnosiła metalowe żaluzje, a jej pomocnik, tłuściutki pryszczaty chłopak, ustawiał przed wejściem stoliki i krzesła. Tomasz poczekał kilka minut, aż kawiarnia w końcu będzie gotowa do obsłużenia pierwszych klientów, i wszedł do ciemnego jeszcze wnętrza.

Usiadł tuż przy oknie, by widzieć choć fragment ruchliwej ulicy, która tak uskrzydliła poranny spacer. Uprzejma kelnerka przyjęła zamówienie i podała mu dzisiejszą „Trybunę Antipolis”. Po paru minutach na stoliku wylądowała również kawa (druga tego dnia, tym razem z mlekiem), jajecznica z szynką i cztery grube kawałki chleba.

Nagle do cichej, nierozbudzonej kawiarni, wtargnęło dwóch ludzi, przypominających urzędników. Obaj w eleganckich garniturach, śnieżnobiałych koszulach, z czarnymi krawatami. Bez słowa usiedli i młodszy z nich ruchem ręki odprawił kelnerkę. Ta cofnęła się za kontuar i wróciła do ich stolika niosąc gruby zeszyt w okładce w szkocką kratę. Młodszy mężczyzna podziękował i wyciągnął pióro z wewnętrznej kieszeni marynarki.

– Możesz zaczynać – powiedział do starszego, który nagle wyrzucił z siebie potok słów:

– ...deszcz motyli potrafi zabić spojrzeniem woda dla ducha jest tym czym kurz dla człowieka noże i kolacje jak uciec z tego płonącego domu, skoro jego ruiny zostaną użyte jako strzykawki a kapelusze i pociągi uwielbiają się nawzajem to bracia pochód kobiet jeśli chcesz podbiec przekartkuj katalogi sklepów z obuwiem zaczęto spławiać kwiaty w dół rzeki w stronę morza gdzie sprzedawcy węgorzy podliczają swoje straty pamiętasz gdzie byłeś gdy usłyszałeś o mojej śmierci...

Tomasz siedział osłupiały. Słowa, które do niego docierały przez następne minuty, tworzyły prawdziwą kaskadę niedorzeczności i cudowności. Nie był do końca pewny, czy przysłuchiwał się wynurzeniom pacjenta kliniki psychiatrycznej, czy też obcował z nowym, nieznanym mu, rodzajem groteskowej poezji. Głos falował, raz przyspieszał, raz zwalniał... Wciągał w wir obrazów, których sensu nie dało się rozumieć, choć jednocześnie nie można było wyzwolić się spod ich hipnotyzującego czaru.

Notujący to wszystko mężczyzna wytarł rękawem spocone czoło i odłożył pióro.

– Dzisiaj to naprawdę było coś! – powiedział, uśmiechając się z zadowoleniem. – Czuję, że potrzebujemy porządnie się napić. Do twojego mieszkania nie ma co wracać, póki nie rozliczysz się z właścicielką. Zresztą i tak by cię nie wpuściła nawet do kamienicy. Zatem trzeba się napić, a potem poszukamy pieniędzy. Chodź! Pamiętałem też o drabinie, wszystko już jest gotowe. Idziemy!

Obaj podnieśli się i powoli, jakby przedzierali się przez gęstą ciemność, wyszli z kawiarni. Zeszyt w szkocką kratę wylądował na kontuarze, skąd zabrała go kelnerka i zaniosła na zaplecze. Trzasnęły zamykane drzwi.

Tomasz musiał stracić poczucie czasu, gdyż ze zdziwieniem odkrył, że jego kawa i jajecznica były już zimne.

– Czy coś jeszcze panu podać? – zapytała kelnerka, dotknąwszy delikatnie jego ramienia; ten niemal podskoczył na krzesełku.

– Dziękuję – odpowiedział i sam zapytał: – Kim byli ci ludzie? Pani podała im jakiś zeszyt...

Zaskoczona zaczerwieniła się, ale dość szybko odzyskała rezon, bo zabawnie zatrzepotała rzęsami, rozejrzała się wkoło i bezceremonialnie usiadła naprzeciwko mężczyzny.

– To był Banach i jego sekretarz, Steinhaus. On mieszka dosłownie kilkadziesiąt metrów stąd, w eleganckiej kamienicy i nie płaci od kilku miesięcy właścicielce za wynajem. Ta go już nie chce wpuścić i zabrała wszystkie jego rzeczy. Nie odda, póki on nie da pieniędzy – rozejrzała się uważnie i ściszyła głos: – A Steinhaus to malarz. Raz nawet chciał, bym mu pozowała. Mam nawet jeden jego szkic, pokażę panu. Nie miał pieniędzy, a kawę już wypił, więc... rozumie pan. Przekonał mnie, że kiedyś ten bohomaz będzie sporo wart.

Pobiegła na zaplecze. Ta młoda, łatwowierna dziewczyna rozmawiała z nim tak, jakby był jej bardzo dobrym znajomym. Wróciła po minucie, trzymając pod pachą tekturową teczkę, z której wyciągnęła planszę pokrytą plątaniną kresek, zawijasów i przeplatających się ze sobą spirali. Trudno było uchwycić w tym jakikolwiek sens. Na dodatek całość zalano chyba kawą, by jej plamy potęgowały wrażenie przypadkowości i bezsensu.

– To dzieło Banacha – objaśniła i dodała, wyciągając kolejną kartę: – A to ja.

Rycina przedstawiała niewątpliwie kobiecy akt i wiernie oddawała każdym detal zgrabnego ciała. Precyzja mogła budzić podziw, jednak całości daleko było do realizmu. Piersi kobiety pokrywały ślimaki pełznące w stronę szyi. Natomiast włosy splatały się w grubą okrętową linę, na końcu której lśniła kotwica wbita tuż poniżej kreski imitującej odległy horyzont. Odważny skrót perspektywiczny, w jakim przedstawiono modelkę, sugerował, że rysunek jest ilustracją snu lub owocem rozpalonej wyobraźni artysty.

Kelnerka pozwoliła napatrzeć się na ten nietypowy akt, by w końcu zabrać kartkę i wsunąć z powrotem do teczki.

– To wielcy artyści. Mam nadzieję... – dokończyła nadzwyczaj trzeźwo.

Wróciła za kontuar, kołysząc biodrami, a do kawiarni weszli następni klienci. Antipolis na dobre podniosło powieki.

***

Redakcja „Trybuny Antipolis” mieściła się przy jednej z najruchliwszych ulic, w najwyższym w mieście budynku. Jednak wchodząc do środka biurowca, który górował nad otaczającymi go przysadzistymi kamienicami, Tomasz miał wrażenie, że wciąż jest na ulicy; poczuł się jak prowincjusz, ubogi krewny wpuszczony do reprezentacyjnego salonu. Zawstydził się tego oszołomienia...

Dziesiątki ludzi krążyły w olbrzymim owalnym hallu. Arkady ciągnące się wewnątrz przez kilka kondygnacji wspierały się na filarach, które były jednocześnie przezroczystymi windami. Przeszklona kopuła wieńcząca całość wpuszczała do środka snop słonecznego światła. Tomasza otaczał gwar tłoczących się ludzi, trzask zamykanych lub otwieranych drzwi, gęsta tkanina rozmów. Pod przeszkloną podłogą krążyły ławice drobnych rybek. Gdy inżynierowie sprawili, że chodzisz po wodzie, pomyślał, każdy cud jest możliwy.

Z tablicy informacyjnej, którą znalazł tuż obok jednej z wind, dowiedział się, że redakcja gazety mieści się na drugim poziomie i zajmuje cztery olbrzymie pomieszczenia. Wsiadł do windy i poczuł się jak drobna krwinka w krwioobiegu tego budynku, którego wnętrze wypełnione było dziesiątkami pracujących jednocześnie narządów.

***

„Trybuna Antipolis” – taki napis zdobił ciężkie drzwi, po otwarciu których Tomasz znalazł się w niewielkim, skromnie umeblowanym sekretariacie. Za prostym, lecz masywnym biurkiem siedziała gustownie ubrana kobieta w średnim wieku, która nie przerywając leniwego stukania na maszynie, podniosła wzrok i przyjrzała się gościowi.

– Słucham pana – odezwała się uprzejmym tonem.

– Czy mogłaby pani udzielić mi pewnej informacji?

Kobieta przerwała zagłuszające rozmowę stukanie na maszynie.

– Jeśli będę mogła pomóc, odpowiem panu.

– Czy w redakcji pracuje ktoś o nazwisku Bruno Szulc?

Sekretarka zwęziła usta, co Tomasz odczytał jako wyraz zakłopotania. Sięgnęła do szuflady biurka i wyciągnęła z niej opasły zeszyt. Przekartkowała kilka ostatnich stronic.

– Niestety, nie pracuje u nas nikt taki – odpowiedziała.

– A człowiek redagujący kronikę towarzyską? Podpisuje się jako Huncwot. Może mogłaby mi pani zdradzić, jak nazywa się ten człowiek?

Mówiąc te słowa Tomasz nachylił się nad biurkiem i zajrzał jej głęboko w szaroniebieskie oczy. Jednak przeliczył się, myśląc, że osiągnie coś, używając lekko zakurzonego uroku osobistego. Kobieta dzielnie się broniła.

– Jeżeli nasi pracownicy używają pseudonimów, to muszą mieć jakieś powody. Na pewno nie spodobałoby się panu, gdybym zdradziła pańskie personalia, a pan by sobie tego nie życzył, prawda?

– To chociaż imię – poprosił.

– Nie mogę.

Po chwili zastanowienia zaatakował na innym froncie.

– A jeżeli ta osoba jest w redakcji, to mogłaby pani zadzwonić?

Sekretarka widocznie traciła cierpliwość.

– Proszę pana – zaczęła, siląc się na spokojny ton – nie jest moim obowiązkiem dzwonić po kogokolwiek. I nawet jeśli poszukiwany przez pana człowiek byłby w redakcji, nie życzyłby się widzieć z kimkolwiek, kto wcześniej nie był z nim umówiony.

– To znaczy, że go nie ma?

– Nie wiem – przyznała i zabrzmiało to szczerze – pracownicy mają osobne wejście. Tędy wchodzą do redakcji tylko interesanci.

– Mam w takim razie ostatnią prośbę. Niech pani do niego zadzwoni i powie, że przyszedł... – Tomasz chwycił jedną z czystych kartek leżących obok maszyny i napisał kilka słów. Sekretarka przeczytała cicho tekst i zaskoczona spojrzała na mężczyznę. Teraz już wiedział, że się zgodzi, choćby dlatego, że istniała szansa pozbycia się z sekretariatu natrętnego gościa. Bez słowa chwyciła za słuchawkę i wykręciła krótki wewnętrzny numer.

– Halo! Tutaj sekretariat. Mam dla pana wiadomość. Przyszedł niejaki... „Przeor klasztoru zwolenników minimalnego wysiłku”. Czy mam go do pana wpuścić?

Przez chwilę w słuchawce brzmiały tylko ciche trzaski, ale nagle wydobył się z niej przeraźliwy wysoki krzyk:

– Nie!!!

***

– Nie!!! To niemożliwe!!! – głos, który Tomasz natychmiast rozpoznał, świadczył o tym, że jego właściciel usłyszał coś przeczącego logice i zdrowemu rozsądkowi, ale nie można było z niego odczytać ani radości, ani przerażenia. – Proszę zatrzymać tego człowieka! Już biegnę!

W słuchawce coś trzasnęło, po chwili brzmiał już tylko głuchy urywany sygnał.

Drzwi naprzeciwko biurka otworzyły się z hukiem. Stanął w nich niski czarnowłosy mężczyzna, którego szczerą i pociągłą twarz rozjaśnił szeroki uśmiech. Rozłożył ręce w geście powitania:

– Bracie!! – krzyknął rozentuzjazmowany. – Co ty tu robisz?!

Podbiegł do Tomasza i objął mocno. Ten nie chciał zbyt wylewnie okazywać uczuć, ale widok starego przyjaciela był silniejszy niż wewnętrzne opory.

– Jak tylko przeczytałem w gazecie, kto zbiera plotki z całego miasta, od razu wiedziałem, że to o ciebie chodzi. Nic się nie zmieniłeś, Bruno! – powiedział, klepiąc go po plecach. – Sporo ci pewnie płacą za podsłuchiwanie cudzych tajemnic, co?

Ten zaśmiał się głośno, klepiąc po brzuchu.

– No, jestem kilka kilogramów starszy. Ale ty świetnie wyglądasz! Chyba jeszcze bardziej urosłeś, co? – Nagle spojrzał na zegarek i spoważniał. – Cholera. Mam dziś niewiele czasu na siedzenie w jednym miejscu. Za pół godziny muszę być w domu aukcyjnym. Wiesz, sprzedają „ząb boga”. Czytałeś pewnie, co? Jeśli chcesz, pojedziemy razem. Pogadamy po drodze. Wszystko mi opowiesz. Co ty na to? Masz czas?

***

Droga do domu aukcyjnego mieszczącego się w najstarszej dzielnicy upłynęła Tomaszowi na wsłuchiwaniu się w meandryczną narrację Bruna, który postanowił wtajemniczyć przyjaciela w egzotyczny świat elity towarzyskiej miasta. Chcąc nie chcąc, Tomasz dowiedział się, kto chce za wszelką cenę zachować anonimowość, a kto pragnie błyszczeć na bankietach i rautach. Kto kogo zdradza, kto komu pozostaje wierny, pomimo sugestii brukowców. Lawina anegdot, plotek i domysłów na temat życia mieszkańców Antipolis – to był żywioł dziennikarza prowadzącego kronikę towarzyską. Prowadząc samochód, snuł opowieści, a Tomasz po kolei tracił ich wątki i pozwalał myślom błądzić. Jak długo się nie widzieli? Zbyt długo. Prawie całą dekadę. Gdy wybuchła wojna, byli świeżo po zdobyciu tytułu magistrów filozofii. Wcieleni siłą do wojska, gnili w okopach na dwóch różnych frontach. Po wojnie widzieli się tylko raz w rodzinnym domu Bruna pod Lublinem. Miał wtedy kłopoty z lewą ręką, w której utkwił odłamek szrapnela. Najwidoczniej zdążył pozbyć się dokuczliwego bólu łokcia i mógł do końca wyprostować rękę, gdyż prowadził auto w sposób spokojny i nieco nonszalancki. Zaokrąglił się na twarzy, zmarszczki przeorały jego wysokie czoło, ale wzrok, badawczy i przeszywający, wciąż zdradzał błyskotliwy intelekt i ponadprzeciętny dar obserwacji.

– Jesteśmy prawie na miejscu – zakomunikował. – Mam nadzieję, że nie zamęczyłem cię tymi bzdurami. To jedyna rzecz, na jakiej się znam. Nic już nie pamiętam z tego, czego uczono nas w Krzemieńcu. Nawet łacinę zapomniałem...

– Może to i dobrze. Ja pamiętam prawie wszystko i do niczego mi to nie jest potrzebne.

– Przecież byłeś doktorantem. Zaraz po wojnie cię przyjęli i nie masz jeszcze tytułu? Myślałem, że myślisz teraz o profesurze.

– Daj spokój. Rzuciłem to. Nie miałem siły babrać się w tych wszystkich książkach, dokumentach. Mój promotor zaczynał się niecierpliwić, studenci zbyt łatwo zaliczali mój przedmiot. Dałem sobie spokój parę tygodni temu...

– Więc to jest świeża sprawa. Stary, ty jesteś teraz bezrobotny? – zapytał z troską.

– Nie. Przecież mam robotę u tego Wieriesiołowa – zaprotestował Tomasz. – Tłumaczyłem ci zresztą, po co przyjechałem do miasta. Przez jakieś trzy miesiące mam co robić, bo jego córka raczej nie zalicza się do bystrych, a ojcu zależy na jej wykształceniu.

– A co potem? Przecież to tylko parę miesięcy?

– Coś znajdę. Może w szkole? Nie jestem głupi. Kupię twoją gazetę, poczytam ogłoszenia o pracę i gotowe. Jest jeszcze moja rodzina.

– Optymista z ciebie – podsumował Bruno, skręcając gwałtownie w jedną z ciasnych bocznych uliczek. – Jesteśmy!

Dom aukcyjny nie wyróżniał się niczym szczególnym spomiędzy otaczających go starych zabytkowych kamienic, chociaż jako jedyny w pobliżu miał drzwi wzmocnione stalowymi szynami i zakratowane parterowe okna. Bruno po dłuższych poszukiwaniach znalazł w końcu miejsce do parkowania.

– Przyjechało mnóstwo ludzi – oznajmił z radością w głosie. – Patrz na te samochody! Przecież tam będą wszyscy, o których ci opowiadałem. Nie przypuszczałem, że ta aukcja będzie aż tak ciekawa. Chodź! Wszyscy są już w środku. I weź to, przyda ci się!

Podał Tomaszowi aparat fotograficzny uzbrojony w lampę błyskową i razem ruszyli w stronę wejścia. Stojący w drzwiach dwaj potężni milczący mężczyźni uważnie sprawdzali na liście nazwiska zainteresowanych aukcją. Bruno bezczelnie pomachał legitymacją prasową, a towarzysza przedstawił jako swojego fotografa.

Minęli ich bez problemu i znaleźli się w ogromnym hallu, którego ściany zdobiły ciężkie wyblakłe gobeliny przedstawiające sceny z jakiejś egzotycznej mitologii. W niektórych miejscach marmurowa podłoga była porysowana i wyżłobiona. Masywne żyrandole zwisały z sufitu pokrytego pękającymi freskami. Tomasz uświadomił sobie nagle, że byli w jednym z najstarszych budynków miasta, w tak zwanej Niebieskiej Kamienicy, średniowiecznej siedzibie cechu farbiarzy. Kelnerzy dyskretnie krążyli z tacami pełnymi kieliszków szampana; dym cygar i opary mocniejszych alkoholi serwowanych w barze tworzyły gęstą zawiesinę, w której pławili się najbogatsi mieszkańcy miasta. Bruno szybko gdzieś zniknął. Był teraz w swoim żywiole. Wtopił się w tłum, by złowić najnowsze informacje do kroniki towarzyskiej.

A Tomasz dłuższą chwilę stał na środku sali, nie bardzo wiedząc, co zrobić z pustym kieliszkiem po szampanie. Tonął w perlistym śmiechu eleganckich dam, napierały na niego podniosłe perory podstarzałych arystokratów. Nie znał tu nikogo, nie miał też zamiaru nikogo poznawać. Powoli zaczynał żałować, że dał się namówić na ten wyjazd i że w ogóle odwiedził Bruna. Zapomniał o jego dość denerwującym zwyczaju ignorowania nawet najbliższych przyjaciół, jeżeli w jego polu widzenia znalazło się coś, czym się interesował. Teraz było podobnie.

Nagle hall wypełnił potężny niski dźwięk dzwonu, który zapraszał na rozpoczynającą się aukcję. Zainteresowani ruszyli w stronę otwartych już drzwi prowadzących do wysokiej kolumnowej sali. Tłum znacznie się przerzedził. Tomasz w końcu wypatrzył Bruna.

– Dobrze, że jesteś – odetchnął z ulgą, która miała maskować narastające zniecierpliwienie. – Ten aparat zaczyna mnie drażnić. Wszyscy na mnie patrzą.

Bruno chwycił Tomasza pod ramię i powiedział cicho:

– Słuchaj. Coś tu się stanie. Czuję to.

– Co tym razem? – Tomasz zapytał z przekąsem. – Jakiś zdradzony mąż? Czyjaś kochanka?

Bruno zgromił go wzrokiem. Był poważny, twarz miał napiętą, usta zwężone.

– Nie tym razem, stary. Teraz to coś poważniejszego. Jest tu Śnieg.

– Jaki śnieg?

Bruno spojrzał na Tomasza jak nauczyciel na ucznia, który nie rozumie podstaw przedmiotu.

– Komisarz Śnieg – niemal sylabizował. – Wydział kryminalny policji. Śledczy. Jeżeli on tu jest, jeżeli są tu jego chłopaki, to znaczy, że coś się stanie. On nie pojawia się ot tak sobie. Mówię ci.

– Może ochrania aukcję? Przecież to policjant. A czytałem w katalogu, że zgromadzone tutaj przedmioty są w sumie warte...

Bruno parsknął zniesmaczony tak trywialnymi domysłami.

– Myślisz, że Niebieska Kamienica nie potrafiłaby zapewnić bezpieczeństwa aukcji? Połowa ludzi, na których się gapiłeś, to ochrona. Paradują we frakach, w jedwabnych garniturach, ale to przeszkoleni do mordobicia ochroniarze. A każdy z nich ma za paskiem nabity rewolwer... – zaśmiał się cicho. – Nie, Śnieg przyszedł tutaj po kogoś i ten ktoś już to pewnie wie...

Ton jego głosu wydawał się na tyle wiarygodny, że ciałem Tomasza targnął przyjemny podniecający dreszcz. A więc będziemy obserwowali kulminacyjny moment jakiegoś śledztwa? Do tego domu prowadzą nitki podejrzeń, śladów, dowodów? Poczuł uderzenie gorąca. Bruno szarpnął przyjaciela za rękaw, nim ten zdążył ochłonąć. Ruszyli za ostatnimi ludźmi znikającymi w sali kolumnowej, gdzie od kilku minut trwała już aukcja.

Pomieszczenie zastawione było wysokimi, misternie rzeźbionymi krzesłami, na których sztywno siedzieli zgromadzeni goście. Przez wąskie witrażowe okna sączyło się wielobarwne światło. Panowała napięta i podniosła atmosfera, jakże różna od szczebiotliwego, wesołkowatego nastroju, który tak bardzo irytował w hallu. Rozmawiano tu cicho, nachylając się ku sobie i zasłaniając usta wachlarzami lub katalogami aukcji. Rozczarowującym był jednak fakt, że wszystkie bezcenne przedmioty spoczywają w sejfie na ostatnim piętrze budynku. Stojąc w kącie sali, skąd widać było tylko tyły głów, Tomasz co jakiś czas krzyżował spojrzenia z Brunonem; był pewny, że obaj wypatrują osoby, która miała zostać tu aresztowana.

Ostatnie koperty z ofertami zakupów wysypano na stół stojący na środku sali, a przedstawiciel domu aukcyjnego, dostojny jegomość w błękitnym surducie, spojrzał na zegarek i zaczął układać je według kolorów.

Nagle w okolicach trzeciego rzędu Tomasz zauważył ruch: kilku mężczyzn wstało jednocześnie i pochyliło się nad siedzącym człowiekiem. Ten w ułamku sekundy rzucił się przed siebie. Był wysoki i sprawiał wrażenie wysportowanego. Zostawił marynarkę w rękach ścigających go policjantów i znalazł się pod jedną z kolumn. Objął spojrzeniem całe pomieszczenie i zwietrzył swoją szansę ucieczki. Zanim policjanci przedarli się przez zastawiony krzesłami środek sali, mężczyzna biegł już w stronę jedynego z niedomkniętych okien. Liczył na to, że zdoła się przecisnąć przez jego wąską szczelinę i skoczy z pierwszego piętra na ulicę.

Uczestnicy aukcji z niepojętym spokojem obserwowali całe to zamieszanie, nikt nie krzyczał, żadna kobieta nie zemdlała. Na ich twarzach rysowało się raczej bezgraniczne zdumienie pomieszane z zaciekawieniem. Oto ktoś egzotyczny wdarł się do ich przewidywalnego świata, więc nie mogli darować sobie okazji, by przyjrzeć się całemu zamieszaniu z wyżyn arystokratycznej egzystencji. Tomasz chciał podzielić się tą obserwacją z przyjacielem, ale Bruno bez słowa odebrał mu aparat i, dając świadectwo profesjonalizmowi, zaczął robić zdjęcia.

Uciekający mijał właśnie ostatni rząd i już zbierał się do skoku w stronę okna, gdy nagle na jego drodze stanął potężny, barczysty mężczyzna. Uciekinier liczył pewnie na to, że zdoła go odepchnąć, ale ten wziąwszy zamach, przewrócił go na ziemię jednym pchnięciem. To musiał być Śnieg, pomyślał Tomasz, przyglądając się kanciastej, niemal prymitywnej sylwetce, która kontrastowała z inteligentną twarzą.

Policjanci podnieśli zbiega z podłogi i wywlekli go z sali. Komisarz Śnieg odchrząknął, by pełnym zakłopotania głosem oznajmić:

– Proszę państwa... Jest nam niezmiernie przykro, że zakłóciliśmy przebieg aukcji. Życzę udanych zakupów – dodał z delikatnym uśmiechem i podążył za swoimi ludźmi.

***

– Chyba jesteś zadowolony, co? – Tomasz, podekscytowany niczym dziecko, zapytał towarzysza, gdy wracali po zakończonej aukcji. – Była afera. Masz zdjęcia. Gazeta się sprzeda. Wszyscy zadowoleni. Widziałeś, jak Śnieg powalił tego człowieka? Jednym ciosem!

Bruno milczał. Prowadził agresywnie, nerwowo zaciskając szczęki.

– Wiesz, kogo aresztowano? – zapytał grobowym głosem i nie czekając na odpowiedź, powiedział: – To był Eustachy Płanetnik. Pewnie nie wiesz, kto to jest.

Tomasza zdenerwował ten protekcjonalny ton.

– Nie wiem, ale pewnie mi to zaraz powiesz, prawda?!

– Nie złość się, stary. – Gwałtownie zahamował przed ruchliwym skrzyżowaniem i przetarł dłonią zmęczone oczy. – Z tego materiału nic nie będzie. Eustachy Płanetnik to najmłodszy syn Konstantego Płanetnika. A ten stary cap jest jednym z najbogatszych ludzi w kraju. I na dodatek współwłaścicielem „Trybuny”. Rozumiesz?

– Powiedz mi, tylko szczerze, znałeś go, prawda?

Mając wolną drogę, gwałtownie ruszył. Auto zawyło i szarpnęło do przodu jak zwierzę potraktowane impulsem elektrycznym.

– Był kiedyś moim przyjacielem.

Bruno, jako homoseksualista, rezerwował słowo „przyjaciel” dla wyjątkowych związków.

***

Tomasz nauczył się rozpoznawać nastroje Blanki dzięki jej włosom. Gdy bujne kasztanowe loki miała misternie upięte, a całość przytrzymywały szpilki, wiedział, że poświęciła fryzurze dużo czasu i jest w doskonałym humorze. W jej przypadku oznaczało to podtrzymywanie konwersacji nawet przez kilka minut i posyłanie nieśmiałych spojrzeń spod wiecznie opuszczonej głowy. Gorzej, jeżeli włosy były ledwie spięte klamrą lub związane niedbale tuż powyżej karku. Wtedy dziewczyna z pewnością spieszyła się, miała nerwowy poranek, a to stanowiło preludium do obrażonych min i przesyconych poczuciem krzywdy spojrzeń. Tylko wrodzonej nauczycielskiej cierpliwości Tomasz zawdzięczał to, że nie wychodził za każdym razem, gdy przestawała odpowiadać na pytania i sprawiała wrażenie najnieszczęśliwszej istoty na planecie, mimozy, którą uwięziono w ciasnym pokoju mieszkania wynajmowanego przez jej ojca.

Minął miesiąc, odkąd zaczęła przysposabiać się do egzaminów na studia wyższe. Ku radości korepetytora wybrała najprostszy kierunek – filologię. Tomasz mógł bez większych przygotowań stopniowo wprowadzać Blankę w historię literatury polskiej, zarysować jej rozwój na tle kultury śródziemnomorskiej, streścić kilkanaście najwybitniejszych dzieł – od Homera i Hezjoda poczynając... Nie trzeba było być geniuszem, myślał, by studiować tę piękną mowę...

Dziewczyna robiła skrupulatne notatki, a co jakiś czas musiała odpowiadać na pytania, których mogłaby się spodziewać na egzaminie. Pisała też eseje, interpretując w nich poszczególne teksty. Niestety, styl jej prac był dziecinny, a słownictwo zbyt ubogie, by można było ze spokojem myśleć o czekających ją we wrześniu sprawdzianach wiedzy.

Odbierając od Blanki kolejną pracę (napisaną drżącą ręką, w paru miejscach brutalnie pokreśloną i poplamioną atramentem), Tomasz zapytał:

– Czy twój ojciec jest w domu? – Nauczyciel miał nadzieję, że otrzyma pieniądze, które już ostatnim razem powinny były na niego czekać.

Dziewczyna zarumieniła się i zaprzeczyła ruchem głowy. Również od zaufanego współpracownika ojca Blanki, z którym co jakiś czas Tomasz mijał się na klatce schodowej kamienicy, nie udało się zdobyć żadnych konkretnych informacji o starym Wieriesiołowie. Z wymijających odpowiedzi można było wywnioskować, że Wieriesiołow porusza się na linii Antipolis – Gdańsk, próbując wynegocjować jak najkorzystniejsze warunki wynajmu magazynów portowych w największych miastach leżących wzdłuż Wisły. Liczył na odbudowę floty śródlądowej, która miała być alternatywą dla transportu towarów przez wciąż zbyt słabo rozwiniętą kolej.

Tomasza pocieszała wizja potencjalnych zysków Wieriesiołowa, gdyż życie w tak dużym mieście było droższe niż się tego spodziewał. Kilka razy zdarzyło się, że stracił kontrolę nad wydatkami – jeden wieczór w kasynie, do którego zaprowadziła go niemądra ciekawość, kilka nocy w rewiach, wymiana garderoby...

A Bruno? Zaraz po głośnym aresztowaniu w domu farbiarzy wziął urlop – podobno należał mu się od kilku lat – i wyjechał z miasta. Tomasz nie miał pojęcia, co mogło go łączyć z młodym Płanetnikiem, którego uwięzienie było równie szeroko opisywane, co jego wyjście na wolność kilka dni później, gdy stary Płanetnik przyszedł z odsieczą, prowadząc armię prawników. Plotkarskie felietony pisał ktoś inny, Huncwot wyparował, Tomasz w Antipolis został tak naprawdę sam...

Trawił kolejne dni na sprawdzaniu coraz bardziej banalnych i pozbawionych głębi tekstów Blanki. Nocami przewracał się z boku na bok, próbując odnaleźć spokój, a nawet radość, z jaką witał to miasto kilka tygodni temu. Kolejny dzień przychodził za szybko i trwał upiornie długo. Spacery po pełnym życia mieście były torturą. Śmiech mijanych ludzi był powodem do płaczu, ich zmartwienia Tomasz przyjmował z ulgą. Czuł jakby między nim a Antipolis została wstawiona szyba. Nie znalazł przyjaciół ze studiów, z którymi spodziewał się odświeżyć dawną zażyłość. Raz odwiedził wuja Aleksandra i musiał bezczelnie kłamać, by zatuszować rozgoryczenie, z jakim myślał o następujących po sobie jałowych, pozbawionych sensu dniach. Nic nie wyglądało tak, jak początkowo rysowała to jego wyobraźnia...

Jedynej rozrywki próbowała dostarczać mu Róża, która czasami zatrzymywała się z piskiem opon przed kamienicą, w której Tomasz wynajmował mieszkanie, i zabierała go na szaleńcze przejażdżki po obrzeżach miasta. Jej maszyna, opływowy metaliczny Phantom, pruła ze świstem powietrze, a dziewczyna z krzykiem brała najostrzejsze wiraże, by wybuchać śmiechem tuż po wyjściu z zakrętu. Prowadziła podobnie jak jej matka – nieostrożnie, z pełnym zaufaniem do własnych umiejętności. A Tomasz w czasie jednego z wypadów uświadomił sobie, że te eskapady są idealną metaforą jego życia – zawsze był pasażerem, zawsze ktoś lub coś kierowało jego wyborami.

Stare demony podnosiły łby. Znów zaczynał czuć zatruwający od wewnątrz żal. Żal do rady wydziału krzemienieckiego uniwersytetu – postawili go przed alternatywą: albo odejdzie sam za porozumieniem stron, albo zwolnią go za naruszenie zasad moralności. Pretensje do drugiej żony, Gabrieli, która zażądała rozwodu i odebrała mu połowę pieniędzy. Nie potrafił też myśleć cieplej o własnej ciotce, która chcąc jak najlepiej, sprowadziła go z drugiego krańca Korony, by teraz, skuszony perspektywą nieregularnych wypłat, męczył się ze średnio uzdolnioną dziewczyną.

***

Drogi Panie Tomaszu! Nie pozostaje mi nic innego, jak tylko przeprosić za nadużywanie Pańskiej cierpliwości. Pieniądze, które zapewne martwią Pana, czekać będą w moim mieszkaniu. Byłem u Pana dzisiaj i chciałem osobiście pozbyć się długu wobec Pańskiej osoby, ale nie zastałem nikogo – stąd ten krótki i chaotyczny liścik. Proszę zjawić się około godziny osiemnastej, później mogę być nieosiągalny.

Takie słowa przeczytał na karteczce wsuniętej pod drzwi, gdy około południa wrócił z uniwersyteckiej biblioteki. Pismo było niewyraźne, a podpis Wieriesiołowa zdobiła setka zawijasów. „A więc w końcu się zjawił, tak? A może to kolejny wybieg i gdy przyjdę, jego znowu nie będzie, a ja jak ostatni dureń będę dobijał się do zamkniętych na głucho drzwi?”.

Zaciskając pięści, odliczał kolejne godziny i rzucał się po pokoju jak głodny tygrys w klatce. Wściekłość toczyła wyrównaną walkę z rozumem, który perswadował bezustannie, by w pokorze znosić kaprysy hojnego, choć nieobliczalnego pracodawcy.

Drogę do mieszkania Wieriesiołowa przebył zbyt szybko. Dopiero zaczynał układać sobie w głowie słowa, z których ojciec Blanki powinien wywnioskować, jak irytujące potrafią być kłopoty z pieniędzmi, gdy już zza zakrętu wyłaniała się ciężka kamienica – cel tej wędrówki. W mieszkaniu na trzecim piętrze miał otrzymać zaległe pieniądze, a także wymóc na pracodawcy bardziej regularne rozliczanie się. Z silną obietnicą pomyślnego rozstrzygnięcia obu tych kwestii niemal biegł krętymi schodami, które pięły się w kierunku oszklonego dachu budynku.

Gdzieś pomiędzy pierwszym a drugim piętrem zatrzymał się, słysząc jakiś stłumiony huk kojarzący się z odkorkowywanym szampanem. Potem słuch przestał łowić dźwięki i w całym budynku zaległa cisza, gęsta, a jednocześnie pusta. Cisza. A w niej coś uwalniającego się, parującego jak rozlane perfumy. Coś paraliżującego, a jednocześnie odpychającego, odstręczającego. Przezroczysta bariera, której nie można przekroczyć.

Mężczyzna trzymał się kurczowo poręczy, czuł jej fakturę, chropowatą, proszącą się o pomalowanie powierzchnię. Coś go więziło. Blokowało. Cofnął stopę, którą miał postawić na następnym stopniu.

Tkwił na półpiętrze, silnie zdeterminowany, by iść dalej, dostać się do właściwego mieszkania, otrzymać pieniądze i odejść, ale czuł, że wektory jego woli zostały zamienione i teraz jedynym marzeniem stało się opuszczenie tego budynku i znalezienie się na ulicy, między huczącymi silnikami samochodów a rozedrganym tłumem...

Osunął się na schody. Był ciężki, o wiele za ciężki... Mięśnie drżały, przeczuwając skurcze. Gorący pot zalewał oczy, których nie miał siły przetrzeć. To było jak klątwa, o której czytał w dzieciństwie, zły czar rzucony na śmiałka przedzierającego się przez las pełen demonów i pokus...

***

Obudził go wstrząs. Otworzył oczy, jednak przestrzeń, w której się znajdował, pozbawiona była wyraźnych konturów, kształtów, barw. Jaśniejsza prostokątna plama z prawej strony była zapewne oknem, przez które sączył się mglisty poblask. Z lewej strony panowała szarość, różne jej odcienie; popielate bryły na kremowym tle ściany. Podniósł ręce, chciał im się przyjrzeć. Dotknął twarzy. Palce miał lodowate.

Pokój był niewielki, ascetycznie wyposażony. Oprócz łóżka, na którym leżał, znajdowała się w nim szafa, stolik nocny i krzesło. Obrócił głowę, by spojrzeć przez okno, jednak wzrok znalazł tylko błękit czystego nieba i czubki nieruchomych drzew. Cisza.

Zsunął z siebie lekką kołdrę, ta opadła bezgłośnie na podłogę. Miał na sobie dwuczęściową szarą piżamę. Uniósł obolałe ciało i ostrożnie dotknął bosymi stopami zimnej podłogi. Zrobił parę kroków w stronę okna, podtrzymując opadające spodnie od piżamy. Nogi, odzwyczajone od wysiłku, drżały. Musiał oprzeć się o metalową ramę łóżka, by nie stracić równowagi. Był słabszy niż myślał. Kręciło mu się w głowie. Pokój zdawał się przechylać to na prawo, to na lewo. Wziął głęboki oddech. Ocenił odległość dzielącą go od okna na mniej więcej cztery kroki i rzucił się do przodu, by pokonać ten dystans za jednym zamachem. Zatrzymał się dopiero wtedy, gdy uczepił się kurczowo parapetu. Przyłożył czoło do lodowatej szyby, szukając za oknem jakichkolwiek punktów orientacyjnych, najdrobniejszych szczegółów, które pomogłyby ustalić, gdzie jest. Niestety, nawet z wysokości, na której się znajdował, nie widział nic oprócz rozległego parku, nieruchomych drzew, zieleni, liści niemal skamieniałych w bezwietrznej aurze. Niebo było błękitne, ciężkie, niczym zbyt niski strop.

Odwrócił się. Pokój wydawał się teraz mniejszy. Podszedł powoli do łóżka i schylił się, by podnieść kołdrę. Chwycił ją i zauważył granatowy stempel. Niewyraźne litery układały się w napis SZPITAL WOJSKOWY. W tej samej chwili budynkiem znów szarpnął wstrząs. Głuchy, przypominający odgłos eksplozji pomruk wprawił w drżenie szyby.

I nagle pamięć przyniosła ponure wspomnienie wojny. Podobne detonacje, które przypominały odgłos ciężko stąpających, olbrzymich istot, wypełniały pola bitew w całej Europie. Haubice przerzucały się pociskami. Granatniki grzechotały, wypluwając śmiercionośne kartacze. Siedział w okopie, półprzytomny ze strachu, nasłuchując zbliżających się i oddalających wybuchów.

Lodowaty dreszcz targał ciałem. Nie umiał zebrać myśli. Niewiele pamiętał, musiał więc liczyć na kolejne skojarzenia. Na przypadkowo chwycone luźne strzępy przeszłości. „Co ja tu robię? W szpitalu wojskowym?”.

Drzwi na korytarz były otwarte. Wychylił się przez nie i zawołał:

– Jest tu ktoś?!

Pusty, długi korytarz odpowiedział słabnącym echem. Ostrożnie stawiając kroki, ruszył przed siebie. Opierał się o zimne, beżowe ściany. Mijał inne pokoje, niektóre zatrzaśnięte, niektóre otwarte na oścież, umeblowane identycznie jak ten, w którym się obudził. Bez wyjątku puste.

Doszedłszy do końca korytarza, trafił na ciężkie, szerokie drzwi. Pchnął je ramieniem i znalazł się na klatce schodowej. Wąskie stopnie prowadziły tylko w dół. „A więc to ostatnie piętro” – pomyślał.

Schodził, przytrzymując się gładkiej poręczy. Mdłe światło sączyło się z nielicznych świetlików. Ciszę znowu rozerwał dudniący, wprawiający budynek w wibrację wstrząs. Tomasz odruchowo przywarł do ściany, jakby instynkt ostrzegał go przed mogącym runąć sufitem. Posypały się białe płatki tynku. Znów cisza. O ile naprawdę to szpital, był on pusty. Półmrok spowijał korytarze. Grube wykładziny pokrywała warstwa kurzu.

Kilka razy przeszedł obok tych samych nędznych akwareli, dwa razy musiał zawrócić, bo trafił na ślepy zaułek. Nie miał pojęcia, jak duży może być budynek, po którym krążył, ale plan szpitala wiszący na ścianie pomógł mu mniej więcej ustalić, gdzie jest. Główny hol, gdzie spodziewał się znaleźć wyjście, był zaledwie za drugim zakrętem. Podciągnął wciąż opadające spodnie i ostrożnie ruszył środkiem korytarza. Skręciwszy dwa razy w prawo, niespodziewanie znalazł się w olbrzymim owalnym pomieszczeniu.

Bursztynowa poświata sączyła się przez przeszklone sklepienie. W ciężkich donicach więdły przerośnięte fikusy i palmy. Między nimi stało kilka szerokich ławek. „Oranżeria? – przeszło mu przez myśl. – Na planie szpitala nie było takiego miejsca”.

Chciał odpocząć na ławce, gdy nagle zauważył ludzką postać. Ktoś siedział w głębi tego zimowego ogrodu. Tomasz widział tylko wyprostowane wąskie plecy. Ciemnobłękitny żakiet? Marynarkę? Jasne włosy sięgające do ramion.

– Dzień dobry! – krzyknął w stronę sylwetki, ale nie doczekał się reakcji. – Dzień dobry – powtórzył, tym razem słabiej.

Ruszył w kierunku siedzącej na ławce postaci.

– Nie mogę znaleźć wyjścia z tego budynku, może więc... – zaczął tłumaczyć swoje niecodzienne położenie; jego głos drżał, a podniesiony wydawał się należeć do kogoś innego – to miejsce jest chyba puste...

Mówiąc te słowa, obszedł kilka donic z usychającymi roślinami. Pożółkłe, grube liście tworzyły wokół nich przygnębiające aureole. Znajdował się kilka metrów od nieruchomej postaci i z tej odległości nie miał wątpliwości, że to kobieta. Wiotka blondynka wpatrzona w plątaninę krzyżujących się ze sobą kłączy. Nieruchoma, jakby pozowała niewidzialnemu portreciście.

Zaniepokoił go ten bezruch i głucha cisza, w której zatonęły nieudolne próby nawiązania kontaktu. Nagle poczuł chłód. Powietrze drgnęło, jakby trącone niewidzialnym wachlarzem. Kobieta nieznacznie wyprostowała ramiona i powoli odwróciła głowę w jego stronę. Zobaczył prosty nos, wąskie usta, ostry podbródek. Oczy półprzymknięte, błękitne. Delikatnie wygięte łuki brwi. Bogowie... To była Wanda!

Patrzyła na niego niewidzącym wzrokiem, tak jak patrzy się przez szybę, za którą rozpościera się nudny krajobraz. Jednym mechanicznym ruchem zdjęła apaszkę i odsłoniła szyję. Nienaturalnie bladą skórę żłobiła brunatna pręga.

– To twoje dzieło – powiedziała, nie otwierając ust.

***

– On się obudził! – do Tomasza dotarł kobiecy krzyk, który po chwili powtórzył się gdzieś w głębi, z oddali. – On się obudził! Szybko, zawołajcie ją!

Pokój był ciemny, jakby powleczony koronkową woalką. Okno zasłonięte ciężkimi, bordowymi kotarami, zza których sączył się ostry blask. Pościel, w której leżał, była delikatna. Łóżko szerokie i miękkie. Podniósł się, by rozejrzeć wokół, gdy do środka wbiegły dwie kobiety. Pierwsza najprawdopodobniej nosiła jakiś rodzaj munduru. Być może był to pielęgniarski uniform skrojony według wzoru, którego nie znał. Być może wojskowy. Zielona bluza zapięta była pod samą szyję. Krótki rękaw obszyto srebrną nicią. Spódnica kończyła się tuż za kolanami.

Właścicielka tego stroju była niezbyt urodziwą kobietą, której pierwsza młodość zdążyła już dawno minąć, nie zostawiwszy po sobie żadnych śladów. Włosy upięła w szary kok, na odsłoniętej szyi pobłyskiwał srebrny łańcuszek.

– Widzisz! Widzisz! Już nie śpi.

Słowa te kierowała do dużo młodszej, niższej, wiotkiej brunetki, która podbiegła do łóżka, bezceremonialnie na nim usiadła i chwyciła Tomasza za rękę.

– Jak się pan czuje? – zapytała w taki sposób, jakby znała już odpowiedź i czekała tylko, by ją potwierdził.

– Dobrze, chyba dobrze – wymamrotał po dłuższej chwili. – Miałem dziwne sny. Chyba krzyczałem. Krzyczałem?

Starsza kobieta kiwnęła głową. Wciąż stała w progu, uważnie mu się przypatrując.

– Gdzie ja jestem? Co to za miejsce?

Niezgrabnie wyciągnął poduszki spod głowy, oparł je o wysokie wezgłowie i usiadł. Pokój zawirował, ściany straciły pion, szybko jednak wszystko wróciło do swojego naturalnego położenia.

– Co się stało? – zapytał ponownie. – Co się ze mną stało?

Dziewczyna wstała z łóżka. Podeszła do okna i jednym zdecydowanym ruchem pociągnęła za sznur ukryty w fałdach zasłony. Światło, białe niczym rozgrzane żelazo, zalało pokój. Mężczyzna odwrócił głowę i zacisnął oczy.

– Co pani robi?! To światło... – krzyknął. – Jest za jasno! Proszę zasłonić!

Dziewczyna parsknęła śmiechem, w którym słychać było z trudem maskowaną złośliwość. Przedefilowała przez pokój. Zatrzymała się obok szafy, otworzyła ją.

– Tu są pańskie ubrania, panie Tomaszu. I niech się pan przyzwyczaja do światła. Tu już nigdy nie będzie jasno. Sugeruję wstać, ubrać się, ogolić. Wtedy spotkamy się w pokoju piętro niżej. Na końcu korytarza. W prawo. Muszę już iść.

– Chwileczkę – poderwał się z łóżka; nie mógł znaleźć słów, zlepić ich w dłuższą konstrukcję, którą wyraziłby wszystkie wątpliwości, jakie zaczynały w nim nabrzmiewać. – Co się ze mną działo? Kim pani jest?

Dziewczyna odwróciła się w jego stronę. Dopiero teraz zauważył jej drapieżną urodę. Zadarty nos. Czarne włosy sięgające do ramion. Grzywkę zasłaniającą czoło. Nie była ładna. Miała w sobie coś odpychającego, chłodnego, co natychmiast budowało dystans.

– Powtarzam panu. Nie mam teraz czasu na dłuższe rozmowy, a pan powinien doprowadzić się do porządku. Poza tym nie mam w zwyczaju rozmawiać z nieznajomym mężczyzną ubranym jedynie w piżamę.

Odwróciła się i wymaszerowała z pokoju. Kobieta w zielonym uniformie popatrzyła pobłażliwie na Tomasza. W jej oczach przez chwilę zagościło współczucie, ale szybko spłukał je oficjalny ton:

– Pana ubrania zostały uprane i wyprasowane. Proszę się ubrać. Ja wyjdę z pokoju, ale poczekam na korytarzu. Gdyby się pan źle czuł, proszę wołać. Rozumie pan?

Kiwnął głową, a kobieta wyszła. Został sam, siedząc w rozbebeszonym, przepoconym łóżku, które wciąż parowało niezdrowym snem. Podniósł się z trudem, by wyciągnąć z szafy znajome ubrania. Marynarka. Spodnie. Buty...

Nagle szarpnął nim skurcz. Przytrzymał się otwartych drzwi szafy, by się nie przewrócić. Wrócił obraz schodów, po których się wspinał, aby spotkać się z Blanką i jej ojcem. Tamta kamienica, słoneczne popołudnie, plany na wieczór. Kiedy to było? Co się wtedy stało?

Prawa dłoń zaczęła drżeć. Nie mógł zapiąć koszuli. Nie mógł złapać oddechu. Kolana ugięły się pod nim, jakby nie wzmacniała ich żadna konstrukcja mięśniowa. Hałas natychmiast sprowadził pilnującą pokoju kobietę. Bez słowa podbiegła do niego, podniosła i prowadząc pod rękę, usadowiła na brzegu łóżka.

– Myślałam, że jest pan cięższy – powiedziała, poprawiając swoją bluzę.– Dlaczego pan mnie nie zawołał? Przecież prosiłam – dokończyła twardo.

– Gdzie ja jestem? – zapytał, chociaż miał przeczucie, że niczego się od niej nie dowie. Kobieta zacisnęła usta, które utworzyły bladoróżową kreskę.

– To wie tylko ta kobieta, która do pana przyszła. Gdy poczuje się pan lepiej, zaprowadzę pana na dół do jej pokoju. Ona panu wszystko wytłumaczy.

– Ona, ona – powtórzył złośliwie. – Ona ma chociaż jakieś imię?

– Nadia.

***

Od dobrego kwadransa czekał na Nadię w jej pokoju. Był ubrany i ogolony. Podano mu kawę, zbyt słabą jak na jego przyzwyczajenia, i… zapomniano o nim. Kilka razy ktoś wchodził do gabinetu, w którym na podłodze piętrzyły się opasłe papierowe teczki i pudła pełne książek i zeszytów. Stojące pod ścianą dwie olbrzymie szafy aż prosiły się, by wypełnić je dokumentami. W międzyczasie ktoś przyniósł i postawił na prostym biurku ciężką maszynę do pisania. Ktoś inny po chwili zabrał maszynę i wyszedł z nią bez słowa.

Tomasz myślał o rodzinie, która sprowadziła go do Antipolis. „Co się z nimi dzieje? Szukali mnie? Szukali mnie czy uznali za oryginała, który pielęgnuje niezależność do tego stopnia, że znika bez jednego słowa? Nie, to niemożliwe. Moje ubrania, książki, przedmioty osobiste musiały zostać w wynajmowanym mieszkaniu. Pewnie nawet gazeta sprzed dwóch tygodni wciąż leży na stole obok niedopitej kawy”. Co mogła pomyśleć rodzina o tym zniknięciu? Wypadek? Morderstwo? Uprowadzenie? Ucieczka?

Wstał z fotela i podszedł do okna. Gdy tylko zaczął zastanawiać się, co wożą te olbrzymie ciężarówki, których cichy pomruk dochodził do jego uszu, usłyszał, a może raczej wyczuł, jakiś ruch za plecami. Ona tam już była. Siedziała za biurkiem i patrzyła tak, jakby bawiło ją sprawianie innym przykrych niespodzianek i przynoszenie złych wiadomości.

Wrócił na proste twarde krzesło, na którym wcześniej siedział, i postanowił, że nie odezwie się pierwszy. Założył nogę na nogę i wbił wzrok w siedzącą naprzeciwko kobietę. Wciąż pozwalała, by delikatny uśmieszek podnosił kąciki jej ust. „Kpi ze mnie” – pomyślał Tomasz, gdy jego wzrok krzyżował się ze spojrzeniem Nadii.

– Panie Tomaszu – odezwała się nagle; jej głos był łagodniejszy, pozbawiony formalnej oschłości. – Tyle się pan chciał ode mnie dowiedzieć, a teraz pan milczy?

Zdobyła się na cieplejszy uśmiech, który miał zachęcać do podjęcia rozmowy.

– Gdzie ja jestem? – zapytał w końcu.

– Dla pana to coś w rodzaju sanatorium. Dla mnie to miejsce pracy. Tymczasem powinno to panu wystarczyć.

– Sanatorium? To znaczy, że jestem chory? Coś mi się stało, tak?

Dziewczyna schyliła się i podniosła z ziemi torebkę. Wyciągnęła z niej papierośnicę.

– Nie przedstawiłam się – powiedziała, zapalając papierosa. – Proszę mi mówić Nadia. Imię wystarczy. Nie pracuje tutaj nikt inny o tym imieniu. Pytał pan, czy jest chory. Tak. W pana przypadku to choroba terminalna.

Powiedziała te słowa z tak nieodwołalną pewnością, tak chłodno i precyzyjnie, że Tomasz zapadł się w siebie. Siedział bez ruchu, sparaliżowany odkrytą mu prawdą. Dziewczyna zaś patrzyła z niemal sadystyczną ciekawością na jego reakcję.

– Jak to? – wyszeptał. – Co pani... Nie rozumiem.

– Co się panu śniło? – zapytała w najniewinniejszy sposób.

Tomasz przełknął ślinę i odpowiedział:

– Śniło mi się, że się obudziłem i szukałem drogi wyjścia. Budynek był pusty. Nigdzie nie było żadnych drzwi na zewnątrz. Znalazłem się w jakiejś oranżerii i tam... ktoś był. Przestraszyłem się i... się obudziłem. Z krzykiem.

Nadia przekrzywiła głowę i spojrzała na mężczyznę badawczo.

– Tam była pańska pierwsza żona, prawda? – zapytała, zaciągając się papierosem. – Ta, która się powiesiła, gdy odkryła pana romans z koleżanką z wydziału, prawda? Z tą koleżanką, Gabrielą, ożenił się pan po wojnie, ale z nią też się panu nie ułożyło.

– Jak... Skąd pani to wie?!

Dziewczyna uśmiechnęła się, nie wyjmując papierosa z ust.

– Śledziliśmy pana od momentu pana pierwszego spotkania z Blanką Wieriesiołową. Był pan jedyną osobą oprócz jej ojca, z którą spotykała się w Antipolis.

– Śledziliście mnie?! Kto? Policja? Co ja zrobiłem takiego? – Tomasz wyrzucał z siebie kolejne pytania z prędkością dalekopisu. – Zaraz, zaraz... Kim ona jest? Ja szedłem właśnie do niej...

Nadia podniosła się zza biurka, podeszła do okna, stanęła tyłem do Tomasza.

– Ta dziewczyna była podejrzana od momentu jej przyjazdu do Polski, więc musieliśmy obserwować każdego, z kim się regularnie spotykała. Sprawdziliśmy pana przeszłość i nic nie wskazywało na to, że... – zawiesiła głos. – Chyba za dużo mówię, tak mi się wydaje.

– Ale co się stało? Jak ja się tu znalazłem?

– Leżał pan na schodach kamienicy. Zabraliśmy pana do szpitala.

– Ale co mi się stało? Co z tą Blanką?

Nadia skrzywiła się i zdusiła niedopałek w popielniczce.

– Zaczyna mnie pan denerwować – syknęła. – W sumie nie mam czasu na zabawę w chowanego. Blanka pana zabiła. Zdążyłam dostać się do pana świadomości, pamięci, by sprawdzić, czy nie był pan w zmowie z Wieriesiełowem. Dlatego widział pan pierwszą żonę. To ja ją wygrzebałam, przypadkiem, przyznaję.

– Co to znaczy, że mnie zabiła? – zapytał, zdając sobie jednocześnie sprawę z tego, jak absurdalnie brzmiały te słowa.

– To znaczy, że pan nie żyje, po prostu. A ja powstrzymuję pański mózg przed śmiercią i nie jest to najprzyjemniejsza praca, proszę mi wierzyć. Teraz już wiem, że niczego pan nie ukrył.

– Czyli gdzie ja jestem?

– Wewnątrz własnej głowy. Banalne, prawda? Gdy wyjdę, pan zniknie, na zawsze.

Tomasz pokiwał głową. Po chwili milczenia, której długości nie byłby w stanie zmierzyć żaden zegar, odezwał się cicho:

– Proszę jeszcze nie wychodzić. Może pani wypalić tu jeszcze jednego papierosa?

ŚNIEG

Śnieg był zmęczony, a dzień pracy miał potrwać jeszcze kilka godzin. Tak długo, aż aresztowany powie coś, co mogłoby popchnąć śledztwo do przodu. Komisarz odstawił filiżankę mocnej herbaty, była wciąż za gorąca. Podszedł do okna. Wieczorne niebo traciło blask, kilka spłoszonych jaskółek kreśliło w powietrzu spirale. Jest tak spokojnie, tak cicho, pomyślał z żalem, a mnie czekają krzyki, jęki, modlitwy.

Odczekał, aż herbata ostygnie do akceptowalnej temperatury, i wypił ją. Spojrzawszy ostatni raz w okno, założył marynarkę i wyszedł z gabinetu. Bez słowa przeszedł przez pokój, w którym cicho pracowali podlegli mu śledczy. Ta sprawa zaczynała być męcząca, wciąż szukali po omacku, wciąż zataczali kręgi i wracali do punktu wyjścia. Jak jaskółki. Tylko że teraz mogli mieć świadka, a może nawet sprawcę. Gorzej, że ten człowiek nazywa się Płanetnik.

Zbiegł kilka pięter po schodach i znalazł się w najściślej strzeżonym skrzydle budynku. Areszt i pokoje przesłuchań. Mijał salutujących mundurowych funkcjonariuszy, kilka razy mimowolnie podniósł rękę, by odpowiedzieć na pozdrowienie kolegów. Chciał mieć to wszystko jak najszybciej za sobą.

Zatrzymał się przed masywnymi drzwiami i zajrzał do środka przez małe zakratowane okienko – w pokoju umeblowanym jedynie trzema krzesłami, siedział młody mężczyzna, który rozcierał obolałe od kajdanek nadgarstki. Wokół niego krążył jak sęp młody komisarz Lesman.

Dlaczego wszystko kojarzy mi się dziś z ptakami? Z tym pytaniem kołaczącym się w głowie wszedł do pokoju.

– Jesteś nareszcie – ucieszył się Lesman, klepiąc aresztanta po plecach. – Nie chciałem zaczynać bez ciebie. Siedział cichutko, ale boi się jak diabli.

Śnieg usiadł na wolnym krześle i przyjrzał się aresztowanemu.

– Masz rację – zwrócił się do kolegi. – Boi się. Ale my nie wiemy kogo. Czy nas, czy ojca, czy tych, o których wszystko nam powie. Jak myślisz, Lesman, czego on się boi?

Młody mężczyzna poczuł na ramieniu silną żylastą dłoń policjanta. Dłoń zacisnęła się delikatnie, palce zdawały się badać jakość materiału koszuli, którą miał na sobie przesłuchiwany.

– To pewnie jakiś drogi materiał, co? – zapytał Lesman. – Jedwab, prawda? Barwiony gdzieś na wschodzie, bo widać delikatnie tęczujące nitki. Nawet w tym świetle. Zabawne, że znaleźliśmy cię właśnie w Domu Farbiarzy. Dziwny zbieg okoliczności. Tak zwana ironia losu.

Mężczyzna wciąż milczał. Patrząc nieobecnym wzrokiem, wydawał się być całkowicie odcięty od otoczenia. Śnieg wstał z krzesła. Trzeba pójść dalej.

– Twój ojciec już pewnie o wszystkim wie, ale go tu nie ma – zaczął. – Zanim wróci z zagranicy, minie kilka dni. Miną całe godziny, zanim porozmawiasz z kimś, kto nie jest policjantem. Godziny rozmowy albo godziny wysysania z ciebie strzępów wiedzy. To będzie bardzo krępujące dla mego kolegi, a dla ciebie upokarzające. Więc który wariant wybierasz?

Milczenie. Lesman stanął tuż nad młodzieńcem i wyciągnął z wewnętrznej kieszeni marynarki stalową kasetkę, z której wyjął strzykawkę.

– Zrobimy tak. Będzie mały zastrzyk. Malutki. Nie będzie bolało. Trochę się spocisz i poczujesz w głowie lekkie pulsowanie. – Policjant zaczął bawić się strzykawką. Oczy młodego Płanetnika rozszerzyły się w panicznym niemym strachu, ale wciąż milczał. – Zadamy ci parę pytań. Zobaczysz kilka twarzy, które być może już widziałeś. Może nawet będzie wśród nich twarz tego młodego chłopaka, którego znaleźliśmy tydzień temu nad rzeką. A może twarze innych. Mam całą teczkę zdjęć. Same piękne gładkie twarze, rozumiesz?

Płanetnik zesztywniał i wbił wzrok w policjanta. W porównaniu z demonicznym Lesmanem, Śnieg wyglądał opiekuńczo.

– Więc jak będzie, chłopcze? – zapytał. – Robimy zastrzyk?

Płanetnik wziął głęboki oddech i zapytał trzęsącym się głosem:

– Czego ode mnie chcecie? Nie wiem, czy mogę wam cokolwiek powiedzieć. Jestem tutaj przypadkiem... Nie wiem niczego, co mogłoby wam pomóc.

– Gdybyś był tutaj naprawdę przypadkiem, nie uciekałbyś przed moimi kolegami. Masz coś na sumieniu, nie jesteś czysty, ale możesz nam pomóc – powiedział komisarz. – Możesz mówić prawdę, a wtedy szybko stąd wyjdziesz. Wystarczy nam pół godziny. Zgadzasz się? – Aby podkreślić brak alternatywy, Lesman stanął obok Śniega i zaczął machinalnie bawić się gotową do użycia strzykawką.

– Powiemy ci, co już wiemy, żebyś nie musiał się powtarzać – zaczął Lesman. – Wiemy, że w twoim domu działy się dziwne rzeczy. Kilka razy w miesiącu miały tam miejsce dość specyficzne spotkania, przyszło mi nawet na myśl, że ty i twoi goście urządzacie orgie. Tym bardziej, że znaleźliśmy przedmioty związane z kultem Bachusa. Wiesz, o czym mówię. Te rzeźbione puchary, instrumenty...

– Jestem kolekcjonerem – próbował tłumaczyć się Płanetnik.

Śnieg uśmiechnął się szeroko, ale zignorował te słowa.

– Nas nie interesuje strona obyczajowa tej ponurej sprawy, ale jeżeli giną ludzie, wtedy zaczynamy się zastanawiać. A podejrzewamy, że ludzie, którzy zginęli, byli w twoim domu.

Aresztowany gwałtownie zaprotestował:

– Nikogo nie zabiłem! Nic nie zrobiłem...

– Chcę ci wierzyć, mój drogi, ale jeżeli nie ty, to z pewnością ktoś inny – uspokoił go Śnieg. – Czterech młodych mężczyzn. Wszyscy zasztyletowani tą samą bronią, wszyscy znalezieni na brzegu rzeki w pobliżu parku miejskiego. Czytałeś o tym w gazetach. Powiedziałeś, że jesteś kolekcjonerem, prawda? To szlachetna pasja. A wiesz, że ostatni z zamordowanych chłopaków miał włosy spięte dość ciekawą klamrą? Okazało się, że ten kawałek metalu ma prawie dwa tysiące lat. Rozumiesz? Teraz już wiesz, jak do ciebie trafiliśmy.

– I jeżeli nie ty zabiłeś tych chłopaków, to z pewnością domyślasz się, kto mógł to zrobić – podjął Lesman.

– A jeżeli się nie domyślasz, to z pewnością możesz nam podać listę gości, których zapraszałeś do domu. Reszta będzie należała do nas. Rozumiesz?

Śnieg był pewny, że aresztowany za chwilę pęknie. Podczas każdego przesłuchania jest moment, gdy to się czuje. Gdy mięśnie przestają się napinać... Młody Płanetnik odwrócił twarz, jego ciałem targnął spazm. Komisarz posłał Lesmanowi tryumfujący uśmiech. Ten sięgnął po notatnik i podał go roztrzęsionemu chłopakowi.

– Pisz nazwiska wszystkich, których pamiętasz – polecił. – Niczego nie ukrywaj i nie zmyślaj.

– Nie znam nazwisk wszystkich, którzy przychodzili, czasami ktoś przyprowadzał znajomego, a czasami nie przedstawiali się wcale... – usprawiedliwiał się młodzieniec drżącym głosem. Brzmiał jak tłumaczące się dziecko. Jest delikatny. Boi się. Boi się tego, że ojciec może go tutaj zostawić.

– Pisz wszystko, tylko nie kłam.

***

Śnieg wrócił do gabinetu. Był zadowolony, że wszystko tak szybko się skończyło. Pół godziny trwało spisywanie zeznań młodego Płanetnika, następne pół godziny notowanie nazwisk. Niektóre były komisarzowi całkowicie obce, kilka kojarzył z dawno zagrzebanymi sprawami. Na dzisiaj dosyć, postanowił, jutro zabieramy się do dalszej pracy. Trzeba powysyłać ludzi, trzeba przygotować wniosek o tymczasowe aresztowanie Płanetnika – na wolności mógłby kogoś ostrzec, coś ukryć albo zniszczyć... Jego ojciec będzie musiał się pogodzić z tym, że najmłodszy syn posiedzi w areszcie jeszcze kilka tygodni. Potem może go jakoś wyplącze z tej afery.

Wieczór przeszedł w ciepłą, duszną noc, która nie pozwoli zasnąć. Policjant zamknął okno, przez które zaczynały wlatywać owady zwabione światłem lamp. Usiadł i wyciągnął z kieszeni podręczną talię Heraklita – ten prościutki system wróżenia za każdym razem idealnie podsumowywał to, co działo się w jego życiu, lub zapowiadał, co może przynieść najbliższa przyszłość. Przetasował karty i wyciągnął pierwszą z brzegu. Przeczytał: „Oczy są pewniejszymi świadkami niż uszy”. Uśmiechnął się i z trudem powstrzymał ziewnięcie. Był zmęczony, zbyt zmęczony, by wątpić teraz w wiarygodność zeznań. Jeżeli nawet aresztant kłamał, prędzej czy później dowiedzą się o tym, a on odpowie za składanie fałszywych zeznań.

Wstał, zebrał z biurka papiery i zamknął je w szafie pancernej. Jego ręka już sięgała do wyłącznika światła, gdy ciszę przerwało energiczne pukanie do drzwi gabinetu. Zdziwił się. Dochodziła dwudziesta pierwsza, a ktoś jeszcze ma siłę, by go nachodzić?

Otworzył i zaklął cicho. Zapomniał o jeszcze jednej sprawie do załatwienia. Wpuścił do środka chudego, niewysokiego mężczyznę, który natychmiast wyciągnął rękę do komisarza. Ten uścisnął ją, chyba nawet zbyt mocno, bo gość natychmiast lekko skrzywił się i odsunął o krok.

– Dziękuję, komisarzu, że udało nam się skoordynować nasze akcje – zaczął, jakby przymuszony faktem, że musi wyrazić wdzięczność. – Gdyby nie widowiskowy pościg za tym młodym człowiekiem, nie wiem, czy udałoby się nam wyprowadzić z sali von Treschkova. Wiedzieliśmy, że opuści niemiecką ambasadę, ale nie mogliśmy zgarnąć go z ulicy, zanim nie skontaktowałby się ze swoim człowiekiem. Znaleźliśmy go...

Urwał, widząc, że Śnieg wpatruje się bezmyślnie w najciemniejszy kąt pokoju.

– Jeżeli pana nudzę...

Komisarz ocknął się z otępienia.

– Nie, nie nudzi mnie pan, panie Forst. Jestem po prostu zmęczony. Całą dobę nic nie jadłem, żyję wyłącznie dzięki mocnej herbacie, a tę szpiegowską historię już znam. Tłumaczył mi ją pan przez cały okrągły tydzień.

Chudy mężczyzna pokiwał głową ze zrozumieniem.

– W takim razie nawet nie będę siadał. Jeszcze raz chciałem podziękować za współpracę. – Zawrócił w stronę drzwi i dodał: – Jeżeli nasz wydział będzie miał okazję się odwdzięczyć... Proszę odpocząć.

Po wyjściu gościa Śnieg machinalnie przetasował karty leżące na biurku. „W zmianie jest odpoczynek. Ciężka to udręka pracować dla jednego władcy” – przeczytał na wyciągniętej. Zamyślił się. Potrzebuję odmiany...

Wychodząc z komisariatu, minął wiszące na jednej ze ścian lustro. Niechętnie przyznał przed samym sobą, że brzuch stał się najbardziej rzucającą się w oczy cechą wyglądu.

***

Następnego ranka nie mógł opędzić się od wyrzutów sumienia. Zaspał. Zjawił się w pracy dwie godziny za późno i liczył na to, że od samego rana nikt go nie szukał. Wpadł do gabinetu i natychmiast otworzył okno – pokój nagrzał się straszliwie. Otworzył szafę pancerną, by wyciągnąć z niej wczorajsze akta, gdy rozległo się pukanie i do środka wpadł zdyszany Lesman.

– Dobrze, że pan jest! – rzucił na powitanie. – Sędzia wydał już nakaz aresztowania tego młodego. Niesamowite! Stary Płanetnik w nocy wrócił z Monachium i właśnie siedzi w sądzie z całą armią prawników! Wszędzie pełno pismaków! Aleśmy wczoraj narobili bałaganu – ostatnie słowa Lesman wypowiedział z wyraźnie wyczuwalną dumą.

Śnieg spojrzał na niego z politowaniem. Młodszy kolega wciąż nie potrafił ukrywać emocji, wciąż biegał i rozpowiadał wszystkim o nawet najmniejszym sukcesie. Było w nim tyle samo zapału, co krótkowzroczności. Ile lat trzeba pracować w policji, by wiedzieć, że im mniej zamieszania, tym lepiej dla wszystkich? Muszą być zachowane przynajmniej pozory równowagi, jeżeli nie można jej naprawdę zagwarantować. Czy młodego Płanetnika trzeba było aż tak upokarzać? Czy jego ojciec musi teraz na oczach wszystkich udowadniać, jak bardzo zależy mu na najmłodszym dziecku? Bogowie! Gdyby cokolwiek od niego zależało... Ale nic od nas nie zależy. Jedni drżą przed ojcem, inni przed kontrwywiadem. Nad każdym wisi jakiś miecz.

– Tylko o tym przyszedłeś mi powiedzieć? – ostudził zapał młodzieńca.

Ten zmieszał się i niespodziewanie spłonął rumieńcem.

– Miałem pana znaleźć. Wzywają pana do pokoju 96.

Komisarz zamrugał zaskoczony.

– Na pewno to był pokój 96? – zapytał, by ostatecznie się upewnić. Lesman mógł się przesłyszeć, coś źle zapamiętać, po tym żółtodziobie wszystkiego można się było spodziewać.

– To głupie, wiem, ale zapisałem sobie ten numer na dłoni, żeby nie zapomnieć.

– W porządku. – Śnieg pokiwał głową i ruszył w stronę drzwi. – Jeszcze jedno: umyj ręce, dobrze?

Pokój 96. Niech i tak będzie, pomyślał i natychmiast przyłapał się na tym, że szuka w kieszeniach talii Heraklita. Musiał ją gdzieś zostawić. W domu? Na stole w kuchni, gdzie ledwie zdążył wypić herbatę? W samochodzie? Może nawet nie zabrał jej wczoraj wieczorem z biura? Jaka była wróżba na dzisiaj? Nieważne, przywołał do porządku rozkojarzone myśli. Wsiadł do windy i wjechał na ostatnie piętro budynku.

Pokoju pilnował nieumundurowany funkcjonariusz. Przyjrzał się uważnie komisarzowi i z wyuczoną podejrzliwością wpuścił go do środka. Drzwi bezszelestnie zamknęły się za mężczyzną. Śnieg ruszył przed siebie długim wąskim korytarzem, na końcu którego kolejny policjant już otwierał księgę wejść i wyjść, by gość mógł się w niej podpisać. Dopełniwszy tej formalności, przeszedł przez prawdziwe opancerzone wrota, nad którymi błyszczały złote cyfry.

Wewnątrz panował półmrok, a malutkie lampki zamontowane w ścianach miały prowadzić do konkretnych sektorów Pokoju. Wybrał szlak fioletowych światełek i ruszył niepewnie. Słyszał kroki tłumione przez gruby dywan, docierały do niego głosy, ale nie był w stanie wyodrębnić żadnego konkretnego słowa. Pełno tu duchów, pomyślał.

Mijając kolejny zakręt, znalazł się w nasyconym fioletową poświatą pomieszczeniu, na środku którego ustawiono ogromny okrągły stół. Wokół niego krążyli trzej mężczyźni, którzy uważnie przeglądali rozrzucone na blacie kartki i mapy. Komisarz już chciał ich pozdrowić, ale byli tak pogrążeni w pracy, że z pewnością nie zwróciliby na niego uwagi. Minął ich bez słowa i przeszedł do ostatniego z pomieszczeń w tej części Pokoju. Wiedział, że czeka tam na niego Sosnowski, opiekun kalendarza brontoskopicznego.

W pokoju krzątał się wysoki, starszy mężczyzna. Od czasu do czasu potrząsał nerwowo siwą głową i poprawiał wciąż zsuwające się z nosa okulary. Niemal natychmiast zauważył komisarza przekraczającego progi jego skromnego gabinetu.

– Jesteś! – zawołał na powitanie. – Czekałem na ciebie od samego rana.

Śnieg uścisnął serdecznie dłoń przyjaciela.

– Coś się stało? – zapytał podejrzliwie. – Nigdy mnie tutaj nie wzywacie bez powodu...

– Musimy się przejść – oznajmił Sosnowski i wziął komisarza pod rękę. – Chcę ci pokazać coś w kalendarzu. I upewnić się co do niektórych rzeczy – dodał po chwili.

Mężczyźni minęli pochylonych nad stołem techników. Milcząc, pokonali kolejne kręte korytarze i stanęli przed drzwiami, do których dostępu bronił funkcjonariusz. Śnieg nie mógł się nadziwić, ilu środków bezpieczeństwa wymaga utrzymanie w tajemnicy nawet bardzo mglistej przyszłości. Od czasu wprowadzenia ustawowego zakazu profesjonalnego badania przyszłości, wielu „techników” zeszło do podziemia, wielu pracowało na własną rękę, sprzedawało swoje usługi ludziom, dla których nawet skrawek przyszłości może mieć konkretną, z reguły bardzo wysoką, wartość. Na szczęście tylko państwo mogło sobie pozwolić na tak drogi (i precyzyjny) sprzęt jak system kalendarza brontoskopicznego.

Na ścianie, w głębi owalnego pomieszczenia, wisiała ogromna tarcza podświetlona kłębiącymi się pod szkłem fosforyzującymi przewodami. Szklany okrąg przedstawiał mapę nieba podzielonego na szesnaście równych części. W każdej zaznaczano rodzaj, wygląd i siłę pojawiających się na niebie błyskawic. Te informacje analizował właśnie Sosnowski, który potrafił znaleźć w nich przesłanki dotyczące bliższej i dalszej przyszłości.

Nie była to żadna sztuczka – typowa koincydencja wydarzeń. Przez całe dziesięciolecia notowano i katalogowano każdą dającą się opisać formę błyskawicy i porównywano ze zdarzeniami, jakie miały miejsce tuż po zaobserwowaniu piorunów. Zapisano dziesiątki tomów, dzięki którym udawało się zaobserwować subtelną grę pomiędzy zjawiskami atmosferycznymi a następującymi wydarzeniami.

Sosnowski dysponował znakomitym zespołem technicznym; cały Pokój 96 był jednym wielkim mechanizmem, w którym człowiek stanowił tylko obserwacyjne lub analityczne urządzenie. A on sam zajmował stanowisko głównego interpretatora, augura, kogoś, kto spisywał raporty i przesyłał je do owego mitycznego „wyżej”, o którym nawet Śnieg nic nie wiedział.

Może to i dobrze, pomyślał, może to i dobrze, że jest ktoś, kto tłumaczy nasze błędy, ktoś, kto wysyła raporty jeszcze wyżej i jeszcze dalej...

Mężczyźni podeszli do tarczy kalendarza. Ta promieniowała ciepłem i pachniała elektrycznością. Sosnowski sięgnął po wskaźnik i obrysował nim dwa lśniące zimnym światłem miejsca. Pozostałe sektory kalendarza były puste.

– Widzisz, to mnie szczególnie niepokoi – zaczął tłumaczyć. – Te dwa pola obserwacji. Zjawiska z przedwczoraj i z ubiegłego czwartku.

– Przecież od dwóch tygodni nie było burzy – zdziwił się Śnieg.

– Nie bądź dzieckiem! – skarcił go Sosnowski, który był wyjątkowo czuły na punkcie swojego profesjonalizmu. – Dobrze wiesz, że burza nie jest warunkiem niezbędnym, by przeprowadzić obserwacje. Przesłony są otwarte okrągłą dobę...

– Więc co z tymi polami?

– To bardzo niepokojące. – Starszy mężczyzna wyciągnął z kieszeni marynarki notatnik i przewertował go. – Nie będę cię zanudzał szczegółami. Przeczytam ci, co zdążyłem znaleźć w naszych zbiorach. Najpierw zjawisko z czwartku. Sektor ósmy, tak zwany „potrójny trójząb”, tło jednolite, pozbawione poświaty, płaski w stosunku do punktu obserwacyjnego, nachylenie względem nieba nieznaczne, około piętnastu stopni...

– A jakie są wnioski? – policjant zaryzykował pytanie. – Czego mamy się spodziewać?

Sosnowski poprawił okulary. Zrozumiał chyba, że specjalistyczne szczegóły mogły dezorientować laika.

– Wnioski są takie, że z identyczną konfiguracją spotkaliśmy się już w 1879, późnym latem, i w 1912, jesienią. Mówią ci coś te daty?

Śnieg poczuł się egzaminowany. Pytanie nie padłoby, gdyby nie miał szansy na odpowiedź. Powinien coś sobie przypomnieć, skojarzyć. W 1912 od dwóch lat pracował w policji, był asystentem komisarza Rode, w Kolnie, małym miasteczku na rubieżach Korony. Po kilku latach mozolnej i mało wymagającej pracy przeniesiono go do Antipolis. 1912? Co się wtedy działo? To musiało być coś poważnego, skoro tu jestem, a on świdruje mnie swoimi załzawionymi oczami. O czym wtedy pisały gazety? Czy to jakiś żart starego lisa? Żart. Olśnienie.

– Trefniś – powiedział Śnieg, odsłaniając zęby w nieszczerym uśmiechu. Nie złapałeś mnie, nie tym razem, pomyślał. Sosnowski odwzajemnił uśmiech.

– Masz dobrą pamięć – pochwalił młodszego kolegę. – Czternaście zaszlachtowanych osób. Kobiety, mężczyźni, dzieci, starcy... Trefniś nie wybierał. A może wybierał według jakiegoś koszmarnego klucza. Do dziś nie wiemy. A tamta seria urwała się tak nagle, jak się zaczęła. Pamiętasz?

Przytaknął. Był młody i siedząc na prowincji, czytał nawet najmniejszą wzmiankę o serii brutalnych morderstw w Antipolis. Była jesień. Wygrzewał się na ławce przed komisariatem, miażdżył dłońmi młode orzechy i marzył o podniecającym niebezpiecznym pościgu za zwyrodnialcem, który sztyletował niewinnych ludzi, a potem domalowywał im szminką groteskowe krwistoczerwone uśmiechy. Nigdy go nie złapano. Zbrodnie pozostały niepomszczone, wina nie została zmazana, równowaga przywrócona...

Nagle zrozumiał, do czego stary zmierzał. Lodowaty dreszcz przeszył jego ciało, poczuł, że pocą mu się dłonie. Czy przez ten cały czas łudził się, że wyjdzie stąd z dobrymi, w najgorszym razie neutralnymi, wiadomościami?

– Możesz się spodziewać czegoś podobnego – oznajmił cichym, wyważonym głosem Sosnowski, starając się uspokoić wyraźnie zdenerwowanego kolegę. – Jeżeli jeszcze tego z czymś nie łączysz, rozejrzyj się. Może jeszcze nie jest za późno, by zatrzymać lawinę.

Komisarz zazgrzytał zębami.

– Mamy cztery trupy. Czterech zabitych chłopaków. Padli z tej samej ręki, bez dwóch zdań. Identyczny rodzaj śmierci. – Westchnął ciężko, jakby zabrakło mu oddechu. – Od wczoraj jesteśmy bliżej rozwiązania. Mam nadzieję...

Powietrze między mężczyznami nagle zgęstniało. Śnieg domyślał się, że to nie wszystko, że coś jeszcze odczytano z kalendarza, że stary obrysował swoim miedzianym wskaźnikiem jeszcze jeden obszar, zapewne następne nieszczęście. Najgorsze było to, że nawet tego nie budzili, nie wywoływali wilka z lasu, po prostu widzieli z daleka, jak nadchodzi, i niczego nie mogli zrobić.

– Jest coś jeszcze, prawda? – zapytał, gotowy na najgorsze wiadomości.

– Jest – potwierdził Sosnowski. – To z przedwczoraj. „Odwrócony witraż” w sektorze czternastym. Ostatni raz zaobserwowany jesienią 1822 roku... – Datę niemal wyszeptał. Każdy ją znał, od zawsze.

– Bogowie! – krzyknął policjant. – Kto jeszcze o tym wie?!

– Cała Góra – powiedział augur, przecierając zmęczone oczy. – Teraz zaś mają się dowiedzieć służby. Trzeba zapobiec...

– Wiem, wszystko wiem...

RÓŻA

Co ja tutaj robię? – pomyślała zirytowana Róża. Powinni mnie usadowić bliżej podium, z innymi przewodniczącymi, a nie między tymi dzieciakami. To jest jakaś pomyłka! Rozejrzała się dokoła i z narastającą wściekłością zauważyła, że szczebioczących z podniecenia nastolatek przybywa i wszystkie znajdujące się wokół niej wolne krzesła zostały zajęte. Niewiarygodna porażka!

Podniosła się z krzesła i natychmiast zrezygnowana opadła na nie z powrotem. Pierwsze cztery rzędy były wypełnione do ostatniego miejsca. Powinnam siedzieć tam, ze starszymi. Cholera! Przyjechałam tu swoim samochodem, a te obok mnie dopiero zaczęły jeździć na dwukołowych rowerkach!

Nagle piskliwe głosiki uniosły się pod sufit, by opaść z westchnieniem, gdy okazało się, że na scenie pojawiła się kobieta inna niż ta, na którą wszystkie czekały. Kilka z dziewcząt wyciągnęło z torebek chusteczki i wytarło nimi spocone czoła. W sali wypełnionej do granic możliwości było niewyobrażalnie gorąco; nie pomogło otwarcie wielkich okien, gdyż wszystkie bez wyjątku wychodziły na południe.

Gwar wciąż plotkujących dziewcząt narastał i zlewał się z upałem w jedną nieznośną magmę. Sala była zbyt mała jak na potrzeby zlotu młodych członkiń zakonu Kybele. Dziewczyny niespokojnie wierciły się na twardych krzesełkach, wszystkie czekały na zjawienie się honorowego gościa, głównej kapłanki kultu – Very Palmer.

Róża otworzyła torebkę i wygrzebała z niej puderniczkę. Sprawdziła w lusterku stan makijażu, który dzielnie znosił narastający z minuty na minutę upał.

– Julka, a słyszałaś o tych dwóch, które przyjechały z Królewca? – zapytała swoją koleżankę pulchna okularnica, wciąż rozprasowując dłońmi fałdy spódnicy. – One są już chyba pełnoletnie i chyba nawet przyjechały tutaj samochodem. Bez rodziców. I chyba nawet jedna z nich pali papierosy, widziałam, jak chwaliła się papierośnicą. I jeszcze...

Jej towarzyszka przerwała słowotok machnięciem dłoni.

– Wiesz, jak się jest córką byłego ministra i ma się chłopaka... Wiesz, tego szermierza, który walczył na olimpiadzie w Rzymie...

– Wiem, wiem... – rozmarzyła się okularnica. – Jeszcze parę lat i też będziemy przyjeżdżać tu same.

Macie, dziewuchy, problemy, skwitowała w myślach Róża mimowolnie podsłuchany dialog. Wściekłość powoli ustępowała zrezygnowaniu. Wyszłaby zapalić, ale zaraz jakaś pryszczata małpa usiadłaby na jej miejscu.

– Te z was, które chciałyby zakupić podręczniki autorstwa naszego gościa, a potem zdobyć autograf, proszone są o ustawienie się po skończonym spotkaniu przy niebieskich drzwiach, dziękuję. – Komunikat tej treści wygłosiła stojąca obok sceny wysoka piegowata blondynka.

Zuza! Róża natychmiast ją rozpoznała. Była jej najgroźniejszą konkurentką w wyborach przewodniczącej Koła. Przegrała i raczej nie pogodziła się z porażką, bo natychmiast znalazła w mieście inną grupę Kybelanek, której była teraz skarbnikiem.

Dziewczyna stała dumna, przeglądając jakieś papiery, by odnaleźć ten właściwy i odczytać kolejną wiadomość.

– Te z was, które chciałby zaopatrzyć się w ubrania zaprojektowane przez naszego gościa, mogą po spotkaniu udać się na drugie piętro budynku, gdzie znajduje się sklepik, w którym na pewno znajdziecie coś dla siebie. Sama też się tam wybieram – dodała z wymuszoną wesołością.

Nigdy nie mogłam znieść tej jej pretensjonalności, tego udawania, tego aktorzenia... – pomyślała Róża. Muszę zapalić, bo zwariuję! A teraz ona stoi tam sobie pod sceną, ma plakietkę organizatora i założę się, że widząc moje nazwisko na liście gości, specjalnie przydzieliła mi miejsce w samym kącie sali! To więcej niż pewne!

By uspokoić nerwy, wczytała się w treść broszury, którą machinalnie kartkowała od dłuższego czasu. Na pierwszej stronie pysznił się wystudiowany portret Very Palmer. Twarz najwyższej kapłanki w połowie przesłonięta była kaskadą blond włosów, usta, pełne i lekko wydęte, uśmiechały się tajemniczo. W oczach czaił się żar, energia, której niespożyte zapasy pozwalały kobiecie na pisanie jednej książki rocznie, na organizowanie zlotów w różnych częściach Europy, na tworzenie własnej linii ubrań i perfum. I, co najważniejsze, na utrzymywanie stałego mentalnego kontaktu z Boginią – Kybele, której kult szerzyła w całym cywilizowanym świecie.

Kilka następnych kartek zapełniały wyimki z poradników Angielki. Słowa o upartym dążeniu do celu, wytrwałości, a nade wszystko o potędze kobiecości, najpotężniejszego pierwiastka w Uniwersum. „Jesteście niezastąpioną, wybraną przez los grupą. Jesteście świadome swojej wartości. Jesteście wojowniczkami światła. Jesteście po to, by Życie mogło żyć!”. Ostatnie zdanie było jednocześnie tytułem jej najpopularniejszej książki.

Róża zaczęła studiować ostatnią stronę, gdzie umieszczono wszystko, co prawdziwa Kybelanka powinna posiadać. Krwistoczerwoną szminkę w cudnie złoconej oprawce, flakonik wieczorowych perfum Merope, którego zapach miał „moc usidlania nawet najbardziej opornych wybranków”, zestaw „pierścionek + kolczyki 20% tańsze, gdy zakupisz wisiorek z wygrawerowanym zaklęciem pomagającym odpierać uroki nieżyczliwych Ci osób”. Dalej eleganckie torebki, pantofle, kapelusiki, dodatki, „które nawet najbardziej tradycyjne ubrania zamienią w niepowtarzalne i oryginalne kreacje”.

Różę szczególnie urzekła śliczna koktajlowa torebeczka – cylindryczna czarna forma na długim skórzanym pasku. Dziwne, pomyślała, im coś jest prostsze, im mniej ma rzucających się w oczy ozdób, tym jest droższe... Nie zamierzała się jednak przejmować ceną. Za dwa tygodnie są moje urodziny i...

Nagle sala zaczęła milknąć. Róża rozejrzała się i zauważyła, że kilka dziewczyn z obsługi ruszyło w stronę okien i zasłaniało je czarnymi kotarami, ciągnąc za grube szarfy. Wnętrze powoli wypełnił półmrok, w którym ledwie rysowała się scena.

Delikatne światełka zapaliły się gdzieś w jej głębi. Kilka osób, a raczej ich mgliste cienie, przemaszerowało dostojnie i stanęło na krawędzi sceny. Zapłonęły punktowe reflektory, których świetlne kręgi nałożyły się w centralnym punkcie sceny, na wysokości kamiennej mównicy. Eteryczne dźwięki fletu jak smugi spalającego się kadzidła unosiły się leniwie w gęstym powietrzu.

Very Palmer jeszcze nie było, ale podniosłe napięcie nie opadało nawet na chwilę. Róża wyciągnęła szyję, by cokolwiek widzieć zza mrowiących się przed nią głów. Światła powoli wyciągały z półmroku scenę. Zabrzmiała harfa, do której dołączały inne instrumenty. Gęsta hipnotyczna tkanina dźwięków zatopiła i oszołomiła zebranych. W momencie, gdy rytm stawał się wręcz nieznośny, światła rozdarły półmrok i na scenę wmaszerowała Vera Palmer.

Równym krokiem przedefilowała na drugą stronę sceny i stanęła za mównicą. Miała na sobie biały zwiewny kostium, którego materiał układał się na ramionach jak mgiełka. Poprawiła włosy i dyskretnie musnęła palcami srebrny ciężki medalion kołyszący się na wysokości głębokiego dekoltu. Każda Kybelanka wiedziała, że Angielka nigdy nie rozstaje się z medalionem, w którym umieszczono Artefakt – fragment stopionego metalu, który kilkadziesiąt lat temu wypadł z dłoni Kybele w czasie jednej z nielicznych epifanii bogini w ubiegłym stuleciu.

Oszołomione dziewczyny wpadły w ekstazę. Krzyki, pisk, westchnienia mieszały się w jeden pochwalny hymn na cześć kobiety, która była dla nich najserdeczniejszą przyjaciółka, powierniczką sekretów, starszą doświadczoną siostrą, wyrozumiałą matką...

Vera Palmer jeszcze raz poprawiła włosy i uśmiechając się promiennie, podniosła rękę na znak, że prosi o ciszę. Zaczęła mówić. Najczystszą, płynną polszczyzną.

***

Mniej więcej po godzinie wykładu Różę ogarnęło nieprzyjemne uczucie. Nerwowość, suchość w ustach, palce szukające czegoś, czego mogłyby się chwycić.

Zapalić... Muszę zapalić. Otworzyła torebkę i sprawdziła, czy nie zostawiła w samochodzie papierośnicy. Nie. Na szczęście nie musiała schodzić na parking. Spojrzała na wciąż przemawiającą kobietę. Wykład przewidziany był na mniej więcej półtorej godziny, więc zdąży zapalić i wrócić. Tym bardziej, że znała już słowa, które płynęły ze sceny – kobieta mniej więcej powtarzała swoje myśli zawarte w jej ostatniej książce.

Róża miała nadzieję, że nikt nie zajmie jej miejsca, ale żeby się upewnić, zostawiła na siedzeniu krzesełka złożony żakiet. Tak naprawdę zależało jej na ostatnim punkcie programu – Vera Palmer miała wprowadzić się w stan umożliwiający jej kontakt z boginią. To ponoć robiło nieprawdopodobne wrażenie. Kapłanka traciła na kilka minut kontakt ze światem widzialnym, zaczynała mówić niezrozumiałym językiem przypominającym według filologów antyczną grekę, zdarzało się, że unosiła się kilkanaście centymetrów nad ziemią i kołysała jak serce bijącego dzwonu. Dziewczyna musiała to zobaczyć...

***

Drugiego papierosa wypaliła w biegu, niemal wessała w płuca miętowy dym. Zabłądziła w licznych korytarzach na czwartym piętrze budynku, gdzie spodziewała się znaleźć galerię sztuki, i gdy zdała sobie sprawę z upływającego czasu, puściła się biegiem i… trafiła z powrotem na miejsce, z którego wyruszyła.

Kapłanka już pewnie skończyła swój wykład i przygotowywała się do kontaktu z boginią. Cholera! Akurat na to Róża nie chciała się spóźnić. Biegnąc, skręciła w inną odnogę korytarza i dotarła pod drzwi, po otwarciu których znalazła się na klatce schodowej. Sadziła po dwa stopnie, by jak najprędzej znaleźć się na parterze. W końcu stanęła przed drzwiami z cyfrą „0” i pchnęła je z całej siły. I znów pędem do auli, gdzie już pewnie reszta dziewczyn wiła się z zachwytu nad umiejętnościami kapłanki.

Spocona, ze zrujnowaną fryzurą, z otartymi do krwi kostkami (nowe nierozchodzone trzewiki) naparła całym ciałem na ciężkie drzwi auli. Nie ustąpiły! Róża otworzyła szeroko oczy ze zdziwienia i nacisnęła rzeźbioną klamkę. Nic! Zdziwienie nie ustępowało.

– Co jest? – zapytała półgłosem samą siebie. Rozejrzała się wokół, szukając jakiegoś innego wejścia. A może to nie ta sala? O co chodzi? Przycisnęła ucho do drzwi, usiłując usłyszeć cokolwiek, ale docierał do niej tylko ściszony szmer głosów. Angielka skończyła przemawiać.

W głowie Róży rozpętała się prawdziwa burza z przekleństwami zamiast grzmotów i wściekłością zamiast padającego deszczu! Zacisnęła pięści i zaczęła tłuc nimi w drzwi. Efekt był inny niż przewidywała.

Jak spod ziemi wyłonił się portier w granatowym uniformie i posyłając dziewczynie ostrzegawcze spojrzenie, powiedział spokojnym, zdecydowanym głosem:

– Panienka już tam nie wejdzie. Zamknęły drzwi, a ja mam pilnować, by nikt nie hałasował, a już tym bardziej nie bębnił w drzwi.

Róża z trudem opanowała nerwy.

– Dobry człowieku – spokojnie zamierzała przedstawić swoją sytuację – przed chwilą wyszłam do toalety i zamierzam dostać się do środka. Mam tam zarezerwowane miejsce, więc proszę mnie wpuścić.

Portier uśmiechnął się bezradnie i z wyuczoną grzecznością odparł:

– Nie mogę, panienka wybaczy, ale drzwi są zamknięte od wewnątrz od pół godziny, więc nie mogła panienka wyjść przed chwilą. Nie mogę nic zrobić.

– Jak to? Przecież musi być jakiś zapasowy klucz, przecież... – urwała i uderzyła na innym froncie. Zapytała drżącym głosem: – A czy ktoś jeszcze wychodził po mnie? Jeszcze jakaś dziewczyna?

Mężczyzna podrapał się po głowie i rozłożył ręce.

– Nie mam pojęcia – wysapał. Widać było, że nie chce dłużej niczego tłumaczyć. – Ale to niczego by nie zmieniło. Nie mogę nikogo tam wpuścić i koniec.

Portier wręcz porażał swoją obojętnością i flegmą, ale w niemal niezauważalny sposób, robiąc dwa długie kroki, znalazł się pomiędzy Różą a drzwiami i teraz jego zwalista sylwetka stała się dodatkową przeszkodą na drodze dziewczyny. Mężczyzna najwyraźniej wiedział, że nie będzie chciała się z nim mocować, a nawet go dotykać, i dawało mu to niewyobrażalną przewagę nad zrozpaczoną Różą.

Zrobiła kilka kroków do tyłu i oparła się o zimną marmurową ścianę. Łzy napłynęły jej do oczu, schowała więc twarz w dłoniach i ukucnęła, zanosząc się płaczem. Co było bardziej poniżające? Własna głupota? Drzwi zamknięte przed samym nosem? A może przegrana batalia z tłustym, śmierdzącym potem facetem, który teraz po cichu tryumfuje nad nią i jest zadowolony ze swojego niewolniczego posłuszeństwa? Myśli dziewczyny wiły się nieprzytomnie, bezradność pozbawiła je czystości i logiki. Co ja powiem w domu? Ojciec mnie wyśmieje. Brat będzie do końca życia ze mnie szydził i opowie kolegom... Nic im nie powiem, postanowione.

Nagle dotarło do niej przytłumione przez drzwi zbiorowe westchnienie Kybelanek. No tak, pomyślała, Vera Palmer wchodzi w trans, nawiązuje kontakt... Podniosła się z posadzki i z godnością poprawiła zmierzwione włosy. Posłała portierowi najbardziej pogardliwe ze spojrzeń i już zamierzała ruszyć w stronę wyjścia, gdy przypomniała sobie, że w auli zostawiła żakiet. Trudno. Zaczeka, a potem uda, że...

Za drzwiami z kilkuset gardeł wydarł się okrzyk. Róży pozostało westchnąć nad własną głupotą. Pogodzona z sytuacją, uśmiechnęła się sama do siebie. Niech tam sobie czaruje. Trudno.

Krzyk zza drzwi jednak nie brzmiał jak wyraz zachwytu. Nie. To coś raczej jak... przerażenie? Dziewczyna zatrzymała się wpół kroku i nasłuchiwała. Krzyki rozdzieliły się na pojedyncze, pełne bólu wrzaski. Nawet portier oparty o drzwi momentalnie otrząsnął się z otępienia i przyłożył ucho do drzwi.

Coś jest nie tak, pomyślała. Coś złego się dzieje. Podbiegła do portiera, by razem z nim nasłuchiwać.

– Niech pan otworzy! – zażądała zdecydowanym tonem. – Tam coś się stało. Może ktoś potrzebuje pomocy.

– Ale ja naprawdę nie mam kluczy – odrzekł głosem po raz pierwszy zdradzającym jakiekolwiek emocje. – Jedyny zapasowy komplet jest w pokoju technicznym na drugim piętrze. Mój komplet oddałem tam...

– Ja przecież po te klucze nie pójdę! Niech pan biegnie!

O dziwo, portier zareagował i puścił się biegiem. Nie odwracając się, rzucił:

– Niech strażnik zadzwoni po policję! Niech kogoś wezwie!

W auli musiało dziać się coś strasznego! Wrzaski dziewcząt wzbierały, tworząc upiorny chór, który wciąż i wciąż nieprawdopodobnie krzyczał! Róża szarpnęła drzwi, ale te trwały niewzruszone. Ktoś z tamtej strony również się z nimi siłował, bez skutku.

– Co się tam dzieje?! – krzyknęła Róża. – Co się tam dzieje?!

Odpowiedzi nie było. Krzyki. Jakieś uderzenia w ściany, w drzwi, gorący powiew powietrza nie wiadomo skąd...

Dziewczyna odskoczyła. Stała we wciąż rozszerzającej się kałuży krwi, wypływającej spod drzwi. Nagle coś uderzyło ją silnie w ramię. Gdy zrozumiała, że to posadzka, na którą upadła – zemdlała.

DAMIAN PODOBA

WYKORZYSTANIE MOTYWÓW HISTORYCZNYCH W POLSKIEJ LITERATURZE FANTASTYCZNEJ

Artykuł podejmuje zagadnienie obecności motywów historycznych w literaturze popularnej, a dokładniej w polskiej literaturze fantastycznej. Jak się okazuje jest to temat bardzo obszerny. W moim tekście przytoczonych jest tylko kilka przykładowych książek, których autorzy zaczerpnęli z faktów historycznych przy tworzeniu własnych narracji. W tekście zwracam uwagę na zróżnicowanie wykorzystania motywów historycznych ponieważ nie każdy autor w identycznym zakresie korzysta z przeszłych wydarzeń. Różne są cele oraz sposoby. Staram się również zaznaczyć, że tego typu zabiegi są wartościowe, ponieważ niosą szansę na zainteresowanie czytelnika literatury popularnej historią.

Historia jest kopalnią motywów dla autorów piszących prozę popularno-naukową oraz rozrywkową. Jeśli spojrzymy na literaturę fantastyczną od strony definicji mówiącej o przedstawieniu sytuacji, światów i istot nierealnych, wykreowanych przez wyobraźnię[1], to w gatunku tym z powodzeniem możemy zawrzeć mitologie, wiele legend oraz anegdot zawartych w przekazach kronikarskich. Właśnie w tych utworach oraz w przekazach ustnych i tradycji ludowej występują pierwotne motywy fantastyczne. Literatura współczesna czerpie z nich zarówno pojedyncze stworzenia jak i całe konstrukcje fabularne. Nie ma przy tym ograniczeń, poza poszanowaniem prawa autorskiego, które jednak działa obok tematu czerpania inspiracji ze źródeł.

Autorzy współczesnej fantastyki często praktykują też osadzanie fabuły w kontekście historycznym, a do tego dodają nieliczne elementy fantastyczne, które mają dodać tylko cech charakterystycznych dla gatunku. Wiele jest również pozycji w literaturze przedstawiających historię alternatywną, gdzie punktem wyjścia jest wydarzenie rzeczywiste, a autor nadaje mu inne konsekwencje i sprowadza akcję na zupełnie odmienne tory.

Polska literatura fantastyczna, choć czerpie z wzorców zachodnich, jest bardzo oryginalna na tle światowych zasobów gatunku. Nie zamierzam negować oryginalności fantastycznej literatury obcej, jednak ilość propozycji jakie są dostępne na polskim rynku literackim w stosunku do poziomu czytelnictwa, cen książek oraz zainteresowania gatunkiem jest naprawdę ogromna. Chociaż warto zauważyć, że rynek fantastyki zwolnił już kilka lat temu, w szczególnie jeśli chodzi o ilość tytułów wydawanych przez debiutantów.

Wracając do sedna artykułu, czyli wykorzystania motywów historycznych w literaturze fantastycznej na gruncie polskim wyróżnić trzeba kilka wiodących okresów czasowych: średniowiecze, nowożytność oraz czasy najnowsze. Znacznie rzadziej autorzy osadzają swoje powieści w realiach starożytności i XIX wieku.

Siłą rzeczy na kartach, krótkiego artykułu nie da się przedstawić wszystkich pozycji książkowych i motywów, więc kierując się subiektywną oceną wybrałem kilka zagadnień, które powinny dać ogląd na poruszaną tematykę.

Polska fantastyka przez wiele lat kojarzyła się większości ludzi z Andrzejem Sapkowskim i jego cyklem opowieści o Wiedźminie. W książkach tego autora historyczne nawiązania aż kipią, ponieważ cały świat jest wzorowany na realiach średniowiecznych – co jest zresztą cechą charakterystyczną każdego fantasy[2]. Tętniące życiem miasta opisywane przez Sapkowskiego przywodzą na myśl średniowieczne stolice często opisywane przez kronikarzy. Mocne skojarzenie z średniowieczem wywołuje również świątynia Melitele, która zdaje się być zaczerpnięta z jakiś klasztornych wzorców[3]. Główny bohater, Geralt to łowca potworów. A te są już w dużej mierze, żywcem zaczerpnięte z mitologii różnych nacji. Wielki udział mają w tym bestiariuszu stworzenia słowiańskie[4], tj. strzygi, wampiry, topielce, bazyliszki. Nie brakuje jednak bardziej egzotycznych stworów, w tym znanych z arabskich podań dżinów[5] oraz kojarzonych z zachodnią Europą smoków[6].

Podobnie motyw słowiańskich stworów wykorzystał Rafał Dębski w powieści „Kiedy Bóg zasypia”[7]. Na tym jednak nie kończy się historyczność tej pozycji. Autor osadził całą swoją fabułę w okresie między panowaniem Mieszka II a Kazimierza Odnowiciela, czyli w czasie dość burzliwym[8]. Bohaterowie książki to w niektórych przypadkach autentyczne postacie, a sama opowieść nie wprowadza praktycznie żadnego zamętu do historii znanej z podręczników. Oczywiście jest w książce pewna doza alternatywy, bo powstanie pogańskie z lat 1037-1038 nie zostało wsparte przez wszelkiego rodzaju wilkołaki i wąpierze, jednak fakt rewolty przeciwko młodej religii chrześcijańskiej i późniejszy najazd czeski są już niezaprzeczalne. Autor umiejętnie wplótł w to wszystko wydarzenia i postaci nie do końca uznane na polu naukowym, np. Bolesława Zapomnianego[9] 279. W efekcie, mimo wielu elementów mitycznych książka Kiedy „Bóg zasypia”, jest bardziej powieścią historyczną z elementami fantastyki niż odwrotnie.

Dariusz Domagalski w powieści „Angele Dei”, w ciekawy sposób połączył trzy całkowicie różne okresy: czasy biblijne – V w. p. n. e., średniowiecze z czasu wypraw krzyżowych oraz współczesność. Realia historyczne zostały przedstawione bardzo drobiazgowo, oczami historycznych postaci – proroków Jeremiasza i Habakuka oglądamy upadek Jerozolimy pod naporem wojsk Nabuchodonozora[10], później śledzimy losy Hugo von Salzy, brata Wielkiego Mistrza Zakonu Krzyżackiego[11]. Akcja powieści toczy się wokół największej relikwii ludzkości – Arki Przymierza. Autor bardzo sprytnie żongluje faktami historycznymi oraz teoriami spiskowymi, dodając oczywiście wiele własnych pomysłów. Ostatecznie powieść opowiada o niemal odwiecznej wojnie między aniołami, a motywy historyczne służą tylko wyjaśnieniu i napędzeniu akcji, jednak przedstawione wydarzenia z przeszłości są bardzo realistyczne.

Mniej udziwnień dodał do historii Dariusz Domagalski w swojej kwadrologii krzyżackiej. Cała fabuła jest co prawda oparta na dualizmie dobra i zła oraz ich odwiecznym konflikcie, jednak mistycyzm ten jest tylko tłem dla wydarzeń zupełnie historycznych. W całym cyklu pojawia się mnóstwo postaci autentycznych od władców: Władysława Jagiełły, Witolda i Ulryka von Jungingen, po dostojników i rycerzy arcybiskupa Kurowskiego, Mikołaja Trąbę, Zawisze Czarnego i wielu innych. Znajdziemy tu również historyczne bitwy, w tym słynny Grunwald[12] oraz nie mniej ważne starcie pod Koronowem[13]. Dobrym rozwiązaniem jest dość naukowe podejście do objaśnienia czytelnikowi bardziej skomplikowanych zwrotów oraz ukazanie w formie mapy przebiegu bitew[14]. Według opinii wielu recenzentów, cykl ten można z powodzeniem przeciwstawić „Krzyżakom„ Sienkiewicza.

Krzyżacki motyw postanowił wykorzystać w nieco inny sposób Dariusz Spychalski, który stworzył dwutomową powieść „Krzyżacki Poker”. Tym razem realia są już bardziej współczesne, ponieważ osadzone w XX w., a dodatkowo w świecie alternatywnym, gdzie Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie nie upadł. W zasadzie jeśli chodzi o motywy historyczne w tej pozycji, to przede wszystkim mamy do czynienia z kalką wydarzeń z XV w. – Prusy są pod panowaniem Krzyżaków, którzy brużdżą sprawie polskiej. Osią fabuły są zmagania zmierzające ku wojnie oraz pozostające na drugim planie powstanie pruskie[15]. Istotnym wątkiem jest też znacząca zmiana dotycząca Europy Zachodniej, która w alternatywnym świecie została opanowana przez Islam[16].

Ponownie w dawne czasy przenosi motyw krzyżacki Jacek Komuda, który specjalnie na 600-lecie bitwy pod Grunwaldem napisał krótką powieść „Krzyżacka zawierucha”. Jest ona osadzona w czasach nieco późniejszych, bo po przegranej przez polaków bitwie pod Chojnicami[17]. W pewnym sensie powieść ukazuje stan przejściowy między czasami rycerzy a okresem dominacji szlachty. Fabuła natomiast ukazuje kulisy działania ówczesnych wywiadów wojskowych przez co trudno określić zgodność z rzeczywistym przebiegiem podobnych wydarzeń w historii.

Znacznie lepiej Jacek Komuda czuje się w powieściach osadzonych w realiach Rzeczpospolitej Szlacheckiej. Na szczególną uwagę zasługuje historia Diabła Łańcuckiego opisana w książce pod takim właśnie tytułem. Fabuła dotyczy między innymi ostatniego konfliktu jaki Stanisław Stadnicki toczył z panem Leżajska, Opalińskim. W powieści pojawia się znany awanturnik i szlachcic znamienitego rodu Jacek Dydyński[18]. Podobnie jak inne książki Komudy osadzone w okresie Rzeczpospolitej Szlacheckiej, także tutaj bardzo mocno zarysowane są realia życia szlacheckiego z nastawieniem na zwady i awantury. Jest to wyobrażenie nieco groteskowe, jednak biorąc pod uwagę analizy historyków, nie mija się tak bardzo z faktami[19]. Monumentalnym dziełem Komudy jest „Samozwaniec”, powieść składająca się z czterech tomów. Już tytuł sugeruje, że akcja rozgrywać się będzie w czasie wyprawy polskiej szlachty do Moskwy w celu osadzenia na tronie domniemanego syna Iwana Groźnego – Dymitra[20]. Tak jest w istocie. Tło historyczne i postacie historyczne są w tym wypadku najważniejszymi elementami.

Jacek Komuda w 2016 r., przypuszczalnie na krótko, ponownie zmienił realia historyczne i osadził swoją powieść w czasie walki z niemieckim okupantem w 1939 r. Bohaterem jest major Henryk Dobrzański. Jest to w zasadzie pełnokrwista powieść historyczna z jednym elementem fantastyki. Większość wydarzeń jakie opisał autor zbudowana została na podstawie pamiętników i wspomnień oraz przedstawia tereny, które Komuda na własną rękę odwiedził, zbierając materiały do powieści[21]. Książka jest przesiąknięta autentyzmem, który potęgują nawet drobne elementy, które czytelnik może sam zweryfikować, np. pewne zdjęcie przedstawiające ciało majora Hubala w otoczeniu Niemców[22].

Żołnierze z 372 Dywizji Piechoty po bitwie pod Anielinem (30.04.1940). Tuż za ciałem majora Hubala stoi jego zabójca Gustaw Kupsch.

Źródło: wikipedia.pl

W kręgu przede wszystkim XX w. pozostawał Adam Przechrzta, autor cyklu „Demony”. Jego powieści osadzone są w realiach II wojny światowej oraz tuż po niej, a bohaterem jest Aleksander Razumowski, żołnierz GRU. Jest on jednym z nielicznych śledczych, którzy ocaleli ze stalinowskiej czystki w wywiadzie wojskowym[23], a przeżycie zawdzięcza w dużej mierze swojemu doświadczeniu, z którego sam przywódca Związku Radzieckiego skwapliwie korzysta. Najpierw los rzuca Razumowskiego do oblężonego Leningradu, gdzie dochodzi do wielu aktów kanibalizmu[24], w tym takich podszytych okultyzmem. Kiedy sprawa zostaje rozwiązana, śledczy wraca do Moskwy by tam wejść w świat komunistycznej polityki pełnej układów i intryg. W drugim tomie cyklu, Razumowski jest podwójnym agentem umieszczonym w oblężonym Wrocławiu. Jego zadaniem jest odkrycie tajnego archiwum Himmlera, a w fabule pojawia się ostatecznie, znane z wielu niewyjaśnionych hipotez, Riese[25]. W ostatniej powieści rozgrywającej się już po wojnie głównym problemem bohatera jest rozwikłanie sprawy zbuntowanego agenta wywiadu, który może zaszkodzić polityce międzynarodowej ZSRR. Poza tym, jako moskiewski milicjant, Razumowski musi zmierzyć się z powojennym porządkiem w stolicy, gdzie zapanowała Sucza Wojna między przedstawicielami dawnych worów w zakonie, a przestępcami uwolnionymi w amnestii po wygraniu wojny[26]. Autentyzmu nadaje książkom dbałość o szczegóły. Autor wplótł w fabułę historyczne postacie i bardziej lub mniej znane fakty, które miały miejsce w rzeczywistości. Faktycznie książki te są bardziej powieściami historycznymi niż fantastyką, a nawet wątki fantastyczne odwołują się do zagadnień z orientalnych wierzeń i mistyki. Oczywiście większość intryg w jakie zostaje wepchnięty bohater jest nie do potwierdzenia, warto jednak zaznaczyć, że podobnie jak w przypadku Komudy, budują one pewien kontekst i pokazują czytelnikowi jak wyglądała ówczesna rzeczywistość.

W pewnym sensie kontynuacją cyklu Demony są dwie powieści osadzone we współczesności: „Chorągiew Michała Archanioła” oraz „Białe Noce”, które w wielu miejscach przywołują wydarzenia zarówno z historii dawniejszej, np. powstanie pierwotnego karate i sztuki walki Ziranmen[27], jak i te z najnowszej historii, np. atak terrorystyczny w Biesłanie[28]. Osią napędzającą fabułę w pierwszej książce jest tytułowa Chorągiew, artefakt pochodzący ze średniowiecza, który ma prowadzić rosyjskich żołnierzy do zwycięstwa nad wrogami. Według Rosjan Chorągiew czyni to tylko w rękach Chorążego, jednak najpierw trzeba odszukać sam artefakt. W obu powieściach więcej jest kryminału i akcji niż historii. Służy ona w tym wypadku za smaczek, dodający ciekawości książkom. Wspomniałem też, że w pewnym sensie jest to kontynuacja omawianego wyżej cyklu. Otóż, w pewnym momencie „Białych Nocy” w intrygę wpleciona zostaje postać Razumowskiego, a bohaterowie zgłębiają jego mistyczną tajemnicę.

Najnowszą pracą Przechrzty jest osadzony w XIX w. „Adept. Prima materia”. Jest to powieść zupełnie odmienna od poprzednich, ponieważ osadzona w historii alternatywnej. Łącznikiem z rzeczywistą historią są realia Polski będącej pod zaborami. Poza tym opowieść jest skierowana zupełnie na tory fantastyki. W pewnym sensie nawiązaniem do motywów historycznych są elementy przewodzące fabule, czyli alchemia oraz eksperymenty z nią związane[29]. Pewne przesłanki sugerują, że w kontynuacji podniesione zostaną kwestie polskiego powstania.

Motyw powstania został już wykorzystany na kartach powieści fantastycznych przez Andrzeja W. Sawickiego w książce „Nadzieja czerwona jak śnieg”. Głównym tłem akcji jest trwające powstanie 1863 r., które nie układa się po myśli Polaków. Historia alternatywna zaczyna się kiedy na polach bitew powstają istoty obdarzone nadprzyrodzoną mocą. Przywódcy powstania w nich upatrują szansy na zwycięstwo. Historyczny wydźwięk powieści podkreślony jest szczegółami, np. opisami bitew, uzbrojenia, momentami nawet stylizacją języka bohaterów[30].

Jeszcze inny pomysł na ukazanie dziejów Polski miał Konrad T. Lewandowski w powieści „Orzeł bielszy niż gołębica”, w której Polacy wygrali Powstanie Styczniowe dzięki wynalazkowi Ignacego Łukasiewicza[31] – potężnym pojazdom bojowym napędzanym naftą. Rys historii alternatywnej został przedstawiony w formie notatek prasowych, bo sama akcja powieści rozgrywa się w 1866 r. kiedy nad Polską wisi ponownie wojna z Rosją, która skonstruowała własne „czołgi”. Na uwagę zasługują przede wszystkim postacie historyczne – Romuald Traugutt[32] oraz Emilia Plater, którzy nie złożyli broni i walczą za Polskę w nowej rzeczywistości.

Całe garście motywów historycznych podsuwa czytelnikom Andrzej Pilipiuk. Na szczególną uwagę zasługują zbiory opowiadań, w których pojawiają się postacie doktora Skórzewskiego, Robert Storm i Tomasz Olszakowski. Pierwszy z bohaterów, to lekarz żyjący na przełomie XIX i XX wieku. Los popycha go zawsze tam, gdzie ludzie zmagają się z paskudnymi chorobami. Opowiadania z jego udziałem są naładowane informacjami oddającymi ówczesny stan wiedzy i możliwości w walce z chorobami zakaźnymi. W większości przypadków za epidemią stoją również jakieś nadprzyrodzone wydarzenia, mające swoje korzenie w wierzeniach lokalnych społeczności[33]. Drugi bohater jest młodym poszukiwaczem historycznych przedmiotów, który zupełnie niczym Robert Langdon podąża tropem przeszłości i rozwiązuje najróżniejsze zagadki. Są one związane z przedmiotami z przeszłości, często bardzo zwyczajnymi przynajmniej z pozoru, zdarza się jednak, że przedmioty mają bogatą historię[34]. Kolejna postać to alter ego samego autora, archeolog, który wraz ze studentami kilkakrotnie bierze udział w wykopaliskach[35]. Ich efekt jest taki, że trafiają na trop zupełnie zaskakujących spraw, np. mitologicznego żydowskiego golema. W starszych tomach opowiadań znaleźć można historię alternatywną Polski wykreowanej na supermocarstwo. Pomysł związany z podróżami w czasie, pełny prześmiewczych motywów, np. z niemieckim szpiegiem, który na skutek niespodziewanej porażki III Rzeszy utknął w Wojsku Polskim[36].

Zupełnie inną bajką jest sztandarowy bohater Pilipiuka – Jakub Wędrowycz. Opowiadania i powieści z jego udziałem również mają wiele wspólnego z historią. Znajdziemy wśród nich chociażby alternatywne wytłumaczenie dla katastrofy Titanica[37], albo całkiem oryginalne wypaczenie legendy o smoku wawelskim[38]. Cokolwiek można by było powiedzieć o tych opowieściach, to trzeba przyznać, że autor za każdym razem stara się w szczegółach przekazać elementy historii. Spora jest również liczba powieści historycznych, które ze świadomością autorów lub przypadkowo zbaczają na obszary alternatywy. Przytoczenie wszystkich nie jest możliwe, warto jednak zwrócić uwagę, że zazwyczaj każdy z tych autorów stara się w jak najlepszy sposób przekazać pewne realia. Oczywiście z biegiem lat wykształca się pewna specjalizacja tematyczna i czasami zmiana klimatu nie wychodzi na dobre konstrukcji tych realiów.

Historia jest tak zasobnym źródłem różnego rodzaju mniej lub bardziej rozpoznanych zagadnień, iż ciężko się dziwić, że autorzy tak chętnie do niego sięgają.

Bibliografia:

Czerska D., Dymitr Samozwaniec, Wrocław 2004.

Dębski J., Ignacy Łukasiewicz, Warszawa 1955.

Dębski R., Kiedy Bóg zasypia, Lublin 2007.

Domagalski D., Gniewny pomruk burzy, Lublin 2010.

Górczyk W., Ślady recepcji legend arturiańskich w heraldyce Piastów czerskich i kronikach polskich, „Kultura i Historia”, nr 17, Lublin 2010.

Jasiński K., Rodowód pierwszych Piastów, Warszawa 1993.

Joannès F., Historia Mezopotamii w I. tysiącleciu przed Chrystusem, Poznań 2007.

Księga Jeremiasza, [dostęp: 12.04.2016],

<https://pl.wikisource.org/wiki/Biblia_Gdańska/Księga_Jeremiasza>.

Komuda J., Diabeł Łańcucki, Lublin 2007.

Komuda J., Hubal, Lublin 2016.

Komuda J., HUBAL SKOŃCZONY!, 19.02.2016, Facebook, [dostęp: 15.04.2016], <https://www.facebook.com/jacek.komuda.31/posts/1694256607488997>.

Kozłowski M., Hermann von Salza: polityk w zakonnym płaszczu, Histmag.org, [dostęp: 12.04.2016],

<https://histmag.org/Hermann-von-Salza-polityk-w-zakonnym-plaszczu-9233>.

Knopek J., Kuffel B., Bitwa pod Chojnicami 18 IX 1454 r. w tradycji historycznej i regionalnej, Chojnice 2004.

Labuda G., Mieszko II król Polski (1025–1034): Czasy przełomu w dziejach państwa polskiego, Kraków 1992.

Łoziński W., Prawem i lewem. Obyczaje na Czerwonej Rusi w pierwszej połowie XVII wieku, oprac. J. Tazbir, Warszawa 2005.

Pilipiuk A., 2586 kroków, Lublin 2005.

Pilipiuk A., Cesarska manierka, Lublin 2013.

Pilipiuk A., Szewc z Lichtenrade, Lublin 2012.

Pilipiuk A., Trucizna, Lublin 2012.

Pilipiuk A., Weźmisz czarno kure…, Lublin 2011.

Podoba D., Projekt ‘Riese’ – hitlerowski pomysł na zagospodarowanie Gór Sowich [w:] III Lubelska Jesień Historyczna. Publikacja pokonferencyjna, Lublin 2015.

Przechrzta A., Adept, Lublin 2016.

Przechrzta A., Białe noce, Lublin 2010.

Przechrzta A., Chorągiew Michała Archanioła, Lublin 2011.

Przechrzta A., Demony czasu pokoju, Lublin 2015.

Przechrzta A., Demony Leningradu, Lublin 2013.

Przechrzta A., Demony wojny, t. 2, Lublin 2014.

Reid A., Leningrad. Tragedia oblężonego miasta, Kraków 2012.

Rusin J., Człowiek świętego imienia: legenda Traugutta w piśmiennictwie polskim XIX i XX wieku, Rzeszów 2002.

Sapkowski A., Rękopis znaleziony w smoczej jamie, Warszawa 2001.

Sapkowski A., Ostatnie życzenie, Warszawa 1993.

Sawicki A. W., Nadzieja czerwona jak krew, Warszawa 2011.

Słownik języka polskiego PWN, [dostęp: 30 maja 2016], <http://sjp.pwn.pl/sjp/fantastyka;2557496.html>.

Spychalski D., Krzyżacki poker, t. 1, Lublin 2005.

Szałamow W., Sucza Wojna, Metafora, nr 27/28 (1996/1997).

Summary

The article presents the use of historical motifs in popular literature, and more specifically in Polish fantasy books. As it turns out this is a very broad topic. In my text I mentioned only a few examples of books whose authors drew from historical facts to create their own narrative. In the text, I point to the differences in the use of historical motives because not every author uses the past events in an identical way. There are different goals and ways. I'm trying to mark that this type of action are valuable because they bring a chance for the popular literature reader's interest in history.

←1 - Słownik języka polskiego PWN, [dostęp: 30 maja 2016], <http://sjp.pwn.pl/sjp/fantastyka;2557496.html>.

←2 - Pamiętać jednak należy, że definicja tego gatunku jest niezwykle szeroka i pojemna, a przez lata popularności, szczególnie za granicą, powstało wiele podgatunków. A. Sapkowski, Rękopis znaleziony w smoczej jamie, Warszawa 2001, s. 9–12.

←3 - A. Sapkowski, Ostatnie życzenie, Warszawa 1993, s. 39-40.

←4 - Ibidem, s. 269-273.

←5 - A. Sapkowski, Miecz przeznaczenia, Warszawa 1992, s. 55–57.

←6 - W. Górczyk, Ślady recepcji legend arturiańskich w heraldyce Piastów czerskich i kronikach polskich, „Kultura i Historia”, nr 17, Lublin 2010, Czasopismo Naukowe „Kultura i Historia”, [dostęp: 15 czerwca 2016], <http://www.kulturaihistoria.umcs.lublin.pl/archives/1793>.

←7 - R. Dębski, Kiedy Bóg zasypia, Lublin 2007, s. 26, 30–38

←8 - G. Labuda, Mieszko II król Polski (1025–1034): Czasy przełomu w dziejach państwa polskiego, Kraków 1992.

←9 - K. Jasiński, Rodowód pierwszych Piastów, Warszawa 1993, s. 128; G. Labuda, op. cit.., s. 155.

←10 - F. Joannès, Historia Mezopotamii w I. tysiącleciu przed Chrystusem, Poznań 2007, str. 86; Księga Jeremiasza, [dostęp: 12.04.2016], <https://pl.wikisource.org/wiki/Biblia_Gda%C5%84ska/Ksi%C4%99ga_Jeremiasza>.

←11 - M. Kozłowski, Hermann von Salza: polityk w zakonnym płaszczu, Histmag.org, [dostęp: 12.04.2016], <https://histmag.org/Hermann-von-Salza-polityk-w-zakonnym-plaszczu-9233>.

←12 - D. Domagalski, Gniewny pomruk burzy, Lublin 2010, s. 151–225.

←13 - Ibidem, s. 323–349.

←14 - Ibidem, s. 403–409.

←15 - D. Spychalski, Krzyżacki poker, t. 1, Lublin 2005, s. 114–119.

←16 - Ibidem, s. 15-16, p. 3-4.

←17 - J. Knopek, B. Kuffel, Bitwa pod Chojnicami 18 IX 1454 r. w tradycji historycznej i regionalnej, Chojnice 2004.

←18 - J. Komuda, Diabeł Łańcucki, Lublin 2007, s. 27.

←19 - W. Łoziński, Prawem i lewem. Obyczaje na Czerwonej Rusi w pierwszej połowie XVII wieku, oprac. J. Tazbir, Warszawa 2005, s. 5–16.

←20 - D. Czerska, Dymitr Samozwaniec, Wrocław 2004.

←21 - J. Komuda, HUBALSKOŃCZONY!, 19.02.2016, Facebook, [dostęp:15.04.2016], <https://www.facebook.com/jacek.komuda.31/posts/1694256607488997>.

←22 - Idem, Hubal, Lublin 2016, s. 784 (numeracja egzemplarza recenzenckiego).

←23 - A. Przechrzta, Demony Leningradu, Lublin 2013, s. 7.

←24 - Ibidem, s. 9-10. A. Reid, Leningrad. Tragedia oblężonego miasta, Kraków 2012.

←25 - Idem, Demony wojny, t. 2, Lublin 2014, s. 351-353; D. Podoba, Projekt ‘Riese’ – hitlerowski pomysł na zagospodarowanie Gór Sowich [w:] III Lubelska Jesień Historyczna. Publikacja pokonferencyjna, Lublin 2015, s. 106–121.

←26 - A. Przechrzta, Demony czasu pokoju, Lublin 2015, s. 13-14, 520-523;W. Szałamow, Sucza Wojna, Metafora, nr 27/28 (1996/1997), s. 29–44.

←27 - Idem, Białe noce, Lublin 2010, s. 293–299.

←28 - Idem, Chorągiew Michała Archanioła, Lublin 2011, s. 111.

←29 - Idem, Adept, Lublin 2016, s. 5-11, 431–439.

←30 - A. W. Sawicki, Nadzieja czerwona jak krew, Warszawa 2011.

←31 - J. Dębski, Ignacy Łukasiewicz, Warszawa 1955

←32 - J. Rusin, Człowiek świętego imienia: legenda Traugutta w piśmiennictwie polskim XIX i XX wieku, Rzeszów 2002.

←33 - A. Pilipiuk, 2586 kroków, Lublin 2005, s. 9–58, 99–139.

←34 - Idem, Cesarska manierka, Lublin 2013, s. 95–123.

←35 - Idem, Szewc z Lichtenrade, Lublin 2012, s. 59–79, 269–352.

←36 - Idem, 2586…, s. 245–332.

←37 - Idem, Weźmisz czarno kure…, Lublin 2011, s. 335–361.

←38 - Idem, Trucizna, Lublin 2012, s. 65–108.

JACEK „FRANCO” HORĘZGA

FIKCJE NARODOWE ALBO „BEZ ŻYDA SIĘ NI DA”

(z cyklu „Science-fiction wg Łotra”)

Xavras Wyżryn się coraz bardziej aktualizuje, co jest dosyć upiorne, zważywszy kierunek rozwoju tej wizji.

Jacek Dukaj

„Xavras Wyżryn i inne fikcje narodowe” – taki tytuł nosi zbiór nowel Jacka Dukaja, niekwestionowanego następcy Stanisława Lema. Sam tomik nie należy co prawda do nowalijek umieszczanych zwyczajowo w przekrojowych rubrykach różnych pism pod szyldem nowości wydawniczych, ale bez wątpienia warto poświęcić kilka godzin na jego lekturę. Zwłaszcza, że autor z właściwą sobie erudycją penetruje zakamarki Duszy Polskiej, drążąc przestrzeń tożsamości uwikłanej w romantyczną tradycję literackich wieszczów, demony antysemityzmu i porozbiorowo-okupacyjne traumy Polaków. Nie czyni jednak tego z etnocentrycznej pozycji stereotypowego szlachcica na zagrodzie, ale wpisuje swoje narracje w zagmatwaną sieć odwołań do wydarzeń wydawałoby się odległych czy to w czasie, czy w przestrzeni od naszego podwórka.

W tytułowym opowiadaniu Dukaj rzuca naród Polski w kolejną krucjatę powstańczą. Rzecz dzieje się w świecie alternatywnej rzeczywistości, w której wojnę polsko-bolszewicką zakończyła klęska ledwo co odrodzonego Państwa Polskiego. W kilkadziesiąt lat później nie ma miejsca na kult Piłsudskiego. Ten jawi się w świadomości jako szaleniec, który pchnął naród na zatracenie. Trwa ogólnonarodowy zryw przeciwko bolszewickiemu okupantowi. Partyzancka Armia Wyzwolenia Polski, sponiewierana i maltretowana przez sowiecką machinę wojenną, prowadzi bezwzględną rozgrywkę z najeźdźcą, realizując misternie utkaną strategię. Wydarzenia śledzimy z punktu widzenia wysłanego przez Amerykę reportera wojennego. Otrzymał on zadanie dotarcia do na poły mitycznego przywódcy rebelii – Xavrasa, który zgodził się sprzedać sieci telewizyjnej WCN swój wizerunek w zamian za sporą sumę, mającą zasilić wojenny budżet Polaków. Sceną działań jest Europejska Strefa Wojenna rozciągająca się na Europę Środkowo-Wschodnią i Bałkany. Ian Smith, wędrując wraz z rebeliantami w poszukiwaniu Xavrasa, relacjonuje codzienność rebelianckiej eskapady, targany sprzecznymi emocjami i wątpliwościami. Granica między bohaterstwem a terroryzmem jest tutaj bardzo niewyraźna. Cel „uświęca” bezwzględność oraz graniczącą z sadyzmem brutalność, ale nawet wszechobecna nędza, śmierć i cierpienie wydają się niedostatecznym usprawiedliwieniem dla niektórych poczynań partyzantów. Tym bardziej, że niedorzeczna pogłoska o zamiarach nuklearnego rajdu na Moskwę zaczyna w miarę rozwoju narracji przybierać coraz realniejsze kształty. Podobnie jak Xavras, który wyłania się z konspiracyjnej mgły, aby już do samego końca wędrować razem ze Smithem do celu, wyrastając przy okazji na ikonę światowej popkultury, wzorem samego Ernesto „Che” Guevary.

Dukaj zbudował ten świat w oparciu o medialne doniesienia z frontów walk narodowo-wyzwoleńczych. Niby mamy tutaj do czynienia z wariacją na temat „co by było, gdyby Polacy...”, ale obraz nieprzebierającego w środkach narodu walczącego o przetrwanie, jawi się jako coś bardzo dobrze znajomego. Z głębin świadomości przedzierają się reminiscencje krwawych zmagań w Wietnamie, Korei, Afganistanie, w rozpadającej się Jugosławii, i przede wszystkim obrazy świętej wojny Czeczenów z Federacją Rosyjską. Wydaje się, że autor pisząc „Xavrasa...” w latach 90. XX wieku, próbował przełamać monopol mediów na tworzenie ocen moralnych i chciał sprowokować czytelnika do refleksji nad terroryzmem z pozycji obserwatora uczestniczącego. W której rozstrzeliwujący zakładników „terrorysta” przestaje być egzotycznym „turbanem” z dalekiego kraju i nabiera cech rodaka. Sąsiada. Członka najbliższej rodziny. A być może i samego czytelnika. Tworząc „Xavrasa...” Dukaj miał dwadzieścia dwa lata, a wydarzenia w Biesłaniu, czy też atak na World Trade Center jedenastego września były wtedy jeszcze pieśnią przyszłości.

Z kolei „Sprawa Rudryka Z” przybiera formę zapisu fikcyjnego procesu dyktatora i zbrodniarza – Rudryka Zlatko z Macedonii. To traktat filozoficzno-etyczny, zakorzeniony w kartezjańskim dualizmie duszy i ciała. Czerpiący nadto pełnymi garściami z Lema i Kafki oraz z dobrze znanych fantastom problemów tożsamości klonów. Czy bowiem wierna kopia człowieka, z pedantycznie odtworzoną świadomością i pamięcią, może odpowiadać za czyny, które popełniła tożsamość przed zaszczepieniem jej w nieskalane zbrodnią ciało?

W „Przyjacielu prawdy. Dialog idei” trafiamy na sprzeczkę wykształconego małżeństwa, której osią jest kwestia umocowania Żydów na arenie dziejowej i w strukturze społecznej. Kłótnia nie przypomina w żaden sposób karczemnych awantur, jakie urządzają sobie rodziny zniszczone przez alkoholizm. Racjonalne dowody i wyliczenia poddane zostają próbie argumentacji rodem z poprawnej politycznie humanistyki. Oto dysputa twardo umocowana w „Dialogach” Platona, zbudowana z kwiecistych wywodów i przypowiastek, egzemplifikujących przedstawiane racje. W tle trwa poszukiwanie supergenu, który miał obdarzyć Żydów uzdolnieniami wykraczającymi w wielu dziedzinach ponad przeciętność. Nieco zabawnie Dukaj odnosi się tutaj do freudowskich koncepcji totemicznych o supersamcu alfa, który jako najsilniejszy osobnik zdominował pierwotną hordę na tyle, że jako jedyny mógł zaspokajać popęd seksualny z samicami[39]. Żartobliwą zapewne była również scena z kloszardem paradującym w koszulce z podobiznami Che Guevary, Osamy Bin Ladena i Andrzeja Leppera z napisem „Oni żyją!”. Nieco mniej zabawnie robi się jednak, kiedy dzisiejszy czytelnik porówna datę premiery opowiadania z datami śmierci dwóch ostatnich person.

Ostatnia z nowel jest najbardziej intrygująca. Tytuł „Gotyk” nie mówi zbyt wiele i nie odsyła przecież czytelnika do... kanonicznego dramatu Juliusza Słowackiego „Kordian”. Bo Dukaj pozwolił sobie na dokończenie opowieści o nieudanym spisku na życie cara, która u Słowackiego urywała się w momencie wyprowadzenia Kordiana przed pluton egzekucyjny. W „Gotyku” nad stygnącym jeszcze trupem Kordiana zbierają się spiskowcy, aby za pomocą alchemicznych formuł wydobyć z nieboszczyka kilka odpowiedzi. Upiorne przesłuchanie kończy się jednak dość szybko, a spiskowcy uruchamiają plan awaryjny. Wykorzystując kabalistyczne formuły i wiedzę, powołują do „życia” swego rodzaju Golema, który ma dokonać tego, co nie udało się Kordianowi.

Przypomnieć chyba warto, że zgodnie z tradycją żydowską Golem był tworzony przez rabinów w celu obrony Narodu Wybranego przed niebezpieczeństwem. Wydaje się, że Dukaj nieco przewrotnie wskazuje na mądrość żydowską, bez której raczej nie ma co myśleć o wolnej Polsce.

Krótko mówiąc: bez Żyda „sie nida!”.

I tym optymistycznym akcentem kończymy dzisiejsze rozważania.

Dobranoc Państwu!

(Tekst powstał w 2016 roku)

←39 - Samiec Alfa zapładniał wszystkie samice w plemieniu, nie dopuszczając jednocześnie do spółkowania słabszych samców. Taki stan rzeczy doprowadził do tego, że kolejne pokolenie było w gruncie rzeczy rodzeństwem. U Freuda młode pokolenie buntuje się, zabija samca-alfa i gromadnie zjada jego resztki. I oczywiście wyzwala tłumiony przez lata popęd seksualny w kazirodczych, siłą rzeczy, orgiach. Freud uważał mit o Edypie i kompleks Edypa za „wspomnienie” tamtego wydarzenia.

ADAM BOBERSKI

O KOSZAŁKU-OPAŁKU BEZ KOSZAŁKÓW-OPAŁKÓW, CZYLI NIECO PRZEŚMIEWCZE ROZWAŻANIA O PISARSTWIE HISTORYCZNYM

Z CYKLU

HISTORIA W LITERATURZE, LITERATURA W HISTORII

Tytuł przydługawy, barokowy, a temat łatwy-niełatwy, ale na pewno ryzykowny; może się wydać komuś głupie, infantylne takie cofanie się do dziecięcej lektury. Po co? Ot, takie koszałki-opałki! – ktoś powie. Trącące myszką. Dlatego musiałem spisać te rozważania, aby uporządkować sobie w głowie co nieco. A spisując, złożyłem w ten sposób hołd tytułowemu bohaterowi, który też spisywał, co mu tam w głowie zaświtało, a w duszy zagrało, pod wpływem otaczającego go świata – Koszałek-Opałek był wszak człowiekiem pióra, a właściwie krasnoludkiem pióra.

No właśnie.

Koszałka-Opałka nie trzeba nikomu przedstawiać. A więc go przedstawmy. Tak dla przypomnienia… Bohater baśni Marii Konopnickiej „O krasnoludkach i o sierotce Marysi”. Większość z nas czytała to w dzieciństwie. A jeszcze jak dołożymy do tego ilustracje Jana Marcina Szancera do książki… Cudo, arcydzieło! Czarująca książka. Prawdopodobnie najwybitniejsze dzieło tej autorki. Spójrzmy na nie teraz tak bardziej po dorosłemu, jak na przypowieść, parabolę, użyjmy Koszałka-Opałka jako pretekstu. Może będzie z tego jakiś pożytek…

Koszałek-Opałek. Kronikarz. Mędrzec. Historyk. „Nadworny Historyk Króla Jegomości Błystka” – to jego oficjalny tytuł. Autorytet wśród Krasnoludków nie-pod-wa-żal-ny. Wieszcz narodu – można powiedzieć. Jak Mickiewicz. Pisarstwem swoim budujący „arkę przymierza między dawnymi a nowymi laty”. Strażnik pamięci, ciągłości, tradycji. Od wieńców z rozmaitego zielska, jakie wdzięczni rodacy z szacunku kładli mu na głowę – włosy mu się wytarły i wyłysiał. Zarówno przebywając na dworze króla Krasnoludków Błystka, jak i podczas wędrówek, „badań terenowych” – jak byśmy dzisiaj językiem naukowym powiedzieli, nie rozstawał się z piórem (gęsim), niewiele mniejszym od niego, które nosił na ramieniu jak karabin, oraz kałamarzem zawsze pełnym atramentu, jego amunicją, no i przede wszystkim księgą, w której zapisywał wydarzenia bieżące i historyczne, wraz ze swoimi komentarzami, albowiem jego ambicją było opisanie w tej księdze całej historii Krasnoludków. Zawsze gotowy był przelać na jej karty swoje myśli i spostrzeżenia. „Co widział, co słyszał…” – zacytujmy tutaj Konopnicką. „Co widział, co słyszał, to spisywał wiernie, a czego nie widział i nie słyszał, to zmyślił tak pięknie, iż przy czytaniu tej księgi serca wszystkim rosły”. Trafione w punkt! – jak mawia internetowa młodzież. Istota Koszałka-Opałka została tutaj genialnie uchwycona. Ale czy tylko jego? – zapytajmy retorycznie. A może to uchwycona została ogólna zasada, reguła: „koszałkizmu-opałkizmu”, czyli po prostu literatury, literatury historycznej i literatury w ogóle. Powtórzmy to trafienie w sedno: „Co widział, co słyszał, to spisywał wiernie, a czego nie widział i nie słyszał, to zmyślił tak pięknie, iż przy czytaniu tej księgi serca wszystkim rosły”. Później, kiedy atrament cały z jego kałamarza niszczycielsko zalał tę księgę, zniszczył ją nieodwracalnie – a była ona jego życiem i dziełem jego życia, a on był od niej uzależniony jak od narkotyku, wtenczas to Koszałek-Opałek załamał się, pierwszy raz w życiu straciwszy wiarę w siebie i we własną mądrość. Ponieważ jego mądrość to była księga. A ona uległa zatracie. On stworzył księgę, a księga jego stworzyła. Polegał bardziej na niej niż na swojej pamięci. A więc można powiedzieć, że był kolejną ofiarą tego wynalazku, jego obosieczności, wynalazku pisma, nad którego dokonaniem ubolewał Platon w jednym ze swoich dialogów, ponieważ miało osłabiać pamięć. Zanim nie nastąpiła tej księgi zagłada, Koszałek-Opałek był nie tylko przekonany o swojej mądrości, ale i zarozumiały był czy też bywał, i pychą się nadymał, jak go o tej mądrości nachodziło nagłe przypomnienie. Tak poza tym był poczciwy i dobrego serca. Nikomu krzywdy nie zrobił. Zarozumiały był, chociaż nie rozumiał wielu najprostszych rzeczy. Co gorsza, nie zdawał sobie sprawy z tego, że ich nie rozumie. Myślał, że rozumie. To najgorszy rodzaj ignorancji. Jego mądrość była książkowa, poparta tylko znikomym osobistym doświadczeniem. Trudno jest mieć z opisu konia, tak na marginesie, choćby opisu najdoskonalszego, wyobrażenie, jak koń wygląda, jeśli się go na oczy nigdy nie widziało. Brak życiowego doświadczenia pogłębiał jeszcze Koszałka-Opałka wrodzoną naiwność i łatwowierność, co czyniło z niego łatwy cel dla hochsztaplerów i oszustów wszelkiej maści.

Konopnicka dała mu prześmiewcze miano. Koszałki-opałki istniały w polszczyźnie przed pojawieniem się naszego bohatera w tak zwanym świecie przedstawionym książki. Koszałki-opałki to głupoty, bzdury. Mówić koszałki-opałki, pleść koszałki-opałki. Wiadomo, co to znaczy. Koszałek-Opałek to tak zwane imię, nazwisko znaczące, które charakteryzuje bohatera – chwyt literacki stary jak literatura, zwłaszcza komediowa, humorystyczna. Koszałek-Opałek dlatego tak się nazywa, ponieważ naprawdę, mimo że ma dobre serce i jest w sumie dość niegłupi, często koszałki-opałki plecie i spisuje. Jako piewca chwały krasnoludzkiego narodu, często nie zna w tym miary, na przykład kiedy twierdzi, że Krasnoludki to są w istocie olbrzymy, które tylko kurczą się, aby zaoszczędzić na ubiorze i jedzeniu! Taki z niego narodowy megaloman, podszyty kompleksami. Mamy tu niemal podręcznikowe scalenie manii wielkości z kompleksem niższości. Ale trzeba mu oddać sprawiedliwość: umie pięknie opowiadać, szczególnie dzieci lubi raczyć opowieściami o historii Polski, przeplatając ją legendami i na poły legendami, a one chętnie słuchają tego. Przypomina tutaj szekspirowskiego Puka, istotę fantastyczną, psotnego duszka, który w powieści Rudyarda Kiplinga „Puk z Pukowej Górki” podobną pełni funkcję, co nasz bohater. Jest nosicielem pamięci historycznej i przekazuje ją młodym. Opowiada napotkanym, przypadkiem – nie przypadkiem, najwdzięczniejszym ze słuchaczy, czyli dzieciom, które pragną bajek i prawdy zarazem, a dzieje się to na przełomie XIX i XX wieku w Anglii, opowiada im o wydarzeniach z historii Albionu, których on był świadkiem: o czasach rzymskiej ekspansji, o rycerzach króla Artura, mieczach Waylanda, Robin Hoodzie, o Wilhelmie Zdobywcy, zmaganiach Sasów z Normanami i wielu innych. Koszałek-Opałek nie jest nieśmiertelny jak Puk i nie gościł w chacie Piasta i Rzepichy w czasie postrzyżyn ich syna Siemowita, ale ta nieśmiertelność indywidualna zastąpiona została nieśmiertelnością i trwaniem zbiorowej pamięci Krasnoludków, przekazywanej z ojca na syna, z matki na córkę. Krasnoludki co najmniej od czasów Piasta, a nawet jeszcze wcześniejszych, lechickich, towarzyszyły historii nadwiślańskiego kraju i przekazywały sobie z pokolenia na pokolenie i kronikarz kronikarzowi o tym wiadomości.

Koszałek-Opałek jest oczywiście parodią, parodią kronikarza średniowiecznego, takiego jak Wincenty Kadłubek. Ten to był dopiero bajarz, zmyślacz, co się zowie, w naszej historii największy, prawdziwy Koszałek-Opałek, który ustarożytnił polską historię, pod jego piórem starożytni Polacy toczyli zwycięskie boje z samym Aleksandrem Wielkim i samym Juliuszem Cezarem! Oczywiście nie tylko średniowiecznych, ale w ogóle kronikarzy wszystkich czasów jest on parodią. Ale – od razu zaznaczmy – nie jest to parodia zjadliwa, tylko parodia łagodna, pełna sympatii. A pamiętnikarze wszystkich czasów, wspominkarze, autorzy diariuszy podróżnych i dzienników? Nie mają w Koszałku-Opałku swego satyrycznego patrona? A historycy wszystkich czasów, również współczesnych, dumni ze swego obiektywizmu, który jednakowoż jest dyskusyjny, z wielu powodów – swego humorystycznego portreciku w nim nie znajdują? A intelektualiści XX wieku? Czyż to nie Koszałki-Opałki? Przynajmniej niektórzy? Niektórzy z nich byli naiwni i łatwowierni jak Koszałek-Opałek. Dawali się zwieść fałszywym ideologiom, jak Koszałek-Opałek lisowi Sadełko. Wpadłszy raz do jego nory, zamiast widzieć w nim pospolitego oprawcę drobiu, Koszałek ujrzał, w swej naiwności, wielkiego pisarza, na co dowodem miała być masa piór w jego norze zalegająca. Pozostałości po krwawej uczcie w oczach naiwnego kronikarza były świadectwem wielkich przymiotów ducha – tak jak dla Don Kichota obracające się wiatraki były olbrzymami, z którymi należy się jako ze złem wcielonym rozprawić. Idźmy dalej. Czy Koszałkami-Opałkami nie są również narody i państwa? Narody i państwa, które mają swoje historie, swoje narracje (modne słowo), swoje narracje i polityki historyczne – i tym ze sobą wojują, konkurują? Nikt nie chce być postrzegany jako halabardnik historii. W jednej ze swoich książek Ryszard Kapuściński pisze, że każdy pokrzywdzony przez historię naród ma w swoich dziejach jakieś chwile świetności, które wspomina z dumą, dzięki czemu zachowuje psychiczną równowagę. Były więc w swoim czasie lokalnymi mocarstwami i Serbia, i Węgry, i Bułgaria, i Ruś Kijowska, były i Czechy. I wreszcie czy Koszałkami-Opałkami nie jesteśmy my wszyscy, którzy też mamy swoje racje i narracje, którzy wiecznie poszukujemy prawdy i wiecznie się z nią rozmijamy? „Prawda jest ze wszystkiego najlepsza” – powiada nasz patron Koszałek-Opałek w rozmowie z dziećmi. Które słuchają go chętnie. W umysłowej ruchliwości Koszałków-Opałków jest nadzieja. Bo co prawda prowadzi ich ona nieraz na manowce, ale również ich stamtąd wyprowadza. Dzięki ich dziełom dochodzimy do najgłębszej prawdy o człowieku. Koszałek-Opałek, ten Konopnickiej, i pozostałe Koszałki-Opałki z czasem mądrzeją, mądrze pokornieją, zdobywają się na dystans do samych siebie… ale to już są zupełnie inne historie.

Tak więc Konopnicka dała prześmiewcze imię swemu bohaterowi. Czy aż tak bardzo chciała go wyśmiać, a wraz z nim wszystkich pisarzy, zmyślaczy, jak również tych, którzy się za zmyślaczy, za Koszałków-Opałków, nie uważają, a są nimi w istocie albo po części? Zapewne. Ale nie do końca. Z Koszałkiem-Opałkiem jest podobnie jak ze wspomnianym Don Kichotem – pierwotny zamiar wyśmiania przerodził się w apoteozę. Obaj są błędnymi rycerzami. Tak, tak, nawet Koszałek-Opałek jest błędnym rycerzem. Błędnym rycerzem prawdy. Tyle że bronią jego jest pióro, kałamarz i księga, które taszczy ze sobą, wędrując przez świat. Błędnym jest, czyli tym, który błądzi, szukając prawdy.

Adam Boberski (właściwie prof. Kosh-Alec O’Paleck; także prof. K. Opałek) – alter ego skromnego pracownika Zamku Muzeum Piastów Śląskich w Brzegu. Pod którym też, swego czasu, wykładał był wiedzę tajemną w brzeskich liceach, porzucając owo zajęcie ostatecznie, w świetle* nie do końca ciągle wyjaśnionych – okoliczności.

Jako Adam Boberski w swojej nie całkiem skromnej – skromności, czasami szczyci się tymi słowy, korzystając z załączonej fotografii:

„No więc widzimy tutaj Koszałka Opałka przyłapanego, autora «Ksiąg» i wydawcę-wskrzesiciela twórczości oryginalnej i przekładowej Tadeusza Bocheńskiego: «Gnom staroindyjskich» i «Liryków zebranych».

Fotografię wykonała swego czasu (pochodząca ponoć z Nienacka – przyp. red.) – Magdalena Bocheńska-Chojecka, która, będąc w Brzegu z ojcem na spotkaniu autorskim, nazajutrz po spotkaniu – «pstryknęła zdjęcie telefonem».

Wspomniane wyżej spotkanie z Jackiem (Bocheńskim – przyp. red.) – pomiędzy «Gnomami» a «Lirykami» – poświęcone było właśnie jego ojcu. A Koszałek Opałek vel Adam Boberski, ateista, rozpoczął je słowami: «A więc zaczynajmy: w imię Ojca i Syna»”.

Za swoje największe osiągnięcie sam profesor uważa „Księgi”, „Gnomy staroindyjskie” i „Liryki zebrane”.

My mamy w tej ostatniej kwestii, jak zwykle, nieco odmienne zdanie, i uważamy, że pan prof. O’Paleck (jak przystało na prawdziwego ateistę) na co dzień „poczyna w Imię Boże”, będąc po prostu w Czasach Pogardy – Przyzwoitym Człowiekiem (z akcentami na P i C). A jest to wyczyn iście bohaterski. Za co zresztą został doceniony przez pomysłodawców wyróżnienia o tajemniczej nazwie „Rakietowe Orły” i takowy laur otrzymał w styczniu 2023 roku z rąk innego, tajemniczego Alchemika.

Ale to już zupełnie (aczkolwiek nie całkiem) – inna historia.

Jako Odmieniec wśród Odmieńców, zajmuje się skwapliwą redakcją i korektą naszych książek (m.in. „Inquisitor. Zemsta Tezcatlipoki i inne opowieści”, „Antipolis” oraz „Ciemność”). Z jego inicjatywy powstał rozwijający właśnie skrzydła cykl spotkań, organizowanych także przez nas p.n. „Zamkowe Spotkania Literackie w Brzegu” (pierwsze miało miejsce w drugiej połowie grudnia 2022 w ramach promocji książki „Córka Azrai”[40] ukraińskiej autorki – Oksany Usenko, podczas jej wizyty w Brzegu).

Pozdrawiamy!

Alchemicy Słowa Tłoczonego Drukiem na Wiekuistych Pergaminach oraz Pikselem na Plazmie Monitorów i Wyświetlaczy (czyli po prostu Redakcja „OdeSFy”).

*Redakcja ma pewne wątpliwości co do owego światła i skłania się raczej ku poszukiwaniu przyczyn w mrokach Ciemności. A może „Ciemności”?

Kto tam to wie. Nikt bowiem „…nie zna Ścieżek Gwiazd…”.

Adam Boberski jest autorem jednej książki, nieskromnie zatytułowanej „Księgi”, o której trudno jest mówić, autorowi czy komukolwiek, ponieważ jest w niej kilka książek, nie całych wprawdzie, tylko w postaci szczątkowej, ale kilka. Co je łączy, poza tym, że jest to proza, lekko gdzieniegdzie upoetyczniona? Zapewne ironia i rozpacz, rozpaczliwie ironiczne, ironicznie rozpaczliwe pożegnanie z wiarą. Mimo że trudno jest o „Księgach” mówić, wypowiadają się na ich temat różne osobistości literatury. Adam Boberski zamieszcza na końcu swojej książki „Rekomendacje nie z tej ziemi”: od Dostojewskiego, Prusa, Kafki, Schulza, Gombrowicza, Miłosza, Lema. Autorów tych łączy między innymi to, że są zmarli. Tak samo jak Narrator (Autor?), który często podaje się za Zmarłego i podejmuje wysiłki, aby nam o tym opowiedzieć w sposób niebanalny.

„Księgi” to naprawdę niezła literatura – uważa tak sam Adam Boberski, ale twierdzi zarazem, że uwięziona została w pułapce swego autora, uwięzionego w pułapce własnego życia. Szkodzi on swojemu dziełu, powiada Autor, ponieważ do niego nie dorasta, szkodzi mu, bo nie pomaga, a pomóc mógłby tylko w jeden sposób – pisząc następne, nie gorsze dzieła, które by to pierwsze i najważniejsze wsparły. Nie dorasta do swego dzieła i nie potrafi, przynajmniej na razie, mu pomóc, ale on je stworzył i to jest jego pociecha. Ale gorycz większa, rzecze Adam Boberski, bowiem jego „Księgi”, gdyby miały samoświadomość, znienawidziłyby swego twórcę, niczym monstrum Frankensteina: za to, że je stworzył i skazał na smutny los, na klęskę, i w ostateczności – niebyt.

Prof. K. Opałek

←40 - Brzeg, OdeSFa, 2022. Seria „FantaSFa: FantaStyczne Fascynacje”, nr 02.

JACEK „FRANCO” HORĘZGA

BARBARZYŃCA W OGRODACH[41] EPISTEME

CZ. I – OGRÓD PRAWDY

Antropologia kultury jest przygodą. Żeglugą poprzez przestrzeń rozpiętą w Nieskończoności znakowego uniwersum tekstów. Wyprawą w poszukiwaniu definicji Człowieka i uzasadnienia Jego egzystencjalnego bytu. Podróżą o tyle specyficzną, że jeszcze u swego zarania skazaną na syzyfowy kierat.

Doświadczony przez życie i przygotowany na owe poszukiwania Prawdy antropolog powinien być sceptykiem. Nie wyrusza bowiem na wyprawę ze śpiewem przesyconym radosnym optymizmem, płynącym z niezachwianej pewności rychłego dojścia do celu. Świadom dynamiki zmian determinujących proces semiozy, świadom mechanizmów zapominania, redefiniowania i powstawania znaczeń, świadom ciągłych przewartościowań, zachodzących w relacjach pomiędzy rozpędzającymi się nieustannie w zderzaczu kulturowych hadronów – memami (cząsteczkami kulturowej informacji), musi wiedzieć, że póki owe procesy trwają (a trwać będą niewątpliwie do kresu ludzkiego bytu), Prawda pozostanie poza możliwością ostatecznego uchwycenia. Samo bowiem Jej, to znaczy Prawdy owej, zdefiniowanie narażone przecież jest na szereg wyszczególnionych wyżej czynników sprawiających, że rzeczy, a nawet (o zgrozo!) idee, rysują się formami o nieostrych, nie doprecyzowanych konturach. I nie chodzi tu raczej o świadomość istnienia owych zagrożeń, ile o klarowne i stanowcze postawienie samego siebie (badacza) wobec specyfiki mechanizmu, którego istotą jest Zmiana. Nowe znaki wprowadzane są do semiotycznego uniwersum poprzez nowe wydarzenia i fakty (także te medialne), gdzie są definiowane przez stare znaki, powiększając tym samym zbiór o kolejne znaki. I tak co dzień. Co noc. Z godziny na godzinę. Z minuty na minutę. Zdefiniowanie zatem przestaje być możliwe i staje się DEFINIOWANIEM. Procesem ciągłym. Nieustannym, powtórnym stwarzaniem świata na nowo, raz za razem, w syzyfowej pogoni za Prawdą.

Antropolog kultury szuka tedy ciągle i nieustannie. Bowiem ciągle i nieustannie swoją konsystencję zmienia obiekt jego badań. Deformując się zresztą już pod samą presją faktu ujmowania go w pole badawcze. Natura Prawdy zmienia się, zanim badacz zdąży dotrzeć do jej aktualnego jądra. Antropolog zatem kroczy z tobołkiem na poły przypadkowo dobranych narzędzi, wzorem bohatera rysunkowych przygód dla dzieci – Koziołka Matołka: wędruje „biedaczysko, by po całym szukać świecie tego, co jest bardzo blisko”. Ujmując problem jeszcze inaczej, za pomocą kolejnego tekstu kultury (jakim niewątpliwie jest żart), antropolog bierze udział w grze, zwanej Kołem Fortuny. Fortuna jest „koło”. Obok badacza. Nigdy w jego „posiadaniu”

Opisany stan rzeczy nie powinien jednak trwożyć i zniechęcać. Zrozumienie mechaniki zmiany, świadome (czy też nieświadome) wyzwolenie umysłu od ograniczeń narzuconych przez konstrukty zmuszające myśli do wędrówek ścieżkami wytyczonymi przez modele statyczne, hermetyczne, zamknięte czy też skończone, sprawi (a przynajmniej sprawić powinno), że oto rozważania o naturze rzeczywistości, o Prawdzie, o Człowieku przestaną „biec” jakimś „torem” czy też „schematem”. Prawda zacznie się jawić w gwałtownych rozbłyskach „supernowych”. Obiektów, eksplodujących pod naporem krzyżowego ognia strumieni semantycznych, kolejnymi miriadami nowych ciągów. Umysł „an-TROP-iciela” nie może wtedy spocząć na jednym, wybranym rozbłysku. Metafora obserwowania materii Wszechświata za pomocą zmysłu wzroku jest tutaj szczególnie pomocna. Należy posiąść DAR spoglądania na rzeczy takimi, jakimi one „dzieją się” wokół obserwatora. Jako nieskończony konglomerat reakcji, dziejących się jednocześnie. I nieustannie.

Koniecznym jest również zrozumienie swego rodzaju dychotomii poznawczej. Antropolog zmuszony jest pojmować Prawdę jako obserwator uczestniczący. Zanurzony „po same uszy” w Prawdzie. I jednocześnie do tej dziejącej się Prawdy, do owej ciągle stającej się na nowo Prawdy, redefiniującej samą siebie i rzeczywistość wokół swojej osi (i wokół osi badacza) Prawdy – zdystansowany.

I chyba tylko w ten sposób antropolog może Prawdę „posiąść”. Bowiem Prawda Antropologa Kultury jest „prawdą dyskursów”. Powstaje w polu krzyżowego ognia zderzeń strumieni semiotycznych (czy też semantycznych). Negocjacji i walki. Zapominania i wypierania jednych znaczeń przez inne.

Jeśli tego nie zrozumiesz, „nie będziesz uprawiał Ogrodu”.

16-29 X 2014 (Refleksy „na marginesie” „semiotycznego mechanizmu kultury” oraz z wycieczki do Galerii Sztuki)

←41 - Tytuł oczywiście inspirowany Herbertem.

KATARZYNA OPHELIA KOĆMA

RECENZJA „PODZIEMIA VENISS”

Jeff VanderMeer, „Podziemia Veniss”, przeł. Grzegorz Komerski, seria: Uczta Wyobraźni, MAG 2009.

VanderMeer serwuje nie tylko ucztę wyobraźni, lecz nade wszystko szaleństwa, onirycznego zjazdu w czeluście koszmaru, przy których Inferno Dantego zdaje się igraszką, wręcz przedsionkiem raju.

Oto Veniss, planeta, w której to, co najważniejsze, kryje się pod powierzchnią, w kręgach zaludnionych postaciami, o których nie śnił nawet Bosch.

Śnienie zresztą stanie się tu leitmotivem, wokół którego kręci się życie Nicoli i Nicholasa, bliźniaków połączonych w sposób mistyczny, przenikający niejeden świat, oraz podążającego ich tropem Shadracha, ukochanego kobiety.

Każda z postaci podejmuje własny quest, próbując dostać się do Quena, hybrydycznego Boga, ulepionego z części ciał potworów. Veniss bowiem zaludniają stworzenia inżynierii genetycznej, a ich kreacja należy do jednych z podstawowych zabaw i zarazem form sztuki.

Jednak to podróż Shadracha, który pragnie odzyskać Nicolę, okazuje się najbardziej spektakularna. Przyjmuje rolę Wergilego, za przewodnika mając głowę surykatki (stworzenia służebne o zdolnościach poznawczych zbliżonych do ludzi, które poznajemy w przededniu rewolucji), nazwanej Janem Chrzcicielem.

odobnych nawiązań o charakterze religijnym, literackim i mitologicznym przewija się przez tę kruciuchną powieść ogrom. Warstwy podzielnego na kręgi molocha-lewiatana, przywodzące na myśl fabryki i obozy zagłady, w których grasują handlarze organów, współistnieją bowiem z warstwami filozoficznymi, palimpsestowością kulturową oraz uniwersalnymi refleksjami nad naturą moralną i przyszłością ludzkiego gatunku.

To nie jest ponura dystopia, to wszechogarniający Szeol, w którym nigdy nie będzie zbawienia.

Katarzyna Ophelia Koćma

Zapis z dnia 18 stycznia 2023 roku.

ADRIANNA BIEŁOWIEC

RECENZJA „CHCIEJ MNIE ZAWSZE”

„Chciej mnie zawsze” to debiutancka powieść Jakuba Turkiewicza napisana parę lat temu, a wydana w 2021.

Tematyka: kopiowanie jaźni na nośniki danych i tego skutki, inwigilacja społeczeństwa i jego ujednolicenie, toksyczność mediów oraz reklam, oszustwa, nieczułość ludzka na cierpienie innych (ukazane pod postacią show), gdybania na temat istoty ludzkiej i duszy.

Widziałam w zeszłym roku w sieci reklamę tej książki i zwróciła moją uwagę ze względu na kombinację okładka + tytuł. Dużo czerwonego koloru na przedzie, grafika kojarząca się z tęsknotą czy wspomnieniami (odtwarzanie hologramu; z początku myślałam, że to kobieta, ale oglądałam obrazek w małej rozdzielczości) – od razu przywiodły na myśl romans science fiction w stylu „Pasażerów” czy „Zakochanych odwróconych”.

Książka z narracją pierwszoosobową romansem jednak nie jest, choć nie brakuje w niej motywów związanych z miłością, zwłaszcza w końcówce. Fabułę można podzielić na cztery części, gdzie na prowadzenie wychodzi kryminał oraz fantastyka socjologiczna. Pewien znany detektyw z XX wieku, Kerol, zostaje sklonowany po dziesięciu stuleciach i „odradza się” na pokładzie jednego z wielopokoleniowych promów, które na wzór ławicy ryb, choć różnych gatunków, zmierzają przez przestrzeń kosmiczną ku nowej Ziemi. Z początku zadanie detektywa wydaje się proste – jako że ma inny sposób myślenia niż pasażerowie, także ciało dokładnie takie samo jak w oryginale, czyli nieosłabione od życia w kosmosie, oficer „Szczupaka” zleca mu odkrycie prawdziwej przyczyny śmierci pewnego kapitana, który wyleciał przez iluminator.

Początkowo fabuła przebiega jak typowy kryminał, czyli Kerol chodzi od osoby do osoby i z nimi rozmawia, obserwuje otoczenie, poznaje normy rządzone nową dla niego rzeczywistością. W toku przyjmuje jeszcze jedno śledztwo, prywatne. Z czasem wpada w coraz większe tarapaty, a jego życie staje się zagrożone. Powieść przyjmuje wówczas charakter akcji i dystopii, choć początkowo wydawała się solarpunkowa, gdzie wszystko działało idealnie, a ludzie byli szczęśliwi.

Mimo że książka porusza poważniejsze tematy, jest bardzo lekka w odbiorze ze względu na prosty język autora (od razu można poznać, że to debiut), nie brakuje w niej także komizmu. Nawiązuje do literatury Pana Zajdla, jak i ogólnie powieści z lat 60–80 czy filmów z tamtego okresu. Gdybym dostała plik bez informacji, byłabym pewna, że tekst napisano parę dziesięcioleci temu. Wszystkie elementy (może poza pewnym opowiadaniem, ale o tym później) będą doskonale znane każdemu miłośnikowi sf, zostały bowiem wielokrotnie wykorzystane już przez innych autorów. Tak więc bronią w książce jest blaster z „Gwiezdnych Wojen” strzelający „kolorowymi kreseczkami”, jeden z robotów lubi nosić marynarkę niby Johnny 5, a wytresowane społeczeństwo spędza dnie na przyjemnościach rodem z „Łowcy androidów”. Odbieram tę pozycję jako hołd ku starym dziełom. Książkę z powodzeniem mogłaby czytać osoba, która nigdy z sf nie miała do czynienia, bo najtrudniejsze słowa, na jakie się natknie, to „statek”, „robot” czy „broń długa”.

Co do fabuły, brakowało jej przynajmniej stu stron na rozwinięcie wątków. Niektóre pojawiały się lawinowo, a do tego zostały skrócone, że nie było wiadomo, z czego się wzięły (na przykład robot i Praxida). Główna zagadka kryminalna niestety została spalona już na początku (w długim dialogu z jednym z bohaterów), że było wiadomo, o co może we wszystkim chodzić. Ogólnie wszystkie odsłonięte karty nie wynikły ze śledztwa i umiejętności Kerola, który przecież miał być tak dobry, że aż go przywrócono do życia, ale czystych przypadków, wręcz błędów popełnianych przez detektywa. Parę kwestii pozostaje do interpretacji czytelnika, bo nie zostały do końca wyjaśnione. Chyba że będzie kolejna część powieści.

Nie przypadły mi do gustu długie opisy, zwłaszcza otoczenia czy garderoby. Kiedy akcja wydawała się rozwijać, ucinały ją skutecznie wstawki filozoficzne na temat egzystencji ludzkiej czy sztucznej inteligencji, także retrospekcje albo opisy przyzwyczajeń bohaterów. Był nawet opis na pół strony na temat plucia na podłogę. Humor niestety do mnie nie trafił. Wszyscy bohaterowie powieści są dorośli, a żarty mają infantylne. A dysonans kulturowy: człowiek z XX wieku vs człowiek z XXX wieku, można by naprawdę świetnie wyeksploatować.

Najbardziej z książki podobało mi się opowiadanie. Tekst w tekście, co jest dla mnie nowością. Było genialne, nie dało się od niego oderwać. Jedynie zakończenie mogłoby być inne.

Z bohaterów numer jeden to zdecydowanie robot Kerola, V4-AP, bardzo sympatyczny, choć czasem za dużo mówił, niczym C3PO, czym drażnił i czytelnika, i bohaterów.

O korekcie i redakcji wypowiadać się nie będę. Ogólnie powiem, że tekst wymaga na obu polach jeszcze poprawek.

Ogólne wrażenia. Nieźle się czyta, najlepsza zabawa rozpoczyna się dziewięćdziesiąt stron przed końcem powieści. W tej części nie mogłam oderwać się od lektury. Nużyły mnie jednak w całej książce wstawki filozoficzne, były bowiem za długie i z zasady nic nie wnosiły do historii. Ale to kwestia subiektywna.

Dla kogo jest „Chciej mnie zawsze”? Osób raczkujących w sf, które chciałyby poczytać coś współczesnego, ale jednocześnie napisanego w charakterze retro, jak i czytelników szukających lekkiej rozrywki, w której jest więcej rozmów i rozmyślań, niż strzelanin i ucieczek.

Przyjemny debiut.

Tytuł: Chciej mnie zawsze

Autor: Jakub Turkiewicz

Wydawnictwo: OdeSFa

Data wydania: 01 grudnia 2021

ISBN: 9788396241221

Liczba stron: 414

Kategoria: science fiction

Język oryginału: polski

Oprawa: kartonowa ze skrzydełkami

Wkład: klejony

Wymiary: 125 x 200

NASZE KSIĄŻKI, NASI AUTORZY I MY

EMMA POPIK

Emma Popik – gdańska pisarka, ma w swoim dorobku kilkadziesiąt tytułów: opowiadań i powieści, kilka kultowych przekładów, szereg wywiadów i tekstów publicystycznych. Swobodnie porusza się po różnych gatunkach. Największe sukcesy odniosła w dziedzinie utworów science fiction. Tom opowiadań „Tylko Ziemia” został uznany za najlepszą książkę tego gatunku roku 1986. Kolejne utwory sf to „Bramy strachu” (1996), „Genetyka bogów” (1999), „Plan” (2009). Drukowała również opowiadania sf w różnych czasopismach, jak „Fantastyka” i „Topos”.

Opowiadania sf tłumaczono na japoński, czeski i esperanto. „Nadejście Fortynbrasa” zamieszczono w japońskim czasopiśmie „Deux” w roku 1990 nr 8, „Krzak ciernisty w Grafication” 1990 nr 52, oba w tłumaczeniu Michiko Tsukady. Opowiadanie „Dziedzina” ukazało się w czasopiśmie „Sferoj” w roku 1994, pod tytułem „Heredejo”. Opowiadania „Nadejście Fortynbrasa” i „Szaman” ukazały się w czeskim czasopiśmie „Laser”.

Z przyjemnością pisze utwory sensacyjne, jak „Raport” (1988), jest to powieść oparta na wydarzeniu z okolic Gdańska, „Zbrodnia w wyższych sferach” (2019) czy „Tysiąc dni, historia niebezpiecznej miłości”.

Wydała dwie książki dla dzieci: „Tajemnice Emilki” (2014), powieść zachęcająca do opieki nad zwierzętami, oraz „Wejście do baśni” (2004), przetłumaczone na japoński przez Krystynę Hirayama. Baśni poświęcono wystawę na Uniwersytecie Miyagi w Sendai.

„Złota ćma” (2014) i „Królowa Salwatora” (2019) to książki sensacyjne związane z Gdańskiem, mówiące o godności miasta i kształtowaniu się postaw obywatelskich.

„Złota ćma” została przetłumaczona na angielski i wydana przez Royal Hawaiian Press jako „The Golden Moth”.

Wydała tomik poezji „Wrzące powietrze” (1994). Niemal wszystkie jej książki zostały opublikowane w postaci audio- i ebooków przez wydawnictwo Saga Egmont z Kopenhagi i są rozpowszechniane tam, gdzie dociera Internet.

Zajmowała się dziennikarstwem. Przetłumaczyła sześć książek z języka angielskiego. W przygotowaniu ma następne książki.

Wydawnictwo OdeSFa planuje wydać wybór prac Autorki w serii Szamani Fantastyki, w ramach podcyklu Antologie Osobiste. Pod numerem 7 ukaże się wybór pt. „Szaman”, pod numerem 9 – „Szamanka”. Trzeci tom, planowany w drugiej dziesiątce serii, nosi roboczy tytuł „Nadejście Fortynbrasa”.

W 2023 roku planujemy także powieścią „Cyklop” Emmy Popik otworzyć nową serię tematyczną naszego wydawnictwa: „poStFa – PoStapokaliptyczna Fantastyka”. Inauguracja powinna nastąpić w pierwszej połowie roku. W kolejnych tomach serii ukażą się m.in. „Z jak Zło” Sławomira Nieściura i „Cień nadziei” naszej autorki i jednocześnie sekretarz redakcji - Luizy „Evivy” Dobrzyńskiej”.

Emma Popik towarzyszyła „Fantastyce” i „Nowej Fantastyce” od szóstego numeru. W marcu 1983 roku ukazało się jej opowiadanie „Mistrz”, które wyznaczało nowe kierunki polskiej SF. Chodziło o prozę z ambicjami przede wszystkim artystycznymi, a nie prognostycznymi, pełną psychologicznych niuansów, pokazującą egzotyczne światy poddane dziwnym przemianom i rytuałom, a opisane z pozycji feministycznych i ekologicznych. Było to mroczne, okrutne, ale też po literacku piękne. Podobnie pomyślana nowoczesna polska fantasy (Sapkowski, Białołęcka, Brzezińska), horror (Grzędowicz, Orbitowski), fantastyka religijna (Dukaj, Sobota, Huberath) oraz feministyczna (Kossakowska, Tokarczuk) – narodziły się kilka i kilkanaście lat później.

Maciej Parowski

Autorka uważa, że pisarstwo jest posłannictwem, szczególnego rodzaju służbą dla człowieka, z tego więc względu pisze o tym, co jest dla niej ważne. I choć jest to fantastyka naukowa, mówi o sprawach aktualnych, dziejących się teraz, na naszych oczach. Ma umiejętność wyczuwania głębokich i podskórnych trendów, które są dla wielu niewidoczne, a po pewnym czasie wybuchają z wielką siłą. Tak jest choćby w opowiadaniu „Telerodzinka”, zamieszczonym w jej pierwszej książce „Tylko Ziemia”. Motyw w nim opisany ujawnił się jako ekshibicjonistyczna zabawa znana jako Big Brother oraz jej kolejne warianty, coraz bardziej podglądające życie osobiste człowieka.

Za: Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Gdańsku

Emma Popik ukończyła filologię polską na Uniwersytecie Gdańskim. Była nauczycielką szkoły podstawowej i średniej, asystentką w Wyższej Szkole Nauczycielskiej w Bydgoszczy. Redaktorka w Wydawnictwie Instytutu Morskiego. Członek amerykańskiego stowarzyszenia Mutual UFO Net-work. Autorka wielu artykułów na temat Niezidentyfikowanych Obiektów Latających, zamieszczanych w periodykach Stanów Zjednoczonych, Finlandii, Anglii i Chin.

Jako autorka fantastyki naukowej debiutowała pod nazwiskiem Emma Popiss na łamach „Fantastyki” opowiadaniem „Mistrz” (1983, nr 3). Swoje teksty zamieszczała również w „Przeglądzie Technicznym” i „Almanachu Literackim Młodych” (Iskry, W nr 4). W 1986 ukazał się jej zbiór opowiadań „Tylko Ziemia” […].

Opowiadania Emmy Popik dość luźno łączą się z konwencją SF. W swoich metafizycznych, katastroficznych obrazach, będących świadectwem rozprzęgnięcia struktury starego świata, autorka poszukuje nowych wartości, jednocześnie odwołuje się do mitologii, szamanizmu, klasycznych wątków kulturowych, operując wizjami na styku nauki i transcendencji.

Za: Encyklopedia Fantastyki

W książce krytycznej „Czas fantastyki” (1990) Maciej Parowski tak podsumowuje to pisarstwo: Czytając Popik, doznajemy tego szczególnego zadowolenia, jakiego dostarcza rzecz niechby ponura, ale konsekwentna i dobrze zrobiona. W wydanej 20 lat później pracy „Małpy Pana Boga. Słowa” podobnie pozytywnie sumuje Parowski literacką robotę Emmy oraz najciekawszych autorek i autorów z jej pokolenia: Fantastyka nie jest już spetryfikowaną, rozpoznawalną na pierwszy rzut oka konwencją. Projektuje przyszłość, reinterpretuje przeszłość, bawi się w eksperyment literacki, podsuwa rzeczywistości zwierciadła gorzkiej alegorii. Zaczyna mówić artystycznym językiem o człowieczym losie i powinności, o Bogu i diable, o władzy. Jest wreszcie głosem w obronie słabych i okaleczonych (także nienarodzonych). Zyskuje to wszystko naprawdę znakomity kształt artystyczny w opowiadaniach i powieściach Marka Huberatha, Krzysztofa Kochańskiego, Marka Oramusa, Jacka Inglota, Grażyny Lasoń, Emmy Popik. Tę ocenę autor z radością powtarza w przypadku tomu opowiadań „Trzeci cycek”.

Za: Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Gdańsku

Kto wymyślił sekretny „Plan” i jakimi metodami zmusił ludzi, by go realizowali? Czy człowiek padnie ofiarą własnych wynalazków i na zawsze utraci kontakt z naturą? Czy nasz system społeczny doprowadzi w przyszłości do uprzedmiotowienia ludzi, którzy zostaną podporządkowani bezdusznym procedurom, a ich los będzie zależeć od wszechwładnych urzędników? Czy zostaną podzieleni na pełnowartościowych i tych, co nie mają nawet prawa do człowieczeństwa? Kim naprawdę jesteśmy i dokąd zmierzamy? Emma Popik w swoich opowiadaniach ostrzega przed pułapkami, w jakie może wpaść nasza cywilizacja. A wszystko jest opisane z perspektywy dramatycznych przeżyć konkretnych osób z przyszłości postindustrialnej.

Od Wydawcy. Z okładki książki „Plan”.

Światy z opowiadań Emmy Popik budzą lęk. Człowiek sprowadzony jest w nich do roli trybu w machinie. System decyduje, jak osobnik ma żyć, kochać, grzeszyć, odbywać pokutę. Rodzi się pytanie: skąd ten strach, skąd wypływa poczucie zagrożenia? Zdumiewające, biorąc pod uwagę, że to opowiadania z gatunku science fiction, czyli pozornie nie mające nic wspólnego z prawdziwym życiem. Czy na pewno? Czy trzeci cycek z tytułowego opowiadania nie może wyrosnąć każdemu, skoro nawet środki chemiczne są inteligentne? I nagle wraz z tą niechcianą naroślą zmienia się nasze postrzeganie rzeczywistości, my się zmieniany, a raczej szerzej otwieramy oczy, widząc więcej, dalej, jaśniej. Naraz dostrzegamy, że nie jesteśmy trybem, ale jednostką, której odebrano wolną wolę, marzenia, tożsamość, szansę. Kto lub co jest tym bezlitosnym manipulatorem? Jak z nim walczyć? Czy w ogóle się da? I czy musi to być walka na śmierć i życie? A może wystarczy jedna buntownicza myśl…?

Za: Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Gdańsku

Mało jest w fantastyce (nie tylko polskiej) autorek tak wszechstronnych, obdarzonych tak wnikliwym zmysłem obserwacji, umiejętnością budowania opowieści, zdolnością głęboko humanistycznej, celnej obserwacji i lekkością (wcale nie banalnej) analizy losu człowieczego na poziomie indywidualnym, grupowym i społecznym.

Opowiadania Emmy z debiutanckiego zbioru „Tylko Ziemia” to dla mnie kanon polskiej fantastyki (jedno z nich przedrukowywałem w RF2020), a obserwacje dotyczące społeczności, rodziny, życia publicznego czy mechanizmów rządzących tymi zjawiskami są obecnie przykro aktualne.

A przy tym napisane biegle i osnute wokół fabuł, które ma się ochotę czytać.

Im dalej w jej twórczości, tym bardziej potwierdza swoją pozycję autorki utalentowanej, ciekawej, sięgającej po nieoczywiste zagadnienia, środki i pomysły.

Jeśli jest jakaś królowa polskiej fantastyki, to z całym szacunkiem dla reszty moich koleżanek po piórze – jest nią właśnie Emma Popik.

Panie i panowie, oklaski!

Bartek Biedrzycki, 23 marca 2023

FRAGMENT OPOWIADANIA „DEPOZYT”

Dowódca zniknął. W mroku podeszli do miejsca, gdzie jeszcze przed chwilą majaczyła jego sylwetka. Zauważyli czarny otwór, sięgając w głąb. Ze strachem pomyśleli, że już nie żyje. Jeszcze przed chwilą stał przecież oparty o ścianę, widocznie podłoga się pod nim zapadła. Być może od wstrząsów, spowodowanych ciężkimi uderzeniami. Wysupłali więc z kieszeni latarki, wierząc, że oszczędziły w sobie jeszcze trochę energii. Nie było już powodu, by ją oszczędzać.

– Widzisz coś?

– Jak on tam wpadł, Trzeci?

– Nie mam pojęcia, jakaś zapadnia. Nie wiem, gdzie jesteśmy, wszędzie gruzy, ale po czym?

– Skieruj promień światła w otwór, tu, w tę stronę. To tędy uchodziło powietrze.

– Pierwszy! – zawołał Trzeci, pochylając się nad szybem. – Żyjesz? Ale byliśmy podli – mówił, obróciwszy głowę ku Drugiemu. – Chronił nasze marzenia, a my…

– Słuchaj, Trzeci, to chyba jęk – domyślał się Drugi, pochylony nad ciemnym otworem.

– Trzeba zejść, ratować.

– Ubezpieczaj mnie, Trzeci, jak zejdę, to cię wciągnę.

– Drugi? – zawołał ze strachem Trzeci, gdy głowa kolegi zniknęła w dziurze. – Jesteś tam, Drugi? Odezwij się!

– Tu jest wielka, jasna pieczara, zaniemówiłem z wrażenia.

– A co z Pierwszym? – krzyczał ten, który wciąż pozostawał u góry, w ciemności.

– Pierwszemu nic się nie stało.

– Dlaczego więc jęczał? – denerwował się Trzeci, wciąż zaglądając w dół.

– Zejdź, to zrozumiesz – odkrzyknął z dołu wesoło Drugi. – Wskakuj, schwytam cię.

– Drugi, co mam zrobić z naszym obrazem? – pytał Trzeci, wciąż nieprzekonany.

– Ważne jest to, co nosisz w sobie! – odkrzyknięto z dołu.

– Ta, ale bez tego rulonu nie mielibyśmy w sobie nic. Nie, ja nie mogę go zostawić, nosiłem przez całe życie.

– Chodź szybko, bo znikają – odkrzyknął Drugi. Nie słysząc jednakże odpowiedzi Trzeciego, dodał: – Wsuń rulon w otwór, spadnie prosto na nasze ręce, i skocz, zanim znikną.

– Co to jest? – szepnął zdziwiony Trzeci, kiedy się znalazł na dole. – Jakie echo, wielka jasna pieczara, a co na ścianach!

– Obrazy – odpowiedział Drugi.

– Malowidła na tynku – wyjaśnił dowódca, siedzący na kamieniu.

– Jakie piękne – szeptał Trzeci, obracając się w kółko. – Kobiety różowe, brzoskwiniowe siedzą, uśmiechają się, ile kwiatów, wygięte płatki, ptaki z kolorowymi ogonami. Wydaje się, że od tego widoku bije świeże powietrze – wziął głęboki oddech.

– Cholera – klął Drugi z zachwytu. – Nie wiedziałem, że coś takiego można namalować.

– Piękny był świat – dowódca oddychał głęboko po raz pierwszy od wielu lat, wciągając do płuc powietrze bez dymu. – Musimy powiedzieć innym, odnaleźć miejsce, gdzie nie ma obozów ani wrogów. Chodźcie, szybko!

– Drugi, popatrz! – krzyknął Trzeci. – Obrazy znikają: kobietom już zbladły twarze, ptaki tracą skrzydła i kolorowe ogony, a co się dzieje z kwiatami!

– Blakną – powiedział cicho Trzeci.

FRAGMENT OPOWIADANIA „MOST”

Spojrzał na swoje ręce i nogi. Nadal był sobą, ale skrzynki i materace, a nawet most, zniknęły. Pomyślał, że wystarczy zrobić krok do tyłu i znajdzie się w tym samym, co poprzednio, miejscu. Cofnął się, przestrzeń otaczała go nadal. Pobiegł kilka kroków do przodu, potem skoczył w bok, w każdym miejscu otaczały go ciemne strony. Chodził wokoło z wyciągniętymi ramionami, nie natrafił jednak na żadną przeszkodę.

Dotykał co chwilę piersi i ramion, by się przekonać, że nadal pozostaje sobą. Potem ruszył biegiem, ale w jakąkolwiek stronę zaniosły go nogi, wszędzie było tak samo. W głowie mu huczało, przed oczami latały srebrne punkty. Musiało to trwać bardzo długo, gdyż nogi zrobiły się miękkie i upadł wyczerpany. Nie miał siły się podnieść, przygniatało go wyczerpanie i strach. Czy już nigdy się nie wydostanie z tego miejsca? Gdzie właściwie jest i co to wszystko znaczy?

Kiedy nieco doszedł do sił, zaczął krzyczeć na całe gardło.

– Magot! Koledzy! Ratunku! Tu jestem!

Nikt nie odpowiadał. Zamilkłszy, długo nasłuchiwał, potem utracił nadzieję. Przewróciwszy się do przodu, otoczył głowę ramionami i przestał myśleć. Jego umysł wypełniała czarna wata. Po pewnym czasie zapomniał nawet, że jest sobą i odniósł wrażenie, że widzi jakieś obrazy. Bał się podnieść powieki, by nie zniknęły. Nie oglądał ich jednak oczami. Pojawiały się jako kształty bez konturów. Wydawało mu się, że leży na placu, wokół którego znajduje się tłum osób. Wszyscy mu się przyglądają. Nie są ludźmi, mimo to czuje, że się na nim zawiedli. Po pewnym czasie jego myśl sformowała się w zdania.

– Zapewniam, że jest autentyczny.

– Został przebadany.

Nie mówił tego do siebie ani nie odbierał tej rozmowy słuchem, głos dobiegał z zewnątrz. Kiedy zaczął się zastanawiać, co to znaczy i próbował znaleźć odpowiedź, głosy umilkły i znowu poczuł otaczającą go ciemność.

Popadł w rozpacz i nie pragnął niczego, ale potem zaczął myśleć o Magot, swoim domu pod mostem i o kolegach. Czuł się tam taki szczęśliwy. Żałował pięknych poranków, kiedy budził go warkot samochodów i stukot kroków ludzi spieszących do pracy. Czasami most drżał, gdy przejeżdżała po nim ciężarówka wyładowana towarami dostarczanymi do sklepów. Nawet mu się przez chwilę wydawało, że słyszy warkot silników. Przed dziewiątą dzieci biegły do szkoły, kobiety szły po zakupy, rozmawiając. Słuchał ich rozmów i szurgotu pantofli. Piękne były popołudnia, gdy się rzucało z rozmachem karty na skrzynkę i zgarniało monety. Strzelały otwierane puszki piwa. Z żalem wyobraził sobie wszystko w szczegółach: drewno skrzynek, kolor i fakturę szmat na materacach, pudełka walające się na bruku i psy ogryzające kości. Nagle odniósł wrażenie, że naprawdę to słyszy: kroki i samochody, śmiechy dzieci i plotki kobiet.

Już chciał się poderwać i krzyknąć: „Tu jestem!”, lecz wrażenie było tak piękne, że bał się je spłoszyć.

„To złudzenie”, pomyślał.

Ale głosy nie milkły, przeciwnie, stały się głośniejsze, już słyszał kumpli licytujących w kartach. Kiedy skończyli, zaczęli się rozchodzić. Brzmiały ostatnie pogawędki przed snem.

Zastanawiał się, co robi Magot, czy czeka na niego, złoszcząc się jak zazwyczaj, czy po prostu zasnęła, nie martwiąc się, pewna, że wróci, bo nie ma lepszego miejsca na świecie.

Leżał długo w milczeniu, wyobrażając sobie, że jest pod mostem, wśród bliskich i drogich. Pod palcami czuł szorstki brezent materaca. Poruszył ręką, by go pogłaskać i potrącił puszkę po piwie, aż zabrzęczała.

Podniósł gwałtownie głowę i się rozejrzał. Był u siebie!

FRAGMENT OPOWIADANIA „PALIMPSET”

Już w szkole udało mu się nazwać swój stan: był wyizolowany z całości. Wtedy nie wiedział jednak, z jakiego powodu. Nie dostrzegał w sobie żadnej winy, uważał, że jest przeciętny i tacy jak wszyscy. Niczym się nie wyróżniał, nikomu więc nie zagrażał, powinien być lubiany. Było odwrotnie, chociaż nie doznawał szczególnej wrogości, oprócz chłopaków z lat dziecinnych, traktowano go tak, jakby w ogóle nie istniał, lecz był czymś w rodzaju wydrążonego miejsca w przestrzeni. Na jego drodze leżały co krok kamienie, nie potykał się o nie, ale bardzo utrudniały mu życie. Dopiero dzisiejszej nocy zrozumiał, że jest banitą, został wyrzucony ze swojej społeczności. Ta izolacja przeniosła się na to życie. Błąkał się, odbijał od jednego ramienia do drugiego, odpychany, niegodny ludzkiego spojrzenia. Wiedział, dlaczego matka tak się zachowuje, wciąż źle go traktując, wrzeszcząc i utrudniając mu każdą chwilę. Rozumiał, dlaczego miał tak okropne dzieciństwo, z jakiego powodu był bity i czemu przyciągał do siebie najgorszych nauczycieli.

Tylko niedawno spotkała go chwila szczęścia. Wracał do domu późną nocą, gdyż udało mu się znaleźć pracę w magazynie sklepu. Panowała bezchmurna pogoda. Podniósł głowę i zobaczył niebo usiane gwiazdami. Jakże było ich wiele, wisiały jedna obok drugiej i bardzo mocno świeciły. Zachwyciło go piękno tej granatowej kopuły i ten blask, doznał wrażenia ogromu. I chociaż do nieba było tak bardzo daleko i nie znał nawet nazw, poczuł z nimi silną więź. Stał z podniesioną głową, czując, że jest gdzieś indziej. Dopiero pod długiej chwili zauważył, że nieopodal stoi grupa ludzi i tak samo wpatruje się w niebo, niektórzy z nich nawet mieli lornetki. Nie zdecydował się do nich podejść, obawiając się, że się nie odezwą lub po prostu odejdą. Jednak to oni do niego podeszli, zrobili kilka kroków, pokonując odległość, idąc, milczeli. Tak samo bez słowa stanęli obok niego, a właściwie otoczyli go, starając się jednak go nie dotykać. Odniósł wrażenie, że nie czynią tego z odrazy lub niechęci, lecz z szacunku czy może nawet podziwu.

Wreszcie się odezwał jeden z nich, starszy, wysoki mężczyzna, którego uznał za przywódcę grupy.

– Bardzo ci dziękujemy, że pozwoliłeś nam stać w twoim pobliżu. Wiemy, kim jesteś. Nie wierzyliśmy, że właśnie nas to spotka, bo ludzie uważają nas za fantastów, my jednak wiemy swoje i teraz mamy dowód.

– Zostałeś zesłany – odezwała się jedna z kobiet. – A to jest dla nas wielka nadzieja.

– Nie jesteśmy sami na świecie – powiedziała inna. – Kosmos stał się ciepły, pulsuje życiem. Odczuwamy wielką radość.

– Kiedy powrócisz do swoich, powiedz im o nas, stworzymy kosmiczną rodzinę.

Nie mógł im wyznać prawdy. Jakże zawiódłby ich nadzieje, mówiąc, że Ziemia jest miejscem, gdzie został zesłany, by odbyć karę. Stał więc i milczał.

– A teraz odejdziemy – powiedział mężczyzna – żeby nie sprawiać ci kłopotu. Przyrzekamy, że nie będziemy podglądać, jak odlatujesz, tym bardziej, że chcemy cię zachować w pamięci takim, jakiego teraz widzimy.

I jakby na niewidzialny znak, wszyscy jednocześnie się odwrócili i zeszli ze wzgórza, żadne z nich nie powiedziało słowa. Kiedy znikli w ciemności, podniósł ramiona i tak stał chwilę, ale przecież nigdzie nie odleciał.

WOJCIECH JERZY BOGACZYK

ADAM PIETRASIEWICZ

Wojciech Jerzy Bogaczyk (ur. 11 lipca 1958 w Radomiu, zm. 16 lipca 2019) – polski historyk, polityk i publicysta, działacz opozycji demokratycznej w latach 80. XX wieku.

W październiku 1980 był współzałożycielem Niezależnego Zrzeszenia Studentów KUL i został wybrany do tymczasowych władz krajowych. Internowany w okresie od grudnia 1981 do grudnia 1982 w ośrodkach w Białołęce, Jaworzu i Darłówku. W 2001 został wyróżniony odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W 2006 uzyskał z IPN status osoby pokrzywdzonej. Był członkiem Stowarzyszenia Wolnego Słowa. Pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. 15 grudnia 2007 został odznaczony nadanym przez Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. W 2016 został przez prezydenta Andrzeja Dudę odznaczony Krzyżem Wolności i Solidarności.

Publikacje książkowe:

„Problematyka religijna w prasie wychodzącej poza zasięgiem cenzury w latach 1976–1980”, Lublin 1989.

„Bez (auto)cenzury. Z Wojciechem Bogaczykiem rozmawia Bartłomiej Noszczak”, Warszawa 2013.

„Powroty”, (współautor Adam Pietrasiewicz), Warszawa 2013.

Adam Pietrasiewicz (ur. 1958), obecnie urzędnik państwowy. Nie cierpi szufladkowania, więc odmawia jednoznacznej odpowiedzi na pytanie KIM JEST. W życiu zajmował się informatyką, dostępnością cyfrową, dziennikarstwem, tłumaczeniami, pisarstwem, kierowaniem firmą, był i księgowym. Prywatnie jest ojcem i dziadkiem.

Pisze, gdy go bierze potrzeba. Czasami mu to wychodzi lepiej, jak w przypadku „Powrotów”, które uważa za swoje najważniejsze dzieło. Zaczynał na początku lat 80. XX wieku tłumaczeniami opowiadań dla „Fantastyki”, a także publikacjami drobnych form SF w różnych tygodnikach i miesięcznikach.

W serii „Szamani Fantastyki” pod numerem 6 wznowimy poprawioną i przeredagowaną wersję „Powrotów”, a w jednym z kolejnych tomów – zmierzymy się z czymś na kształt antologii osobistej Adama Pietrasiewicza, w treści której spróbujemy przemycić niedokończoną, z powodu śmierci współautora, kontynuację tego dzieła.

OPIS I FRAGMENT „POWROTÓW”

„Bohater powieści, Piotr Zarzeczański, rówieśnik autorów, Warszawiak AD 2010, uzyskuje możliwości podróży w czasie dzięki cudownemu urządzeniu – przypominającemu lampę Aladyna – uzyskanemu od mieszkającego w Polsce Kurda, Asmana. To tak zwany „wracacz” – jego pojawieniu się na powieściowej scenie towarzyszy czytelniczy uśmiech pobłażania tylko przez chwilę. Zwłaszcza, że Polska, w której akcja startuje, jest trochę inna niż nasza – owszem, na skrzyżowaniu Jerozolimskich i Nowego Światu tkwi palma, ale stoi tam też pomnik marszałka Montgomery’ego. Nie zmienia się historii bez konsekwencji. Potem, kiedy Piotr wyruszy w wielokrotne wyprawy przez czas do historycznego świata w przededniu wojny, w sierpniu 1939 aż do jej finału w 1945 roku, czytelnika opuszcza uczucie wyższości, a gra toczy się o najwyższe stawki.”

Za: Narodowe Centrum Kultury

„…w „Powrotach” odmiany sojuszy dokonywane przy końcu sierpnia 1939 roku sprowadzają na Polskę głównie nieszczęścia, bo nie ma już dobrych wyjść…”.

Maciej Parowski

„Stanowisko zabitego przez sowieckiego snajpera porucznika Pfaffenhofen-Chłędowskiego pozostawało oficjalnie nieobsadzone. Sztab pułku odmówił oddelegowania nowego oficera łączności. Tłumaczył się brakami kadrowymi. Wśród kadry oficerskiej pociągu nie było nikogo, kto chciałby się podjąć funkcji wymagającej niebagatelnej wiedzy w zakresie łączności radiowej i telefonicznej. Łączność, w przypadku samodzielnej jednostki działającej zwykle z dala od wyższego dowództwa, jest kwestią kluczową. Utrzymanie jej jest absolutnie niezbędne. W szeregach obsady pociągu było kilku techników, ale żaden z nich nie był przygotowany do wzięcia odpowiedzialności za całość spraw.

Problem wakatu na stanowisku oficera łączności do pewnego stopnia rozwiązał się sam. Major Heinz von Medem, który wciąż pełnił funkcję obserwatora, widząc i rozumiejąc problem, przejął obowiązki poległego oficera. Miał wystarczające przygotowanie merytoryczne. Pracując przez kilka tygodni z porucznikiem Pfaffenhofenem-Chłędowskim poznał obowiązujące procedury.

Kapitan Cymborski, dowódca pociągu, mimo całej sympatii dla niemieckiego oficera, miał trudności z wydaniem zgody na przekazanie łączności w ręce nie-Polaka. Zadania, które miał do wykonania dowódca łączności w pociągu pancernym, zbyt często wiązały się z przekazywaniem informacji tajnych, a tu obcy oficer miał mieć do nich dostęp. Ale major von Medem zyskał sobie sympatię i zaufanie całej obsady pociągu i składu gospodarczego.

Von Medem zaproponował, że zajmie się organizacją pionu łączności i naprawami. Jego zastępcą zostanie szyfrant, kapral podchorąży Jan Szablewski. Będzie jedynym upoważnionym do dostępu do informacji poufnych i tajnych. Takie rozwiązanie zostało przyjęte. Do czasu objęcia funkcji przez polskiego oficera.

Dotychczasowa obsada pociągu pancernego „Pierwszy Marszałek” musiała przesiąść się na zdobyczny, sowiecki pociąg pancerny. Przyzwyczaiła się już do zmienionych, nieco bardziej spartańskich warunków, jakie mieli w nowych kwaterach na torach. Podstawowym problemem był potworny brud, wszechobecne pluskwy i wszy. Właściwie cała ruchoma zawartość pociągu i składu gospodarczego musiała zostać spalona. Polscy pancerniacy z niedowierzaniem patrzyli na ten spektakl, próbując sobie wyobrazić, jak sowieccy żołnierze byli w stanie wytrzymać w takich warunkach. Dość ponuro dyskusję wśród podoficerów podsumował świeżo promowany ze stopnia plutonowego sierżant Maciej Gawlikowski:

– Mnie się wydaje, że to wcale nie jest dobra prognoza dla nas. Dajemy im teraz w dupę. Uciekają, aż się kurzy, a my się cieszymy i gonimy. Ten pociąg jest dowodem na to, że nie jesteśmy w stanie znieść wielu rzeczy, które oni mogą. I jak przyjdzie co do czego, jak będzie ciężka zima, to zobaczycie – będziemy zamarzać, a oni będą się śmiać z mrozu. A jak w przyszłym roku przyjdą upały na ruskich stepach, też zobaczycie, kto będzie je lepiej znosił! Z obrzydzeniem odganiamy jedną pluskwę. Oni mieli całe gniazda tego świństwa w materacach. Jak przyjdą trudniejsze czasy, załatwią nas samą wytrzymałością! Zobaczycie, jeszcze wspomnicie moje słowa.

Przechodzący w pobliżu szef kompanii, starszy sierżant Wroński, którego imienia, poza dowódcą i kapelanem, nie znał chyba nikt – aż zagotował się ze złości.

– Ty, Gawlikowski! Co ty sobie wyobrażasz? Że jak dostałeś awans, to możesz defetyzm siać? Zamknij mordę. Gawlikowski, bo ja cię do raportu poślę, a tam już inaczej z tobą porozmawiają. Za sianie defetyzmu to proces jest krótki. Zaraz cię na nasyp wyprowadzą. A drużyną egzekucyjną ja tutaj dowodzę i nie zawaham się wydać rozkazu strzelania!

– Co pan, szefie… – Sierżant Gawlikowski był trochę zbity z tropu. – Szefie, tak gadam, to nie żaden defetyzm…

– Słyszałem, co mówiłeś, oni też słyszeli. Zamknij pysk, dobrze ci radzę, Gawlikowski!

– Szefie, no co pan?! – Jeden z plutonowych stanął w obronie kolegi. – My tu jesteśmy po to, by bolszewika bić. Nam żadne tam fetyzmy nie w głowach!

– Zamknijcie się, plutonowy. Skończcie palić te materace i dalej do sprzątania wagonów.

Szef odszedł, a reszta podoficerów, z nosami na kwintę, bez słowa pilnowała płonących pościeli i materaców. Ogień buchał wysoko jeszcze przez kilka godzin…”.

TOMASZ FIJAŁKOWSKI

Tomasz Fijałkowski o sobie:

„Antipolis” i „Sierpy Kronosa” to powieści będące hołdem, który składam żywiołom dwudziestowiecznej awangardy i polskiego romantyzmu. Siłom, które ukształtowały mnie jako twórcę i czytelnika. W kapryśnym, nieprzewidywalnym i drwiącym z przyzwyczajeń odbiorców „Antipolis” krzyżuję surrealizm z antycznym pogaństwem, śródziemnomorskie światło z  brudnym blaskiem ulicznych latarni. „Sierpy Kronosa” zaglądają przez ramię Mickiewiczowi siedzącemu w Dreźnie i rozwijają to, co nie chciało przejść Konradowi przez gardło w czasie „Wielkiej improwizacji”.

FRAGMENT „SIERPÓW KRONOSA”

Brama więzienia, skrzypiące żelazne podwoje, ogromne niczym paszcza bestii z oceanicznych otchłani, zaczęła się powoli otwierać. Najpierw z półmroku więziennego podwórca wyjechał na koniu policmajster i ruchem dłoni skinął na czekających rozkazów żołnierzy. Ci wymaszerowali, stukając obcasami na mokrym bruku i rozpychając karabinami milczący tłum, by utworzyć szpaler pomiędzy budynkiem więzienia a dziesięcioma więziennymi powozami. Czarne jak smoła pojazdy czekały na skazańców, którzy mieli być wywiezieni do kolonii karnych rozrzuconych w najodleglejszych miejscach Starego Świata.

Ilu z tych nieszczęśników trafi do kopalń srebra, gdzie w dusznych ciemnościach wykuwa się własne groby? Ile serc nie wytrzyma wiosłowania na wielorybniczych galerach? Czyja skóra pęknie pod batami nadzorców bawełnianych pól? Te pytania być może krążyły wśród stojących w milczeniu ludzi, którzy wiedzeni ciekawością, zgromadzili się, by przyjrzeć się skazańcom, których dosięgła sprawiedliwość Korony.

Przez dwa ostatnie miesiące miasto żyło procesem młodych studentów Akademii Teologicznej, których oskarżano o sprowadzenie na teren państwa katastrofy porównywalnej do znanych w krajach Południa trzęsień ziemi. Setki ofiar pogrzebanych pod gruzami zawalonych budynków. Całe miasteczka obrócone w dymiące stosy. Żyzne doliny rozorane niewidzialnymi potężnymi pazurami. Hektary królewskich lasów powalone tak, jakby tchnął w nie oddech pochodzący z Tamtego Świata.

Tak przynajmniej widzieli to dziennikarze i kronikarze, których zadaniem jest rzecz jasna wszystko ubarwiać, wyolbrzymiać i wypełniać wyobraźnią puste miejsca. To oni spekulowali, czy młodzi teolodzy byli po prostu głupi i na własną rękę uwolnili siły, których nie umieli okiełznać, czy też byli narzędziami w rękach wrogów państwa.

STANISŁAW KAROLEWSKI

Stanisław Karolewski – pierworodny syn Małgorzaty Królowej Balu i Ambrożego Kleksa, z którego brody urodził się we Wrocławiu. Z wykształcenia specjalista od piękna. Od kilkunastu lat wykonuje najlepszy zawód na świecie – jest antykwariuszem. Autor kilku opublikowanych książek m. in. „W piaskownicy światów. Epos wrocławski” (2009), autobiograficznych: bestsellerowego „Głodnego Anioła” (2010), w którym opisuje historię swojej walki z nowotworem, i „Szarlatańskich Wersetów” (2015), w którym pokazuje codzienność we wrocławskim Antykwariacie Szarlatan. Jego prozę cechuje dbałość o słowo, ironiczny humor oraz częste zaglądanie pod podszewkę rzeczywistości. Regularnie publikuje w „Formacie Literackim”. Należy do Stowarzyszenia Pisarzy Polskich i Klubu Literackich Dżentelmenów. W 2020 roku został stypendystą literackim Prezydenta Miasta Wrocławia.

CIEMNOŚĆ (FRAGMENT POWIEŚCI)

Bóg pisze swym Stworzeniem. Gdy wielbi kwiat jabłoni, Boże słowo go stwarza – na ziemi zakwita jabłoń. A najdoskonalszym dziełem Pana, kwintesencją stworzenia jest to, co zostało stworzone na końcu, właściwie już po Dziele Stworzenia – gdy Bóg wypoczął po trudach twórczych. Księga Genesis jasno to formułuje. Przez sześć dni stwarzał świat i Mężczyznę, a potem odpoczywał. Jednak gdy odpoczął, postanawia postawić kropkę nad „i”, wisienkę na torcie. I wtedy powołuje do życia Kobietę. I tworzy ją od głów do stóp.

Dlatego najdoskonalszym dziełem, ostatnim stworzonym przez Boga bezpośrednio, jest Kobieta, a konkretnie jej nogi i one są na szczycie Stworzenia. Dlatego wielbić ją to oddawać cześć Bogu Najwyższemu, Bogu Stwórcy, Logosowi właśnie. Każdy pocałunek, każda pieszczota, każda myśl o paznokciu nawet przybliżają nas do doskonałości. Do prawdy. I czyńmy to bez odrzucania plew, obcujmy z Boskim słowem bezpośrednio.

W latach 2021–2023 w serii Szamani Fantastyki wydawnictwo OdeSFa wydało/planuje wydać:

- „Gwiezdne Szczenię. Antologia osobista” Jacek Izworski (premiera 30 X 2022)

- „Chciej mnie zawsze” Jakub Turkiewicz (premiera 30 X 2021)

- „Mitologie. T.1 – Inqusitor” (wersja rozszerzona plus opowiadania i publicystyka) Jacek Inglot (premiera 15 V 2022)

- „Dusza” (wersja poprawiona i rozszerzona) Luiza „Eviva” Dobrzyńska (premiera 30 IV 2022)

- „Antipolis” Tomasz Fijałkowski

- „Powroty” (wersja poprawiona) Adam Pietrasiewicz (premiera 22 XII 2022)

- „Antologia osobista. T.1 – Szaman” (opowiadania starsze i nowe, publicystyka) Emma Popik

- „Ciemność” Stanisław Karolewski

- „Antologia osobista. T.2 – Szamanka” (opowiadania nowe i starsze, publicystyka) Emma Popik

- „Quietus” Jacek Inglot

- „Poza światem. Nierealna rzeczywistość” Henryk Tur

- „Kawalkada” - Luiza „Eviva” Dobrzyńska (cykl „Legendy Przyszłości, t. II)

- Antologia „Szczęśliwa i Fantastyczna – Trzynaście Przykazań” (tytuł roboczy)

- Tomasz Fijałkowski – „Sierpy Kronosa” (kontynuacja „Antipolis”)

W serii „FantaSFa – FantaStyczne Fascynacje”:

- „POL TREK: W imieniu Rzeczypospolitej” Luiza Dobrzyńska (premiera 30 IV 2022)

- „Córka Azrai” Oksana Usenko (18 XII 2022)

Seria „poStFa – poStapokaliptyczna Fantastyka” (małe litery zamierzone):

- „Cyklop” Emma Popik

- „Z jak Zło” Sławomir Nieściur

- „Cień Nadziei” (z cyklu „Ziemia, o której zapomniał Bóg”) Luiza Dobrzyńska

Seria „SlaFa! – Slawiańska Fantastyka”:

- „Wiedźma z Podhala, t. 1 – Jesteś na to zbyt młoda” Luiza Dobrzyńska

Seria „SF – Smoki Fantastyki”:

- „Smocze Opowieści t. 1 – A jednak Istnieję” (tytuły robocze) Paweł Szumił

A także:

„Nieznanych Polaków Historie Niezwykłe” Piotr Marczak

Wydawnictwo pracuje także nad uruchomieniem serii publikacji o charakterze popularnonaukowym i naukowym, pod roboczym tytułem: „Per Astra ad Antropologiae”.

RAKIETOWE ORŁY

RAKIETOWE ORŁY – NAGRODA

Idea „Rakietowych Orłów” narodziła się w atmosferze braku zgody na fundowane ostracyzmem kolektywów – wyroki. Z obserwacji postępującej fali wykluczeń i skazywania na zapomnienie nazwisk ludzi, mających spory przecież dorobek na polu czynnego parania się dość szeroko rozumianą fantastyką (i nie tylko). A także z wewnętrznej potrzeby uhonorowania tych nielicznych, którzy wbrew trendom i taniemu populizmowi potrafią dostrzec jawną krzywdę – wlewając w tryby owej zgrzytającej machiny kilka kropel przysłowiowej oliwy sprawiedliwości.

Od wielu lat, sam mierząc się z własnymi uwarunkowaniami zdrowotnymi, pracowałem z ludźmi, którzy wbrew ślepemu losowi i nienajlepszej (a często – dramatycznie słabej) kondycji własnego ciała, okazują niespotykany hart ducha, radząc sobie w codzienności. Dokonując (najczęściej niedocenianych i „niezauważonych”) wyczynów, pracując gdzieś tam „na granicach kultur i światów”, ciągle konstruując swoje opusy magnum w alchemicznych procesach przemiany i odnajdując radość życia w kreatywnym dziele tworzenia.

Gdzieś w połowie roku 2020, gdy w ramach struktur Fundacji Kultura-Integracja-Społeczeństwo powstawało wydawnictwo Odmienne Stany Fantastyki „OdeSFa” (którego nazwa wywodzi się bezpośrednio z doświadczeń opisanych w pierwszych akapitach), nieśmiało zaczęła w głębi mojej duszy kiełkować myśl o dodatkowym uhonorowaniu ludzi, o których dorobku jakoś się nie mówi. Czy też po prostu usuwa ich nazwiska z pamięci społecznej. Pojawiła się idea, a wraz z nią etykieta i zarys przedsięwzięcia.

Nazwiska pierwszych nagrodzonych zostały wskazane przeze mnie osobiście, bez uciekania się do regulaminów, statutów czy też kapryśnego vox populi. Kierowałem się tutaj m.in. tzw. głosem serca. W myśl zasady nadawania tytułu „Rakietowego Orła” nie tyle za powieść, grę, opowiadanie czy też film, ile po prostu w ramach docenienia w Człowieku tak niepopularnych dziś wartości jak honor i przyzwoitość. W kontekście osobistych uwarunkowań i doświadczeń osoby dedykowanej do wyróżnienia. I ze szczególnym uwzględnieniem kształtu relacji nie tylko ze mną[1], jako kapitanem okrętu o nazwie „OdeSFa”, ale i z obserwacji stosunku Kandydata do innych członków naszej załogi oraz Jego/Jej relacji ze światem zewnętrznym.

W 2022 ostatecznie przyznaliśmy tytuł Rakietowego Orła następującym osobom:

– Jacek Izworski (Wrocław),

– Emma Popik (Gdańsk),

– Wiktor Żwikiewicz (Bydgoszcz),

– Marek Żelkowski (Bydgoszcz),

– Piotr Marczak (Piaseczno/Zalesie Górne),

– Adam Boberski (Brzeg),

– Luiza „Eviva” Dobrzyńska (Warszawa).

Jednocześnie osoby wyróżnione zostają powołane do Kapituły Nagrody „Rakietowe Orły”, która zadecyduje o jej przyszłym kształcie i nazwiskach kolejnych orłów.

Z pozdrowieniem

Jacek „Franco” Horęzga

Fundacja Kultura Integracja Społeczeństwo //Wydawnictwo „OdeSFa”

Fundator, Prezes Zarządu //Dyrektor Generalny

Brzeg, 15 marca 2023

←1 - Lojalność, uczciwość i przyzwoitość – oto Księga Imion „Rakietowych Orłów”.

FIRMOWY E-SKLEP WYDAWNICTWA „ODESFA”:

– atrakcyjne ceny i promocje;

– firmowe ciuciaki, kubki i inne gadżety;

– programy lojalnościowe, w tym m.in. „Klienci ze Stali”;

– księgarnia i antykwariat;.

– oferta dla księgarni.

Zapraszamy do kontaktu www.odesfa.pl

Ludzki wymiar fantastyki?

„OdeSFa” – wydawnictwo z „Duszą”

KSIĘGARZU – KSIĘGARKO – KSIĘGARNIO

(…I WY TEŻ, KSIĄŻNICZKI… ;) )

Oferujemy współpracę bezpośrednią i atrakcyjne rabaty na nasze książki.

Zostań naszym partnerem, skosztuj naszych firmowych „ciuciaków” i zdobądź certyfikat-laur „Księgarni z «Duszą»”

Zapraszamy do kontaktu: sklep@odesfa.pl

Ludzki wymiar fantastyki?

OdeSFa – Wydawnictwo z „Duszą”!

NASZE KSIĄŻKI

Kyna

Michał Kubacki

Seria wydawnicza: Szamani Fantastyki

ISBN: 978-83-67504-51-5

Format: 125 x 200 mm

Okładka: miękka ze skrzydełkami

Ilość stron: 406

Urban Fantasy

Nazywa się Green. Kyna Green. Powszechnie znana w Londynie i okolicach jako wiedźma.

Współczesny Londyn. Poznajemy miejsca stanowiące w centrum metropolii oazy dawnych, uważanych za magiczne, puszcz. Jak chociażby skrawek prastarego lasu Queen’s Wood – ponad 20-hektarowy rezerwat, wydzielony w dzielnicy Muswell Hill.

To tam przyciągająca uwagę niezwykłą urodą, tytułowa Kyna prowadzi swój zakład fryzjerski. Fryzjerka od 250 lat, uzdrowicielka posiadająca nadnaturalne zdolności. Równie sprawnie jak nożyczkami posługuje się magią. Zafascynowana technologią miłośniczka sztuki, z której czerpie ukryte zasoby Mocy.

Kyna należy do elitarnego Kręgu Władających. Niektórzy mówią z przymrużeniem oka, że wzorem legendarnego agenta MI5 – ma mityczną i mistyczną „licencję na MOCowanie”.

Stawką w tej grze jest nie tylko życie bohaterów, ale przede wszystkim istnienie całej ludzkości.

SILNA POSTAĆ KOBIECA • SPISKI • WSPÓŁCZEŚNI ŁOWCY CZAROWNIC • KRYZYS ENERGETYCZNY • TAJEMNICZE ORGANIZACJE

Wiedźma z Podhala

Tom I. Jesteś na to zbyt młoda

Luiza Dobrzyńska

Seria wydawnicza: SlaFa!

ISBN: 978-83-67504-15-7

Format: 125 x 195 mm

Okładka: miękka

Ilość stron: 426

Fantasy, Young Adult

Opowieść o miłości, przyjaźni, samotności i niezwykle trudnych, ale dojrzałych decyzjach, jakie musi podjąć nastoletnia Edyta Gwerska. Po tragicznej śmierci rodziców piętnastoletnia Edi przeprowadza się z Warszawy do niewielkiej wsi pod Krakowem. Trafia pod opiekę jedynych krewnych, o istnieniu których nie miała wcześniej pojęcia – ciotki Janiny i wuja Freda. Nadprzyrodzone zdolności, które odziedziczyła po matce niekiedy utrudniają życie i kontakt z rówieśnikami, ale bywają też niezwykle pomocne.

NASTOLETNIA BOHATERKA • WIEDŹMY • TAJEMNICZE RYTUAŁY • MAGIA • WAMPIRY • ŁOWCY CZAROWNIC • MITOLOGIA SŁOWIAŃSKA

Wiedźma z Podhala

Tom II. Nie jestem już dzieckiem

Luiza Dobrzyńska

Seria wydawnicza: SlaFa!

ISBN: 978-83-67504-50-8

Format: 125 x 195 mm

Okładka: miękka

Ilość stron: 354

Fantasy, Young Adult

Znakomita kontynuacja losów Edyty. Dziewczyna żyje w dwóch światach. Chodzi do zwyczajnej szkoły, przygotowuje się do matury, pomaga ciotce w opiece nad zwierzętami, uczy się jak być wiedźmą. Magiczny świat wykreowany przez autorkę, cała plejada niedostrzegalnych ludzkim okiem istot rodem z baśni, legend i prasłowiańskich wierzeń, zagadki, tajemnice, chwile grozy i niezwykłe przygody bohaterów tej powieści – wszystko to sprawia, że od książki nie sposób się oderwać.

NASTOLETNIA BOHATERKA • WIEDŹMY • TAJEMNICZE RYTUAŁY • MAGIA • WAMPIRY • ŁOWCY CZAROWNIC • MITOLOGIA SŁOWIAŃSKA

Wiedźma z Podhala

Tom III. W poszukiwaniu siódmej siostry

Luiza Dobrzyńska

Seria wydawnicza: SlaFa!

ISBN: 978-83-67504-72-0

Format: 125 x 195 mm

Okładka: miękka

Ilość stron: 334

Fantasy, Young Adult

Wiedźma z Podhala: W poszukiwaniu Siódmej Siostry, to długo oczekiwana kontynuacja losów Edyty Gwerskiej z powieści Jesteś na to zbyt młoda. Stanowi ona jednak zupełnie odrębną historię. Każdy, kto nie czytał pierwszej części, z łatwością zorientuje się w losach bohaterki i jej przyjaciół.

Autorka sprawnie wprowadza czytelnika w jej historię i snuje opowieść dalej tak, by mógł się z nią zaprzyjaźnić już od pierwszych stron książki. Wiedźma z Podhala to wciągająca i ciekawa powieść, w której dawne podania i baśnie mieszają się z nowoczesną codziennością i wpisują w życie XXI wieku.

To opowieść o miłości, przyjaźni, samotności i niezwykle trudnych, ale dojrzałych decyzjach, jakie musi podjąć nastoletnia Edyta, aby ochronić swoich przyjaciół. Nadprzyrodzone zdolności, jakimi obdarzyła ją natura, niekiedy bardzo utrudniają jej życie i kontakt z rówieśnikami, jednak często bywają bardzo pomocne. Powieść Luizy Dobrzyńskiej czyta się jednym tchem. To wyśmienita pozycja dla nastolatek, które chciałyby się oderwać od rzeczywistości.

NASTOLETNIA BOHATERKA • WIEDŹMY • TAJEMNICZE RYTUAŁY • MAGIA • WAMPIRY • ŁOWCY CZAROWNIC • MITOLOGIA SŁOWIAŃSKA

Córka Azrai

Tom I

Oksana Usenko

Seria wydawnicza: SlaFa!

ISBN: 978-83-67504-58-4

Format: 125 x 195 mm

Okładka: miękka

Ilość stron: 358

Science Fantasy Fiction, Young Adult

Trylogia „Córka Azrai” wyrosła na kanwie dziecięcych marzeń, miłości do ojczyzny, oczarowania morzem oraz szczerego podziwu dla podwodnego świata. Syreny jako ucieleśnienie tajemniczego piękna, ryby, glony i cała ta niesamowita różnorodność fascynowały mnie bowiem od najmłodszych lat.

„Córka Azrai” to dobra baśń, ale jak każda bajka składa się z fragmentów prawdziwego życia: faktów, opowieści, myśli i emocji, których osobiście doświadczyłam lub napotkałam na swojej życiowej drodze.

W tej książce znajdziesz nie tylko przygody, ale także opowieść o zwykłych mieszkańcach Ukrainy w spokojnych, choć nie najłatwiejszych latach 90. XX wieku, dziewczęce marzenia i oczywiście morze.

Oksana Usenko

NASTOLETNIA BOHATERKA • RETELLING BAŚNI • SYRENY • PODWODNY ŚWIAT • DOJRZEWANIE • PIERWSZA MIŁOŚĆ

Córka Azrai

Tom II. Tajemnice oceanu

Oksana Usenko

Seria wydawnicza: SlaFa!

ISBN: 978-83-67504-60-7

Format: 125 x 195 mm

Okładka: miękka

Ilość stron: 412

Science Fantasy Fiction, Young Adult

Trylogia „Córka Azrai” wyrosła na kanwie dziecięcych marzeń, miłości do ojczyzny, oczarowania morzem oraz szczerego podziwu dla podwodnego świata. Syreny jako ucieleśnienie tajemniczego piękna, ryby, glony i cała ta niesamowita różnorodność fascynowały mnie bowiem od najmłodszych lat.

„Córka Azrai” to dobra baśń, ale jak każda bajka składa się z fragmentów prawdziwego życia: faktów, opowieści, myśli i emocji, których osobiście doświadczyłam lub napotkałam na swojej życiowej drodze.

W tej książce znajdziesz nie tylko przygody, ale także opowieść o zwykłych mieszkańcach Ukrainy w spokojnych, choć nie najłatwiejszych latach 90. XX wieku, dziewczęce marzenia i oczywiście morze.

Oksana Usenko

NASTOLETNIA BOHATERKA • RETELLING BAŚNI • SYRENY • PODWODNY ŚWIAT • DOJRZEWANIE • PIERWSZA MIŁOŚĆ

Córka Azrai - Донька Азраї

Oksana Usenko

Seria wydawnicza: FantaSFa

ISBN: 978-83-962412-9-0

Format: 125 x 195 mm

Okładka: miękka ze skrzydełkami

Ilość stron: 652 (327+325)

Wersja polsko-ukraińska

NASTOLETNIA BOHATERKA • RETELLING BAŚNI • SYRENY • PODWODNY ŚWIAT • DOJRZEWANIE • PIERWSZA MIŁOŚĆ

Chciej mnie zawsze

Jakub Turkiewicz

Seria wydawnicza: Szamani Fantastyki

ISBN: 978-83-962412-2-1

Format: 125 x 195 mm

Okładka: miękka ze skrzydełkami

Ilość stron: 414

Fantastyka, Kryminał, Space Opera

Bohaterem powieści jest Michał Kerol, najlepszy na świecie detektyw z przełomu XX i XXI wieku. W 3053 roku, staje przed nim nowa zagadka kryminalna. Musi znaleźć zabójcę kapitana statku „Szczupak”, na którym poprzez kosmiczną pustkę podróżują tysiące ludzi. Kłopot w tym, że śledztwo idzie średnio, a detektyw nie jest do końca sobą.

„Morderstwo, władza, manipulacje i ludzkie namiętności. Elegancki kryminał science fiction, czerpiący z klasyki noir. Gdzie osobowość, świadomość, doświadczenie i wspomnienia polskiego detektywa z XX wieku zostają wszczepione w sklonowane ciało jego sobowtóra, daleko od Ziemi i kilka setek lat w przyszłości”.

Jacek „Franco” Horęzga

„Debiutancka powieść Jakuba Turkiewicza zaskakuje świeżością pomysłów i spojrzenia na temat. Autor z niezwykłą lekkością przeskakuje od poważnego, nawet dramatycznego tonu do niefrasobliwej żartobliwości i z powrotem. Od początku do końca gra na emocjach czytelnika z kunsztem wytrawnego artysty i bez przerwy go zaskakuje”.

paradoks.net.pl

fragment recenzji

DYSKTOPIA • MIŁOŚĆ • MORDERSTWO • WŁADZA • GWIEZDNA FLOTA • PODRÓŻ SENTYMENTALNA • REJSY MIĘDZYPLANETARNE • ANDROIDY

Gwiezdne szczenię

Jacek Izworski

Seria wydawnicza: Szamani Fantastyki

ISBN: 978-83-962412-0-7

Format: 125 x 200 mm

Okładka: miękka ze skrzydełkami

Ilość stron: 674

Science Fiction, Boys’ Young Adult

Uśmiechnięta nadzieja w każdym

zakątku Wszechświata.

Wojtek Mieczysławski

Książka jest uhonorowaniem życia i twórczości Jacka Izworskiego – bardzo niepełnosprawnego fantasty, pioniera fandomu, tłumacza i redaktora. Wydana na początku lat 80. XX wieku nie zyskała powszechnej aprobaty i przychylności w środowisku miłośników fantastyki, stając się jednocześnie fenomenem i „największą przygodą młodości” dla wielu czytelników niezwiązanych z fandomem.

„Opowieść snuta przez autora podzielona jest na cztery części, które składają się na bardzo interesującą fabułę przedstawianą z różnych perspektyw. Jest to spotkanie ludzi z obcymi istotami oraz wmieszanie się w ich życie.

Jesteśmy też świadkami wielu podróży kosmicznych i odwiedzin na innych planetach. Bardzo przypadło mi do gustu opisanie genezy wydarzeń, które są główną osią fabularną. Cenię książki, które dają mi jasny wstęp i wyjaśnienie realiów. Ciekawie wypada również omówienie różnych technikaliów”.

paradoks.net.pl

fragment recenzji

KULTOWA KSIĄŻKA • SPACE OPERA • PODRÓŻE KOSMICZNE • ANTOLOGIA • WSPOMNIENIA • OPOWIADANIA • WIERSZE

Ciemność

Stanisław Karolewski

Seria wydawnicza: Szamani Fantastyki

ISBN: 978-83-67504-30-0

Format: 125 x 200 mm

Okładka: miękka ze skrzydełkami

Ilość stron: 382

Literatura piękna, Fantastyka, Urban Fantasy

„Przez malownicze krajobrazy Wrocławia, autor snuje historię bohatera, Szonaja, który tajemniczo traci pamięć i zostaje wplątany w intrygujące wydarzenia. Fabuła rozwija się w sposób hipnotyzujący, a czytelnik odkrywa, że ptasia zaraza to tylko jedna z wielu zagadek, które splatają się wokół postaci Ingrid i tajemniczego Klubu Bibliofilów”.

Salomon

lubimyczytać.pl

„Ta szkatułkowa powieść, której pierwszoplanowe wątki ukrywają drugie dno, dostrzegalne między wersami, opowiada misternie utkaną historię z pogranicza fikcji i jawy”.

Kasia

lubimyczytać.pl

„Wszystko zaczyna się od spadających na ulice wrocławskiego Nadodrza ptaków i realistycznych obrazków z życia ich czyścicieli... Spalone kamienice, skupy surowców, brudne zaułki, antykwariaty. Perspektywa horyzontalna. Chodniki. Piwnice. Buty. Książki, obrazy, niebezpieczne wspomnienia i miejskie legendy. Ktokolwiek tęskni do takich klimatów, na pewno będzie lekturą „Ciemności” ukontentowany. To taki Bruno Schulz w wersji noir – mrok jest tu wręcz ontologiczny, jest sposobem odczytywania/ kamuflowania rzeczywistości”.

Wojciech Szyda

POWIEŚĆ SZKATUŁKOWA • ODWOŁANIA DO KLASYKI • EMOCJONALNA PODRÓŻ PRZEZ CZAS I PRZESTRZEŃ • REALIZM MAGICZNY

Szaman

Wizje profetyczne Tom I

Emma Popik

Seria wydawnicza: Szamani Fantastyki

ISBN: 978-83-67504-09-6

Format: 125 x 200 mm

Okładka: miękka ze skrzydełkami

Ilość stron: 444

Sci-Fi, Postapokalipsa, Fantasy, Innerspace

Mało jest w fantastyce autorek tak wszechstronnych, obdarzonych tak wnikliwym zmysłem obserwacji, umiejętnością budowania opowieści [...]. Jeśli jest jakaś królowa polskiej fantastyki, to [...] jest nią właśnie Emma Popik.

Bartek Biedrzycki

Antologia premierowych w większości opowiadań Emmy Popik – legendy i wychodzącej z cienia (po przygodach z mainstreamem) – królowej polskiej science fiction, wypromowanej swego czasu przez Macieja Parowskiego. Oniryczny klimat niepokojących wizji, obrazy z makabrycznej przyszłości, odhumanizowany świat, żądza w zderzeniu z energią Miłości – krótkie teksty, gęste od znaczeń, duszne od klimatu. Każdy z nich z powodzeniem może być rozwinięty w większą formę.

Zbiór urozmaicono publicystyką i poezją Autorki oraz okolicznościowymi tekstami innych autorów, powiązanymi z tematyką zbioru zasadniczego i wywiadami.

W zintegrowanym dodatku publicystyczno-krytycznym „Formy z Chaosu” publikujemy teksty okolicznościowe o autorce, galerię prac chorzowskiej pisarki i artystki Katarzyny Szewioły-Nagel oraz pierwszą część kultowej i ważnej książki „Genetyka Bogów”, której ciąg dalszy opublikujemy w kolejnych tomach cyklu.

ANTOLOGIA • KOBIECYM OKIEN • PROFETYZM • PARAPSYCHOLOGIA • WIZJE ZAGŁADY LUDZKOŚCI • ZJAWISKA PARANORMALNE • UFO

Szamanka

Wizje profetyczne Tom II

Emma Popik

Seria wydawnicza: Szamani Fantastyki

ISBN: 978-83-67504-30-0

Format: 125 x 200 mm

Okładka: miękka ze skrzydełkami

Ilość stron: 382

Sci-Fi, Postapokalipsa, Fantasy, Innerspace

Emma Popik to pisarka-szamanka, bogata mądrością wielu pokoleń kobiet, która swoją literaturą – magią słowa – próbuje naprawić chorą duszę naszego zepsutego świata.

Jacek Inglot

“Była Szamanką i była bardzo piękna. Czarne włosy spływały gęstą falą na ramiona i lśniły. Oczy odgadywały sens, gdy skierowała wzrok na wydarzenia, a czyniła to od ich początku [...]

Kiedy był ten pierwszy raz? Świat przechylał się poza krawędź, tak jak teraz, już nawet nie było potrzebne najlżejsze dotknięcie palcem, by się zwalił w głębię przepaści, pokruszony na kawałki, podobne bryłom skały. Jeszcze chwila, jeszcze tylko chwila, by runął.

A co robili głupi ludzie? Walczyli pomiędzy sobą o kawałek władzy, o rację, która nią nie jest i trwa chwilę, zanim zniknie”.

Tak rozpoczyna się drugi tom „Wizji Profetycznych” – antologii opowiadań gdańskiej autorki, która dokonała feministycznego przełomu w polskiej fantastyce, w połowie lat 80. XX wieku. Tytułowe opowiadanie „Szamanka” zostało napisane specjalnie dla nas. W tomie zebrano między innymi nowe teksty, nigdzie do tej pory niepublikowane, urozmaicając zbiór o kilka retrospekcji.

ANTOLOGIA • KOBIECYM OKIEN • PROFETYZM • PARAPSYCHOLOGIA • WIZJE ZAGŁADY LUDZKOŚCI • ZJAWISKA PARANORMALNE • UFO

Cyklop

Emma Popik

Seria wydawnicza: PostFa

ISBN: 978-83-67504-26-3

Format: 125 x 195 mm

Okładka: miękka ze skrzydełkami

Ilość stron: 380

Science Fiction, Postapo

To było wtedy, gdy cywilizacja zmieniła kolor

Czy patrząc na świat jednym okiem można widzieć więcej? Takie pytanie można by postawić przed bohaterem tej postapokaliptycznej, dystopijnej powieści. Emma Popik przedstawiła ponurą wizję brutalnego świata, w którym człowieczeństwo można zakwestionować niemalże na każdym kroku.

„Kim właściwie jest bohater mojej książki? Ma dziewiętnaście lat i jedno oko. Uciekł z domu i wałęsał się sam po przerażającym mieście. Żyje w całkowicie wrogim świecie”.

Emma Popik

„Domniemane barbarzyństwo zmutowanego chłopaka służy innym wyłącznie maskowaniu własnej dzikości. Jego powieściowe przygody dowodzą jednego: najłatwiej zrujnować w człowieku człowieczeństwo i najtrudniej je odbudować”.

Jacek Inglot

POSTAPO • MUTACJE • EKSPERYMENTY • IMPLANTY • SUROGATKI • DEGRADACJA • ZANIK ETYKI • GRANICE CZŁOWIECZEŃSTWA

Cień nadziei

Luiza Dobrzyńska

Seria wydawnicza: PostFa

ISBN: 978-83-67504-34-8

Format: 125 x 195 mm

Okładka: miękka ze skrzydełkami

Ilość stron: 340

Science Fiction, Postapo

Wielka Wojna Europejska przetasowała układ sił na świecie. Rosja przejęła kontrolę nad wschodnią Europą i cofnęła te tereny w rozwoju o ponad stulecie. Ludzie żyją tam w biedzie, a rzeczywistość srogo ich doświadcza.

Powieść drogi osadzona w postapokaliptycznej alternatywnej rzeczywistości. Motorem napędowym dla trójki głównych bohaterów jest prozaiczna rzecz – poszukiwanie pomocy medycznej tam, gdzie według wskazań ma istnieć lepszy świat. Jednak lepszy nie musi oznaczać chętny do bezinteresownej pomocy.

Książka napisana przed 24 lutego 2022 i wydana na rynku anglojęzycznym przez Royal Hawaiian Press w 2021.

„Opowieść o sztuce przetrwania w świecie, w którym najgorsze bestie to ludzie”.

paradoks.net.pl

fragment recenzji

POWIEŚĆ DROGI • HISTORIA ALTERNATYWNA • UKRAINA • POLSKA • EPIDEMIA • REGRES CYWILIZACJI • MISJA RATUNKOWA

A jednak istnieję

Smocze opowieści księga I

Paweł Szumił

Seria wydawnicza: SmoFa

ISBN: 978-83-67504-39-3

Format: 125 x 195 mm

Okładka: miękka

Ilość stron: 336

Science Fantasy Fiction

Pierwszy tom znakomitego cyklu S-F „Smocze opowieści”, przełożonego na język polski przez Jacka Izworskiego – jednego z pionierów polskiej fantastyki naukowej i jednocześnie jej badacza i biografa.

O dziwnych stworach, które stopniowo zaczynają dominować we wspólnej z ludźmi cywilizacji, w równoległym wszechświecie.

Tom otwiera jednocześnie nową, dawno zapowiedzianą i długo oczekiwaną serię naszego wydawnictwa: „Smoki Fantastyki” (w kuluarach zwaną „SmoFa”).

„To Jackowi Izworskiemu, jego nieustępliwości, zawdzięczamy fakt, że ta powieść – otwierająca długi cykl – przeoczona przez wydawców w okolicach roku dwutysięcznego, trafia wreszcie do czytelnika polskiego. Tłumaczył Szumiła wierząc, że któregoś dnia książka trafi na księgarskie półki. I cóż, wreszcie tak się dzieje. [...] Postać smoka zostaje w pamięci, ale co ważne – zostają w pamięci również zadawane przez niego pytania, które w gruncie rzeczy są przeciez uniwersalne.”

Romuald Pawlak

SMOKI • HUMOR • INNE WYMIARY • BIOFORMACJA • GRANICE POZNANIA • TOŻSAMOŚĆ

Inquisitor

Zemsta Tezcatlipoki oraz inne opowieści mitologie tom I

Jacek Inglot

Seria wydawnicza: Szamani Fantastyki

ISBN: 978-83-962412-7-6

Format: 125 x 200 mm

Okładka: miękka ze skrzydełkami

Ilość stron: 504

Fantastyka, Kryminał, Urban Fantasy

Pierwsze, pełne wydanie historii nauczyciela polonisty, który staje w szranki ze staroazteckim demonem i edukacją licealnej młodzieży. Zawiera rozdziały odrzucone przez poprzednich wydawców, przeredagowane i napisane na nowo.

„Powieść jest solidna, oryginalna, pełna specyficznego, nieco czarnego humoru. Spojrzenie na szkołę, uczniów, nauczycieli z perspektywy polonisty – samozwańczego inkwizytora jest naprawdę zabawne. Pomysł na głównego antagonistę, również udany prastary demon, będący wrogiem piekła i nieba, idealnie dostosowujący się do współczesnych realiów i nowoczesnych technologii”.

GrzegorzAleksander

lubimyczytać.pl

„Intryga, którą buduje autor, z każdym fragmentem nabiera rozmachu i rumieńców. Poznajemy głęboko skrywane myśli bohaterów oraz ich pasje i namiętności. Nieraz ociera się to wręcz o patologię, ale jest jednocześnie boleśnie autentyczne.”

paradoks.net.pl

fragment recenzji

ZAKAZANA MIŁOŚĆ • POLSKA SZKOŁA • WIRTUALNA RZECZYWISTOŚĆ • YOUNG ADULT • TRUDNA MŁODZIEŻ • OSTRY HUMOR • DEMONY

Antipolis

Tomasz Fijałkowski

Seria wydawnicza: Szamani Fantastyki

ISBN: 978-83-67504-06-5

Format: 125 x 195 mm

Okładka: miękka ze skrzydełkami

Ilość stron: 354

Science Fiction, Historia alternatywna

„Antipolis to miasto, któremu wywróżono zniszczenie. Logika snu, wizji i przeczuć napędza intrygę pełną korytarzy, ślepych zaułków, drzwi prowadzących donikąd i urywających się nagle schodów. Część zagadek znajdzie rozwiązanie. Wielu umrze, zanim pozna prawdę. Tylko nieliczni zrozumieją...”

Tomasz Fijałkowski

„Strach bywa doskonałym utrwalaczem wiary, nie tylko w bogów.”

Jacek Inglot, Posłowie

„Tomasz Fijałkowski zbudował jedyny w swoim rodzaju świat, skonstruowany z alternatywnej historii Polski zmieszanej z elementami fantastyki – to prawdziwa mieszanka wybuchowa. Polska wygrywa wojnę i staje się mocarstwem ze stolicą w Antipolis, chrześcijaństwo to niszowa religia, niemalże sekta, a wśród szarych obywateli kryją się ludzie z nadprzyrodzonymi zdolnościami, których werbuje tajemnicza Struktura.

Zbliża się Zenit – trudno powiedzieć czym jest naprawdę – ale ma odmienić, może nawet zniszczyć świat”.

rzeczokulturze.blogspot

fragment recenzji

POLSKA • HISTORIA ALTERNATYWNA • MITOLOGIA • EPIEANIE • INTRYGI • SPISKI • TAJNE ORGANIZACJE • ZAGADKI • PRZEPOWIEDNIE

Sierpy Kronosa

Tomasz Fijałkowski

Seria wydawnicza: Szamani Fantastyki

ISBN: 978-83-67504-56-0

Format: 125 x 195 mm

Okładka: miękka

Ilość stron: 456

Science Fiction, Historia alternatywna

„To nieszablonowa powieść łamiąca zasady klasycznej historii alternatywnej z fabułą zbudowaną w świecie niby znajomym, a jednocześnie niezwykle obcym i odmiennym. Można wręcz stwierdzić, że wszystko na tym torze historii poszło inaczej. Nad całością czuwa niezawodny autor i to w dwójnasób.

Książka zachwyca bogactwem przedstawionego świata, a także jego pomysłowością i poziomem szczegółów. Jest to obraz dopracowany i interesujący, który powinien zaciekawić koneserów literatury pięknej czerpiącej ze źródła realizmu magicznego jak i miłośników fantastyki, którym nie są obce inne światy i nadprzyrodzone moce”.

SoFiK

fragment recenzji

„Myślę, że to będzie już pisarski znak Fijałkowskiego, to mieszanie konwencji, tworzenie rodzajowych hybryd i chimer. Skądinąd znak czasu. Zresztą dzięki temu nie grozi mu zimitowanie przez Sztuczną Inteligencję, która podobno lada dzień ma zacząć pisać powieści dla mas (jak u Orwella). Na tak osobliwe połączenia w fabule historiozofii, magii, nauki i religii żaden elektroniczny sztuczniak na pewno nie wpadnie”.

Jacek Inglot, Posłowie

HISTORIOZOFIA • REALIZM MAGICZNY • NAUKA • MAGIA • RELIGIA

Pol Trek

W imieniu Rzeczypospolitej

Luiza Dobrzyńska

Seria wydawnicza: FantaSFa

ISBN: 978-83-962412-4-5

Format: 125 x 195 mm

Okładka: miękka ze skrzydełkami

Ilość stron: 502

Science Fiction, Komedia

W XXIV wieku Polacy ruszają w kosmos. Na przekór wszystkim, żeby udowodnić, że Polak potrafi. Przecież nie będziemy gorsi! Kosmiczna epopeja i kosmiczne jaja jakie z tego wynikną, to typowa inteligentna satyra i mieszanka motywów popkulturowych.

„Pol Trek. W imieniu Rzeczypospolitej został napisany ze swadą i niewymuszonym humorem, dlatego bawi i ciekawi”.

polter.pl

fragment recenzji

„Polacy lecą eksplorować przestrzeń kosmiczną. Należy po tym stwierdzeniu zadać pytanie „Co może pójść nie tak?” i przepis na mocną historię gotowy. Zatem rzeczywiście jest to epicka opowieść o wielu codziennych proble¬mach, które mogą dopaść człowieka, i nie tylko, na statku kosmicznym”.

paradoks.net.pl

fragment recenzji

„Luiza Dobrzyńska wysłała Polaków w kosmos z ogromną finezją i dawką swojskości. Dzięki czemu humor całej powieści po prostu wymiata, a wszystkie gagi sytuacyjne okraszone soczy¬ście dobrze nam znaną butą, brawurą i religią, powodowały, iż przez cały czas trwania powieści uśmiech nie spełzał mi z twarzy”.

unserious.pl

PASTISZ • SATYRA • GROTESKA • HUMOR • POLACY W KOSMOSIE • EKSPLORACJA KOSMOSU • AWANTURNICZE PRZYGODY • STEREOTYPY

Dusza

Luiza Dobrzyńska

Seria wydawnicza: Szamani Fantastyki

ISBN: 978-83-962412-5-2

Format: 125 x 200 mm

Okładka: miękka ze skrzydełkami

Ilość stron: 220

Science Fiction

W świecie przyszłości, żeby zaznać odro¬biny radości rodzicielskiej trzeba mieć odpowiedni schemat genetyczny i dosta¬tecznie wysoki numer. A czy wolno kochać? Zależy od definicji i obiektu uczuć. No i zostaje najważniejsza sprawa – co czyni człowieka człowiekiem. Czy jest to dusza? Czy dusza jest wyłącznie domeną człowieka?

„Często rozmyślam nad tym, jak będzie wyglądało nasze życie za kilkadziesiąt lat. Czy podąża ono w dobrym kierunku i czy rozwinięcie technologiczne okaże się dla ludzi lepsze czy gorsze. Temat androidów jest ostatnio coraz częściej poruszany i wiele razy zastanawiałam się, czy jest to pozytyw, czy negatyw. Czy te maszyny mogą okazać się przydatne, czy ich rola polegać ma raczej na tym, by dostarczać zastrzyk gotówki firmom, które ewentualnie chciałyby zająć się ich produkcją”.

Martyna

lubimyczytać.pl

„Książka bardzo przyjemna w odbiorze, pozostawia czytelnika z refleksjami na temat przyszłości rodzaju ludzkiego, jak też z pragnieniem poznania dalszych losów bohaterów”.

Cylonka

lubimyczytać.pl

SILNA POSTAĆ KOBIECA • SKOMPLIKOWANA MORALNOŚĆ • ROMANS • DYSTOPIA • ANDROIDY • DOBÓR GENETYCZNY • KONTROLA URODZEŃ

Powroty

Adam Pietrasiewicz, Wojciech Bogaczyk

Seria wydawnicza: Szamani Fantastyki

ISBN: 978-83-67504-00-3

Format: 125 x 195 mm

Okładka: miękka ze skrzydełkami

Ilość stron: 558

Science Fiction, Historical Fiction

W ręce Piotra Zarzeczańskiego trafia unikatowy przedmiot pozwalający na podróże w czasie. Tak głosi legenda i zaprzyjaźniony sprzedawca. Czy bohater w to wierzy? Oczywiście, że nie, ale postanawia sprawdzić. Teraz pytanie, czy uda mu się naprawić czy zepsuć historię. Znakomita proza przygodowa z pogranicza historii, polityki i fantastyki.

„[...] książka, która odpowiada na nurtujące wiele osób pytanie: „co by było, gdyby?”. I to jak odpowiada! Polacy mają tendencję do tworzenia historii alternatywnej, która leczy nasze rany z przeszłości i kompleksy. Tymczasem autorzy tej książki stawiają sobie chyba za cel pokazanie „realnej” historii alternatywnej.

Co się kryje pod takim intrygującym hasłem? Otóż rzecz prosta – autorzy stworzyli fabułę, która nie wpisuje się w trend i kanon polskich historii alternatywnych. Zajęli się próbą przewidzenia, jak na losy kraju wpłyną zmiany zarówno drobne, jak i kolosalne. Oczywiście mechanizmy kształtowania historii nie są łatwe do odtworzenia, jednak mam przekonanie, że wykonano w tym wypadku naprawdę solidną pracę”.

paradoks.net.pl

fragment recenzji

PARADOKS CZASU • HISTORIA POLSKI • PODRÓŻE W CZASIE • ANTYUTOPIA • RÓWNOLEGŁE ŚWIATY • KWANTOWA RZECZYWISTOŚĆ

Poza światem

Nierealna rzeczywistość

Henryk Tur

Seria wydawnicza: Szamani Fantastyki

ISBN: 978-83-67504-48-5

Format: 125 x 195 mm

Okładka: miękka ze skrzydełkami

Ilość stron: 410

Science Fiction, Antologia

Antologia złożona z mini powieści „Poza światem” oraz pięciu opowiadań pod wspólnym tytułem „Nierealna rzeczywistość” jest dowodem na kreatywność Henryka Tura. Autor użył motywu kreowania rzeczywistości jako przewodniego dla całej książki. Chociaż światotwórstwo to flagowy wyznacznik fantastyki, to w tym przypadku, dostajemy głębię pod warstwą fabularną.

„Bohater Stanisław Kowalski, jedyny ocalały z katastrofy lotniczej jest zmuszony znaleźć sposób na przeżycie. Los jednak podaje mu rękę. Ktoś zapewni mu gościnę. Kwestia, jaka będzie jej cena, ponieważ dochodzimy tu do prawdy starej jak świat – nie ma nic za darmo.

Opowieść nabiera tempa bardzo szybko i równie szybko znajduje rozwiązanie. Dowiadujemy się o tym, jak powstało całe to miejsce, gdzie trafił bohater oraz jak kręci się rzeczywistość tej krainy. A jest ona niezwykle groteskowa. Jeden moment określiłbym nawet jako scena z typowego gore. Jest to jednak bardzo ważny element układanki, który determinuje, gdzie jest granica człowieczeństwa”.

SoFiK

fragment recenzji

ALTERNATYWNE ŚWIATY • ODMIENNE STANY ŚWIADOMOŚCI • WIRTUALNA RZECZYWISTOŚĆ • BAŚNIOWE STWORY • MULTIWERSUM • PĘTLA CZASU

Nieznanych Polaków historie niezwykłe

Piotr Marczak

ISBN: 978-83-67504-19-5

Format: 125 x 195 mm

Okładka: miękka

Ilość stron: 314

Historia, Literatura popularnonaukowa

Jedenastu niesamowitych ludzi, którzy zapisali się na kartach historii, a nie każdy o nich słyszał. Ich fascynujące życiorysy i przygody, to porywające opowieści na długie wieczory. Ich wielką zaletą, jest prozaiczna sprawa – wydarzyły się naprawdę. Tym razem nie ma tutaj żadnej fikcji, to surowa i bardzo barwna historia.

„Przedstawiane życiorysy są naprawdę barwne i nieszablonowe, pełne niezwykłych przygód, stanowiących gotową kanwę dla filmu światowej klasy. Książka stanowi doskonałe antidotum na polski kompleks niższości wobec reszty świata, umiejętnie podsycany przez niektóre środowiska, a ponadto jest bardzo ciekawa i napisana piękną, klasyczną polszczyzną. Tak właśnie należałoby pisać podręczniki”.

paradoks.net.pl

fragment recenzji

„Jeśli myślicie, że byli rzewnymi bohaterami szkolnych czytanek, to mylicie się jak Napoleon pod Moskwą. Oto same charakterne typy, awanturnicy, zabijacy, podróżnicy, a przy tym szczerzy patrioci. Z całego serca polecam książkę Piotra Marczaka, mego kolegi ze studiów, o niezwykłych przygodach polskich bohaterów z XIX i XX wieku”.

Jacek Komuda

POSTACIE HISTORYCZNE • SŁAWNI POLACY • PATRIOTYZM • WALKA O WOLNOŚĆ • ZAPOMNIANI BOHATEROWIE

Czarownica

Noc na Łysej Górze, księga I

Krzysztof Rudowski

Seria wydawnicza: OdeSFeros

ISBN: 978-83-67504-66-9

Format: 125 x 200 mm

Okładka: miękka

Ilość stron: 380

Literatura piękna, Fantastyka

Niby-bajka dla dorosłych, wyrosła ze swojskiego, słowiańskiego folkloru ludowego. Pełno tu czarownic, czartów, tajemniczych zakonów, męskich fantazji, wyuzdania i rozpasania oraz orgiastycznych sabatów, przetaczających się po zboczach Łysej Góry w wigilię Nocy Świętojańskiej. Jednocześnie „Czarownica” Rudowskiego, znanego, wrocławskiego literata i redaktora, mocno ukorzeniona jest w klasykach literatury, jej toposach i mitach.

„Rudowski w swojej „Czarownicy” świadomie łamie schematy cechujące współczesną fantastykę literacką, prowadząc nas do własnego bajkowego świata, w którym Eulalia, ukochana bohatera, jawi się siostrą Małgorzaty z niezapomnianego dzieła Bułhakowa, klasztor zagubiony w głuszy wydaje się podobny do tego z „Imienia róży” Umberto Eco, zaś wiedźma Celinella więżąca narratora w celu erotycznego wykorzystania to potomkini czarodziejki Kirke, dybiącej na przystojnego Odysa. Tego rodzaju rozpoznania dodają smaku lekturze, choć najważniejsza jest przyjemność podążania tropem bohatera, który na przemian przeżywa niezwykłe przygody i namiętne chwile w ramionach olśniewających okazów fauny fantastycznej”.

Jacek Inglot

WIEDŹMY I CZAROWNICE • CZARTY I BIESY • SABAT NA ŁYSEJ GÓRZE • ONIRYCZNA WYPRAWA W ŚWIAT EANTAZJI I OBSESJI

Czarnuszka

Ewa Piasecka

ISBN: 978-83-67504-70-6

Format: 125 x 195 mm

Okładka: miękka

Ilość stron: 214

Fantasy

Zbiór opowieści o czarodziejce, Kobiecie-Która-Wie i która wiedzą dzieli się z tymi, którzy ją odnajdują na swej drodze. To opowiadania, które mają moc zmiany tego, kto je czyta. Główny przekaz książki dotyczy wiary tak mocnej, że zmienia ona rzeczywistość, zarówno bohaterki, jak i czytelników.

Jest to również opowieść o wewnętrznej podróży w najciemniejsze miejsca duszy; o tym, że za największym lękiem kryją się najwspanialsze skarby: spokój wewnętrzny, życie w zgodzie ze sobą, radość i szczęście; o tęsknocie za ukochanym; utracie i odzyskaniu nadziei; odwadze i wytrwałości w spełnianiu marzeń.

Autorka, nauczycielka uważności, przewodniczka duchowa. Poprzez indywidualną medytację prowadzi do wewnętrznego świata i pomaga uwolnić się od tego, co przeszkadza w życiu. Wspiera w zmianie przekonań i schematów.

SILNA POSTAĆ KOBIECA • CZAROWNICA • ROZWÓJ OSOBISTY • KWANTOWA RZECZYWISTOŚĆ • TRANSFORMACJA

Fundacja Kultura-Integracja-Społeczeństwo

Wydawnictwo „OdeSFa”

49-304 Brzeg, ul. Majora Sucharskiego 1/6

+48 696 364 343

https://odesfa.pl/

Wydawnictwo nawiąże współpracę z dynamicznymi osobami zajmującymi się sprzedażą asortymentu

• na targach książki,

• konwentach fantastyki itp.

Oferujemy BARDZO wysokie rabaty od cen katalogowych materiały promocyjne, dostęp do premier i promocji

sklep@odesfa.pl

Poszukujemy regionalnych przedstawicieli-dystrybutorów, celem dotarcia do bibliotek i księgarń

Wkład finansowy - niekonieczny!

ZAMEK PIASTÓW ŚLĄSKICH W BRZEGU

ZAMEK.BRZEG.PL

BRZEG-POWIAT.PL

POWIAT Z „DUSZĄ”!

Table of Contents

- Strona tytułowa

- Strona redakcyjna

- Spis treści

- Słowo od Wydawcy

- ANTIPOLIS

- Tomasz

- Śnieg

- Róża

- FORMY Z CHAOSU. DODATEK PUBLICYSTYCZNO-KRYTYCZNY

- Damian Podoba - Wykorzystanie motywów historycznych w polskiej literaturze fantastycznej

- Jacek „Franco” Horęzga - Fikcje narodowe albo „bez Żyda się ni da”

- Adam Boberski - O Koszałku-Opałku bez koszałków-opałków, czyli nieco prześmiewcze rozważania o pisarstwie historycznym

- Jacek „Franco” Horęzga - Barbarzyńca w Ogrodach Episteme Cz. I – Ogród Prawdy

- Katarzyna Ophelia Koćma - Recenzja „Podziemia Veniss”

- Adrianna Biełowiec - Recenzja „Chciej mnie zawsze”

- NASZE KSIĄŻKI, NASI AUTORZY I MY

- Emma Popik

- Fragment opowiadania „Depozyt”

- Fragment opowiadania „Most”

- Fragment opowiadania „Palimpset”

- Wojciech Jerzy Bogaczyk, Adam Pietrasiewicz

- Opis i fragment „Powrotów”

- Tomasz Fijałkowski

- Fragment „Sierpów Kronosa”

- Stanisław Karolewski

- Ciemność (fragment powieści)

- W latach 2021-2023

- Rakietowe Orły

- Firmowy sklep wydawnictwa OdeSFa

- Księgarzu – Księgarko – Księgarnio

- Nasze książki

- Dodatek

- Okładka tył

Table of Contents

Strona tytułowa

Strona redakcyjna

Spis treści

Słowo od Wydawcy

ANTIPOLIS

Tomasz

Śnieg

Róża

FORMY Z CHAOSU. DODATEK PUBLICYSTYCZNO-KRYTYCZNY

Damian Podoba - Wykorzystanie motywów historycznych w polskiej literaturze fantastycznej

Jacek „Franco” Horęzga - Fikcje narodowe albo „bez Żyda się ni da”

Adam Boberski - O Koszałku-Opałku bez koszałków-opałków, czyli nieco prześmiewcze rozważania o pisarstwie historycznym

Jacek „Franco” Horęzga - Barbarzyńca w Ogrodach Episteme Cz. I – Ogród Prawdy

Katarzyna Ophelia Koćma - Recenzja „Podziemia Veniss”

Adrianna Biełowiec - Recenzja „Chciej mnie zawsze”

NASZE KSIĄŻKI, NASI AUTORZY I MY

Emma Popik

Fragment opowiadania „Depozyt”

Fragment opowiadania „Most”

Fragment opowiadania „Palimpset”

Wojciech Jerzy Bogaczyk, Adam Pietrasiewicz

Opis i fragment „Powrotów”

Tomasz Fijałkowski

Fragment „Sierpów Kronosa”

Stanisław Karolewski

Ciemność (fragment powieści)

W latach 2021-2023

Rakietowe Orły

Firmowy sklep wydawnictwa OdeSFa

Księgarzu – Księgarko – Księgarnio

Nasze książki

Dodatek

Okładka tył