Spis treści

1. Część pierwsza

1. Rozdział I

2. Rozdział II

3. Rozdział III

4. Rozdział IV

5. Rozdział V

6. Rozdział VI

7. Rozdział VII

8. Rozdział VIII

9. Rozdział IX

10. Rozdział X

11. Rozdział XI

12. Rozdział XII

13. Rozdział XIII

14. Rozdział XIV

15. Rozdział XV

16. Rozdział XVI

17. Rozdział XVII

18. Rozdział XVIII

19. Rozdział XIX

20. Rozdział XX

21. Rozdział XXI

22. Rozdział XXII

23. Rozdział XXIII

24. Rozdział XXIV

Tytuł oryginału: Anna Karienina

Wydawca: Joanna Laprus-Mikulska

Redaktor prowadzący: Paulina Kostrzyńska

Korekta: Ewa Grabowska, Jadwiga Piller

Copyright © for the Polish translation and this edition by Dressler Dublin Sp. z o.o., 2022

ISBN 978-83-828-9972-6
Warszawa 2022

Wydawnictwo Świat Książki
02-103 Warszawa, ul. Hankiewicza 2

Księgarnia internetowa: swiatksiazki.pl

Dystrybucja:
Dressler Dublin Sp. z o.o.
05-850 Ożarów Mazowiecki
ul. Poznańska 91
e-mail: dystrybucja@dressler.com.pl
tel. + 48 22 733 50 31/32
www.dressler.com.pl

Wersję elektroniczną przygotowano w systemie Zecer

Do mnie należy pomsta. Ja wymierzę zapłatę[1].

CZĘŚĆ PIERWSZA

I

Wszystkie szczęśliwe rodziny są do siebie podobne, każda nieszczęśliwa rodzina jest nieszczęśliwa na swój sposób.

W domu Obłońskich powstało zamieszanie. Żona dowiedziała się, że mąż wdał się w amory z Francuzką, guwernantką ich dzieci, i oświadczyła, że nie może mieszkać z nim w jednym domu. Ta sytuacja trwała już trzeci dzień i była męcząca zarówno dla samych małżonków, jak i dla wszystkich członków rodziny oraz domowników. Wszyscy członkowie rodziny i domownicy czuli, że ich współżycie nie ma sensu i że w każdym zajeździe przypadkowo poznani ludzie są bardziej związani ze sobą niż oni, członkowie rodziny i domownicy Obłońskich. Żona nie wychodziła ze swoich pokoi, męża od trzech dni nie było w domu. Dzieci biegały jak porzucone, bowiem angielska bona posprzeczała się z klucznicą i wysłała do przyjaciółki karteczkę z prośbą o znalezienie jej nowego miejsca. Kucharz odszedł wczoraj akurat w czasie obiadu. Gotująca dla służby kucharka oraz stangret prosili o odprawę.

Na trzeci dzień po kłótni książę Stiepan Arkadjicz Obłoński – Stiwa, jak go nazywano w towarzystwie – o zwykłej porze, to znaczy o ósmej rano, obudził się nie w sypialni żony, ale w swoim gabinecie na safianowej kanapie. Obrócił swoje pełne, wypielęgnowane ciało na sprężynach kanapy, jak gdyby chciał znowu zasnąć na długo, objął mocno poduszkę i przylgnął do niej policzkiem. Jednak nagle się zerwał, usiadł na kanapie i otworzył oczy.

Tak, tak, jak to było? – myślał, przypominając sobie sen. – Jak to było? Tak! Alabin wydawał obiad w Darmstadcie; nie, nie w Darmstadcie, to było coś amerykańskiego. Tak, lecz tam Darmstadt był w Ameryce. Tak, Alabin wydawał obiad na szklanych stołach, tak – i stoły śpiewały: Il mio tesoro[2], nawet nie Il mio tesoro, ale coś lepszego i były jakieś maleńkie karafeczki, a one były kobietami – przypominał sobie. Oczy Stiepana Arkadjicza wesoło rozbłysły i z uśmiechem się zamyślił. Tak, dobrze było, bardzo dobrze. Było tam jeszcze wiele znakomitych rzeczy, ale nie da się wypowiedzieć słowami, a nawet myślami na jawie wyrazić. Zobaczył smugę światła, która przebiła się z boku jednej ze stor, wesoło spuścił nogi z kanapy, namacał nimi wyhaftowane przez żonę (prezent urodzinowy w ubiegłym roku), wykończone złocistym safianem kapcie i zgodnie ze starym, dziewięcioletnim już nawykiem, nie wstając, wyciągnął rękę tam, gdzie w sypialni wisiał jego szlafrok. Wtedy naraz przypomniał sobie, jak i dlaczego nie śpi w sypialni żony, lecz w gabinecie. Uśmiech spełzł z jego twarzy i czoło się zmarszczyło.

Ach, ach, ach! Aaa…! – stęknął, przypominając sobie wszystko, co zaszło. I w wyobraźni na nowo ożyły wszystkie szczegóły kłótni z żoną, cała beznadziejność jego sytuacji i najbardziej męcząca jego własna wina.

Tak! Nie wybaczy mi i nie może wybaczyć. A najstraszniejsze jest to, że wszystko to ma być moja wina, moja wina, chociaż nie jestem winny. W tym właśnie cały dramat – myślał. – Ach, ach, ach! – powtarzał z rozpaczą, wspominając najtrudniejsze dla siebie wrażenia z tej kłótni.

Najbardziej przykra była ta pierwsza chwila, kiedy po powrocie z teatru, wesoły i zadowolony, z wielką gruszką dla żony w ręce, nie znalazł żony w salonie; ku swemu zdziwieniu nie znalazł jej również w gabinecie, w końcu zobaczył ją w sypialni z nieszczęsną, ujawniającą wszystko kartką w dłoniach.

Wiecznie zatroskana, zabiegana i ograniczona, jak o niej myślał, Dolly siedziała nieruchomo z liścikiem w ręce i patrzyła na niego z wyrazem przerażenia, rozpaczy i gniewu.

– Co to jest? To? – pytała, pokazując liścik.

I przy tym wspomnieniu, jak to często bywa, męczyło Stiepana Arkadjicza nie tyle samo zdarzenie, ile to, jak odpowiedział na te słowa żony.

W owej chwili stało się z nim to, co dzieje się z ludźmi, gdy nieoczekiwanie są złapani na czymś zbyt haniebnym. Nie potrafił przygotować swojej twarzy na sytuację, w której się znalazł po ujawnieniu jego winy. Zamiast się obrazić, zaprzeczać, tłumaczyć, przepraszać, nawet pozostać obojętnym – wszystko byłoby lepsze niż to, co zrobił! – nagle całkowicie mimowolnie (odruchy mózgu – pomyślał Stiepan Arkadjicz, który lubił fizjologię), uśmiechnął się zwykłym, dobrym i dlatego głupim uśmiechem.

Tego głupiego uśmiechu nie mógł sobie darować. Ujrzawszy ten uśmiech, Dolly wzdrygnęła się jak od fizycznego bólu, wybuchła z właściwą jej porywczością potokiem bezlitosnych słów i wybiegła z pokoju. Od tej chwili nie chciała widzieć męża.

Wszystkiemu winien ten głupi uśmiech –myślał Stiepan Arkadjicz. – Lecz cóż robić? cóż robić? – powtarzał z rozpaczą i nie znajdował odpowiedzi.

II

Stiepan Arkadjicz był człowiekiem wobec siebie uczciwym. Nie potrafił się oszukiwać i wmawiać sobie, iż żałuje swego postępku. Nie mógł teraz żałować tego, za co się kajał kiedyś, może sześć lat temu, gdy dopuścił się pierwszej niewierności wobec żony. Nie mógł żałować tego, że jako trzydziestoczteroletni, przystojny, kochliwy mężczyzna nie był zakochany w zaledwie o rok młodszej od siebie żonie, matce pięciorga żywych i dwójki zmarłych dzieci. Żałował jedynie, że nie potrafił lepiej ukryć się przed żoną. Jednak czuł cały ciężar swej sytuacji i współczuł żonie, dzieciom oraz sobie. Być może, potrafiłby lepiej ukryć swoje grzechy, gdyby spodziewał się, że wiadomość tak na żonę podziała.

Nigdy nie przemyślał tej sprawy do końca, jednak mgliście wydawało mu się, iż żona od dawna się domyślała, że nie jest jej wierny, i patrzy na to przez palce. Nawet przypuszczał, że ona, zmizerowana, postarzała, już nieładna, zwyczajna i prosta kobieta, a jedynie dobra matka rodziny, z poczucia sprawiedliwości powinna być pobłażliwa. Okazało się, że jest wprost przeciwnie.

Ach, to straszne! Aj, aj, aj! Straszne! – powtarzał sobie Stiwa i nic nie potrafił wymyślić. – Jak dobrze było dotąd, jak dobrze nam się żyło! Była zadowoloną, szczęśliwą matką, nie przeszkadzałem jej w niczym, umożliwiałem zajmowanie się dziećmi i domem, tak jak chciała. To prawda, źle się stało, że ona była guwernantką w naszym domu. Niedobrze! Jest coś trywialnego, pospolitego w zalecaniu się do własnej guwernantki. Lecz jaka guwernantka! (Żywo wyobraził sobie czarne szelmowskie oczy mademoiselle Roland i jej uśmiech). Ale przecież dopóki była u nas w domu, na nic sobie nie pozwalałem. I najgorsze jest to, że ona już… Zdaje się, że wszystko to jakby specjalnie. Aj, aj, aj! Ajaj! Lecz cóż, cóż robić?

Odpowiedzi nie było oprócz tej ogólnej, jaką życie daje na wszystkie najtrudniejsze i nierozwiązywalne problemy. Oto ona: trzeba żyć potrzebami dnia, to znaczy starać się zapomnieć. Zanurzyć się we śnie już nie można, w każdym razie przed nocą, nie można też wrócić do tej muzyki, którą nuciły karafeczki-kobiety. Trzeba więc pogrążyć się we śnie życia.

Potem się zobaczy – powiedział sobie Stiwa, wstał, nałożył szary szlafrok na błękitnej jedwabnej podszewce, przewiązał się sznurem, obficie nabrał powietrza do swej szerokiej klatki piersiowej, zwykłym rześkim krokiem stawianych na zewnątrz stóp, które tak lekko nosiły jego pełne ciało, podszedł do okna, odciągnął storę i głośno zadzwonił. Na dzwonek natychmiast zjawił się stary przyjaciel, kamerdyner Matwiej, niosący ubranie, buty i telegram. W ślad za Matwiejem wszedł fryzjer z przyborami do golenia.

– Są papiery z urzędu? – spytał Stiepan Arkadjicz, wziął telegram i usiadł przed lustrem.

– Na stole – odparł Matwiej, spojrzał na pana pytająco i ze współczuciem, a po chwili dodał z chytrym uśmieszkiem: – Od właściciela dorożki przychodzili.

Stiepan Arkadjicz nie odpowiedział, tylko w lustrze spojrzał na Matwieja. W spojrzeniu, którym się spotkali, było widać, że się wzajemnie rozumieją. Spojrzenie Stiepana Arkadjicza jak gdyby pytało: Po co mi to mówisz? Czyżbyś nie wiedział?

Matwiej wsunął dłonie do kieszeni kamizelki, odstawił w bok nogę i milcząc, dobrodusznie, z lekka się uśmiechając, popatrzył na swego pana.

– Kazałem przyjść w niedzielę, a do tej pory żeby niepotrzebnie nie niepokoili pana i siebie – wygłosił, jak się wydaje, przygotowane zdanie.

Stiepan Arkadjicz domyślił się, że Matwiej chciał zażartować i zwrócić na siebie uwagę. Otworzył depeszę i przeczytał ją, w myśli poprawiając przekłamane jak zwykle słowa, i twarz mu pojaśniała.

– Matwieju, siostra Anna Arkadjewna będzie jutro – oznajmił, zatrzymując na chwilę gładziutką, pulchną rączkę cyrulika, która oczyszczała różową drogę między długimi, kędzierzawymi bokobrodami.

– Dzięki Bogu – powiedział Matwiej, pokazując w ten sposób, że rozumie tak samo jak pan znaczenie tego przyjazdu, to znaczy, że Anna Arkadjewna, ukochana siostra Stiepana Arkadjicza, może pomóc w pogodzeniu męża z żoną.

– Jaśnie pani sama czy z małżonkiem? – spytał Matwiej.

Stiepan Arkadjicz nie mógł mówić, ponieważ fryzjer był zajęty jego górną wargą, więc podniósł jeden palec. Matwiej kiwnął głową do lustra.

– Sama. Na górze przygotować?

– Zamelduj Darii Aleksandrownie. Przygotuj, gdzie każe.

– Darii Aleksandrownie? – jakby wątpiąc, odezwał się Matwiej.

– Tak, zamelduj. I weź telegram. Przekaż mi, co Daria Aleksandrowna powie.

Spróbować chcesz – domyślił się Matwiej, lecz odrzekł tylko:

– Tak jest.

Stiepan Arkadjicz, już umyty i uczesany, miał zamiar się ubierać, gdy Matwiej, powoli stąpając poskrzypującymi butami po miękkim dywanie, z telegramem w dłoni, wrócił do pokoju. Fryzjera już nie było.

– Daria Aleksandrowna kazali powiedzieć, że wyjeżdża. Niech robią jaśnie pan, jak im się podoba – oznajmił, śmiejąc się samymi oczami, i spoglądał na pana z głową przechyloną na bok i dłońmi w kieszeniach kamizelki.

Stiepan Arkadjicz milczał przez chwilę. Później na jego urodziwej twarzy pojawił się dobroduszny i nieco markotny uśmiech.

– No? Matwieju? – odezwał się, kiwając głową.

– To nic, jaśnie książę, ułoży się – odparł Matwiej.

– Ułoży się?

– Tak jest.

– Myślisz? A tam kto? – spytał Stiepan Arkadjicz, słysząc za drzwiami szelest kobiecej sukni.

– To ja – odezwał się stanowczy i przyjemny kobiecy głos i zza drzwi wysunęła się surowa, dziobata twarz niani, Matriony Filimonowny.

– No co, Matriosza? – spytał Stiepan Arkadjicz, wychodząc do niej.

Mimo że Stiepan Arkadjicz był absolutnie winny wobec żony i sam to czuł, prawie wszyscy w domu, nawet niania, najlepsza przyjaciółka Darii Aleksandrowny, byli po jego stronie.

– No co? – powtórzył z przygnębieniem.

– Niech jaśnie książę pójdzie, przeprosi jeszcze raz. Może Bóg da. Bardzo się męczy i żal patrzeć, a i wszystkim w domu jest okropnie ciężko. Nad dziećmi, jaśnie panie, trzeba się użalić. Niech jaśnie książę przeprosi. Co robić! Cierp ciało…

– Przecież nie przyjmie…

– A jaśnie książę niech zrobi swoje. Bóg jest miłosierny. Módlcie się do Boga, jaśnie panie. Módlcie się do Boga.

– No dobrze, możesz odejść – powiedział nagle poczerwieniały Stiepan Arkadjicz. – No to ubierajmy się – zwrócił się do Matwieja i zdecydowanie zrzucił szlafrok.

Matwiej, zdmuchując coś niewidzialnego, już trzymał koszulę niczym chomąto i z wyraźną przyjemnością nałożył ją na wypielęgnowane ciało pana.

III

Obłoński, już ubrany, spryskał się perfumami, wyciągnął rękawy koszuli, nawykłym ruchem rozłożył po kieszeniach papierosy, portfel, zapałki, zegarek z dwoma łańcuszkami i brelokami, po czym, strzepnąwszy chusteczkę do nosa, poczuł się czysty, pachnący, zdrowy i mimo swego nieszczęścia wesoły, więc z lekka przestępując z nogi na nogę, przeszedł do stołowego, gdzie już czekała na niego kawa i ułożone obok listy i papiery z urzędu.

Stiepan Arkadjicz usiadł i przeczytał listy. Jeden był bardzo nieprzyjemny – od przedsiębiorcy, który kupował las w majątku żony. Las trzeba było sprzedać, jednak w obecnej sytuacji, przed pogodzeniem się z żoną, nie mogło być o tym mowy. Najgorsze było to, że do pogodzenia się z żoną mieszał się interes pieniężny. Czuł się urażony samą myślą, że mógłby się kierować korzyścią i dla sprzedaży lasu szukać pojednania z żoną.

Gdy skończył z listami, przysunął bliżej papiery z urzędu, szybko przekartkował dwie sprawy, długim ołówkiem zanotował kilka uwag i odsunąwszy papiery, sięgnął po rogalika. Przy kawie rozpostarł jeszcze wilgotną poranną gazetę i zaczął czytać.

Stiepan Arkadjicz prenumerował i czytał liberalną gazetę o kierunku nie skrajnym, lecz tym samym, który podzielała większość, mimo że ani nauka, ani sztuka, ani polityka właściwie go nie interesowały. Twardo trzymał się takich poglądów na wszystkie sprawy, jakie wyznawała większość i jego gazeta, oraz zmieniał je tylko wtedy, gdy ta większość je zmieniała lub ściślej – nie zmieniał ich, gdyż one same się w nim niezauważalnie zmieniały.

Obłoński nie wybierał ani kierunku, ani poglądów. Te kierunki i poglądy same przychodziły do niego, dokładnie tak samo nie wybierał fasonu kapelusza czy surduta, ale brał te, które są noszone. Jemu, który żył w wiadomym społeczeństwie, przy potrzebie pewnej aktywności umysłowej, rozwijającej się zazwyczaj w latach dojrzałości, własne poglądy był tak samo niezbędne jak posiadanie kapelusza. Jeśli nawet istniała przyczyna, dla której przedkładał kierunek liberalny nad konserwatywny, z którym wiązało się wiele osób jego kręgu, to stało się tak nie dlatego, że uważał kierunek liberalny za bardziej rozumny, lecz dlatego, że bardziej pasował do jego trybu życia. Partia liberalna mówiła, że w Rosji wszystko jest niedobre, i rzeczywiście – Stiepan Arkadjicz długów miał dużo, a pieniędzy zdecydowanie nie wystarczało. Partia liberalna mówiła, że małżeństwo to przeżyta instytucja i że konieczne jest jej zreformowanie, i rzeczywiście – życie rodzinne dawało mu mało zadowolenia i zmuszało do kłamstwa i udawania, co było wstrętne jego naturze. Partia liberalna mówiła czy może raczej miała na myśli, że religia jest tylko uzdą dla barbarzyńskiej części społeczeństwa i rzeczywiście – Stiwa bez bólu w nogach nie mógł znieść nawet krótkiego nabożeństwa i nie potrafił zrozumieć, czemu służą te straszne i górnolotne słowa o tamtym świecie, gdy i na tym świecie można by było żyć bardzo wesoło. Jednocześnie Stiepanowi Arkadjiczowi, który lubił wesoły żart, było przyjemnie czasem zaskoczyć spokojnego człowieka stwierdzeniem, że jeśli już szczycić się rasą, to nie warto zatrzymywać się na Ruryku i wypierać pierwszego protoplasty – małpy. Kierunek liberalny stał się więc przyzwyczajeniem Obłońskiego i lubił swoją gazetę, tak jak cygaro po obiedzie, za lekką mgłę, którą wywoływała w jego głowie. Przeczytał czołówkę, w której mówiono, że obecnie zupełnie niepotrzebnie podnosi się krzyk, że radykalizm jakoby grozi połknięciem wszelkich elementów konserwatywnych oraz jakoby rząd musi przedsięwziąć kroki w celu zdławienia hydry rewolucji, że przeciwnie: „naszym zdaniem niebezpieczeństwo tkwi nie w rzekomej hydrze rewolucyjnej, ale w uporze tradycjonalizmu hamującym postęp” itd. Przeczytał również drugi artykuł, finansowy, w którym wspominano o Benthamie i Millu i wbijano subtelne szpilki ministerstwu. Z właściwą sobie bystrością umysłu kojarzył znaczenie każdej szpilki: od kogo i na kogo oraz z jakiej okazji była wycelowana, a to jak zawsze sprawiało mu pewną przyjemność. Jednak dzisiaj tę przyjemność zatruwało wspomnienie rad Matriony Filimonowny oraz tego, że w domu źle się dzieje. Przeczytał i o tym, że hrabia Benst, jak słychać, przeniósł się do Wiesbaden, i o tym, że można już nie mieć siwych włosów, i o sprzedaży lekkiej karety, i propozycji młodej osoby; jednak te wiadomości nie sprawiały mu jak przedtem cichej przyjemności.

Po skończeniu lektury gazety i po spożyciu drugiej filiżanki kawy i rogalika z masłem wstał, strząsnął okruszki z kamizelki, rozprostował szeroką pierś i radośnie się uśmiechnął, nie dlatego, żeby czuł w sobie cokolwiek szczególnie przyjemnego – radosny uśmiech wywołało dobre trawienie.

Od razu jednak uśmiech przypomniał mu wszystko, więc się zamyślił.

Dwa dziecięce głosy (Stiepan Arkadjicz poznał głosy Griszy, młodszego synka, i Tani, starszej córeczki) dały się słyszeć za drzwiami. Coś wieźli i upuścili.

– Mówiłam, że na dachu nie można sadzać pasażerów – krzyczała po angielsku dziewczynka – teraz zbieraj!

Wszystko się pomieszało – pomyślał Stiepan Arkadjicz – moje dzieci biegają bez opieki. Ruszył do drzwi i je zawołał. Zostawiły szkatułkę udającą pociąg i podeszły do ojca.

Córeczka, jego ulubienica, wbiegła śmiało, objęła go, śmiejąc się, zawisła mu na szyi, jak zawsze ciesząc się ze znanego zapachu perfum, który roztaczały jego bokobrody. Po czym pocałowała go w poczerwieniałą od schylenia się i jaśniejącą czułością twarz, odjęła ręce i chciała odbiec z powrotem, lecz ojciec ją zatrzymał.

– Jak tam mama? – zapytał, głaszcząc delikatną szyję Tani. – Dzień dobry – powiedział do witającego się z nim synka.

Zdawał sobie sprawę, że mniej kochał syna i choć starał się nie okazywać różnicy, jednak chłopczyk czuł to i nie odpowiedział uśmiechem na chłodny uśmiech ojca.

– Mama? Wstała – odparła dziewczynka.

Obłoński westchnął. Znaczy, że znowu nie spała całą noc – pomyślał.

– I cóż, czy jest wesoła?

Córka wiedziała, że ojciec posprzeczał się z matką, i że matka nie mogła być wesoła, i że ojciec powinien to wiedzieć, i że udaje, pytając o to tak lekko. Zarumieniła się więc za niego. On natychmiast to zrozumiał i również się zaczerwienił.

– Nie wiem – odparła. – Nie kazała nam się uczyć, tylko iść z miss Hull na spacer do babci.

– To idź, moja Tańczureczko. Ach tak, zaczekaj – powiedział, zatrzymując ją jednak i gładząc jej delikatną rączkę.

Zdjął z kominka postawione tam wczoraj pudełko cukierków i dał jej dwa, wybierając jej ulubione: czekoladowego i pomadkę.

– Dla Griszy? – zapytała dziewczynka, wskazując czekoladowego.

– Tak, tak. – I raz jeszcze pogłaskawszy ją po ramionku, pocałował w szyję u nasady włosów i pozwolił jej odejść.

– Kareta czeka – oznajmił Matwiej. – I jest petentka – dodał.

– Od dawna jest? – spytał Stiepan Arkadjicz.

– Może pół godzinki.

– Ile razy ci nakazuję, żeby natychmiast meldować!

– Ale przecież trzeba dać jaśnie księciu chociaż kawy się napić – powiedział Matwiej tym przyjacielsko-gburowatym tonem, na który nie można się było gniewać.

– To prośże co prędzej – polecił Obłoński, marszcząc brwi z niezadowoleniem.

Petentka, sztabskapitanowa Kalinina, prosiła o coś niemożliwego i bezsensownego, jednak Stiepan Arkadjicz swoim zwyczajem poprosił, żeby usiadła, z uwagą, nie przerywając, wysłuchał i udzielił szczegółowych rad, do kogo i w jaki sposób ma się zwrócić, a nawet swym dużym, zamaszystym, ładnym i wyraźnym pismem szybko i rzeczowo sporządził notatkę do osoby, która mogła jej pomóc. Pożegnawszy sztabskapitanową, Stiepan Arkadjicz wziął kapelusz i przystanął, zastanawiając się, czy o czymś nie zapomniał. Okazało się, że o niczym nie zapomniał, poza tym o czym chciał zapomnieć – o żonie.

Ach, tak! Spuścił głowę i na jego urodziwym obliczu pojawiło się przygnębienie. Iść czy nie iść? – wahał się. Głos wewnętrzny mówił mu, że nie ma co chodzić, że z tego nic oprócz fałszu nie może wyniknąć, że nie da się poprawić, skleić ich stosunków, ponieważ jej nie można na nowo uczynić atrakcyjną i wzbudzającą miłość ani jego uczynić starcem niezdolnym do miłości. Oprócz fałszu i kłamstwa teraz nic nie może wyniknąć, a fałsz i kłamstwo były sprzeczne z jego naturą.

Jednak kiedyś trzeba będzie, przecież to nie może tak zostać – pomyślał, starając się dodać sobie śmiałości. Wyprężył pierś, wyjął papierosa, zapalił, pociągnął dwa razy i wrzucił go do perłowej muszli – popielniczki, szybkim krokiem przeszedł przez mroczny salon i otworzył drugie drzwi prowadzące do sypialni żony.

IV

Daria Aleksandrowna z wychudłą twarzą o wielkich oczach, które na jej wymizerowanej twarzy wydawały się wylęknione, stała tylko w bluzce, ze spiętymi na tyle głowy warkoczami już przerzedzonych, a niegdyś gęstych i pięknych włosów, stała pośród rozrzuconych po pokoju rzeczy, przed otwartą bieliźniarką, z której coś wyjmowała. Słysząc kroki męża, odwróciła się do drzwi, bezskutecznie próbując nadać twarzy surowy i pogardliwy wyraz. Czuła, że boi się go i boi się tej rozmowy. Dopiero co po raz dziesiąty w ciągu tych trzech dni próbowała wybrać dziecięce i własne rzeczy, które zabierze do matki – i znowu nie mogła się na to zdecydować, lecz i teraz, tak jak poprzednio, powtarzała sobie, że to nie może tak zostać, że powinna coś przedsięwziąć, ukarać go, wystawić na wstyd, pomścić bodaj małą cząstkę tego bólu, który jej zadał. Wciąż jeszcze powtarzała, że wyjedzie, lecz czuła, że to niemożliwe. Niemożliwe dlatego, że nie umiała odwyknąć od myśli, że to jej mąż i nie mogła przestać go kochać. Poza tym myślała, że jeśli tu, we własnym domu, ledwie zdążała z opieką nad swoim pięciorgiem dzieci, to tam, dokąd pojedzie z nimi wszystkimi, będzie jeszcze gorzej. W dodatku ostatnio najmłodszy synek zachorował, gdyż nakarmiono go niedobrym rosołem, a pozostałe dzieci zostały wczoraj prawie bez obiadu. Czuła, że wyjazd jest niemożliwy, lecz oszukiwała się, wybierała rzeczy i udawała, że wyjedzie.

Na widok męża włożyła ręce do szuflady bieliźniarki, jak gdyby czegoś szukała, i odwróciła się do niego dopiero wtedy, gdy podszedł całkiem blisko. Jednak na jej twarzy, której chciała nadać surowy i zdecydowany wyraz, malowało się zagubienie i cierpienie.

– Dolly! – odezwał się cichym i nieśmiałym głosem. Wtulił głowę w ramiona, starając się mieć żałosny i pokorny wygląd, lecz ciągle promieniał świeżością i zdrowiem.

Szybkim spojrzeniem obrzuciła od głów do stóp jego postać tryskającą świeżością i zdrowiem. Tak, jest szczęśliwy i zadowolony! – pomyślała – a ja?! I ta obrzydliwa dobroć, za którą wszyscy go tak lubią i chwalą. Nienawidzę tej jego dobroci. Jej usta zacisnęły się, zadrgał mięsień policzka po prawej stronie bladej, nerwowej twarzy.

– Czego pan chce? – spytała szybkim, jakimś nie swoim, głębokim głosem.

– Dolly! – powtórzył z drżeniem głosu. – Anna dzisiaj przyjeżdża.

– I cóż mi z tego? Nie mogę jej przyjąć! – wykrzyknęła.

– Jednak trzeba przecież, Dolly…

– Proszę wyjść, wyjść, wyjść! – wykrzyknęła, nie patrząc na niego, jakby ten krzyk był spowodowany bólem fizycznym.

Stiepan Arkadjicz mógł być spokojny, gdy myślał o żonie, mógł mieć nadzieję, że wszystko ułoży się, jak się wyraził Matwiej, mógł spokojnie czytać gazetę i pić kawę. Gdy jednak pokorny i zrozpaczony zobaczył jej wymęczoną, zbolałą twarz, usłyszał to brzmienie głosu, zabrakło mu tchu, coś podeszło do gardła i oczy zaszkliły mu się łzami.

– O mój Boże, co ja zrobiłem! Dolly! Proszę! Przecież… – Nie mógł dalej mówić, łkanie ścisnęło mu gardło.

Zatrzasnęła bieliźniarkę i spojrzała na niego.

– Dolly, co ja mogę powiedzieć? Tylko jedno: wybacz, wybacz… Wspomnij… czy dziewięć lat życia nie może odkupić chwili, chwili…

Stała ze spuszczonym wzrokiem i słuchała, czekając, co powie, jak gdyby błagała go, żeby jakoś jej wyperswadował.

– Chwili… chwili namiętności… – powiedział i chciał mówić dalej, lecz po tych słowach jej wargi jakby z fizycznego bólu znowu się zacisnęły i znowu zadrgał mięsień prawego policzka.

– Proszę stąd wyjść, proszę wyjść! – krzyknęła jeszcze bardziej przenikliwie – i proszę mi nie mówić o swoich namiętnościach i tych swoich obrzydliwościach!

Chciała odejść, lecz potknęła się i szukając oparcia, chwyciła za oparcie krzesła. Jego twarz jakby się rozszerzyła, wargi napuchły, oczy napełniły się łzami.

– Dolly! – jęknął, już łkając. – Proszę, pomyśl o dzieciach, one niczemu nie są winne. Ja jestem winny, ukarz mnie, każ mi odkupić winę. Na wszystko jestem gotowy! Jestem winny, brak mi słów jak winny! Lecz wybacz mi, Dolly!

Usiadła. Słyszał jej ciężki, głośny oddech i było mu jej niewypowiedzianie żal. Kilka razy chciała podjąć rozmowę, lecz nie mogła. Czekał.

– Ty myślisz tylko, żeby się z dziećmi bawić, a ja pamiętam o nich i wiem, że teraz są zgubione – wymówiła, jak się wydaje, jedno ze zdań, które przez te trzy dni często sobie powtarzała.

Powiedziała do niego „ty”, więc spojrzał na nią z wdzięcznością i poruszył się, żeby wziąć ją za rękę, lecz odsunęła się z obrzydzeniem.

– Pamiętam o dzieciach i dlatego zrobiłabym wszystko, żeby je uratować, lecz sama nie wiem, w jaki sposób je uratuję, czy lepiej będzie, gdy wywiozę je od ojca, czy kiedy pozostawię z rozpustnym ojcem – tak, z rozpustnym ojcem… No, proszę powiedzieć, po tym… co było, czy możemy żyć razem? Czy to możliwe? No, proszę powiedzieć, czy to możliwe? – powtórzyła, podnosząc głos. – Po tym jak mój mąż, ojciec moich dzieci, wchodzi w miłosne kontakty z ich guwernantką…

– No cóż…. No cóż robić? – pytał żałośnie i sam nie wiedział, co mówi, więc coraz niżej i niżej spuszczał głowę.

– Jest pan wstrętny, obrzydliwy! – wykrzyczała, coraz bardziej i bardziej się gorączkując. – Pańskie łzy to woda! Pan nigdy mnie nie kochał, nie ma pan ani serca, ani szlachetności! Jest pan obrzydliwy, wstrętny, obcy. Tak, obcy! – z bólem i złością wymówiła to straszne dla niej słowo obcy.

Popatrzył na nią i złość malująca się na jej twarzy przestraszyła go i zdziwiła. Nie rozumiał, że drażni ją jego litość. Widziała w nim nie miłość do niej, lecz współczucie. Nie, ona mnie nienawidzi. Nie wybaczy – pomyślał.

– To straszne! Straszne! – powiedział.

W tym czasie w sąsiednim pokoju krzyknęło dziecko, prawdopodobnie się przewróciło. Daria Aleksandrowna natężyła słuch i nagle twarz jej złagodniała.

Jak się wydaje, przez kilka sekund zastanawiała się, jakby nie wiedząc, gdzie jest i co ma robić, po czym szybko wstała i skierowała się do drzwi.

A przecież kocha moje dziecko – pomyślał, gdy dostrzegł zmianę w jej twarzy po krzyku dziecka – jego dziecka. Jakże więc może nienawidzić mnie?

– Dolly, jeszcze tylko słowo – powiedział.

– Jeśli pójdzie pan za mną, zawołam służbę, dzieci! Niech wszyscy wiedzą, że jest pan łajdakiem! Dzisiaj wyjeżdżam, a pan niech żyje ze swoją kochanką!

I wyszła, trzasnąwszy drzwiami.

Stiepan Arkadjicz westchnął, przetarł twarz i powoli ruszył do drzwi. Matwiej mówi: uładzi się, lecz jak? Nie widzę żadnej możliwości. Ach, ach, co za okropność! I jak trywialnie krzyczała – mówił sam do siebie, wspominając jej krzyk i słowa: podlec i kochanka. – A być może dziewczynki słyszały! Okropnie trywialnie, okropnie. Stiepan Arkadjicz postał parę chwil w samotności, wytarł oczy, westchnął i zaczerpnąwszy głęboko powietrza, wyszedł z pokoju.

Był piątek i w jadalni zegarmistrz Niemiec nakręcał zegar. Stiepan Arkadjicz przypomniał sobie, jak żartem mówił o tym punktualnym łysym zegarmistrzu, że Niemiec sam został nakręcony na całe życie, żeby nakręcać zegary – i uśmiechnął się. Lubił dobry żart. A być może i uładzi się! Dobre powiedzonko: uładzi się – pomyślał. – Trzeba o tym opowiedzieć.

– Matwiej! – krzyknął. – Przygotujcie z Marią wszystko w saloniku dla Anny Arkadjewny – polecił, gdy kamerdyner się pojawił.

– Tak jest.

Stiepan Arkadjicz nałożył futro i wyszedł na ganek.

– Obiadu w domu jaśnie książę nie będzie jadł? – spytał odprowadzający go Matwiej.

– Jak wypadnie. Ale weź na wydatki – powiedział, wyjmując dziesięć rubli z portfela. – Wystarczy?

– Wystarczy czy nie wystarczy, trzeba sobie jakoś radzić – odparł Matwiej, zatrzaskując drzwiczki karety i cofając się na ganek.

Tymczasem Daria Aleksandrowna, kiedy już uspokoiła dziecko i po odgłosach karety stwierdziła, że mąż odjechał, powróciła do sypialni. Było to jej jedyne schronienie przed domowymi kłopotami, które ją oblegały, gdy tylko się pojawiała. Nawet teraz, w tym krótkim czasie, gdy weszła do pokoju dzieci, Angielka i Matriona Filimonowna zdążyły jej zadać kilka pytań niecierpiących zwłoki, na które tylko ona mogła odpowiedzieć: w co ubrać dzieci na spacer? czy dawać im mleko? czy nie posłać po innego kucharza?

– Ach, dajcie mi spokój! Dajcie mi spokój! – zawołała i po powrocie do sypialni znów usiadła tam, gdzie siedziała podczas rozmowy z mężem, splotła wychudłe dłonie z pierścionkami zsuwającymi się z koślawych palców i zaczęła odtwarzać w myśli całą rozmowę. Pojechał! Lecz czy skończył z nią? – zastanawiała się. – Czy się z nią widuje? Czemuż go nie spytałam? Nie, nie, zejść się nie można. Jeśli nawet pozostaniemy w jednym domu – to jesteśmy obcy. Na zawsze obcy! – ponownie ze szczególnym naciskiem powtórzyła dziwne dla niej słowo. A jak ja kochałam, mój Boże, jak ja go kochałam! Jak kochałam! A czy teraz go nie kocham? Nie bardziej niż przedtem go kocham? Co najważniejsze, to okropne, że… – zaczęła, lecz nie dokończyła swojej myśli, gdyż zza drzwi wychyliła się Matriona Filimonowna.

– To już kazałaby jaśnie pani posłać po mojego brata – powiedziała – zawszeć obiad ugotuje. Bo inaczej to jak wczoraj dzieci do szóstej nie będą jadły.

– No dobrze, zaraz wyjdę i wydam polecenie. A czy posłano po świeże mleko?

I Daria Aleksandrowna pogrążyła się w powszednich troskach i na pewien czas utopiła w nich swoje strapienie.

V

Stiwa dzięki swoim zdolnościom w szkole dobrze się uczył, ponieważ jednak był leniwy i skłonny do psot, ukończył ją wśród ostatnich uczniów, lecz mimo hulaszczego trybu życia, niewysokiej rangi i młodego wieku zajmował godną i dobrze opłacaną posadę naczelnika w jednym z moskiewskich urzędów. Posadę otrzymał dzięki mężowi swojej siostry Anny, Aleksiejowi Aleksandrowiczowi Kareninowi, zajmującemu jedno z najważniejszych stanowisk w ministerstwie, do którego należał urząd. Gdyby jednak Karenin nie mianował szwagra na to stanowisko, to przez setkę innych osób, braci, siostry, krewnych, powinowatych, wujów i ciotki, Stiwa Obłoński dostałby to miejsce lub inne podobne z jakimiś sześcioma tysiącami poborów, które były mu potrzebne, ponieważ jego sytuacja mimo znacznego majątku żony była kiepska.

Połowa Moskwy i Petersburga to byli krewni i przyjaciele Stiwy Obłońskiego. Urodził się w środowisku ludzi, którzy należeli do możnych tego świata. Trzecia część starych działaczy państwowych należała do grona przyjaciół ojca i znała go od kołyski. Następna trzecia część była z nim na „ty”, a jeszcze jedną trzecią tworzyli dobrzy znajomi. Tak więc wszyscy szafarze dóbr doczesnych w postaci stanowisk, dzierżaw, koncesji i temu podobnych byli jego przyjaciółmi i nie mogli go zawieść. Obłoński nie musiał się szczególnie starać, żeby dostać korzystne stanowisko, trzeba było jedynie nie odmawiać, nie zazdrościć, nie kłócić się i nie obrażać, czego przy wrodzonej dobroci nigdy nie robił. Wydałoby mu się śmieszne, gdyby ktoś powiedział, że nie otrzyma posady z takim uposażeniem, jakie było mu potrzebne, zwłaszcza że nie wymagał czegoś nadzwyczajnego, chciał tylko tego, co otrzymali jego rówieśnicy, a sprawować takie stanowisko mógł nie gorzej niż ktokolwiek inny.

Stiepana Arkadjicza wszyscy, którzy go znali, lubili nie tylko za jego wesołe usposobienie i niewątpliwą uczciwość; w nim, w jego pięknej, ujmującej powierzchowności, błyszczących oczach, czarnych brwiach i włosach, białości i rumieńcu twarzy było też coś fizycznie oddziałującego przyjaźnie i wesoło na ludzi, którzy się z nim spotykali. Aha! Stiwa! Obłoński! Oto i on! – mówiono przy spotkaniu z nim niemal zawsze z radosnym, uśmiechem. Jeśli nawet zdarzało się czasem, że podczas rozmowy nic szczególnie radosnego się nie zdarzyło, to i tak na drugi albo trzeci dzień przy spotkaniu z nim znowu tak samo wszyscy się cieszyli.

Zajmując trzeci rok stanowisko naczelnika jednego z urzędów w Moskwie, Stiepan Arkadjicz zyskał sobie oprócz sympatii również szacunek współpracowników, podwładnych, przełożonych oraz wszystkich, którzy mieli z nim do czynienia. Głównymi cechami Stiepana Arkadjicza, które zjednały mu powszechne uznanie w pracy, były, po pierwsze, nadzwyczajna wyrozumiałość wobec ludzi, oparta na świadomości własnych niedoskonałości, po drugie, całkowita liberalność – nie ta, o której wyczytał w gazetach, lecz którą miał we krwi i która kazała mu jednakowo traktować wszystkich ludzi, bez względu na ich stan majątkowy i stanowisko, i po trzecie – najważniejsze – absolutna obojętność wobec spraw, którymi się zajmował, dzięki czemu nigdy się nie pasjonował i nie popełniał błędów.

Po przyjeździe do pracy Stiepan Arkadjicz, odprowadzany przez pełnego uszanowania woźnego, z teczką w ręce udał się do malutkiego gabinetu, włożył mundur i wszedł do dużej sali urzędu. Pisarze i urzędnicy jednocześnie wstali i ukłonili mu się z uśmiechem i uszanowaniem. Obłoński jak zwykle pospiesznie ruszył do swojego miejsca, podał rękę kolegom i usiadł. Pożartował i porozmawiał dokładnie tyle, ile wypadało, i przystąpił do pracy. Nikt lepiej niż on nie umiał wyczuć tej granicy swobody, prostoty i oficjalności, której potrzeba do przyjemnego zajęcia się sprawami. Sekretarz z uśmiechem i szacunkiem, jak wszyscy w urzędzie, podszedł z dokumentami i odezwał się familiarno-liberalnym tonem, który wprowadził Stiepan Arkadjicz.

– Jednak udało nam się wydębić informacje z penzeńskiego urzędu gubernialnego. Czy nie zechciałby pan?…

– Nareszcie są? – odezwał się Stiepan Arkadjicz, zakładając palcem dokumenty. – No więc, panowie… – I urzędowanie się rozpoczęło.

Gdyby oni wiedzieli – myślał, słuchając sprawozdania z poważną miną i pochyloną głową – jakim skarconym chłopczykiem był ich prezes pół godziny temu! Oczy śmiały mu się podczas czytania akt. Do godziny drugiej praca powinna trwać bez przerwy, o drugiej zaś – przerwa śniadaniowa.

Nie było jeszcze drugiej, gdy duże przeszklone drzwi sali w urzędzie nagle się otworzyły i ktoś wszedł. Wszyscy pracownicy spod portretu i zza ziercała[3], radzi odmiany, spojrzeli na drzwi. Jednak stojący tam woźny natychmiast wyprosił przybysza i zamknął za nim szklane wejście.

Gdy akta zostały przeczytane, Stiepan Arkadjicz wstał, przeciągnął się i ulegając liberalności epoki, wyjął papierosa i udał się do swojego gabinetu. Dwaj jego koledzy, stary wyga Nikitin i kamerjunkier Hryniewicz, wyszli razem z nim.

– Zdążymy skończyć po śniadaniu – powiedział Stiepan Arkadjicz.

– Z pewnością zdążymy! – potwierdził Nikitin.

– Niezły krętacz musi być z tego Fomina – ocenił Hryniewicz jedną z osób zaangażowanych w sprawie, którą się zajmowali.

Stiepan Arkadjicz skrzywił się na te słowa, dając do zrozumienia, że niewłaściwe jest przedwczesne wydawanie ocen i nic nie odpowiedział.

– Kto tu zaglądał? – spytał woźnego.

– Jakiś wlazł bez pozwolenia, wasza ekscelencjo, gdy się tylko odwróciłem. Pytał o waszą ekscelencję. Ja mówię: kiedy urzędnicy wyjdą, to…

– Gdzie on jest?

– Chyba w sieni, bo tu ciągle spacerował. To ten. – Woźny wskazał krzepkiego mężczyznę z szerokimi barami i kędzierzawą brodą, który, nie zdejmując baraniej czapki, szybko i lekko wbiegał po wytartych stopniach kamiennych schodów. Schodzący z innymi chudy urzędnik z teczką przystanął i z dezaprobatą popatrzył na nogi biegnącego, po czym spojrzał pytająco na Obłońskiego.

Stiepan Arkadjicz stał u góry. Jego dobrodusznie promieniejąca twarz ponad haftowanym kołnierzem munduru jeszcze bardziej pojaśniała, gdy poznał biegnącego.

– Tak myślałem! Lewin – nareszcie! – powiedział z przyjacielskim ironicznym uśmiechem, spoglądając na zbliżającego się mężczyznę. – Nie pogardziłeś odszukaniem mnie w tej jaskini? – Stiepan Arkadjicz, nie zadowalając się uściskiem dłoni, ucałował przyjaciela. – Od dawna jesteś?

– Właśnie przyjechałem i bardzo chciałem się z tobą zobaczyć – odparł Lewin, wstydliwie, a zarazem gniewnie i z niepokojem rozglądając się dookoła.

– No to chodźmy do gabinetu – mówiąc to, Stiepan Arkadjicz, który znał ambicje i drażliwość swego przyjaciela, schwycił go za rękę i pociągnął za sobą, jakby prowadząc przez niebezpieczeństwa.

Stiepan Arkadjicz był na „ty” prawie ze wszystkimi swymi znajomymi: sześćdziesięcioletnimi staruszkami, dwudziestoletnimi chłopaczkami, aktorami, ministrami, kupcami i generał-adiutantami. Wielu z nich pozostawało na dwóch skrajnych punktach drabiny społecznej i bardzo byliby zdziwieni, gdyby się dowiedzieli, że przez Obłońskiego coś ich ze sobą łączy. Był na „ty” ze wszystkimi, z którymi pijał szampana, a pił szampana ze wszystkimi, dlatego spotykając się w obecności podwładnych ze swoimi wstydliwymi „ty”, jak żartem mówił o niektórych swoich przyjaciołach, z właściwym sobie taktem potrafił zmniejszać nieprzyjemne wrażenie z tych spotkań. Lewin nie był wstydliwym „ty”, lecz Obłoński taktownie wyczuł, iż gość przypuszcza, że może nie chcieć wobec podwładnych okazywać ich bliskości, dlatego pospieszył zabrać go do gabinetu.

Lewin był prawie rówieśnikiem Obłońskiego i byli na „ty” nie tylko po szampanie. Był kolegą i przyjacielem z wczesnej młodości. Mimo różnic w charakterach i upodobaniach lubili się, tak jak lubią się przyjaciele znający się od najmłodszych lat. Ale jak to często bywa z ludźmi, którzy wybrali odmienny rodzaj działalności, każdy z nich, chociaż po namyśle akceptował zajęcie drugiego, to w duchu nim gardził. Każdemu się zdawało, że życie, które sam prowadzi, jest jedynym prawdziwym życiem, zaś to, które wiedzie przyjaciel – to tylko pozór. Na widok Lewina Obłoński nie mógł powstrzymać lekkiego kpiącego uśmiechu. Który to już raz widział go, przyjeżdżającego do Moskwy ze wsi, gdzie coś robił, ale co dokładnie, tego Stiwa nigdy nie mógł końca zrozumieć, zresztą nawet go to nie ciekawiło. Lewin, gdy odwiedzał Moskwę, ciągle się spieszył, był nieustannie zaaferowany, nieco skrępowany i zdenerwowany tym skrępowaniem i najczęściej głosił zupełnie nowe, nieoczekiwane poglądy. Stiepan Arkadjicz śmiał się z tego, ale i to lubił. Tak samo i Lewin w duchu gardził miejskim stylem życia swego przyjaciela i jego pracą, którą uważał za błahostkę i śmiał się z niej. Różnica polegała na tym, że Obłoński, robiąc to, co wszyscy robią, śmiał się z pewnością siebie i dobrodusznie, Lewin zaś niepewnie, a czasem gniewnie.

– Od dawna na ciebie czekamy – powiedział Obłoński, gdy po wejściu do gabinetu wypuścił rękę Lewina, jakby chciał pokazać, że tu niebezpieczeństwa się skończyły. – Bardzo, bardzo jestem rad, że cię widzę – ciągnął. – No, a co u ciebie? Kiedy przyjechałeś?

Lewin milczał, spoglądając na nieznane sobie twarze dwóch kolegów Obłońskiego, a w szczególności na dłoń eleganckiego Hryniewicza, z tak białymi, cienkimi palcami, z tak długimi, błyszczącymi i zaginającymi się na końcu paznokciami, że te ręce wyraźnie pochłaniały całą jego uwagę i nie pozwalały mu swobodnie myśleć. Obłoński natychmiast to zauważył i uśmiechnął się.

– Ach tak, pozwólcie, że was przedstawię – rzekł. – Moi koledzy: Filip Iwanycz Nikitin, Michaił Stanisławicz Hryniewicz – i zwracając się w stronę Lewina: – działacz ziemstwa, nowy tam człowiek, atleta podnoszący pięć pudów jedną ręką, hodowca bydła i myśliwy, mój przyjaciel Konstantin Dmitricz Lewin, brat Siergieja Iwanycza Koznyszewa.

– Bardzo przyjemnie – odezwał się Nikitin.

– Mam zaszczyt znać pańskiego brata Siergieja Iwanycza – oznajmił Hryniewicz, podając swoją delikatną dłoń z długimi paznokciami.

Lewin nachmurzył się, chłodno uścisnął jego rękę i zaraz odwrócił się do Obłońskiego. Mimo że bardzo szanował swego przyrodniego brata, pisarza znanego w całej Rosji, to nie znosił, gdy zwracano się do niego nie jak do Konstantina Lewina, ale jak do brata sławnego Koznyszewa.

– Nie, już nie jestem działaczem ziemstwa. Pokłóciłem się ze wszystkimi i nie jeżdżę na zebrania – zaprzeczył, zwracając się do Obłońskiego.

– To prędko! – Stiwa się uśmiechnął. – Lecz jak? Dlaczego?

– Długa historia. Opowiem przy okazji – odparł Lewin, ale zaczął od razu. – No, krótko mówiąc, przekonałem się, że żadnej działalności ziemskiej nie ma i być nie może – powiedział takim tonem, jakby ktoś właśnie go obraził – z jednej strony zabawa, bawią się w parlament, a ja ani nie jestem dość młody, ani dość stary, żeby bawić się zabawkami. Z drugiej zaś strony – tu się zaciął – to jest sposób zbijania pieniędzy przez powiatową coterie[4]. Przedtem opiekuństwa, sądy, a teraz ziemstwo… nie jako łapówki, ale jako niezasłużona synekura – mówił tak żarliwie, jak gdyby ktoś z obecnych zaprzeczał jego opinii.

– Ehe-he! Ale ty, jak widzę, wszedłeś w nową fazę – konserwatywną – wtrącił Obłoński. – Zresztą porozmawiamy o tym później.

– Tak, później. Bardzo chciałem się z tobą zobaczyć – dodał Lewin, z nienawiścią wpatrując się w dłoń Hryniewicza.

Stiwa nieznacznie się uśmiechnął.

– Mówiłeś kiedyś, że nigdy nie włożysz europejskiego ubrania? – przypomniał, oglądając nowy strój Lewina pochodzący z pewnością od francuskiego krawca. – Tak! Widzę, że to nowa faza.

Lewin nagle się zaczerwienił, wcale nie tak, jak czerwienią się ludzie dorośli – z lekka, sami tego nie zauważając, lecz tak, jak się czerwienią chłopcy, gdy czują, że ich nieśmiałość jest śmieszna i w efekcie wstydzą się i czerwienią jeszcze bardziej, niemal do łez. Dziwnie było patrzeć na tę rozumną, męską twarz z tak dziecinną miną, że Obłoński skierował spojrzenie w inną stronę.

– A więc, gdzie się zobaczymy? Bardzo, ale to bardzo potrzebuję z tobą pomówić – powtórzył Lewin.

Obłoński jakby się zastanawiał.

– W takim razie jedźmy do Turina na śniadanie i tam porozmawiamy. Do trzeciej jestem wolny.

– Nie – po chwili namysłu odparł Lewin. – Muszę jeszcze gdzieś pojechać.

– No dobrze, to zjedzmy razem obiad.

– Obiad? Ale to nic wielkiego, chcę powiedzieć tylko dwa słowa, spytać, a później pogadamy.

– To powiedz teraz te dwa słowa, a porozmawiamy przy obiedzie.

– No, więc te dwa słowa – zaczął Lewin – zresztą to nic takiego.

Wysiłek, z jakim próbował przełamać swoją nieśmiałość, sprawił, że na jego twarzy nagle pojawiła się złość.

– Co porabiają Szczerbaccy? Wszystko po staremu? – spytał.

Obłoński, który wiedział od dawna, że Lewin jest zakochany w jego szwagierce Kitty, nieznacznie się uśmiechnął i jego oczy wesoło rozbłysły.

– Powiedziałeś dwa słowa, a ja w dwóch słowach nie mogę odpowiedzieć, gdyż… Przepraszam na chwilkę.

Wszedł sekretarz z dokumentami i z szacunkiem niepozbawionym poufałości oraz pewną właściwą wszystkim sekretarzom skromną świadomością przewagi nad przełożonym w znajomości spraw zaczął w formie pytania wyjaśniać Obłońskiemu jakieś trudności. Stiepan Arkadjicz nie pozwolił sekretarzowi skończyć, przyjaźnie położył mu dłoń na rękawie.

– Nie, nie, proszę zrobić tak, jak mówiłem – polecił i uśmiechem zmiękczył swoją uwagę, po czym krótko wyjaśniwszy, jak rozumie sprawę, odsunął akta i dodał: – Niech więc pan tak zrobi, Zacharze Nikiticzu. Proszę, właśnie tak.

Skonfundowany sekretarz wyszedł. Lewin, który w czasie narady z sekretarzem zupełnie otrząsnął się z zakłopotania, stał z wyrazem ironicznego skupienia na twarzy, oburącz opierając się o oparcie krzesła.

– Nie rozumiem, nie rozumiem – powiedział.

– Czegoż nie rozumiesz? – spytał Obłoński, wciąż wesoło uśmiechając się i sięgając po papierosa. Spodziewał się jakiegoś dziwnego wybryku Lewina.

– Nie rozumiem, co robicie – wyjaśnił Lewin, wzruszając ramionami. – Jak możesz to poważnie traktować?

– Dlaczego nie?

– A dlatego, że nie ma tu nic do roboty.

– Tak sądzisz, tymczasem jesteśmy zawaleni sprawami.

– Papierkowymi. A zresztą masz talent do tego – dodał Lewin.

– To znaczy myślisz, że mam coś nie po kolei?

– Być może tak – odparł Lewin. – Mimo wszystko zachwyca mnie twoja wspaniałość i jestem dumny, że moim przyjacielem jest tak wielki człowiek. Jednak nie odpowiedziałeś na moje pytanie – dodał, z rozpaczliwym napięciem wpatrując się Obłońskiemu w oczy.

– No dobrze, dobrze. Jeszcze trochę i ty do tego dojdziesz. Dobrze, że masz swoje trzy tysiące dziesięcin w karazińskim powiecie, takie muskuły i świeżość dwunastoletniej dziewczynki, ale i ty kiedyś przyjdziesz do nas. Co zaś do twego pytania: nic się nie zmieniło, lecz szkoda, że tak dawno nie byłeś.

– Bo co? – z przestrachem spytał Lewin.

– A nic – odparł Obłoński. – Porozmawiamy. A właściwie po co przyjechałeś?

– Ach, o tym pomówimy później – odparł Lewin i znowu zaczerwienił się po uszy.

– No dobrze. Jasne – zgodził się Stiwa. – Wiesz co, zaprosiłbym cię do siebie, lecz żona nie najlepiej się czuje. Ale jeśli chcesz się z nimi zobaczyć, to z całą pewnością będą dzisiaj w ogrodzie zoologicznym między czwartą a piątą. Kitty jeździ na łyżwach. Idź tam, wstąpię po ciebie i pójdziemy gdzieś na obiad.

– Znakomicie. To – do zobaczenia.

– No, ale uważaj, ja cię znam, zapomnisz, albo nagle wyjedziesz na wieś! – ze śmiechem zawołał za nim Obłoński

– Nie, będę na pewno.

Lewin wyszedł z gabinetu, przypominając sobie dopiero w drzwiach, że zapomniał pożegnać się z kolegami Obłońskiego.

– Wydaje się, że to bardzo energiczny pan – zauważył Hryniewicz po wyjściu Lewina.

– Tak, kochaneńki – przytaknął Stiepan Arkadjicz, kiwając głową – to prawdziwy szczęściarz! Trzy tysiące dziesięcin w karazińskim powiecie, wszystko ma przed sobą, a ile świeżości! Nie to co ja.

– I pan jeszcze narzeka, Stiepanie Arkadjiczu?

– Cóż, kiedy paskudnie jest i źle. – Obłoński ciężko westchnął.

VI

Kiedy Stiwa spytał Lewina, właściwie po co przyjechał, ten zaczerwienił się i rozgniewał na siebie za to, że poczerwieniał, gdyż nie mógł odpowiedzieć przyjacielowi: „Przyjechałem oświadczyć się twojej szwagierce”, chociaż przyjechał właśnie tylko po to.

Lewinowie i Szczerbaccy stanowili stare rody moskiewskiej szlachty, które zawsze pozostawały w bliskich i przyjacielskich stosunkach. Te kontakty jeszcze bardziej się zacieśniły w studenckich latach Lewina. Razem z młodym księciem Szczerbackim, bratem Dolly i Kitty, przygotowywał się do studiów i razem wstąpili na uniwersytet. W tym czasie często bywał w domu Szczerbackich i zakochał się w tej rodzinie. Jakkolwiek dziwne to by się wydawało, Konstantin Lewin był zakochany właśnie w domu, w rodzinie, a w szczególności w kobiecej połowie rodziny Szczerbackich. On sam nie pamiętał swojej matki, a jedyna siostra była od niego starsza. W domu Szczerbackich po raz pierwszy ujrzał więc owo środowisko starego szlacheckiego, wykształconego i światłego rodu, którego został pozbawiony z powodu śmierci ojca i matki. Wszyscy członkowie tej rodziny, a zwłaszcza kobieca połowa wydawała mu się otulona jakąś tajemniczą, poetycką zasłoną i nie tylko nie widział w nich żadnych wad, ale pod tą poetycką zasłoną dopatrywał się wzniosłych uczuć i najrozmaitszych doskonałości. Dlaczego trzy panienki musiały jednego dnia rozmawiać po francusku, drugiego po angielsku; czemu w określonych godzinach po kolei grały na fortepianie, którego dźwięki zawsze było słychać na piętrze u brata, gdzie uczyli się studenci; po co przyjeżdżali ci nauczyciele literatury francuskiej, muzyki, rysunku i tańców. Czemu o określonej porze wszystkie trzy panienki z mademoiselle Linon jeździły powozem na bulwar Twerski w swoich atłasowych futerkach – Dolly w długim, Natalie w półdługim, a Kitty w zupełnie krótkim, tak że wszyscy mogli zobaczyć jej kształtne nóżki w bardzo obcisłych czerwonych pończoszkach. Po co musiały w asyście lokaja chodzić po bulwarze Twerskim – wszystkiego tego i wielu innych rzeczy, które działy się w ich tajemniczym świecie, nie rozumiał, lecz wiedział, że wszystko, co się tam działo, było piękne i kochał właśnie tę tajemniczość.

W czasie studiów omal nie zakochał się w najstarszej, Dolly, lecz wkrótce wydano ją za mąż za Obłońskiego. Później zaczął się podkochiwać w drugiej z kolei. Jak gdyby czuł, że powinien zakochać się w jednej z sióstr, tylko nie mógł się zdecydować, w której. Lecz i Natalie, ledwie zaczęła bywać w towarzystwie, wyszła za mąż za dyplomatę ze Lwowa. Kitty zaś była jeszcze dzieckiem, gdy Lewin ukończył uniwersytet. Kiedy młody Szczerbacki, który zaciągnął się do marynarki, utonął w Morzu Bałtyckim, kontakty Lewina ze Szczerbackimi, niezależnie od jego przyjaźni z Obłońskim, stały się rzadsze. Jednak gdy po roku spędzonym na wsi na początku zimy przyjechał do Moskwy i zobaczył się ze Szczerbackimi, uświadomił sobie, w której z trójki sióstr było mu sądzone się zakochać.

Wydawałoby się, że nie ma nic prostszego, żeby on, człowiek dobrze urodzony, raczej bogaty niż biedny, mający trzydzieści dwa lata, oświadczył się o rękę księżniczki Szczerbackiej. Wedle wszelkiego prawdopodobieństwa od razu byłby uznany za dobrą partię. Jednak był zakochany i dlatego wydawało mu się, że Kitty jest taką doskonałością pod każdym względem, istotą tak bardzo przewyższającą wszystko, co ziemskie, a on stworzeniem tak ziemskim i nikczemnym, że nie mógł nawet pomyśleć, żeby inni i ona sama uznali, że jest jej godny.

Przez dwa miesiące żył w Moskwie jakby w odurzeniu, prawie codziennie widując się z Kitty w domach, do których zaczął jeździć, żeby ją zobaczyć, i nagle uznał, że jego pragnienie nie może się ziścić i wyjechał na wieś.

Przekonanie Lewina o nierealności jego marzeń brało się z myśli, że w oczach jej rodziny jest niekorzystną partią, niegodną ślicznej Kitty, a i ona sama nie może go pokochać. W oczach jej krewnych nie miał żadnego określonego zajęcia i pozycji towarzyskiej, podczas gdy jego koledzy obecnie, gdy miał trzydzieści dwa lata, byli już pułkownikami i fligeladiutantami, profesorami, szanowanymi przewodniczącymi, dyrektorami banku i kolei lub jak Obłoński prezesami instytucji. On zaś (doskonale wiedział, jaki musiał wydawać się innym) był ziemianinem zajmującym się gospodarstwem, hodowlą krów i polowaniem na bekasy, to znaczy nieudolnym chłopakiem, który niczego nie osiągnął, według przyjętych opinii trudniącym się tym, co robią ludzie do niczego niezdatni.

Tajemnicza prześliczna Kitty nie mogła przecież kochać tak brzydkiego, za jakiego się uważał, człowieka, a co najważniejsze, człowieka tak prostego i przeciętnego. Poza tym jego wcześniejsze relacje z Kitty – stosunek dorosłego do dziecka w wyniku przyjaźni z jej bratem – wydawały mu się dodatkowo nową przeszkodą dla miłości. Brzydkiego, dobrego człowieka, za jakiego się uważał, można, jak przypuszczał, lubić jako przyjaciela, lecz żeby być kochanym taką miłością, jaką on darzył Kitty, trzeba być człowiekiem pięknym, a co najważniejsze – nieprzeciętnym.

Zdarzało mu się słyszeć, że kobiety często kochają brzydkich, prostych mężczyzn, lecz w to nie wierzył, ponieważ sądził według siebie – sam mógł kochać tylko piękne, tajemnicze i nieprzeciętne kobiety.

Jednak po spędzeniu dwóch miesięcy na wsi przekonał się, że tym razem nie był to jeden z tych porywów miłosnych, które przeżywał we wczesnej młodości, że to uczucie nie dawało mu spokoju, że nie mógł żyć bez wyjaśnienia kwestii, czy ona będzie, czy nie będzie jego żoną, że jego zwątpienie brało się wyłącznie z jego wyobrażeń i że nie ma żadnych dowodów, iż spotka go odmowa. Dlatego przyjechał do Moskwy z mocnym postanowieniem, że się oświadczy i ożeni, jeśli będzie przyjęty. Lub… jednak nie mógł myśleć o tym, co z nim będzie, jeśli spotka go odmowa.

VII

Lewin przyjechał do Moskwy porannym pociągiem i zatrzymał się u starszego przyrodniego brata Koznyszewa. Przebrał się i wszedł do jego gabinetu z myślą, że powie mu, po co przyjechał i poprosi o radę. Jednak brat nie był sam. Siedział u niego znany profesor filozofii, specjalnie przybyły z Charkowa, żeby wyjaśnić nieporozumienie, jakie powstało między nimi w bardzo ważnej kwestii filozoficznej. Profesor prowadził gorącą polemikę z materialistami, zaś Siergiej Koznyszew z zainteresowaniem śledził jej przebieg, a po przeczytaniu ostatniego artykułu profesora napisał do niego list z uwagami krytycznymi. Zarzucał profesorowi zbyt wielkie ustępstwa wobec materialistów. Dlatego profesor natychmiast przyjechał, żeby się z nim porozumieć. Chodziło o modną kwestię: czy w działalności człowieka istnieje granica między zjawiskami psychicznymi i fizjologicznymi, a jeśli tak, to gdzie przebiega?

Siergiej Iwanowicz przywitał brata jednakowym wobec wszystkich miło-chłodnym uśmiechem i przedstawiwszy go profesorowi, wrócił do rozmowy.

Maleńki żółty człowieczek w okularach, z wąskim czołem, na chwilę oderwał się od rozmowy, żeby się przywitać, po czym kontynuował swoją wypowiedź, nie zwracając uwagi na Lewina. Ten zaś usiadł w oczekiwaniu na wyjście profesora, lecz wkrótce zainteresował się przedmiotem dyskusji.

Lewin napotykał w czasopismach artykuły, o których była mowa, czytał je z zainteresowaniem, gdyż rozwijały znane mu z uniwersytetu podstawy przyrodoznawstwa, lecz nigdy nie odnosił naukowych wniosków o pochodzeniu człowieka jako zwierzęcia, o odruchach, o biologii i socjologii do swoich pytań o znaczenie życia i śmierci, które w ostatnim czasie coraz częściej przychodziły mu na myśl.

Przysłuchując się rozmowie brata z profesorem, zauważył, że kojarzyli problemy naukowe ze sprawami intymnymi, kilka razy podchodzili blisko do najważniejszego, jak mu się wydawało, problemu, lecz zaraz pospiesznie się oddalali i znowu zagłębiali w sferę subtelnych podziałów, zastrzeżeń, cytatów, aluzji i odwołań do autorytetów, tak że z trudem rozumiał, o czym mówią.

– Nie mogę się zgodzić – powiedział Siergiej Iwanowicz ze zwykłą sobie jasnością i wyrazistością słowa oraz wykwintnością dykcji – w żadnym razie nie mogę zgodzić się z Keithem, że całe moje pojęcie o świecie zewnętrznym wynika z wrażeń. Najbardziej fundamentalnego pojęcia bytu nie uzmysłowiłem sobie przez wrażenia, bowiem nie ma specjalnego narządu do przekazywania tego pojęcia.

– Tak, lecz oni, i Wurst, i Knaust, i Pripasow, odpowiedzą panu, że pańska świadomość bytu wynika z sumy wszystkich wrażeń, że ta świadomość bytu jest wynikiem wrażeń. Wurst nawet wprost mówi, że skoro nie ma wrażenia, to nie ma także i pojęcia bytu.

– Powiem, że wprost przeciwnie – zaczął Siergiej Iwanowicz.

W tym momencie Lewinowi wydało się, że dyskutanci, podchodząc do najważniejszego, znowu się cofają, i zdecydował się zadać profesorowi pytanie.

– To znaczy, że jeśli moje zmysły zostaną unicestwione, jeśli moje ciało umrze, to żadnego istnienia już nie może być?

Profesor z irytacją, jakby wtrącenie się sprawiło mu ból, obejrzał się na dziwnego pytającego, podobnego raczej do burłaka niż do filozofa, i przeniósł spojrzenie na Siergieja Iwanowicza, jak gdyby pytając: cóż tu mówić? Jednak Koznyszew, który nie mówił z takim zacięciem i jednostronnością jak profesor i miał głowę na tyle otwartą, żeby odpowiadać profesorowi, a zarazem rozumieć ten prosty i naturalny punkt widzenia, z którego wynikało postawione pytanie, uśmiechnął się i powiedział:

– W tej kwestii nie mamy jeszcze prawa się wypowiadać…

– Nie mamy danych – potwierdził profesor i na nowo podjął swoje racje. – Nie – mówił – ja wskazuję na to, że jeśli, jak wprost mówi Pripasow, doznanie opiera się na wrażeniu, to musimy ściśle rozgraniczyć te pojęcia.

Lewin już nie słuchał i czekał, kiedy profesor wyjdzie.

VIII

Gdy profesor odjechał, Siergiej Iwanowicz zwrócił się do brata:

– Bardzo się cieszę, że przyjechałeś. Na długo? Co tam w gospodarstwie?

Lewin wiedział, że gospodarstwo mało interesuje starszego brata i tylko przez wzgląd na niego zadał pytanie, dlatego powiedział zaledwie o sprzedaży pszenicy i pieniądzach.

Postanowił zwierzyć się bratu ze swojego zamiaru ożenku i poprosić o radę, nawet mocno to postanowił. Jednak gdy zobaczył brata, posłuchał jego rozmowy z profesorem, gdy później zauważył ten mimowolnie protekcjonalny ton, jakim brat pytał go o sprawy gospodarcze (majątku po matce nie podzielili i Lewin zarządzał obydwiema częściami), poczuł, że jakoś nie może podjąć z bratem rozmowy o swojej decyzji małżeńskiej. Czuł, że brat spojrzy na to nie tak, jak on by chciał.

– A co z waszym ziemstwem? – spytał Siergiej Iwanowicz, który bardzo interesował się ziemstwem i przypisywał mu duże znaczenie.

– Prawdę mówiąc, nie wiem…

– Jak to? Przecież jesteś członkiem zarządu?

– Nie już nie jestem, wystąpiłem – odparł Konstantin – i nie bywam już na zebraniach.

– Szkoda! – powiedział Koznyszew i spochmurniał.

Lewin, usprawiedliwiając się, zaczął opowiadać, co się działo na zebraniach w jego powiecie.

– Jak zwykle! – przerwał mu Siergiej Iwanowicz. – My, Rosjanie, zawsze tak samo. Możliwe, że to nasza dobra cecha – zdolność dostrzegania swoich wad, jednak przesadzamy, zadowalamy się ironią, którą zawsze mamy na końcu języka. Powiem ci tylko, że gdyby te same prawa, jakie mają nasze ziemskie instytucje, otrzymał inny europejski naród, to Niemcy i Anglicy wypracowaliby z nich wolność, podczas gdy my tylko się wyśmiewamy.

– Cóż jednak robić? – powiedział Lewin ze skruchą. – To była moja ostatnia próba. Z całego serca się starałem. Nie mogę. Nie jestem zdolny.

– Zdolności ci nie brak – oświadczył Siergiej Iwanowicz – tylko źle patrzysz na rzeczy.

– Być może – z smutkiem przyznał Lewin.

– A czy wiesz, że Nikołaj znowu tu jest.

Nikołaj było rodzonym starszym bratem Konstantina Lewina i przyrodnim bratem Siergieja Iwanowicza. Był to człowiek wykolejony, który roztrwonił większość swego majątku, obracał się w złym towarzystwie i był z braćmi skłócony.

– Co ty mówisz? – wykrzyknął Konstantin z przerażeniem. – Skąd to wiesz?

– Prokofij widział go na ulicy.

– Tutaj, w Moskwie? Gdzie jest? Wiesz? – Lewin wstał z krzesła, jakby miał zamiar natychmiast wyjść.

– Żałuję, że ci to powiedziałem – rzekł Siergiej Iwanycz, kręcąc głową z powodu wzburzenia młodszego brata. – Posłałem, żeby się dowiedzieć, gdzie mieszka i przekazałem mu weksel wystawiony Trubinowi, który wykupiłem. A oto co mi odpisał.

Siergiej Iwanowicz podał bratu kartkę wyjętą spod przycisku.

Lewin przeczytał słowa napisane dziwnym, choć bliskim mu charakterem pisma: „Pokornie proszę o pozostawienie mnie w spokoju. To jedno, czego domagam się od moich drogich braciszków. Nikołaj Lewin”.

Konstantin przeczytał i z kartką w dłoni, nie podnosząc głowy, stał przed przyrodnim bratem. W jego duszy ścierało się pragnienie, żeby zapomnieć o nieszczęsnym bracie, ze świadomością, że byłoby to złe.

– Wydaje się, że chce mnie obrazić – podjął Siergiej Iwanowicz – lecz obrazić mnie nie może. Z całego serca chciałbym mu pomóc, lecz wiem, że to niemożliwe.

– Tak, tak – przytaknął Lewin. – Rozumiem i doceniam twój stosunek do niego, jednak ja tam pojadę.

– Jedź, jeśli chcesz – zgodził się Siergiej Iwanowicz. – Jednak ci odradzam. To znaczy, mnie na tym nie zależy, on ciebie ze mną nie skłóci, lecz radzę ci, lepiej nie jedź. Pomóc mu nie można. Zresztą rób jak chcesz.

– Możliwe, że nie można mu pomóc, lecz czuję, szczególnie w tej chwili – ale to inna sprawa – czuję, że nie miałbym spokoju.

– No, tego nie rozumiem – powiedział Siergiej Iwanowicz. – Rozumiem tylko, że to lekcja pokory. Teraz, gdy brat Nikołaj stał się tym, kim jest, zacząłem bardziej wyrozumiale patrzeć na to, co się nazywa podłością… Wiesz przecież, co zrobił…

– Ach, to straszne, straszne! – powtórzył Lewin.

Otrzymawszy od lokaja Siergieja Iwanowicza adres brata, Lewin zamierzał od razu do niego pojechać, lecz po namyśle postanowił odłożyć to do wieczora. Przede wszystkim dlatego, że aby osiągnąć wewnętrzny spokój, należało załatwić sprawę, dla której przyjechał do Moskwy. Od brata pojechał więc do urzędu Obłońskiego, a gdy dowiedział się o Szczerbackich, pojechał tam, gdzie jak mu powiedziano, może spotkać Kitty.

IX

Czując bicie serca, Lewin o godzinie czwartej wysiadł z dorożki przy ogrodzie zoologicznym i ruszył chodnikiem w stronę torów saneczkowych i ślizgawki. Wiedział na pewno, że ją tam znajdzie, gdyż dostrzegł karetę Szczerbackich.

Był jasny, mroźny dzień. Przed bramą do ogrodu stały karety, sanie, dorożki i żandarmi. Przy wejściu i na odśnieżonych chodnikach między domkami w rosyjskim stylu, z rzeźbioną kalenicą, roiło się od elegancko ubranych ludzi w połyskujących w słońcu kapeluszach. Nawet wydawało się, że stare kędzierzawe brzozy parku, ze zwisającymi pod ciężarem śniegu gałęziami, wystroiły się w nowe uroczyste szaty.

Szedł chodnikiem w stronę ślizgawki i zwracając się do swojego serca, mówił: Nie można się denerwować, trzeba się uspokoić. O co ci chodzi? Czego chcesz? Milcz, głupie. A im bardziej starał się uspokoić, tym bardziej brakowało mu tchu. Ktoś znajomy idący naprzeciwko zawołał do niego, lecz on nawet nie poznał, kto to był. Podszedł do torów, na których dzwoniły łańcuchy zwalnianych i wciąganych sanek, hałasowały sanki zjeżdżające w dół i rozbrzmiewały wesołe głosy. Po kilku krokach odsłoniła się przed nim ślizgawka i od razu wśród łyżwiarzy ją rozpoznał.

To, że tu jest, podpowiedziały mu radość i strach, które ogarnęły jego serce. Stała na przeciwległym skraju ślizgawki, rozmawiając z jakąś kobietą. Zdawało się, że nie było niczego szczególnego ani w jej stroju, ani w pozie. Lecz Lewinowi tak łatwo było ją dostrzec w tym tłumie, jak łatwo widzi się różę w pokrzywach. Wszystko rozjaśniał jej blask. Była uśmiechem, który opromieniał całe otoczenie. Czyżbym mógł zejść tam, na lód i podejść do niej? – pomyślał. Miejsce, w którym stała, wydawało mu się niedostępne i święte i był moment, że omal się nie wycofał, taki opanował go strach. Trzeba było wielkiego wysiłku, żeby się zmusić do zastanowienia, że wokół niej chodzą różni ludzie, że również on mógł tu przyjść, żeby jeździć na łyżwach. Zszedł na dół, starając się jak najdłużej na nią nie patrzeć, niczym na słońce, lecz nawet nie patrząc, widział ją jak słońce.

W tym dniu tygodnia i o tej właśnie porze na ślizgawce zbierali się ludzie należący do tego samego kółka, dobrze się znający. Byli tu zarówno mistrzowie jazdy na łyżwach, popisujący się swoją sztuką, i dopiero uczący się jeździć za fotelikami, wykonujący nieśmiałe, niezręczne ruchy, i mali chłopcy, i starzy ludzie, którzy ślizgali się dla zdrowia. Wszyscy wydawali mu się szczęśliwymi wybrańcami, ponieważ byli blisko niej. Zdawało się, że wszyscy na ślizgawce zupełnie obojętnie doganiali ją i wyprzedzali, nawet zagadywali do niej i niezależnie, bez jej udziału, weselili się, korzystając ze znakomitego lodu oraz pięknej pogody.

Nikołaj Szczerbacki, stryjeczny brat Kitty, w króciutkim żakiecie i wąskich spodniach, siedział na ławce z łyżwami na nogach i widząc Lewina, zawołał:

– A, pierwszy łyżwiarz Rosji! Od dawna? Wspaniały lód, niechże pan przypina łyżwy.

– Ja nawet nie mam łyżew – odparł Konstantin, dziwiąc się śmiałości i pewności siebie w jej obecności i ani na moment nie tracąc jej z oczu, chociaż na nią nie patrzył. Czuł, że słońce zbliżało się do niego. Była na zakręcie i ślizgała się w jego stronę z widoczną obawą, niepewnie stawiając szczupłe nóżki w wysokich bucikach. Wyprzedzał ją chłopiec w rosyjskim stroju, przygięty do ziemi i zamaszyście wymachujący rękami. Ona zaś ślizgała się z niewielką wprawą. Wyjęła ręce z maleńkiej mufki i trzymała je w pogotowiu. Patrząc na Lewina, którego poznała, uśmiechała się do niego, a trochę ze strachu. Na końcu zakrętu odepchnęła się sprężystą nóżką, podjechała prosto do Szczerbackiego i chwyciwszy się jego ręki, z uśmiechem skinęła głową Konstantinowi. Była piękniejsza, niż sobie wyobrażał.

Kiedy o niej myślał, mógł ją sobie wyobrazić całą jak żywą, szczególny zaś urok miała ta zachowująca dziecięcą jasność i dobroć niewielka blond główka, tak swobodnie osadzona na kształtnych dziewczęcych ramionach. Nadzwyczajny wdzięk dostrzegał w dziecinnym wyrazie jej twarzy połączonym z subtelnym pięknem kibici. Doskonale go pamiętał, lecz tym, co zawsze niespodziewanie go uderzało, był wyraz jej oczu, łagodnych, spokojnych i szczerych, a w szczególności jej uśmiech, który zawsze przenosił go do zaczarowanego świata, gdzie odnajdował w sobie czułość i łagodność, tak jak bywało w rzadkich dniach jego wczesnego dzieciństwa.

– Od dawna pan tu jest? – zapytała, wyciągając do niego rękę. – Dziękuję – dodała, gdy podał jej chusteczkę, która wypadła z jej mufki.

– Ja? Od niedawna, wczoraj… to znaczy dzisiaj… przyjechałem – odparł, ze wzruszenia nie od razu pojąwszy jej pytanie. – Chciałem państwa odwiedzić – powiedział i na myśl o zamiarze, z jakim jej poszukiwał, zawstydził się i poczerwieniał. – Nie wiedziałem, że pani jeździ na łyżwach i to tak pięknie.

Spojrzała na niego uważnie, jakby chciała zrozumieć przyczynę jego zawstydzenia.

– Pańską pochwałę należy cenić. Tu krążą legendy, że jest pan najlepszym łyżwiarzem – odparła, strząsając maleńką rączką w czarnej rękawiczce igiełki szronu, które spadły na jej mufkę.

– Tak, kiedyś pasjonowałem się łyżwami, chciałem dojść do doskonałości.

– Pan wszystko, jak się zdaje, robi z pasją – oznajmiła z uśmiechem. – Tak bym chciała zobaczyć, jak pan jeździ. Niechże pan przypina łyżwy, poślizgamy się razem.

Ślizgać się razem! Czy to możliwe? – myślał, patrząc na nią.

– Zaraz przypnę – odparł.

I poszedł wypożyczyć łyżwy.

– Dawno pan u nas nie był – odezwał się posługacz, przytrzymując mu nogę i przykręcając łyżwę do obcasa. – Po panu już nie ma takich mistrzów. Czy tak będzie dobrze? – spytał, naciągając pasek.

– Dobrze, dobrze, szybciej, proszę – powiedział Lewin, z trudem powstrzymując uśmiech szczęścia, który mimowolnie pojawił się na jego twarzy.

Tak – myślał – oto jest życie, oto jest szczęście! Razem, powiedziała, żebyśmy poślizgali się razem. Czy oświadczyć się jej teraz? Lecz przecież dlatego boję się to powiedzieć, że teraz jestem szczęśliwy, szczęśliwy chociaż nadzieją… A potem? Lecz przecież trzeba! Precz, słabości!

Wstał, zdjął palto i rozpędziwszy się po chropowatym lodzie przed domkiem, wyjechał na gładki lód i pojechał bez wysiłku, jak gdyby samą tylko swoją wolą przyspieszając, skracając i kierując swój pęd. Zbliżył się do niej z lękiem, lecz znowu jej uśmiech go uspokoił. Podała mu rękę i pojechali obok siebie, zwiększając prędkość, a im szybciej sunęli, tym mocniej ściskała jego dłoń.

– Z panem prędzej bym się nauczyła, nie wiem dlaczego, ale przy panu czuję się pewnie – powiedziała.

– I ja czuję się pewnie, gdy pani opiera się o mnie – odparł, lecz natychmiast przestraszył się tego, co powiedział i się zaczerwienił. I rzeczywiście, gdy tylko wymówił te słowa, nagle jakby słońce zaszło za chmury, jej twarz straciła całą serdeczność, na gładkim czole nabrzmiała zmarszczka i poznał znaną grę jej twarzy, gdy o czymś intensywnie myślała.

– Czy nie stało się coś przykrego? Zresztą, nie mam prawa pytać – powiedział szybko.

– Skądże? Nie, nie doznałam żadnej przykrości – odparła chłodno i od razu dodała: – Widział się pan z mademoiselle Linon?

– Jeszcze nie.

– Proszę podejść do niej, ona tak pana lubi.

Co to znaczy? Zasmuciłem ją. Boże, pomóż mi! – pomyślał i podjechał do siedzącej na ławce starej Francuzki z siwymi loczkami. Uśmiechając się i pokazując sztuczne zęby, powitała go jak starego przyjaciela.

– Tak, dorastamy, jak widać – powiedziała, wskazując oczami na Kitty – i starzejemy się. Tiny bear[5] już dorósł! – śmiała się Francuzka i przypomniała mu jego żart o trzech pannach, które porównywał do trzech niedźwiadków z angielskiej bajki. – Pamięta pan, że kiedyś tak pan mówił?

Absolutnie tego nie pamiętał, lecz ona już z dziesięć lat śmiała się z tego ulubionego żartu.

– No, niech pan idzie, idzie się ślizgać. Ale dobrze już sobie radzi nasza Kitty, czyż nie?

Kiedy Lewin ponownie pojechał do Kitty, jej twarz już nie była surowa, oczy patrzyły tak samo szczerze i serdecznie, lecz wydało mu się, że jej serdeczność nabrała szczególnego, rozmyślnie spokojnego odcienia. Opowiedziała o swojej starej guwernantce, o jej dziwactwach, po czym spytała o jego życie.

– Czy naprawdę nie nudzi się pan zimą na wsi?

– Nie, nie nudzę się, jestem bardzo zajęty – odparł, czując, że Kitty narzuca mu swój spokojny ton, z którego on nie będzie w stanie się wyrwać, tak jak to było na początku zimy.

– Na długo pan przyjechał?

– Nie wiem – odrzekł, nie zastanawiając się, co mówi. Przyszło mu na myśl, że jeśli ulegnie temu tonowi spokojnej przyjaźni, to znowu wyjedzie z niczym, i postanowił się zbuntować.

– Jak to nie wie pan?

– Nie wiem. To zależy od pani – wyznał i natychmiast przeraził się tych słów.

Nie słyszała czy może nie chciała słyszeć jego odpowiedzi, jakby się potknęła i dwa razy odepchnąwszy się nóżką, pospiesznie się oddaliła. Podjechała do mademoiselle Linon, coś do niej powiedziała i ruszyła w stronę domku, w którym panie zdejmowały łyżwy.

Boże, co ja zrobiłem! O mój Boże! Pomóż mi, oświeć mnie – powtarzał Lewin, modląc się, a zarazem czując potrzebę szybkiego ruchu, rozpędzając się i wyrysowując kręgi przechylony to w jedną, to w drugą stronę.

W tym czasie jeden z kawalerów, najlepszy z nowych łyżwiarzy, z papierosem w ustach, wyszedł na łyżwach z kawiarni i nabierając rozpędu, puścił się w dół po schodkach, podskakując i stukocząc na stopniach. Runął na dół i nawet nie zmieniając swobodnego układu rąk, pojechał po lodzie.

– Ach, to nowa sztuczka! – powiedział Lewin i natychmiast pobiegł na górę, żeby tę nową sztuczkę powtórzyć.

– Niech się pan nie zabije, potrzeba do tego wprawy! – zawołał Nikołaj Szczerbacki.

Konstantin wszedł na stopnie, rozpędził się z góry ile sił i runął w dół, balansując w niezwykłym dla siebie ruchu rękami. Na ostatnim stopniu zaczepił o coś łyżwą, lecz tylko musnąwszy dłonią lodu, szybko się wyprostował i ze śmiechem pojechał dalej.

Wspaniały, kochany – pomyślała Kitty, gdy właśnie wychodziła z mademoiselle Linon z domku i patrzyła na niego z uśmiechem spokojnej serdeczności, jak na kochanego brata. – Czy to rzeczywiście moja wina, czyżbym zrobiła coś złego? Mówią, że to kokieteria. Wiem, że kocham nie jego. Jednak tak mi z nim radośnie i taki jest wspaniały. Tylko po co mi to powiedział?

Widząc wychodzącą Kitty i matkę, która czekała na nią na schodkach, Lewin, zaczerwieniony po szybkim pędzie, zatrzymał i zamyślił. Zdjął łyżwy i dogonił matkę i córkę przy wyjściu z ogrodu.

– Bardzo się cieszę, że pana widzę – powiedziała księżna. – Przyjmujemy jak zawsze w czwartki.

– To znaczy dzisiaj?

– Będzie nam bardzo miło pana zobaczyć – sucho odparła księżna.

Ta oschłość sprawiła Kitty przykrość, więc nie mogła się powstrzymać od pragnienia, żeby złagodzić chłód matki. Odwróciła głowę i z uśmiechem powiedziała:

– Do zobaczenia.

W tym czasie Obłoński, w kapeluszu na bakier, z jaśniejącą twarzą i błyskiem w oku, wchodził do ogrodu niczym radosny zwycięzca. Jednak podchodząc do teściowej, ze smutną i skruszoną miną odpowiadał na pytania o zdrowie Dolly. Po cichej i markotnej rozmowie z księżną wreszcie głęboko odetchnął i wziął Lewina pod rękę.

– No to co, jedziemy? – spytał. – Stale o tobie myślałem i bardzo się cieszę, że przyjechałeś – oznajmił, patrząc mu znacząco w oczy.

– Jedźmy, jedźmy – odparł uszczęśliwiony Lewin, wciąż słysząc brzmienie głosu, który powiedział: „Do zobaczenia”, i widząc uśmiech, z którym zostało to powiedziane.

– Do „Anglii” czy do „Ermitażu”?

– Wszystko mi jedno.

– To do „Anglii” – zdecydował Stiwa, gdyż tam, w „Anglii”, był bardziej zadłużony niż w „Ermitażu”. Sądził więc, że nie wypada unikać tego hotelu. – Masz dorożkę? To świetnie, bo ja odesłałem karetę.

Przez całą drogę przyjaciele milczeli. Konstantin myślał o tym, co oznaczała zmiana wyrazu twarzy Kitty i to upewniał się, że jest nadzieja, to znowu wpadał w rozpacz i wyraźnie widział, że jego nadzieja nie ma sensu, a jednocześnie czuł się zupełnie innym człowiekiem, niepodobnym do tego, którym był przed jej uśmiechem i słowami do zobaczenia.

Stiepan Arkadjicz po drodze układał menu.

– Lubisz turbota? – odezwał się, gdy podjechali.

– Co? – spytał Lewin. – Turbota? Tak, strasznie lubię turbota.

X

Gdy Lewin wszedł z Obłońskim do hotelu, nie mógł nie zauważyć pewnej osobliwości wyrazu twarzy i całej postaci Stiepana Arkadjicza, który jakby zawierał w sobie przytłumiony blask. Stiwa zdjął palto i w kapeluszu na bakier wszedł do jadalni, wydając polecenia lgnącym do niego Tatarom we frakach i z serwetkami. Kłaniając się na ledwo i na prawo radośnie witającym go znajomym, których jak wszędzie nie brakło również tutaj, podszedł do bufetu, wódkę zakąsił rybką i coś takiego powiedział wymalowanej, wystrojonej we wstążki, koronki i wyfiokowanej Francuzce, która siedziała przy kasie, że nawet ona szczerze się roześmiała. Lewin tylko dlatego nie wypił wódki, że mierził go widok tej Francuzki, całej złożonej, jak się wydawało, z cudzych włosów, poudre de riz i vinaigre de toilette[6]. Odszedł od niej pospiesznie, jak od miejsca skażonego. Przepełniony był wspomnieniami Kitty i w jego oczach jaśniał uśmiech zwycięstwa i szczęścia.

– Proszę tutaj, jaśnie panie, tu nikt nie będzie niepokoił waszej ekscelencji – powtarzał najbardziej nadskakujący blady stary Tatar z połami fraka rozwiewającymi się nad jego szerokimi biodrami. – Poproszę kapelusz waszej ekscelencji – zwracał się do Lewina, na znak szacunku do Stiepana Arkadjicza starając się okazać uprzejmość także jego gościowi.

Błyskawicznie rozłożył świeżą serwetę na zasłanym już serwetą okrągłym stoliku pod kinkietem z brązu, przysunął aksamitne krzesła i w oczekiwaniu na polecenia stanął przed Stiepanem Arkadjiczem z serwetką i kartą w ręce.

– Jeśli wasza ekscelencja woli, osobny gabinet za chwilę się zwolni, książę Golicyn jest z damą. Dostaliśmy świeże ostrygi.

– A, ostrygi.

Obłoński się zamyślił.

– Może zmienimy plan, co Lewin? – zaproponował, zatrzymując palec na karcie. Jego twarz wyrażała przy tym poważne zakłopotanie. – Czy dobre te ostrygi? Tylko mi nie kręć!

– Flensburskie, wasza ekscelencjo, ostendzkich nie mamy.

– Flensburskie to flensburskie, ale czy świeże?

– Wczoraj dostaliśmy.

– No cóż, może zaczniemy od ostryg, a potem cały plan trzeba będzie zmienić, co?

– Mnie wszystko jedno. Osobiście wolałbym kapuśniak i kaszę, ale tu przecież tego nie ma.

– Kasza a la rius[7], pan każe? – wtrącił Tatar, pochylając się nad Lewinem jak niania nad dzieckiem.

– Nie, bez żartów. Co wybierzesz, będzie dobrze. Pojeździłem na łyżwach i zgłodniałem. I nie myśl – dodał, widząc niezadowoloną minę Obłońskiego – że nie doceniam twego wyboru. Z przyjemnością dobrze zjem.

– Ba! Cokolwiek by mówić, jedzenie to jedna z przyjemności życia – stwierdził Stiepan Arkadjicz. – No więc, daj nam, bracie ty mój, ostryg dwie, a może mało – trzy dziesiątki, zupę jarzynową…

– Prentanjer – podchwycił Tatar. Jednak Stiepan Arkadjicz najwyraźniej nie chciał sprawiać mu przyjemności nazywania dań po francusku.

– Jarzynową, rozumiesz? Potem turbot w gęstym sosie, potem… rostbef. Tylko uważaj, żeby był dobry. Potem może kapłony, no i kompot.

Kelner przypomniał sobie manierę Obłońskiego nienazywania dań według francuskiej karty, więc nie powtarzał za nim, lecz teraz zrobił sobie przyjemność i wyrecytował całe zamówienie: Sup prentanjer, turbo, sos bomarsze, pulard a lestragon, maseduan de friui… – po czym błyskawicznie, jak na sprężynach, odłożył jedną kartę w twardej oprawie, a schwycił drugą – listę win i podał Stiepanowi Arkadjiczowi.

– Co będziemy pili?

– Co chcesz, byle niedużo, może szampana – odpowiedział Konstantin.

– Jak to? Na początek? A zresztą, prawda, niech będzie. Lubisz z białym korkiem?

– Kasze blan – podchwycił Tatar.

– Podaj więc tę markę do ostryg, potem zobaczymy.

– Służę uprzejmie. Stołowe, jakie wasza ekscelencja sobie życzy?

– Podaj nuits. Albo lepiej klasyczne chablis.

– Służę uprzejmie. Ser – pański mam podać?

– No tak, parmezan. A może lubisz inny?

– Nie, wszystko mi jedno – nie mogąc powstrzymać uśmiechu, odparł Lewin.

Tatar z rozwianymi połami fraka nad szerokimi biodrami pobiegł i po pięciu minutach wrócił z półmiskiem otwartych ostryg w perłowych muszlach i z butelką między palcami.

Stiepan Arkadjicz zmiął wykrochmaloną serwetkę, wsunął ją za kamizelkę, oparł wygodnie ręce i zabrał się do ostryg.

– A, niezłe – pochwalił, zdzierając srebrnym widelczykiem mlaskające małże z perłowych muszli i połykając jedną za drugą. – Niezłe – powtórzył, podnosząc wilgotne, błyszczące oczy to na Lewina, to na kelnera.

Konstantin jadł ostrygi, chociaż wolał biały chleb z serem. Teraz z przyjemnością patrzył na Obłońskiego. Nawet Tatar, który wyciągnął korek i rozlewał perliste wino do złoconych cienkich kieliszków, poprawiając swój biały krawat, z widocznym uśmiechem zadowolenia spoglądał na Stiepana Arkadjicza.

– A ty nie bardzo lubisz ostrygi? – odezwał się Stiepan Arkadjicz, wypijając swój kieliszek wina. – A może masz jakieś problemy? Co?

Chciał, żeby Lewin był wesoły. Jednak on nie to, żeby był markotny, ale raczej skrępowany. Z tym, co nosił w sercu, był okropnie skrępowany w restauracji, w pobliżu gabinetów, gdzie jadano z paniami, pośród tej bieganiny i krzątaniny. Otoczenie pełne brązów, luster, gazu, Tatarów – wszystko to było dla niego odstręczające. Bał się zbrukać to, co przepełniało jego serce.

– Ja? Tak, mam problemy. Poza tym to wszystko mnie krępuje – odrzekł. – Nie wyobrażasz sobie, jak dla mnie, wieśniaka, wszystko to jest dziwaczne, jak choćby paznokcie tego pana, którego poznałem u ciebie…

– Tak, widziałem, że paznokcie biednego Hryniewicza bardzo cię zainteresowały – powiedział ze śmiechem Obłoński.

– Ja tak nie mogę – wyznał Lewin. – Spróbuj postawić się na moim miejscu, spojrzeć z perspektywy mieszkańca wsi. My tam staramy się tak pielęgnować ręce, żeby było wygodnie nimi pracować. Po to obcinamy paznokcie, czasem zawijamy rękawy. A tu ludzie umyślnie zapuszczają paznokcie długie, jak tylko się da, i przypinają spinki wielkości spodka, żeby już nic nie można było robić rękami.

Stiwa uśmiechał się wesoło.

– Tak, to znak, że takiemu człowiekowi ciężka praca nie jest potrzebna. Pracuje umysłowo…

– Możliwe. Jednak dla mnie jest to dziwaczne, podobnie jak dziwaczne jest teraz to, że my, wieśniacy, staramy się jak najszybciej najeść, żeby móc podjąć swoją pracę, tymczasem my tu obaj staramy się jak tylko można najdłużej się nie najeść i dlatego jemy ostrygi…

– No, oczywiście – przyznał Stiepan Arkadjicz. – Lecz to jest celem edukacji: ze wszystkiego można czerpać przyjemność.

– No, jeśli to jest celem, to wolałbym być dzikusem.

– Ty i tak jesteś dzikusem. Wy wszyscy, Lewinowie, jesteście dzikusami.

Konstantin westchnął. Przypomniał sobie brata Nikołaja, ogarnął go wstyd, poczuł ból i spochmurniał, jednak Obłoński podjął temat, który odwrócił jego uwagę.

– No cóż, pojedziesz tego wieczora do naszych, to znaczy do Szczerbackich? – zapytał ze znaczącym błyskiem oczu, odsuwając puste chropawe muszle i przysuwając ser.

– Tak, na pewno pojadę – odparł Lewin. – Aczkolwiek wydało mi się, że księżna niechętnie mnie zapraszała.

– Coś ty! Bzdura! To taka jej maniera… No, dawajże, bracie, zupę! To jej maniera, grand dame[8] – powiedział Stiepan Arkadjicz. – Ja również przyjadę, ale wcześniej muszę być na próbie chóru u hrabiny Baniny. No więc, czy nie jesteś dzikus? Czym można wytłumaczyć to, że nagle zniknąłeś z Moskwy? Szczerbaccy ciągle mnie pytali o ciebie, jakbym ja miał wiedzieć. A ja wiem tylko jedno: zawsze robisz to, czego nikt nie robi.

– Tak – odrzekł Lewin powoli i ze wzburzeniem. – Masz rację, jestem dzikus. Jednak o mojej dzikości świadczy nie to, że wyjechałem, ale to, że teraz przyjechałem. Teraz przyjechałem.

– O, jakiś ty szczęśliwy – podjął Stiepan Arkadjicz, patrząc przyjacielowi w oczy.

– Czemu?

– Poznaje się rącze konie po ich znakowaniu, zakochanych młodzieńców – po oczach[9] – zadeklamował Stiepan Arkadjicz. – Ty masz jeszcze wszystko przed sobą.

– Czyżbyś ty już miał za sobą?

– Nie, może nie za sobą, lecz ty masz przed sobą przyszłość, a ja to, co teraz, a z tym bywa rozmaicie.

– Jak to?

– Nie najlepiej. No, ale nie mówmy o mnie, zwłaszcza że tego nie da się wytłumaczyć – powiedział Obłoński. – Więc po co przyjechałeś do Moskwy? Ej, zabierz no to! – zawołał do kelnera.

– Nie domyślasz się? – odparł Lewin, nie spuszczając z Obłońskiego swoich do głębi rozświetlonych oczu.

– Domyślam się, lecz nie mogę o tym mówić pierwszy. Już z tego możesz wnioskować, dobrze czy niedobrze się domyślam – powiedział Stiwa, spoglądając z delikatnym uśmiechem na przyjaciela.

– Cóż więc mi powiesz? – zapytał tamten drżącym głosem, czując, jak mu drgają wszystkie mięśnie twarzy. – Jak się na to zapatrujesz?

Stiepan Arkadjicz, nie spuszczając wzroku z Lewina, powoli wysączył swój kieliszek chablis.

– Ja? Niczego bym tak nie pragnął jak tego. Niczego. Tak byłoby najlepiej.

– Ale czy się nie mylisz? Wiesz, o czym mówimy? – zaniepokoił się Lewin, wpijając się wzrokiem w swego rozmówcę. – Myślisz, że to możliwie?

– Myślę, że możliwe. Czemuż miałoby być niemożliwe?

– Nie, naprawdę myślisz, że to możliwe? Nie, powiedz wszystko, co myślisz! No, a jeśli czeka mnie odmowa? Jestem nawet pewien…

– Czemu tak myślisz? – Stiepan Arkadjicz uśmiechnął się, widząc zdenerwowanie przyjaciela.

– Tak mi się czasem zdaje. Przecież to będzie straszne zarówno dla mnie, jak i dla niej.

– No, w każdym razie dla dziewczyny niczego strasznego w tym nie ma. Każda jest dumna z oświadczyn.

– Tak, każda dziewczyna, lecz nie ona.

Obłoński się uśmiechnął. Doskonale znał uczucia Lewina, wiedział, że dla niego dziewczyny dzielą się na dwie kategorie: jedna – to wszystkie dziewczyny na świecie oprócz niej i mają one wszelkie ludzkie słabości, są to bowiem całkiem zwyczajne dziewczęta. Druga kategoria – ona jedna, niemająca żadnych ułomności i stojąca ponad wszystkim co ludzkie.

– Zaczekaj, weź sosu – powiedział, przytrzymując rękę przyjaciela, który odsuwał od siebie sosjerkę.

Lewin posłusznie nabrał trochę sosu, lecz nie pozwolił jeść przyjacielowi.

– Nie, zaczekaj, zaczekaj – gorączkował się. – Zrozum, że jest to dla mnie sprawa życia i śmierci. Nigdy jeszcze i z nikim o tym nie rozmawiałem. I z nikim nie mogę tak o tym rozmawiać jak z tobą. Chociaż różnimy się we wszystkim: mamy zupełnie inne gusta, poglądy, wszystko. Jednak wiem, że mnie lubisz i rozumiesz i dlatego ja ciebie też strasznie lubię. Lecz błagam cię, bądź ze mną zupełnie szczery.

– Mówię ci, co myślę – powiedział Stiepan Arkadjicz z uśmiechem. – Więcej ci powiem, moja żona to zadziwiająca kobieta. – Westchnął na wspomnienie swoich relacji z żoną i po chwili milczenia kontynuował: – Ma dar jasnowidzenia. Widzi ludzi na wskroś, mało tego – wie, co będzie, zwłaszcza gdy idzie o małżeństwa. Na przykład przepowiedziała, że Szachowska wyjdzie za Brentielna. Nikt nie chciał w to wierzyć, a tak się stało. I ona jest po twojej stronie.

– To znaczy?

– To, że ona mało, że cię lubi, ona mówi, że Kitty na pewno będzie twoją żoną.

Na te słowa twarz Lewina rozjaśnił uśmiech, tak bliski łzom rozrzewnienia.

– Tak mówi! – wykrzyknął. – Zawsze powtarzam, że twoja żona jest cudowna! No, dosyć, dosyć mówić na ten temat – powiedział, podnosząc się z miejsca.

– Dobrze, ale siadajże, niosą zupę.

Lecz Lewin nie mógł usiedzieć. Energicznym krokiem dwukrotnie przemierzył mały pokoik, pomrugał powiekami, żeby nie było widać łez, i dopiero wtedy wrócił do stołu.

– Zrozum – zaczął – to nie jest miłość. Byłem już zakochany, ale teraz to co innego. To nie moje uczucie mną zawładnęło, lecz jakaś obca siła. Przecież dlatego wyjechałem, bo uznałem, że to jest niemożliwe, rozumiesz, jak szczęście, którego nie ma na ziemi. Jednak walczyłem ze sobą i widzę, że bez tego nie ma życia. I trzeba to rozstrzygnąć…

– Po co wyjechałeś?

– Ach, zaczekaj! Ach, ileż myśli! Ile pytań! Posłuchaj. Nie możesz sobie wyobrazić, ile zrobiłeś dla mnie tym, co powiedziałeś. Jestem tak szczęśliwy, że aż staję się podły – o wszystkim zapomniałem. Dzisiaj dowiedziałem się, że brat Nikołaj… wiesz, jest tutaj… a ja o nim zapomniałem. Wydaje mi się, że i on jest szczęśliwy. To jakieś szaleństwo. Jedno tylko jest straszne… Tyś się ożenił, znasz to uczucie… Straszne jest to, że my – starzy, już z przeszłością… nie w miłości, lecz w grzechach… nagle zbliżamy się do istoty czystej, niewinnej. To wstrętne i dlatego nie można nie czuć się niegodnym.

– No, ty masz niewiele grzechów.

– A jednak – odparł Lewin – jednak „ze wstrętem i przestrachem czytam własne dzieje, Sam na siebie pomsty wzywam, i serdecznie żałuję i gorzkie łzy leję”[10]. Tak.

– Co robić, tak jest świat urządzony.

– Jednak jest pociecha, jak w tej modlitwie, którą zawsze lubiłem, że nie wedle mych zasług odpuść mi, lecz wedle miłosierdzia. Więc tylko ona może mi przebaczyć.

XI

Lewin wypił swoje wino i przez chwilę milczeli.

– Powinienem ci jeszcze coś powiedzieć. Znasz Wrońskiego? – odezwał się Stiwa.

– Nie, nie znam. A czemu pytasz?

– Podaj następną – Obłoński zwrócił się do kelnera nalewającego do kieliszków i kręcącego się wokół nich właśnie wtedy, gdy nie był potrzebny.

– Dlaczego miałbym znać Wrońskiego?

– Dlatego miałbyś znać Wrońskiego, że to jeden z twoich rywali.

– Co to za jeden, ten Wroński? – spytał Lewin i jego twarz pełna dziecinnego uniesienia, którym przed chwilą cieszył się Obłoński, nagle stała się zła i nieprzyjemna.

– Wroński to jeden z synów hrabiego Kiriłła Iwanowicza Wrońskiego i jeden z najlepszych okazów petersburskiej złotej młodzieży. Poznałem go w Twerze, kiedy tam pracowałem, a on przyjeżdżał na pobór rekruta. Bardzo bogaty, przystojny, znakomicie ustosunkowany, fligeladiutant, a ponadto – miły, sympatyczny chłopak. Nawet więcej niż sympatyczny. Poznałem go bliżej i wiem, że jest wykształcony i bardzo mądry. To człowiek, który wysoko zajdzie.

Lewin posępniał coraz bardziej i milczał.

– Zjawił się tu zaraz po twoim wyjeździe i widzę, że jest po uszy zakochany w Kitty, więc sam rozumiesz, że matka…

– Wybacz, lecz niczego nie rozumiem. – Konstantin zasępił się. Nagle przypomniał mu się brat Nikołaj i poczułeś winny, że mógł o nim zapomnieć.

– Zaczekaj, zaczekaj – podjął Obłoński, z uśmiechem poklepując Lewina po ręce. – Powiedziałem, co wiem, i powtarzam, że w tej delikatnej, subtelnej sprawie, na ile można się domyślać, wydaje mi się, że szanse są po twojej stronie.

Lewin odchylił się na oparcie krzesła, twarz mu pobladła.

– Jednak radziłbym ci rozstrzygnąć sprawę jak najszybciej – dodał Obłoński, dolewając mu wina.

– Nie, dziękuję bardzo, więcej nie mogę pić – zaprotestował Konstantin, odsuwając kieliszek. – Bo się upiję… No, a co u ciebie słychać? – dodał, najwyraźniej chcąc zmienić temat rozmowy.

– Jeszcze słowo: w każdym razie radzę szybko załatwić sprawę. Dzisiaj lepiej nic nie mówić. Jedź jutro z rana z klasycznymi oświadczynami i niech ci Bóg błogosławi…

– Tyle razy miałeś przyjechać do mnie na polowanie. Przyjedź wiosną na ciągi – powiedział Lewin.

Teraz wyrzucał sobie, że zaczął tę rozmowę z Obłońskim. Jego szczególne uczucie zostało zbrukane rozmową o konkurencji jakiegoś petersburskiego oficera, przypuszczeniami i radami Stiwy.

Stiepan Arkadjicz uśmiechnął się. Rozumiał, co się działo w duszy przyjaciela.

– Przyjadę kiedyś – obiecał. – Tak, bracie, kobiety to śruba, wokół której się wszystko obraca. Moje sprawy też stoją kiepsko, bardzo kiepsko. A wszystko przez kobiety. Powiedz mi szczerze – wyjął cygaro, a w drugiej ręce trzymał kieliszek – poradź mi.

– Względem czego?

– Oto czego. Załóżmy, że jesteś żonaty, kochasz żonę, lecz zainteresowałeś się inną kobietą…

– Wybacz, lecz ja absolutnie nie rozumiem tego, jak by… nie rozumiem, żebym teraz, najedzony, przechodził obok piekarni i ukradł rogala.

Oczy Stiepana Arkadjicza błyszczały bardziej niż zwykle.

– A dlaczego? Rogal czasem tak pachnie, że się nie oprzesz.

Himmlisch ist’s, wenn ich bezwungen
Meine irdische Begier;
Aber doch wenn’s nicht gelungen,
Hatt’ich auch recht hübsch Plaisir![11]

Mówiąc to, Stiepan Arkadjicz subtelnie się uśmiechał, Lewin również nie mógł się nie uśmiechnąć.

– Tak, ale już bez żartów – podjął Obłoński. – Zrozum, że ta kobieta, miła, łagodna, kochająca istota jest samotna i wszystko poświęciła. Teraz, gdy już jest po wszystkim – zrozum – czy można ją porzucić? Załóżmy, trzeba się rozstać, żeby nie zepsuć życia rodzinnego, lecz czy można nie litować się nad nią, nie pochylić się nad jej losem, nie złagodzić go?

– No, przepraszam cię, ale… Wiesz, że dla mnie wszystkie kobiety dzielą się na dwie kategorie… to znaczy nie… raczej są kobiety i są… Czarujących upadłych istot nie widywałem i nie widzę, takie zaś, jak ta wymalowana Francuzka przy kasie, z loczkami – to dla mnie gadziny tak jak i wszystkie upadłe.

– A Ewangelia?

– Ach, przestań! Chrystus nigdy nie powiedziałby tych słów, gdyby wiedział, jak będą nadużywane. Z całej Ewangelii pamięta się tylko te słowa. Zresztą mówię nie to, co myślę, ale to, co czuję. Czuję odrazę do upadłych kobiet. Ty się boisz pająków, a ja tych gadzin. Z pewnością podobnie jak ja nie prowadziłeś badań nad pająkami i nie znasz ich zwyczajów.

– Łatwo ci tak mówić. Wszystko to jest podobne temu Dickensowskiemu jegomościowi, który trudne kwestie przerzuca lewą ręką przez prawe ramię. Jednak negowanie faktu – to nie odpowiedź. Co robić, powiedz mi, co robić? Żona się starzeje, a ty jesteś pełen życia. Ani się obejrzysz, jak już czujesz, że nie możesz prawdziwie kochać żony, żebyś nie wiem jak ją szanował. A tu nagle nawinie się miłość i przepadłeś, przepadłeś! – ze smętną rozpaczą zakończył Stiepan Arkadjicz.

Lewin się uśmiechnął.

– Tak, przepadłeś – podsumował Obłoński. – Cóż jednak robić?

– Nie kraść rogali.

Stiepan Arkadjicz roześmiał się.

– O, moralisto! Zrozum jednak, że są tu dwie kobiety: jedna domaga się tylko swoich praw, a te prawa to twoja miłość, której nie możesz jej dać. Druga zaś poświęca dla ciebie wszystko i niczego nie wymaga. Co począć? Jak postąpić? W tym jest straszny dramat.

– Jeśli czekasz na moją spowiedź w tej materii, to powiem ci, że nie wierzę, żeby w tym był dramat. Oto dlaczego. Moim zdaniem miłość… obie miłości, które, jak pamiętasz, Platon określa w swojej Uczcie, obie miłości są kamieniem probierczym dla ludzi. Jedni ludzie rozumieją tylko jedną z nich, inni drugą. I ci, którzy rozumieją tylko miłość nieplatoniczną, niepotrzebnie mówią o dramacie. Przy takiej miłości nie może być żadnego dramatu. „Uniżenie dziękuję za przyjemność, moje uszanowanie”, ot i cały dramat. Natomiast w miłości platonicznej nie może być żadnego dramatu, ponieważ w takiej miłości wszystko jest jasne i czyste, gdyż…

W tym momencie przypomniał sobie własne grzechy i walkę wewnętrzną, którą przeżył. I nieoczekiwanie dodał:

– A zresztą, być może, masz rację. Bardzo być może… Lecz nie wiem, naprawdę nie wiem.

– Widzisz – powiedział Obłoński – ty jesteś bardzo jednolitym człowiekiem. To twoja zaleta i twoja wada. Masz naturę stworzoną z jednego kawałka i chcesz, żeby całe życie składało się z jednolitych zjawisk, a to się nie zdarza. Gardzisz służbą publiczną, ponieważ chciałbyś, żeby praca stale odpowiadała celowi, a to się nie zdarza. Chcesz również, żeby działalność jednego człowieka zawsze miała cel. Żeby miłość i życie rodzinne zawsze tworzyły jedność. A to się nie zdarza. Cała różnorodność, cały urok, całe piękno życia składa się ze światła i cienia.

Lewin westchnął i nic nie odpowiedział. Myślał o swoich sprawach i nie słuchał przyjaciela.

I nagle obaj poczuli, że chociaż są przyjaciółmi, mimo że spożyli razem obiad i pili wino, które powinno jeszcze bardziej ich zbliżyć, to każdy z nich myśli tylko o tym, co jego osobiście nurtuje i problemy drugiego są mu obce. Obłoński już nieraz doświadczał tej zdarzającej się po obiedzie skrajnej obcości zamiast zbliżenia i wiedział, co wtedy należy zrobić.

– Płacić! – krzyknął i wyszedł do sąsiedniej sali, gdzie od razu spotkał znajomego adiutanta i rozpoczął z nim pogawędkę o pewnej aktorce i jej sponsorze. I podczas wymiany zdań z adiutantem natychmiast poczuł ulgę i wytchnienie po rozmowie z Lewinem, który zawsze go zmuszał do zbyt wielkiego wysiłku umysłowego i duchowego.

Gdy Tatar pojawił się z rachunkiem na dwadzieścia sześć rubli z kopiejkami, nie licząc napiwku, Lewin, którego kiedy indziej jako wieśniaka wprawiłaby w przerażenie przypadająca na niego suma czternastu rubli, teraz nie zwrócił na to uwagi, zapłacił i ruszył do domu, żeby się przebrać i pojechać do Szczerbackich, gdzie miał się rozstrzygnąć jego los.

XII

Księżniczka Kitty Szczerbacka skończyła osiemnaście lat. Tej zimy zaczęła bywać. Miała większe powodzenie niż obie starsze siostry, większe nawet, niż spodziewała się księżna. Mało tego, że młodzieńcy tańczący na moskiewskich balach prawie wszyscy kochali się w Kitty, to już pierwszej zimy pojawiły się dwie poważne partie: Lewin i zaraz po jego wyjeździe hrabia Wroński.

Zjawienie się Lewina na początku zimy, jego częste wizyty i nieskrywana miłość do Kitty były powodem pierwszych poważnych rozmów rodziców na temat jej przyszłości oraz sporów między książęcą parą. Książę trzymał stronę Lewina, mówił, że niczego lepszego dla córki nie pragnie. Księżna natomiast, zwyczajem kobiet, omijała sedno sprawy i mówiła, że Kitty jest jeszcze za młoda, że Lewin niczym nie zdradza poważnych zamiarów, że Kitty nie jest nim zainteresowana, przytaczała też inne argumenty. Nie mówiła jednak najważniejszego, tego mianowicie, że spodziewa się lepszej partii dla córki i że Lewin nie budzi jej sympatii i go nie rozumie. Kiedy zaś nagle wyjechał, księżna była rada i z triumfem mówiła do męża: „Widzisz, miałam rację”. Kiedy zaś pojawił się Wroński, była jeszcze bardziej rada, utwierdzając się w przekonaniu, że Kitty powinna zrobić nie po prostu dobrą, lecz świetną partię.

Dla matki nie było żadnego porównania między Wrońskim a Lewinem. Nie podobały się jej dziwne i wyraziste poglądy Konstantina, jego towarzyska nieporadność, wynikająca, jak się jej wydawało, z zarozumiałości, a także dziwaczne w jej pojęciu życie na wsi oraz zajmowanie się bydłem i chłopami. Bardzo nie podobało się także to, że zakochany w jej córce, odwiedzał ich dom przez półtora miesiąca i jakby na coś czekał, wypatrywał, jakby się obawiał, czy nie za duży uczyni honor, jeśli się oświadczy, i nie rozumiał, że jeśli bywa się w domu, w którym jest panna na wydaniu, należy się właściwie zachować. I nagle bez wyjaśnienia wyjechał. Dobrze, że jest tak niepociągający, że Kitty się w nim nie zakochała – myślała.

Wroński natomiast odpowiadał wszelkim pragnieniom matki. Człowiek bardzo bogaty, mądry, znacznego rodu, na drodze do wspaniałej kariery wojskowo-dworskiej i do tego czarujący. O niczym lepszym nie można marzyć.

Na balach Wroński wyraźnie zalecał się do Kitty, tańczył z nią i bywał u nich, tak więc nie można było wątpić w jego poważne zamiary. Mimo to matka przez całą zimę była bardzo niespokojna i zdenerwowana.

Sama księżna wyszła za mąż przed trzydziestoma laty, wyswatana przez ciotkę. Narzeczony, o którym już wcześniej wszystko było wiadome, przyjechał, zobaczył narzeczoną i jego również obejrzano, ciotka-swatka wywiedziała się i przekazała, jakie młodzi wywarli na sobie wrażenie. Było ono dobre, więc w oznaczonym dniu zostały złożone rodzicom i przyjęte oświadczyny. Wszystko odbyło się łatwo i prosto. W każdym razie tak się wydawało księżnej. Jednak na przykładzie swoich córek doświadczyła, jak niełatwa i nieprosta jest ta na pozór zwyczajna sprawa – wydanie córek za mąż. Ile trzeba było przeżyć obaw, ile przemyśleń, ile wydać pieniędzy, ile odbyć sprzeczek z mężem przy wydawaniu za mąż dwu starszych, Darii i Natalii! Podczas wprowadzania teraz w świat najmłodszej pojawiły się te same obawy, te same wątpliwości i jeszcze gorętsze niż z powodu tamtych spory z mężem. Stary książę, jak wszyscy ojcowie przeczulony na punkcie czci i niewinności swych córek, był o nie przesadnie zazdrosny, zwłaszcza o Kitty, która była jego ulubienicą, i na każdym kroku robił księżnej sceny, że kompromituje córkę. Księżna przywykła do tego już przy starszych córkach, teraz jednak czuła, że drażliwość męża jest bardziej uzasadniona. Dostrzegała, że w ostatnim czasie wiele zmieniło się w zwyczajach towarzyskich, przez co obowiązki matki stały się jeszcze trudniejsze. Wiedziała, że rówieśniczki Kitty zakładały jakieś stowarzyszenia, chodziły na jakieś kursy, swobodnie rozmawiały z mężczyznami, same jeździły po mieście, wiele z nich nie dygało, a co najważniejsze, wszystkie były przekonane, że wybór męża jest ich sprawą, a nie rodziców. Teraz już tak nie wydaje się za mąż jak dawniej – myślały i mówiły wszystkie te młode dziewczęta, a nawet starzy ludzie. Jak więc teraz wydaje się za mąż, księżna nie mogła się od nikogo dowiedzieć. Zwyczaj francuski, że rodzice decydują o losie dzieci, był poddany krytyce i nie został przyjęty. Angielski zwyczaj – dopuszczający całkowitą swobodę dziewczyny – również uznano za niemożliwy w rosyjskim społeczeństwie. Rosyjski zwyczaj swatania uważano za coś paskudnego, wszyscy go wyśmiewali, nawet sama księżna. Jednak jak należy wychodzić i wydawać za mąż, nie wiedział nikt. Wszyscy, z którymi księżna miała okazję o tym rozmawiać, mówili jej to samo: „Na miłość boską, dzisiaj już czas zapomnieć te dawne dzieje. Przecież to młodzi ludzie mają zawrzeć małżeństwo, a nie rodzice, trzeba więc młodym dać spokój, niech się dobierają, jak sami chcą”. Ale jednak dobrze tak było mówić tym, którzy nie mieli córek. Księżna zaś rozumiała, że przy bliższych kontaktach córka mogła się zakochać i to nawet w tym, kto nie zechce się żenić, lub w tym, kto nie będzie stosowny na męża. Choćby nie wiadomo ile sugerowano księżnej, że w naszych czasach młodzi sami powinni brać przyszłość w swoje ręce, ona nie mogła dać temu wiary, podobnie jak nie mogłaby uwierzyć, że bez względu na czasy najlepszymi zabawkami dla pięcioletnich dzieci miałyby być nabite pistolety. Dlatego księżna niepokoiła się o Kitty bardziej niż o starsze córki.

Teraz bała się, żeby Wroński nie ograniczył się tylko do zalecania się do córki. Widziała, że Kitty już jest w nim zakochana, lecz uspokajała się, że Wroński to człowiek uczciwy, więc tak nie postąpi. Wiedziała zarazem, że przy obecnej swobodzie obejścia łatwo jest zawrócić dziewczęciu w głowie i że mężczyźni w ogóle lekko traktują tę sprawę. W ubiegłym tygodniu Kitty powtórzyła matce swoją rozmowę z Wrońskim podczas mazura. Ta rozmowa nieco uspokoiła księżnę, lecz całkiem spokojna nie mogła być. Wroński powiedział Kitty, że on i brat tak przywykli we wszystkim słuchać matki, że bez naradzenia się z nią nigdy nie odważą się przedsięwziąć nic ważnego. „I teraz czekam jak szczególnego szczęścia przyjazdu mateczki z Petersburga” – powiedział.

Kitty powtórzyła jego słowa, nie przywiązując do nich żadnego znaczenia. Jednak matka zrozumiała je po swojemu. Wiedziała, że hrabina jest oczekiwana z dnia na dzień, wiedziała, że starsza pani będzie zadowolona z wyboru syna, lecz dziwiło ją, że on, bojąc się uchybić matce, nie oświadcza się. Wszelako tak pragnęła tego małżeństwa, a co więcej, uspokojenia swych niepokojów, że wierzyła w te słowa. Chociaż księżna teraz z goryczą patrzyła na nieszczęście starszej córki Dolly, która zamierzała odejść od męża, to niepokój o rozstrzygające się losy najmłodszej pochłaniał wszystkie jej uczucia. Pojawienie się Lewina ten niepokój powiększyło. Bała się, żeby córka, której w swoim czasie, jak jej się zdawało, Konstantin nie był obojętny, przez zbytek skrupułów nie odmówiła Wrońskiemu i w ogóle, żeby przyjazd Lewina nie poplątał, nie powstrzymał sprawy tak bliskiej rozstrzygnięcia.

– A cóż, czy dawno przyjechał? – spytała księżna o Lewina po powrocie do domu.

– Dzisiaj, maman.

– Chcę tylko powiedzieć… – zaczęła księżna i z poważnego oraz przejętego wyrazu jej twarzy Kitty wyczytała, o czym będzie mowa.

– Mamo – zaczęła, czerwieniąc się i szybko odwracając się do niej – proszę, proszę nic o tym nie mówić. Wiem, ja wszystko wiem.

Pragnęła tego samego co matka, lecz motywy księżnej ją obrażały.

– Chcę tylko powiedzieć, że dając nadzieję jednemu…

– Mamo kochana, na miłość boską, proszę nie mówić. To okropne – mówić o tym.

– Nie będę, nie – odparła matka, widząc łzy w oczach córki – lecz tylko to jedno, moja duszko: obiecałaś mi, że nie będziesz miała przede mną sekretów. Nie będziesz miała?

– Nigdy, mamo, żadnych – zapewniła Kitty, rumieniąc się i patrząc matce w oczy. – Lecz teraz nie mam nic do powiedzenia. Ja… ja… gdybym nawet chciała, to nie wiem, co mam powiedzieć i jak… nie wiem…

Nie, z tymi oczami nie może powiedzieć nieprawdy – pomyślała matka, uśmiechając się na myśl o jej wzruszeniu i szczęściu. Księżna wiedziała, jak biednemu dziewczęciu wydaje się wielkie i ważne to, teraz się dzieje w jej duszy.

XIII

Po obiedzie aż do wieczora Kitty przeżywała to, co czuje młodzieniec przed bitwą. Mocno biło jej serce i myśli na niczym nie mogły się skupić.

Myślała, że ten wieczór, gdy obaj spotkają się po raz pierwszy, powinien rozstrzygnąć jej los. Dlatego nieustannie wyobrażała ich sobie, to każdego z osobna, to obydwu razem. Myśląc o przeszłości, z rozrzewnieniem zatrzymywała się na znajomości z Lewinem. Wspomnienia dzieciństwa i przyjaźni Konstantina z jej zmarłym bratem nadawały jej relacjom z nim szczególnego poetycznego uroku. Jego miłość, której była pewna, pochlebiała jej i ją cieszyła. I było jej miło wspominać Lewina. Ze wspomnieniami o Wrońskim zaś, chociaż był w najwyższym stopniu światowym i spokojnym człowiekiem, łączyło się coś niezręcznego, jakby jakaś fałszywa nuta – nie w nim, on był bardzo naturalny i miły – lecz w niej samej, podczas gdy z Lewinem czuła się absolutnie swobodna i szczera. Ale gdy tylko pomyślała o przyszłości z Wrońskim, pojawiała się przed nią perspektywa świetności i szczęścia. U boku Lewina codzienność tonęła we mgle.

Gdy weszła na piętro, żeby się przebrać na wieczór, i spojrzała w lustro, z radością zobaczyła, że ma dobry dzień i w pełni panuje nad sobą, co tak było jej potrzebne w sytuacji, która miała nastąpić: czuła, że wygląda na spokojną, a jej ruchy są pełne swobodnej gracji.

O wpół do ósmej, gdy właśnie zeszła do salonu, lokaj zameldował: „Konstantin Dmitricz Lewin”. Księżna jeszcze była w swoim pokoju, książę również się nie ukazał. Stało się – pomyślała Kitty i cała krew odpłynęła jej do serca. Spojrzała w lustro i przeraziła się własnej bladości.

Teraz wiedziała na pewno, że po to przyjechał wcześniej, żeby zastać ją samą i oświadczyć się. I w tej chwili dopiero po raz pierwszy spojrzała na całą rzecz z zupełnie innej, nowej strony. Dopiero teraz uświadomiła sobie, że sprawa dotyczy nie tylko jej – nie tylko tego, z kim będzie szczęśliwa i kogo kocha – lecz że w tej chwili będzie musiała zranić człowieka, którego kocha. I to zranić okrutnie… Za co? Za to, że on, najmilszy, kocha ją, jest w niej zakochany. Lecz cóż robić, tak trzeba, tak musi być.

Mój Boże, czy muszę sama to mu powiedzieć? – pomyślała. – Ale co mu powiem? Czy mu powiem, że go nie kocham? To będzie nieprawda. Więc cóż mu powiem? Powiem, że kocham innego? Nie, to niemożliwe. Pójdę stąd, pójdę.

Podchodziła już do drzwi, gdy usłyszała jego kroki. Nie! To nieuczciwe. Czego mam się bać? Nic złego nie zrobiłam. Co będzie, to będzie! Powiem prawdę. Zresztą z nim nie mogę być skrępowana. Oto i on – powiedziała do siebie na widok jego silnej i pełnej nieśmiałości postaci z błyszczącymi, wpatrzonymi w nią oczami. Spojrzała mu prosto w twarz, jakby błagając o litość, i podała rękę.

– Przyszedłem nie w porę, za wcześnie – odezwał się, spoglądając na pusty salon. Gdy zobaczył, że jego oczekiwanie się spełniło, że nikt nie przeszkadza mu się wypowiedzieć, twarz mu spochmurniała.

– O, nie – odparła Kitty i poprowadziła go do stołu.

– Lecz tego tylko pragnąłem, żeby zastać panią samą – zaczął, nie siadając i nie patrząc na nią, żeby nie stracić odwagi.

– Mama zaraz przyjdzie. Wczoraj bardzo się zmęczyła. Wczoraj…

Mówiła, nie wiedząc, co wymawiają jej wargi i nie spuszczała z niego błagalnego i tkliwego spojrzenia.

Spojrzał na nią, zarumieniła się i zamilkła.

– Powiedziałem pani, że nie wiem, czy na długo przyjechałem… że to zależy od pani…

Schylała głowę coraz niżej, nie wiedząc, co odpowie na to, co się zbliża.

– Że to zależy od pani – powtórzył. – Chciałem powiedzieć… chciałem powiedzieć… Po to właśnie przyjechałem… abyś była moją żoną! – wykrztusił, nie wiedząc, co mówi, jednak zdał sobie sprawę, że najstraszniejsze zostało powiedziane, zamilkł i popatrzył na nią.

Oddychała z trudem i nie podnosiła oczu. Czuła zachwyt. Jej dusza była przepełniona szczęściem. W żaden sposób nie spodziewała się, że wypowiedziana przez niego miłość wywrze na niej tak mocne wrażenie. Jednak trwało to tylko moment. Przypomniała sobie o Wrońskim. Podniosła na Lewina swoje jasne, szczere oczy i widząc jego zrozpaczoną minę, pospiesznie powiedziała:

– To niemożliwe… proszę mi wybaczyć…

Jak chwilę temu była mu droga, jak ważna w jego życiu! I jak teraz stała się obca i daleka!

Ukłonił się i chciał odejść.

XIV

W tym momencie weszła księżna. Gdy zobaczyła ich przygnębione twarze, na jej obliczu pojawiło się przerażenie. Lewin ukłonił się, nic nie mówiąc. Kitty też milczała i nie podnosiła oczu. Chwała Bogu, odmówiła – pomyślała matka i jej twarz rozjaśniła się zwykłym uśmiechem, którym w czwartki witała gości. Usiadła i zaczęła wypytywać Lewina o jego życie na wsi. On również usiadł w oczekiwaniu na gości, gdyż zamierzał wyjść niezauważalnie.

Pięć minut później przybyła hrabina Nordson, przyjaciółka Kitty, która poprzedniej zimy wyszła za mąż.

Była to sucha, o żółtej cerze, nerwowa kobieta z czarnymi, chorobliwie błyszczącymi oczami. Lubiła Kitty, a jej przyjaźń, jak zawsze przyjaźń zamężnych kobiet do panien, wyrażała się w chęci wydania Kitty za mąż według własnego ideału szczęścia i dlatego chciała ją wydać za Wrońskiego. Lewin, którego na początku zimy często u nich widywała, zawsze wydawał się jej niesympatyczny. Jej stałym ulubionym zajęciem przy takich okazjach było dokuczanie mu.

– Lubię, gdy z wysokości patrzy na mnie albo przerywa rozmowę ze mną, bo jestem za głupia, lub zniża się do mojego poziomu. Bardzo to lubię: zniża się do mnie! Ogromnie się cieszę, że mnie nie znosi – mówiła.

Miała rację, gdyż rzeczywiście Lewin jej nie znosił i gardził nią za to, z czego była dumna i co poczytywała sobie za zaletę – za jej nerwowość, za jej wysublimowaną pogardę i obojętność dla wszystkiego, co proste i powszednie.

Wytworzyła się między nimi owa nierzadko spotykana w towarzystwie relacja, że dwoje ludzi, pozostających na pozór w przyjacielskich stosunkach, pogardza sobą do takiego stopnia, że nie mogą poważnie ze sobą rozmawiać, a nawet nie mogą się wzajemnie obrazić.

Hrabina Nordston natychmiast rzuciła się na Lewina.

– A! Konstantin Dmitricz! Znowu przybył do naszego rozpustnego Babilonu – powiedziała, podając mu maleńką żółtą rączkę i przypominając jego słowa, wypowiedziane kiedyś na początku zimy, że Moskwa to Babilon. – No co, Babilon się poprawił czy pan się zepsuł? – dodała z uśmieszkiem, zerkając na Kitty.

– Bardzo mi pochlebia, hrabino, że pani pamięta moje słowa – odparł Lewin, który zdążył ochłonąć i z przyzwyczajenia przybrał swój żartobliwie wrogi ton wobec Nordston. – Widocznie bardzo silnie na panią działają.

– Ach, oczywiście! Wszystkie je zapisuję. No co, Kitty, znowu byłaś na łyżwach?

I zaczęła rozmawiać z Kitty. Chociaż Lewinowi było niezręcznie wyjść teraz, to jednak lepiej było popełnić tę niezręczność, niż pozostać i przez cały wieczór patrzeć na Kitty, która z rzadka spoglądała na niego i unikała jego spojrzenia. Chciał wstać, lecz księżna, zauważywszy, że milczy, zwróciła się do niego:

– Na długo przyjechał pan do Moskwy? Zdaje się, że działa pan w ziemstwie i nie może na długo wyjeżdżać.

– Nie, księżno, już nie zajmuję się ziemstwem – wyjaśnił. – Przyjechałem na kilka dni.

Coś dzisiaj dzieje się z nim szczególnego – pomyślała hrabina Nordston i wpatrzyła się jego surową, poważną twarz – nie rozpoczyna swoich wywodów. Ale ja lubię wystrychnąć go na dudka wobec Kitty i zrobię to.

– Konstantinie Dmitriczu – zwróciła się do niego – proszę mi wytłumaczyć, co to znaczy – pan przecież wszystko wie – że w naszej wsi pod Kaługą wszyscy chłopi i wszystkie baby przepili to, co mieli, a teraz nic nam nie płacą. Co to znaczy? Pan tak zawsze chwali chłopów.

W tej chwili do pokoju weszła jeszcze jedna dama i Lewin wstał.

– Pani wybaczy, hrabino, lecz ja naprawdę nic o tym nie wiem i nic nie mogę pani powiedzieć – odparł i popatrzył na wchodzącego ślad za damą wojskowego.

To musi być Wroński – pomyślał i żeby się upewnić, popatrzył na Kitty. Zdążyła już spojrzeć na Wrońskiego i obejrzała się na Lewina. I po tym spojrzeniu mimowolnie pojaśniałych oczu zrozumiał, że kocha tego człowieka, zrozumiał tak samo dobrze, jakby oznajmiła mu to słowami. Lecz cóż to za człowiek?

Teraz już – dobrze to czy źle – nie mógł wyjść, musiał się dowiedzieć, kim był ten, którego Kitty kochała.

Są ludzie, którzy spotykając swego szczęśliwego w czymkolwiek rywala, gotowi są natychmiast odrzucić wszystko, co tylko jest w nim dobrego, i widzieć tylko wady. Są ludzie, którzy przeciwnie, ponad wszystko pragną dostrzec w szczęśliwym rywalu te zalety, dzięki którym ich pokonał, i z dławiącym serce bólem szukają w nim tylko dobrego. Do takich właśnie osób zaliczał się Lewin. Nietrudno mu było dostrzec dobre i pociągające cechy Wrońskiego. Od razu rzucały się w oczy. Był to niewysoki, dobrze zbudowany brunet o dobrodusznej i pięknej, a zarazem nadzwyczaj spokojnej i pełnej energii twarzy. W jego minie i figurze, od krótko ostrzyżonych czarnych włosów i świeżo wygolonego podbródka do luźnego, nowego jak spod igły munduru, wszystko było proste, a zarazem eleganckie. Wroński przepuścił wchodzącą damę, podszedł do księżnej, następnie do Kitty.

Gdy zbliżał się do niej, jego piękne oczy zabłysły ze szczególną czułością i z ledwie dostrzegalnym szczęśliwym i wyrażającym skromne zwycięstwo (tak się wydawało Lewinowi) uśmiechem, statecznie i z szacunkiem skłonił się przed nią i podał jej swą małą, lecz szeroką dłoń.

Po przywitaniu się ze wszystkimi i wymianie kilku słów usiadł, ani razu nie spojrzawszy na niespuszczającego z niego wzroku Lewina.

– Panowie pozwolą, że ich przedstawię – odezwała się księżna, zwracając się do Lewina. – Konstantin Dmitricz Lewin. Hrabia Aleksiej Kiriłłowicz Wroński.

Wroński wstał i przyjaźnie patrząc Lewinowi w oczy, uścisnął mu rękę.

– Miałem zdaje się być tej zimy razem z panem na jakimś obiedzie – powiedział z prostym i szczerym uśmiechem – pan jednak nieoczekiwanie wyjechał na wieś.

– Konstantin Dmitricz nienawidzi miasta i gardzi nim, a wraz z nim i nami, mieszczuchami – wtrąciła hrabina Nordston.

– Wydaje się, że moje słowa mocno działają na panią, że tak je pani pamięta – odezwał się i poczerwieniał, gdy sobie uświadomił, że już to wcześniej powiedział.

Wroński spojrzał na Lewina i hrabinę Nordston i się uśmiechnął.

– A pan stale na wsi? – spytał. – Myślę, że zimą jest nudno?

– Nie jest nudno, jeśli ma się zajęcia, zresztą sam ze sobą się nie nudzę – szorstko odparł Lewin.

– Lubię wieś – wyznał Wroński, udając, że nie zauważył tonu rozmówcy.

– Mam jednak nadzieję, hrabio, że nie zgodziłyby się pan stale mieszkać na wsi – wtrąciła hrabina Nordston.

– Nie wiem, nie próbowałem zbyt długo. Miałem dziwne uczucie – mówił. – Nigdzie tak nie tęskniłem za wsią, rosyjską wsią, z łapciami i chłopami, jak wtedy, gdy zimę spędzaliśmy z mateczką w Nicei. Wiecie państwo, to miasto samo w sobie jest nudne. Zresztą i Neapol czy Sorrento są dobre tylko na krótko. I właśnie tam szczególnie żywo przypomina się Rosja, zwłaszcza wieś. Są dokładnie jak…

Mówił, zwracając się do Kitty i do Lewina, przenosząc swoje spokojne i życzliwe spojrzenie z jednego na drugie – mówił z pewnością to, co przychodziło mu na myśl.

Gdy spostrzegł, że hrabina Nordston chciała coś dodać, umilkł, nie kończąc zdania, i zaczął uważnie jej słuchać.

Rozmowa nie milkła ani na chwilę, więc stara księżna, która gdyby zabrakło tematu, zawsze miała w zapasie dwa działa ciężkiego kalibru: wykształcenie klasyczne czy realne oraz powszechny obowiązek wojskowy, nie musiała ich wytaczać, a hrabina Nordston nie miała okazji, żeby podrażnić Konstantina.

Ten chciał, ale nie mógł włączyć się do ogólnej rozmowy, co chwilę mówił sobie „teraz wychodzę”, lecz nie wychodził, na coś czekał.

Tymczasem zaczęto rozmawiać o wirujących stolikach i o duchach; hrabina Nordston, która wierzyła w spirytyzm, zaczęła opowiadać o cudach, które widziała.

– Ach, hrabino, koniecznie proszę mnie zabrać, na miłość boską, proszę mnie tam zabrać! Nigdy nie widziałem niczego niezwykłego, chociaż wszędzie szukam – powiedział Wroński z uśmiechem.

– Dobrze, w przyszłą sobotę – obiecała. – A pan, Konstantinie Dmitriczu, wierzy? – zwróciła się do Lewina.

– Czemu pani pyta? Przecież pani wie, co odpowiem.

– Ale chcę usłyszeć pana opinię.

– Moja opinia jest taka – odparł – że te wirujące stoły dowodzą, że tak zwane wykształcone społeczeństwo nie stoi wyżej od chłopów. Oni wierzą w złe oko, w urok i w czary, a my…

– Więc pan nie wierzy?

– Nie mogę wierzyć, hrabino.

– Lecz jeśli sama widziałam?

– Baby też opowiadają, że widziały skrzaty.

– Więc sądzi pan, że mówię nieprawdę?

Roześmiała się z pewnym przymusem.

– Ależ nie, Maszo, Konstantin Dmitricz mówi, że nie może wierzyć – powiedziała Kitty, czerwieniąc się za Lewina, a on to zrozumiał i jeszcze bardziej rozdrażniony chciał odpowiedzieć, lecz Wroński ze swym szczerym i wesołym uśmiechem natychmiast przyszedł w sukurs, gdyż rozmowa mogła przybrać przykry obrót.

– Nie dopuszcza pan zupełnie takiej możliwości? – spytał. – A dlaczegoż to dopuszczamy istnienie elektryczności, o której nic nie wiemy, dlaczego nie miałaby istnieć nowa siła, jeszcze nam nieznana, która…

– Kiedy odkryto elektryczność – szybko przerwał mu Lewin – poznano tylko zjawisko i nie było wiadomo, skąd się bierze i co powoduje. Całe wieki upłynęły, zanim wymyślono jej zastosowanie. Spirytyści, przeciwnie, zaczęli od tego, że ich stoliki tańczą i duchy do nich przychodzą, a dopiero później zaczęli mówić, że to nieznana siła.

Wroński jak zwykle z uwagą słuchał Lewina, wyraźnie zainteresowany jego słowami.

– Tak, lecz spirytyści mówią: teraz nie wiemy, co to za siła, lecz ta siła istnieje i działa w takich oto warunkach. Uczeni zaś niech badają, na czym ta siła polega. Nie, nie rozumiem, dlaczego nie miałaby to być nowa siła, jeśli ona…

– A dlatego – Lewin znowu wpadł mu w słowo – że przy elektryczności, gdy potrze pan żywicą o wełnę, za każdym razem powstaje określone zjawisko, tutaj natomiast nie za każdym razem, tak więc nie jest to zjawisko przyrody.

Prawdopodobnie wyczuwając, że rozmowa przybiera zbyt poważny charakter dla salonu, Wroński nie oponował, lecz chcąc zmienić temat, wesoło się uśmiechnął i zwrócił w stronę pań.

– To może spróbujemy od razu, hrabino – zaczął, jednak Lewin chciał powiedzieć do końca to, o czym myślał.

– Sądzę – ciągnął – że te próby tłumaczenia przez spirytystów ich cudów istnieniem jakiejś nowej siły są zdecydowanie nieudane. Oni wprost mówią o sile duchowej i chcą ją poddawać materialnym doświadczeniom.

Wszyscy czekali, aż skończy, i on to czuł.

– A ja myślę, że z pana byłoby znakomite medium – oznajmiła hrabina Nordston – jest w panu jakaś egzaltacja.

Lewin otworzył usta, chciał coś powiedzieć, ale tylko zaczerwienił się i milczał.

– To teraz, księżniczko, proszę, wypróbujmy stoliki – zaproponował Wroński. – Księżno, czy pani pozwoli?

I wstał, rozglądając się za stolikiem.

Kitty podniosła się i przechodząc obok, wymieniła spojrzenie z Lewinem. Z całego serca było jej go żal, tym bardziej że współczuła mu w nieszczęściu, którego sama była powodem. Jeśli można mi wybaczyć, to proszę wybaczyć – powiedziało jej spojrzenie – taka jestem szczęśliwa.

Nienawidzę wszystkich, i pani, i siebie – odpowiedziało jego spojrzenie i sięgnął po kapelusz. Jednak nie dane mu było wyjść.

Właśnie zaczęto zajmować miejsca wokół stolika, a Lewin zbierał się do wyjścia, gdy pojawił się stary książę i po przywitaniu z damami zwrócił się do niego.

– A! – zaczął radośnie. – Dawno przyjechałeś? Nawet nie wiedziałem, że jesteś tutaj. Bardzo się cieszę, że pana widzę.

Stary książę zwracał się do Lewina czasem na „ty”, czasem na „pan”, objął go i rozmawiając z nim, nie zauważał Wrońskiego, który wstał i spokojnie czekał, aż książę zwróci się do niego.

Kitty czuła, jak po tym, co zaszło, serdeczność ojca ciążyła Lewinowi. Widziała też, jak chłodno ojciec odpowiedział wreszcie na ukłon Wrońskiego, jak ten z przyjaznym zdziwieniem spojrzał na jej ojca, starając się zrozumieć i nie rozumiał, jak i za co można być nieprzychylnie do niego usposobionym, i zaczerwieniła się.

– Niech nam książę odda Konstantina Dmitricza – odezwała się hrabina Nordston. – Chcemy przeprowadzić eksperyment.

– Jaki eksperyment? Stoliki obracać? Wybaczcie mi, panie i panowie, ale moim zdaniem to już weselsza byłaby zabawa w pierścionek – odparł stary książę, patrząc na Wrońskiego i domyślając się, że to jego pomysł. – Pierścionek ma przynajmniej jakiś sens.

Wroński ze zdziwieniem rzucił na księcia twarde spojrzenie i z leciutkim uśmiechem zaczął rozmawiać z hrabiną Nordston o planowanym na przyszły tydzień wielkim balu.

– Mam nadzieję, że pani będzie? – zwrócił się do Kitty.

Gdy tylko stary książę się odwrócił, Lewin niezauważalnie wyszedł i ostatnim wrażeniem, jakie wyniósł z tego wieczoru, była uśmiechnięta, szczęśliwa twarz Kitty odpowiadającej Wrońskiemu na pytanie o bal.

XV

Gdy wieczór dobiegł końca, Kitty opowiedziała matce o swojej rozmowie z Lewinem i mimo współczucia, jakie do niego żywiła, cieszyła ją myśl, że się jej oświadczono. Nie miała wątpliwości, że postąpiła tak, jak należało. Jednak długo nie mogła zasnąć. Nie mogła się pozbyć pewnego obrazu – twarzy Konstantina ze zmarszczonymi brwiami i patrzącymi spod nich poczciwymi, a tak mrocznymi i smutnymi oczami, kiedy stał, słuchając ojca i spoglądając na nią i Wrońskiego. I tak zrobiło się jej żal, że łzy napłynęły do oczu. Jednak od razu pomyślała o tym, kto miał go zastąpić. Jak żywa przypomniała się jej ta męska, energiczna twarz, szlachetny spokój i jaśniejąca dobroć wobec wszystkich. Przypomniała sobie miłość tego, kogo kochała, i znowu poczuła radość w sercu i ze szczęśliwym uśmiechem położyła głowę na poduszce. Szkoda mi go, lecz cóż robić? Nie jestem winna – powtarzała sobie, jednak głos wewnętrzny mówił co innego. Nie wiedziała, czy żałowała, że zawładnęła sercem Lewina, czy tego, że mu odmówiła, lecz jej szczęście zatruwały wątpliwości. Boże zmiłuj się! Boże zmiłuj się! – szeptała, dopóki nie zasnęła.

W tym czasie na dole, w maleńkim gabinecie księcia, rozgrywała się scena – jedna z tych, które tak często powtarzały się między rodzicami z powodu kochanej córki.

– Co? Oto, co! – krzyczał książę, wymachując rękami, a jednocześnie otulając się szlafrokiem na popielicowym futrze. – To, że nie ma pani ambicji, godności, że hańbi pani i gubi córkę tym swataniem, podłym i głupim!

– Ależ zmiłuj się, na miłość boską, książę, co ja zrobiłam? – broniła się księżna nieomal z płaczem.

Szczęśliwa i zadowolona po rozmowie z córką, ustalonym zwyczajem zajrzała do męża, żeby powiedzieć dobranoc, i chociaż nie miała zamiaru mówić mu o oświadczynach Lewina i odmowie Kitty, to napomknęła, że wydaje się jej, iż sprawa z Wrońskim jest rozstrzygnięta i będzie przypieczętowana, gdy tylko przyjedzie jego matka. I wtedy właśnie, po tych słowach, książę nagle wybuchnął i zaczął wykrzykiwać nieprzyzwoite słowa.

– Co pani zrobiła? A to po pierwsze, wabi pani kawalera i cała Moskwa będzie o tym mówić. I słusznie. Jeśli urządza pani wieczorki, to trzeba zapraszać wszystkich, a nie tylko wybranych kawalerów. Zaprosić tych wszystkich gogusiów (tak książę nazywał moskiewskich młodzieńców), wynająć tapera, niech tańczą, a nie tak jak dzisiaj – konkurencików zwabiać. Ze wstrętem, doprawdy ze wstrętem patrzę na to, co pani osiągnęła, zawróciła dziewczynce w głowie. Lewin jest tysiąc razy lepszym człowiekiem. A ten fircyk petersburski, ich seryjnie produkują, wszyscy są na jedno kopyto i wszyscy byle co. A niechby nawet był księciem krwi, to moja córka nikogo takiego nie potrzebuje!

– A cóż to ja zrobiłam?

– A to… – z gniewem krzyknął książę.

– Wiem, że jeśli będę ciebie słuchała – przerwała księżna – to nigdy nie wydamy córki za mąż. Jeśli tak, to trzeba wyjechać na wieś.

– Oczywiście, że lepiej wyjechać.

– Pozwól jednak. Czy ja zabiegam o czyjekolwiek względy? Wcale nie zabiegam. Tymczasem młody człowiek, bardzo porządny, zakochał się i ona, zdaje się…

– Tak, właśnie się pani zdaje. A jeśli rzeczywiście się zakocha, a on tyle samo myśli o żeniaczce jak ja…? Och! Niechby moje oczy tego nie widziały! „Ach, spirytyzm, ach, Nicea, ach, na balu…” – I książę, naśladując żonę, dygał przy każdym słowie. – Ale jeśli doprowadzimy do nieszczęścia Katieńki, jeśli rzeczywiście wbije sobie do głowy…

– Czemu tak myślisz?

– Nie myślę, wiem. Po to mamy oczy my, a nie wy, baby! Widzę człowieka, który ma poważne zamiary, to jest Lewin, i widzę też fircyka, jak ten lekkoduch, który tylko by się pobawił.

– Jak ty sobie coś uroisz…

– Wspomnisz moje słowa, ale będzie za późno, jak z Daszeńką.

– No dobrze, dobrze, nie mówmy o tym – powstrzymała go księżna, przypomniawszy sobie nieszczęście Dolly.

– No i świetnie, dobranoc!

Małżonkowie przeżegnali się i pocałowali, lecz czuli, że każde pozostało przy swoim zdaniu i w tym stanie się rozstali.

Księżna początkowo była całkowicie przekonana, że dzisiejszy wieczór rozstrzygnął o losie Kitty i że nie może być wątpliwości co do zamiarów Wrońskiego, lecz po słowach męża poczuła się niepewnie. Gdy wróciła do siebie, podobnie jak Kitty zalękniona wobec nieznanej przyszłości, kilkakrotnie powtarzała w duchu: Boże zmiłuj się, Boże zmiłuj się, Boże zmiłuj się!

XVI

Wroński nigdy nie zaznał życia rodzinnego. Jego matka w przeszłości była wspaniałą ozdobą salonów, w czasie swego małżeństwa, a zwłaszcza gdy owdowiała, miała wiele głośnych w towarzystwie romansów. Ojca prawie nie pamiętał, wychowywał się w Korpusie Paziów. Szkołę opuścił jako bardzo młody i doskonały oficer i od razu znalazł się w orbicie bogatych petersburskich wojskowych. Z rzadka bywał na petersburskich salonach i wszystkie jego miłosne sprawy pozostawały poza towarzystwem.

Po zbytkownym i prostackim życiu petersburskim w Moskwie po raz pierwszy zakosztował uroku obcowania z miłą i niewinną dziewczyną z towarzystwa, która go pokochała. Do głowy mu nie przyszło, że może być coś niewłaściwego w jego relacjach z Kitty. Na balach tańczył głównie z nią, bywał w jej domu. Rozmawiał z nią o tym, o czym zwykle rozmawia się w salonach, o wszelkich głupstwach, którym mimowolnie specjalnie dla niej nadawał jakiś sens. Chociaż nie powiedział jej niczego takiego, czego nie mógłby powiedzieć przy wszystkich, czuł, że ona coraz bardziej staje się od niego zależna, a im wyraźniej to czuł, tym było to dla niego przyjemniejsze i tym bardziej tkliwe stawały się jego uczucia do niej. Nie wiedział, że jego zachowanie wobec Kitty ma określoną nazwę, że jest to uwodzenie panien bez zamiaru poślubienia i że to uwodzenie należy do złych uczynków, nad którymi tacy jak on młodzi mężczyźni przechodzą do porządku dziennego. Wydawało mu się, że to on pierwszy odkrył tę przyjemność i napawał się swoim odkryciem.

Gdyby mógł usłyszeć, co mówili jej rodzice tego wieczoru, gdyby mógł przyjąć punkt widzenia rodziny i uświadomić sobie, że Kitty będzie nieszczęśliwa, jeśli się z nią nie ożeni, bardzo by się zdziwił i w to nie uwierzył. Nie mógłby uwierzyć, że to, co sprawia jemu, a zwłaszcza jej, tak wielką i niewinną przyjemność, może być złe. Tym bardziej nie mógłby uwierzyć, że powinien się ożenić.

Ożenek nigdy nie wydawał mu się możliwy. Nie tylko nie lubił życia rodzinnego, ale w rodzinie, a w szczególności w mężu, według ugruntowanej opinii świata kawalerskiego, w którym żył, widział coś obcego, wrogiego, a co gorsza – śmiesznego. I chociaż nawet nie podejrzewał, co mówili rodzice, to gdy wyszedł od Szczerbackich, poczuł, że ten tajemniczy duchowy związek, który istniał między nim i Kitty, umocnił się tego wieczora tak bardzo, że coś należało z tym zrobić. Jednak co należało zrobić, nie wiedział.

To właśnie jest urocze – myślał, wracając od Szczerbackich i wynosząc od nich jak zawsze przyjemne uczucie czystości i świeżości – biorące się w pewnej mierze również stąd, że przez cały wieczór nie palił – a zarazem nowe uczucie rozrzewnienia wobec jej miłości. I to jest urocze, że nic nie zostało powiedziane ani przeze mnie, ani przez nią, lecz tak rozumieliśmy się w tej niewidzialnej rozmowie spojrzeń i intonacji, że dzisiaj wyraźniej niż kiedykolwiek wcześniej powiedziała mi, że kocha. I tak miło, prosto, a najważniejsze – z zaufaniem! Sam się czuję lepszy, czystszy. Czuję, że mam serce i jest we mnie wiele dobrego. Te miłe zakochane oczy! Kiedy powiedziała: nawet bardzo…

No i cóż? No i nic. Mnie dobrze i jej dobrze. I zastanowił się, gdzie mógłby spędzić resztę wieczoru.

Przywołał na myśl miejsca, do których mógłby pojechać. Klub? Partyjka bezika, szampan z Ignatowem? Nie, nie pojadę. Château des fleurs, zastanę tam Obłońskiego, będą kuplety i kankan? Nie, mam tego dosyć. Właśnie za to lubię Szczerbackich, że staję się lepszy. Pojadę do domu. Wszedł wprost do swego numeru w hotelu „Dussault”, kazał sobie podać kolację, po czym nierozebrany ledwie zdążył położyć głowę na poduszce, zasnął mocnym i spokojnym jak zawsze snem.

XVII

Na drugi dzień o godzinie jedenastej rano Wroński wyjechał dworzec Petersburski po matkę i pierwszą osobą napotkaną przy wielkich schodach był Obłoński, który na ten sam pociąg wyszedł po siostrę.

– A! Wasza ekscelencjo! – zawołał Obłoński. – Ty po kogo?

– Po mateczkę – uśmiechając się jak wszyscy, którzy spotykali się z Obłońskim, oznajmił Wroński, ściskając jego rękę, i razem z nim wszedł na schody. – Właśnie ma przybyć z Petersburga.

– A ja na ciebie czekałem do drugiej godziny. Dokąd pojechałeś po Szczerbackich?

– Do domu – odparł Wroński. – Muszę powiedzieć, że tak mi było przyjemnie po wieczorze u Szczerbackich, że już nie miałem ochoty nigdzie jechać.

– Poznaję rącze konie po ich znakowaniu, zakochanych młodzieńców poznaję po ich oczach – zadeklamował Stiepan Arkadjicz, tak samo jak poprzednio Lewinowi.

Wroński uśmiechnął się z miną, która miała mówić, że się nie wypiera, ale od razu zmienił temat.

– A ty na kogo czekasz? – spytał.

– Ja? Na śliczną kobietę – odparł Obłoński.

– No proszę!

– Honny soit qui mal y pense![12] Na siostrę Annę.

– Ach, na Kareninę?

– Zapewne ją znasz?

– Zdaje się, że znam. Albo nie… Naprawdę nie pamiętam – z roztargnieniem odpowiedział Wroński, mgliście kojarząc z nazwiskiem Kareniny coś sztywnego i nudnego.

– Ale Aleksieja Aleksandrowicza, mojego znakomitego szwagra, na pewno znasz. Cały świat go zna.

– Znam go z opinii i z widzenia. Wiem, że jest mądry, uczony, świątobliwy tak jakoś… Ale wiesz, to nie w mojej… not in my line[13] – odparł Wroński.

– Tak, to bardzo wspaniały człowiek. Odrobinę konserwatywny. Lecz bardzo zacny – powiedział Stiepan Arkadjicz. – Zacny człowiek.

– Tym lepiej dla niego – zauważył Wroński z uśmiechem. – A, jesteś – zwrócił się do wysokiego starego lokaja matki, który stał przy drzwiach – wejdź tutaj.

Wroński, niezależnie od sympatii, jaką we wszystkich budził Obłoński, w ostatnim czasie czuł się z nim związany także i przez to, że w jego wyobraźni kojarzył się z Kitty.

– No co, w niedzielę zorganizujemy kolację dla diwy? – spytał z uśmiechem, biorąc go pod rękę.

– Oczywiście. Zbiorę składkę. Ach, czy poznałeś się wczoraj z moim przyjacielem Lewinem?

– A jakże. Ale czegoś prędko wyszedł.

– Wspaniały chłopak – dodał Obłoński. – Nie sądzisz?

– Nie wiem dlaczego – powiedział Wroński – wszyscy moskwianie, oczywiście z wyjątkiem tych, z którymi rozmawiam – dodał żartobliwie – mają w sobie jakąś ostrość. Ciągle stają dęba, złoszczą się, jak gdyby coś chcieli dać do zrozumienia…

– Coś w tym chyba jest – śmiejąc się wesoło, odparł Stiepan Arkadjicz.

– No co, długo jeszcze? – zwrócił się Wroński do pracownika kolei.

– Pociąg nadjeżdża – odparł kolejarz.

Zbliżanie się pociągu coraz bardziej zaznaczało się przygotowaniami na stacji, bieganiem tragarzy, pojawieniem się żandarmów i urzędników kolejowych oraz przybyciem witających. Poprzez zasłonę pary widać było robotników w kożuszkach i miękkich walonkach, którzy przechodzili w poprzek zakręcających przed stacją torów. Słychać było gwizd parowozu na dalekim torze i ruch czegoś ciężkiego.

– Nie – odezwał się Stiepan Arkadjicz, który miał wielką chęć opowiedzenia Wrońskiemu o zamiarach Lewina względem Kitty. – Nie, ty źle oceniłeś mojego Lewina. To bardzo nerwowy człowiek i bywa nieprzyjemny, to prawda, za to czasem bywa bardzo sympatyczny. To taka czysta, szczera natura i złote serce. Tymczasem wczoraj były szczególne powody – mówił ze znaczącym uśmiechem, całkowicie zapominając o szczerym współczuciu, które wczoraj miał dla swego przyjaciela, a teraz miał je tylko dla Wrońskiego. – Tak, był powód, że mógł być albo szczególnie szczęśliwy, albo szczególnie nieszczęśliwy.

Wroński zatrzymał się i spytał wprost:

– Co takiego? Czyżby wczoraj oświadczył się twojej belle-soeur?[14]

– Możliwe – odparł Obłoński. – Wczoraj wydało mi się coś takiego. Jeśli wcześnie wyszedł i do tego był w złym humorze, to tak było… Od tak dawna ją kocha i bardzo mi go żal.

– A więc to tak! Myślę, nawiasem mówiąc, że ona może liczyć na lepszą partię – powiedział Wroński, odetchnął głęboko i na nowo podjął spacer. – Zresztą nie znam go – dodał. – Tak, to trudna sytuacja! Stąd też większość z nas woli znajomości z Klarami. Tam niepowodzenie oznacza tylko tyle, że zabrakło ci pieniędzy, a tu – twoja duma znalazła się na szali. Ale jest wreszcie pociąg.

Rzeczywiście, w oddali już gwizdał parowóz. Po kilku minutach peron zadrżał i buchając w dół kłębami gęstniejącej na mrozie pary, wtoczył się parowóz z powoli i miarowo napinającą się i rozciągającą dźwignią średniego koła i kłaniającym się opatulonym i oszronionym maszynistą, a za węglarką, coraz wolniej i mocniej wstrząsając peronem, zaczął przesuwać się wagon z bagażami i piszczącym psem, aż wreszcie, podrygując przed zatrzymaniem się, podjechały wagony pasażerskie.

Dziarski konduktor gwizdnął i zeskoczył w biegu, za nim pojedynczo zaczęli wysiadać co bardziej niecierpliwi pasażerowie: wyprostowany i rozglądający się surowo oficer gwardii, ruchliwy, wesoło uśmiechnięty kupczyk z torbą i chłop z workiem przerzuconym przez ramię.

Wroński stał przy Obłońskim, patrzył na wagony i wysiadających ludzi i zupełnie zapomniał o matce. To, czego właśnie dowiedział się o Kitty, podniecało go i cieszyło. Jego pierś mimowolnie wyprężyła się, oczy błyszczały. Czuł się zwycięzcą.

– Hrabina Wrońska jest w tamtym wagonie – powiedział dziarski konduktor, podchodząc do Wrońskiego.

Słowa konduktora obudziły go i zmusiły do przypomnienia sobie o matce i oczekiwanym spotkaniu z nią. W duchu nie żywił szacunku do matki i nie zdając sobie z tego sprawy – nie kochał jej, chociaż według pojęć kręgu, w którym się obracał, a także zgodnie z otrzymanym wychowaniem, nie mógł sobie wyobrazić innego stosunku do matki jak tylko nacechowanego najwyższą pokorą i szacunkiem. Na zewnątrz okazywał matce tym więcej pokory i szacunku, im mniej w duszy ją kochał.

XVIII

Wroński wszedł za konduktorem do wagonu i przy drzwiach do przedziału zatrzymał się, żeby przepuścić wychodzącą damę. Wystarczyło jedno spojrzenie na jej powierzchowność, aby z taktem właściwym człowiekowi światowemu określił jej przynależność do wyższych sfer. Przeprosił i już miał wejść do środka, lecz poczuł potrzebę raz jeszcze spojrzeć na nią – nie dlatego, że była bardzo piękna, nie dlatego, że cała jej postać tchnęła elegancją i pewnym dyskretnym czarem, lecz dlatego, że w wyrazie jej ślicznej twarzy, gdy przechodziła obok niego, było coś szczególnie łagodnego i tkliwego. Gdy się obejrzał, ona także odwróciła głowę. Błyszczące szare oczy, wydające się ciemne pod gęstymi rzęsami, z przyjazną uwagą zatrzymały się na jego twarzy, jak gdyby go rozpoznawała, ale od razu przeniosły się na przechodzący tłum, jakby w poszukiwaniu kogoś. W tym krótkim spojrzeniu Wroński zdążył dostrzec wstrzemięźliwe ożywienie, które błąkało się w jej twarzy i przelatywało od błyszczących oczu do ledwie widocznego uśmiechu, wyginającego jej rumiane wargi. Jakby przepełniał ją nadmiar czegoś, co mimo woli wyrażało się to w błysku spojrzenia, to w uśmiechu. Umyślnie przygasiła blask oczu, lecz wbrew jej woli świecił się w ledwie zauważalnym uśmiechu.

Wroński wszedł do przedziału. Matka, zasuszona staruszka z czarnymi oczami i loczkami, mrużąc oczy, wpatrywała się w syna i z lekka uśmiechała się wąskimi wargami. Wstała z kanapy, oddała pokojówce torebkę, synowi zaś podała drobną, suchą dłoń i unosząc jego głowę znad ręki, pocałowała go w twarz.

– Dostałeś telegram? Jesteś zdrowy? Chwała Bogu.

– Jak podróż? – powiedział syn, usiadł obok niej i mimo woli przysłuchiwał się kobiecemu głosowi za drzwiami. Wiedział, że to był głos tej damy, którą spotkał przy wejściu.

– Jednak nie mogę się z panem zgodzić – mówił głos.

– Petersburskie spojrzenie, proszę pani.

– Nie petersburskie, ale po prostu kobiece.

– No, pozwoli pani ucałować rączkę.

– Do widzenia, Iwanie Pietrowiczu. Proszę spojrzeć, czy jest tu gdzieś brat i przysłać go do mnie – powiedziała dama przy samych drzwiach i z powrotem weszła do przedziału.

– I co, znalazła pani brata? – zapytała Wrońska, zwracając się do niej.

Wroński naraz uświadomił sobie, że to jest Karenina.

– Brat pani jest tutaj – rzekł, wstając. – Proszę wybaczyć, nie poznałem pani, zresztą nasza znajomość była tak przelotna, że z pewnością pani mnie nie pamięta.

– O, nie, poznałabym pana, gdyż z pańską mateczką chyba przez całą drogę tylko o panu rozmawiałyśmy – odparła, pozwalając wreszcie usiłującemu się wydobyć na zewnątrz ożywieniu wyrazić się w uśmiechu. – A mojego brata jednak nie ma.

– Poprośże go, Alosza – powiedziała stara hrabina.

Wroński wyszedł na peron i krzyknął:

– Obłoński! Tutaj!

Karenina jednak nie czekała na brata, a ujrzawszy go, szybkim, lekkim krokiem wysiadła z wagonu. I gdy tylko brat do niej podszedł, pewnym ruchem, który poraził Wrońskiego swym zdecydowaniem i gracją, objęła brata lewą ręką za szyję, szybko przyciągnęła do siebie i mocno pocałowała. Wroński, nie odrywając wzroku, patrzał na nią, sam nie wiedząc dlaczego. Jednak przypomniał sobie, że matka na niego czeka i wrócił do przedziału.

– Czy nie uważasz, że jest bardzo miła? – odezwała się hrabina. – Mąż umieścił ją w moim przedziale i bardzo była zadowolona. Rozmawiałyśmy przez całą drogę. No a ty, mówią… vous filez le parfait amour. Tant mieux, mon cher, tant mieux[15].

– Nie rozumiem tej aluzji, maman – chłodno odparł syn. – Cóż, maman, chodźmy.

Karenina znowu wróciła do wagonu, żeby pożegnać hrabinę.

– Tak więc, hrabino, spotkała pani syna, a ja brata – powiedziała wesoło. – I wszystkie moje historie się wyczerpały, nie miałabym już nic do opowiadania.

– Ach nie, kochana – zaprotestowała hrabina, ujmując jej dłoń. – Ja bym z panią objechała świat dookoła i nie nudziłabym się. Jest pani jedną z tych miłych kobiet, z którymi przyjemnie jest i porozmawiać, i pomilczeć. I proszę nie myśleć o synku – niepodobna nigdy się nie rozstawać.

Karenina stała bez ruchu, trzymając się nadzwyczaj prosto, a jej oczy się uśmiechały.

– Anna Arkadjewna – wyjaśniła hrabina synowi – ma ośmioletniego, zdaje się, synka, nigdy się z nim nie rozstawała i teraz się martwi, że go zostawiła samego.

– Tak, przez cały czas rozmawiałyśmy z hrabiną, ja o swoim, ona o swoim synu – dodała Karenina i znowu jej twarz rozjaśnił przyjazny uśmiech skierowany do niego.

– Prawdopodobnie bardzo się to pani znudziło – podjął Wroński, w lot chwytając tę piłeczkę kokieterii, którą rzuciła do niego. Jednak ona wyraźnie nie chciała kontynuować rozmowy w tym tonie i zwróciła się do starej hrabiny:

– Bardzo pani dziękuję. Nawet nie wiem, jak mi zleciał dzień. Do widzenia, hrabino.

– Żegnam panią, moja duszko – odparła hrabina. – Niech no pocałuję pani śliczną buzię. Mówię wprost, jak staruszka, że bardzo panią polubiłam.

Jakkolwiek było to powiedziane formalnie, Karenina widocznie uwierzyła i ucieszyła się. Zarumieniona lekko się nachyliła, zbliżyła twarz do ust hrabiny, znowu się wyprostowała i z tym samym uśmiechem, który błąkał się między ustami i oczami, podała rękę Wrońskiemu. Uścisnął podaną mu drobną dłoń i jak z czegoś niezwykłego ucieszył się z energicznego uścisku, przy którym mocno i śmiało potrząsnęła jego rękę. Wyszła szybkim krokiem, który tak dziwnie lekko niósł jej dosyć zaokrąglone kształty.

– Bardzo miła – powiedziała staruszka.

Tak samo myślał jej syn. Odprowadzał ją wzrokiem, dopóki jej zgrabna postać nie zniknęła, i uśmiech nie schodził z jego twarzy. Widział przez okno, jak podeszła do brata, położyła rękę na jego ręce i z ożywieniem zaczęła mu mówić coś, co wyraźnie nie miało z nim, Wrońskim, nic wspólnego, czym poczuł się urażony.

– No, a jak zdrowie maman, wszystko w porządku? – zwrócił się do matki.

– Wszystko dobrze, znakomicie. Alexandre był bardzo miły. I Marie bardzo wyładniała. Jest bardzo interesująca.

I znowu zaczęła opowiadać o tym, co ją najbardziej interesowało, o chrzcinach wnuka, na które jeździła do Petersburga, i o szczególnej łaskawości cesarza dla starszego syna.

– A oto i Ławrientij – oznajmił Wroński, patrząc przez okno. – Jeśli mama sobie życzy, możemy już iść.

Stary kamerdyner, który przyjechał z hrabiną, wszedł do wagonu, żeby oznajmić, że wszystko gotowe, więc hrabina podniosła się, gotowa do wyjścia.

– Chodźmy, teraz już jest mało ludzi – powiedział Wroński.

Pokojówka niosła torebkę i pieska, kamerdyner i tragarz pozostałe bagaże. Wroński wziął matkę pod rękę. Gdy już wychodzili z wagonu, nagle przebiegło obok nich kilka osób z przestrachem na twarzach. Pędził również zawiadowca stacji w czapce jakiegoś niezwykłego koloru. Najwyraźniej musiało się coś stać. Pasażerowie biegli w stronę ostatnich wagonów pociągu.

– Co…? Co…? Gdzie…? Rzucił się…? Przejechany…! – słychać było wśród przechodzących obok.

Obłoński z siostrą pod rękę i z przestrachem na twarzy również się cofnął. Unikając tłumu, stanęli przy drzwiach wagonu.

Panie weszły do środka, zaś Wroński ze Stiepanem Arkadjiczem poszli dowiedzieć się o szczegóły tragedii.

Stróż, czy był pijany, czy zbyt opatulony z powodu silnego mrozu, nie usłyszał cofającego się pociągu i został przejechany.

Zanim Obłoński i Wroński wrócili, panie już dowiedziały się o wypadku od kamerdynera.

Obaj mężczyźni widzieli zmasakrowanego trupa. Obłoński wyraźnie cierpiał. Był pochmurny i zdawało się, że zapłacze.

– Ach, jakie to straszne! Ach, Anno, gdybyś widziała! Ach, jakie to straszne! – powtarzał.

Wroński milczał, jego piękna twarz była poważna, lecz całkowicie spokojna.

– Ach, gdyby pani widziała, hrabino – mówił Stiepan Arkadjicz. – I jego żona tam jest… Okropnie było patrzeć na nią… Rzuciła się na ciało. Mówią, że on sam utrzymywał bardzo liczną rodzinę. To okropne!

– Czy nie można by czegoś dla niej zrobić – szepnęła wzruszona Karenina.

Wroński spojrzał na nią i natychmiast wyszedł z wagonu.

– Zaraz wrócę, maman – powiedział od drzwi.

Gdy po kilku minutach wrócił, Stiepan Arkadjicz już rozmawiał z hrabiną o nowej śpiewaczce, hrabina zaś niecierpliwe spoglądała na drzwi, oczekując syna.

– Teraz już chodźmy – polecił Wroński.

Wyszli razem. Wroński z matką szedł przodem. Za nimi Karenina z bratem. Przed opuszczeniem stacji dogonił ich zawiadowca, który podszedł do Wrońskiego.

– Wręczył pan mojemu zastępcy dwieście rubli. Byłby pan łaskaw wskazać, dla kogo mają być przeznaczone?

– Dla wdowy – odparł Wroński, wzruszając ramionami. – Nie rozumiem, jak można pytać.

– Dał pan? – krzyknął z tyłu Obłoński i przyciskając ramię siostry, dodał: – To bardzo ładnie, bardzo ładnie! Prawda, że wspaniały chłopak? Moje uszanowanie, hrabino.

I oboje z siostrą zatrzymali się, rozglądając się za jej pokojówką.

Gdy opuścili dworzec, kareta Wrońskich już odjechała. Wychodzący ludzie wciąż jeszcze rozmawiali o tym, co się stało.

– Jaka okropna śmierć! – odezwał się jakiś mężczyzna. – Mówią, że na pół.

– A ja myślę, że przeciwnie, najlżejsza, natychmiastowa – powiedział inny.

– Dlaczego nie zachowują ostrożności – mówił trzeci.

Karenina wsiadła do karety, a Stiepan Arkadjicz zauważył, że jej wargi drżą i z trudem powstrzymuje łzy.

– Co z tobą, Anno? – spytał, gdy odjechali kilkaset sążni.

– Zła wróżba – odparła.

– Co za głupstwo! – obruszył się. – Przyjechałaś, to najważniejsze. Nie możesz sobie wyobrazić, jak liczę na ciebie.

– A ty dawno znasz Wrońskiego? – spytała.

– Dawno. Wiesz, mamy nadzieję, że ożeni się z Kitty.

– Tak? – szepnęła. – No, to mówmy o tobie – dodała, potrząsając głową, jakby chciała fizycznie odrzucić coś, co jej przeszkadzało. – Porozmawiajmy o twoich sprawach. Dostałam twój list, więc przyjechałam.

– Tak, cała nadzieja w tobie – powiedział Stiepan Arkadjicz.

– To wszystko mi opowiedz.

I Stiepan Arkadjicz zaczął opowiadać.

Przed domem Obłoński wysadził siostrę, westchnął, uścisnął jej rękę i odjechał do swego urzędu.

XIX

Gdy Anna weszła do pokoju, Dolly siedziała w małej bawialni z jasnowłosym, pulchnym chłopczykiem, już teraz podobnym do ojca, i odrabiała z nim lekcję czytania po francusku. Chłopczyk czytał, kręcąc palcami i usiłując oderwać ledwo trzymający się guzik od kurteczki. Dolly kilka razy odsuwała jego dłoń, lecz pulchna rączka znowu chwytała za guzik. Matka go oderwała i włożyła do kieszeni.

– Uspokójże się, Grisza – powiedziała i znów zabrała się do kołdry, swej odwiecznej robótki na drutach, którą zawsze zajmowała się w ciężkich chwilach, a teraz dziergała nerwowo, popychała druty palcem i liczyła oczka. Chociaż wczoraj kazała powiedzieć mężowi, że nie interesuje jej to, czy jego siostra przyjedzie, czy nie, przygotowała wszystko na jej przyjazd i z niepokojem oczekiwała na szwagierkę.

Dolly była przybita swoim nieszczęściem i całkowicie nim pochłonięta. Pamiętała jednak, że Anna była żoną jednej z najważniejszych osób w Petersburgu i tamtejszą grande dame. Ze względu na to nie postąpiła tak, jak powiedziała mężowi, to znaczy nie zapomniała o jej przyjedzie. Ostatecznie, Anna nie jest niczemu winna – myślała. – Znam ją tylko z najlepszej strony – okazywała mi jedynie serdeczność i przyjaźń. Wprawdzie jak pamiętała swoje wrażenia z Petersburga, dom Kareninów jej się nie podobał, było bowiem coś fałszywego w całym układzie ich życia rodzinnego. Lecz czemu miałabym jej nie przyjąć? Żeby tylko nie śmiała mnie pocieszać! – myślała Dolly. Wszelkie pocieszenia, perswazje i chrześcijańskie przebaczenia – już to tysiąc razy przemyślałam i to wszystko nie ma sensu.

Ostatnie dni Dolly spędziła z dziećmi. Nie chciała, a nawet nie mogła rozmawiać z kimkolwiek o swoim nieszczęściu. Wiedziała, że tak czy inaczej, wszystko opowie Annie i zarówno cieszyła ją myśl, że to opowie, jak i złościła konieczność rozmowy z nią, jego siostrą, o swoim poniżeniu i wysłuchiwania jej gotowych frazesów perswazji i pocieszenia.

Spoglądając na zegar, z każdą chwilą oczekiwała Anny i jak nieraz się zdarza, przeoczyła moment przyjazdu i nie usłyszała dzwonka.

Na dochodzący szum sukni i lekkich kroków już w drzwiach, obejrzała się i na jej wymęczonej twarzy odruchowo odbiła się nie radość, lecz zdziwienie. Wstała i objęła szwagierkę.

– Co, już przyjechałaś? – powiedziała, całując ją.

– Dolly, jak się cieszę, że cię widzę!

– I ja się cieszę – odparła Dolly, starając się z wyrazu twarzy Anny wyczytać, czy już wszystko wie. Na pewno wie – pomyślała, widząc jej współczującą minę. – No, chodźmy, zaprowadzę się do twego pokoju – dodała, starając się odsunąć, jak tylko się da, chwilę wyjaśnień.

– To Grisza? Mój Boże, jak wyrósł! – ucieszyła się Anna, pocałowała go i nie spuszczając oczu z Dolly, zatrzymała się i zarumieniła. – Nie, proszę cię, zostańmy tutaj.

Zdjęła chustkę, kapelusz i potrząsając głową, próbowała uwolnić przyczepione do niego pasmo swoich czarnych, falujących włosów.

– A ty promieniejesz szczęściem i zdrowiem! – prawie z zazdrością odezwała się Dolly.

– Ja? Tak – odparła Anna. – Mój Boże, Tania! Rówieśniczka mojego Sierioży – dodała, zwracając się do biegnącej do niej dziewczynki. Wzięła ją na ręce i pocałowała. – Śliczna dziewczynka, cudo! Pokażże mi je wszystkie.

Wymieniała nie tylko imiona wszystkich dzieci, ale przypominała też lata, miesiące, ich charaktery i choroby, więc Dolly nie mogła tego nie docenić.

– To chodźmy do nich – powiedziała. – Szkoda tylko, że Wasia teraz śpi.

Po obejrzeniu dzieci już same usiadły w salonie przy kawie. Anna sięgnęła po tacę, ale po chwili ją odsunęła.

– Dolly – odezwała się. – Stiwa już mi wyznał.

Dolly chłodno spojrzała na Annę. Spodziewała się teraz frazesów udawanego współczucia, lecz ta niczego takiego nie powiedziała.

– Dolly, kochana! – zaczęła – nie chcę wstawiać się za nim ani ciebie pocieszać, to niemożliwe. Tylko mi, moja duszko, po prostu ciebie żal, żal mi ciebie z całego serca!

Zza jej gęstych rzęs na błyszczących oczach nagle pojawiły się łzy. Przysiadła się bliżej szwagierki i ujęła jej rękę swoją energiczną maleńką dłonią. Dolly nie odsunęła się, ale też oschły wyraz nie zniknął z jej twarzy. Oznajmiła:

– Pocieszyć mnie nie można. Wszystko stracone po tym, co zaszło, wszystko przepadło.

I gdy tylko to powiedziała, wyraz jej twarzy złagodniał. Anna podniosła suchą, chudą dłoń Dolly, pocałowała ją i zapytała:

– Cóż jednak robić, Dolly, co robić? Jak lepiej postąpić w tej okropnej sytuacji? Warto o tym pomyśleć.

– Wszystko skończone, nic się nie da zrobić – odparła Dolly. – Najgorsze jest to, zechciej mnie zrozumieć, że nie mogę go porzucić. Są dzieci, jestem związana. A żyć z nim nie mogę, sam jego widok sprawia mi ból.

– Dolly, kochana, chociaż mi mówił, chciałabym jednak usłyszeć to od ciebie. Opowiedz mi o wszystkim.

Dolly popatrzyła na nią pytająco.

Na twarzy Anny malowało się nieudawane współczucie i miłość.

– Cóż. – Nagle się zdecydowała. – Opowiem ci od początku. Wiesz, jak wyszłam za mąż. Przy metodzie wychowania maman nie tylko byłam niewinna, ale i głupia. Nie znałam niczego. Mówią, wiem o tym, że mężowie opowiadają żonom o swym wcześniejszym życiu, lecz Stiwa… – poprawiła się – Stiepan Arkadjicz nic mi o sobie nie powiedział. Nie dasz wiary, ale do tej pory myślałam, że jestem jedyną kobietą, którą znał. Tak żyłam przez osiem lat. Zrozum, że nie tylko nie podejrzewałam niewierności, lecz uważałam, że to niemożliwe, a tu, wyobraź sobie, z takim moim pojęciem nagle dowiedziałam się o całej tej okropności, całej tej podłości. Zrozum mnie. Być całkowicie pewną swego szczęścia i nagle… – tłumiąc szloch, mówiła Dolly – przeczytać list… jego list do kochanki, do byłej guwernantki moich dzieci. Nie, to zbyt okropne. – Pospiesznie wyjęła chusteczkę i zasłoniła nią twarz. – Zrozumiałabym jeszcze jakąś fascynację – podjęła po chwili milczenia – lecz w sposób przemyślany, chytrze mnie oszukiwać… i z kim…? Być w dalszym ciągu moim mężem razem z nią… to okropne! Nie możesz sobie wyobrazić…

– O nie, ja rozumiem! Rozumiem, kochana Dolly, doskonale rozumiem – mówiła Anna, ściskając jej rękę.

– I myślisz, że on zdaje sobie sprawę, w jak okropnej jestem sytuacji? – pytała Dolly. – Bynajmniej! Jest szczęśliwy i zadowolony.

– Ach, nie! – szybko wtrąciła Anna. – Jest żałosny, przybity skruchą…

– Czy on jest zdolny do skruchy? – przerwała jej Dolly, z uwagą wpatrując się w twarz szwagierki.

– Tak, znam go. Nie mogę bez żalu na niego patrzeć. Obie go znamy. Jest dobry, ale dumny, a teraz tak poniżony. Najbardziej, co mnie poruszyło – i tu Anna domyśliła się, co najbardziej mogło również poruszyć Dolly – że męczą go dwie rzeczy: wstyd przed dziećmi i to, że kochając ciebie… tak, tak, kochając najbardziej na świecie – pospiesznie nie dała dojść do głosu pragnącej zaprzeczyć Dolly – wyrządził ci krzywdę, jak gdyby cię zabił. „Nie, nie, ona nie wybaczy” – stale powtarza.

Dolly, słuchając tych słów, nie patrzyła na Annę. Zamyśliła się.

– Tak, zdaję sobie sprawę, że jego sytuacja jest okropna. Winny czuje się gorzej od niewinnego – powiedziała – jeśli czuje, że jest winien całego nieszczęścia. Lecz jak mam wybaczyć, jak po tej zdradzie znowu być jego żoną? Życie z nim teraz będzie męczarnią, właśnie dlatego, że go kochałam, że tak jest mi droga moja miniona miłość do niego…

Łkanie przerwało jej słowa.

Lecz jakby umyślnie za każdym razem, gdy nieco łagodniała, na nowo zaczynała mówić o tym, co ją najbardziej drażniło.

– Przecież ona jest młoda, jest piękna. Czy ty, Anno, rozumiesz, kto zabrał moją młodość i urodę? On i jego dzieci. Służyłam mu i tej służbie oddałam całą siebie, a jemu teraz oczywiście milsze jest świeże, pospolite stworzenie. Z pewnością rozmawiali o mnie albo jeszcze gorzej – przemilczali. Rozumiesz? – Jej oczy znowu zapłonęły nienawiścią. – I po tym będzie mi mówił… A ja cóż, będę mu wierzyć? Nigdy. Nie, skończyło się wszystko, co dawało pociechę, nagrodę za pracę, za cierpienia… Czy dasz wiarę? Dzisiaj uczyłam Griszę. Dawniej to była to dla mnie radość, teraz męczarnia. Po co się staram, trudzę? Na co te dzieci? Okropne jest to, że nagle moja dusza się wywróciła i zamiast miłości i czułości mam dla niego tylko samą złość, tak, złość. Zabiłabym go i…

– Dolly, kochanie, ja cię rozumiem, lecz nie dręcz się tak. Jesteś skrzywdzona i rozdrażniona, więc wiele rzeczy widzisz w niewłaściwym świetle.

Dolly przycichła i i obie przez dłuższą chwilę milczały.

– Co robić, pomyśl, Anno, pomóż. Ja wszystko przemyślałam i nie widzę żadnego wyjścia.

Anna niczego nie potrafiła wymyślić, lecz jej serce reagowało na każde słowo, na każdą zmianę wyrazu twarzy bratowej.

– Powiem tylko jedno – zaczęła – jestem jego siostrą, znam jego charakter, tę jego umiejętność zapominania dosłownie wszystkiego (machnęła ręką, jakby odpędzała coś z czoła), tę skłonność do pełnej satysfakcji, lecz również zdolność do całkowitej skruchy. On teraz nie wierzy, nie rozumie, jak mógł zrobić to, co zrobił.

– Nie, on rozumie, rozumiał – przerwała jej Dolly. – Lecz ja… zapominasz o mnie… czy mnie jest lżej?

– Zaczekaj! Kiedy mi opowiadał, przyznam, że nie zdawałam sobie sprawy z całej okropności twojej sytuacji. Myślałam tylko o nim i o tym, że rodzina się rozpada. Było mi go żal, lecz gdy porozmawiałam z tobą, jako kobieta widzę co innego. Widzę twoje cierpienia i jest mi, nawet nie wiem, jak ci to powiedzieć, bardzo ciebie żal! Dolly, kochana, całkowicie rozumiem twoje cierpienia, jednego tylko nie wiem. Nie wiem… ja nie wiem, ile w twoim sercu jest jeszcze miłości do niego. Tylko ty wiesz, czy jest tyle, że można by wybaczyć. Jeśli jest – to wybacz!

– Nie – zaczęła Dolly, lecz Anna przerwała jej, całując jeszcze raz jej rękę.

– Lepiej od ciebie znam świat – powiedziała. – Znam takich ludzi jak Stiwa, wiem, jak na to patrzą. Mówisz, że rozmawiał z nią o tobie. Na pewno nie. Tacy ludzie dopuszczają się zdrad, lecz własne ognisko domowe i żona – to dla nich świętość. Jakoś tak jest, że tamte kobiety mają w pogardzie i nie przeszkadzają im one w życiu rodzinnym. Jakąś nieprzekraczalną linią oddzielają rodzinę i tamto. Ja tego nie rozumiem, ale tak jest.

– Tak, lecz on ją całował…

– Dolly, kochana, zaczekaj. Widziałam Stiwę, jak był zakochany w tobie. Pamiętam czas, kiedy przyjeżdżał do mnie i płakał, gdy mówił o tobie, że byłaś dla niego uosobieniem poezji i wzniosłości i wiem, że im dłużej z tobą żył, tym większą stawałaś się dla niego wzniosłością. Nawet zdarzało się, że śmialiśmy się z niego, gdy do każdego słowa dodawał: „Dolly to zadziwiająca kobieta”. Zawsze byłaś dla niego bóstwem i pozostałaś nim, a tamto nie było fascynacją jego serca…

– No, a jeśli ta fascynacja się powtórzy?

– Według mnie nie może.

– Tak, ale czy ty byś wybaczyła?

– Nie wiem. Nie mogę się o tym wypowiadać… Nie, owszem – odrzekła Anna po zastanowieniu. I gdy już oceniła sytuację i zważyła wszystko na wewnętrznej szali, dodała: – Nie, mogę, mogę, mogę. Tak, wybaczyłabym. Nie byłabym taka sama, to prawda, lecz wybaczyłabym – tak jakby w ogóle nic się nie stało.

– No, oczywiście – Dolly szybko wpadła jej w słowo, jakby mówiła to, o czym często myślała – bo inaczej nie byłoby to przebaczenie. Jeśli wybaczyć, to całkowicie, całkowicie. No, chodźmy, zaprowadzę cię do twego pokoju – powiedziała, wstając i po drodze objęła Annę. – Moja kochana, jak się cieszę, że przyjechałaś, jak się cieszę. Jest mi lżej na sercu, znacznie lżej.

XX

Cały ten dzień Anna spędziła w domu, to znaczy u Obłońskich, nikogo nie przyjmowała, chociaż niektórzy znajomi zdążyli już się dowiedzieć o jej przyjeździe i przybyli z wizytą. Cały ranek spędziła z Dolly i dziećmi. Posłała jedynie liścik do brata, żeby koniecznie przyjechał na obiad do domu. „Przyjedź. Bóg jest miłosierny” – napisała.

Obłoński był na obiedzie w domu. Przy stole toczyła się ogólna rozmowa, Dolly odzywała się do męża i zwracała się do niego „ty”, czego przedtem nie było. W relacjach małżonków wciąż była obcość, lecz nie było już mowy o rozstaniu, w czym Stiepan Arkadjicz widział możliwość wyjaśnień i pogodzenia się.

Zaraz po obiedzie przyjechała Kitty. Bardzo mało znała Annę Arkadjewnę, jechała więc do siostry nie bez obawy, jak ją przyjmie petersburska światowa dama, którą tak wszyscy wychwalali. Jednak podobała się Annie, poczuła to od razu. Karenina wyraźnie zachwycała się jej urodą i młodością i Kitty nawet nie zauważyła, kiedy już poczuła się nie tylko zawojowana przez nią, ale wręcz w niej zakochana, jak zdolne są zakochać się młode panienki w starszych mężatkach. Anna nie wyglądała na światową damę ani na matkę ośmioletniego syna, można by ją było wziąć raczej za dwudziestoletnią dziewczynę – tak jej ruchy były sprężyste, twarz świeża i widoczne to w uśmiechu, to w spojrzeniu stałe ożywienie – gdyby nie poważny, chwilami smutny wyraz jej oczu, który uderzał i przyciągał Kitty do siebie. Czuła, że Anna była pełna prostoty i niczego nie ukrywała, lecz miała w sobie też jakiś inny, wyższy świat niedostępnych, skomplikowanych i poetycznych zainteresowań.

Po obiedzie, gdy Dolly wyszła do swojego pokoju, Anna szybko wstała i podeszła do brata, który właśnie zapalał cygaro.

– Stiwa – powiedziała, wesoło mrugając, kreśląc nad nim znak krzyża i wskazując oczami drzwi. – Idź i niech ci Pan Bóg dopomoże.

Zrozumiał, rzucił cygaro i zniknął za drzwiami.

Gdy Stiepan Arkadjicz wyszedł, wróciła na kanapę i siedziała na niej otoczona dziećmi. Czy dlatego, że dzieci widziały, że mama kocha tę ciocię, czy może dlatego, że same wyczuwały w niej szczególny urok, dwoje starszych, a za nimi również młodsze, jak to często bywa u dzieci, jeszcze przed obiadem przylgnęły do nowej cioci i nie odchodziły ani na krok. Wymyśliły nawet coś w rodzaju zabawy, żeby siedzieć jak tylko można najbliżej cioci, dotykać jej, trzymać ją za maleńką rękę, bawić się jej pierścionkiem czy chociaż dotykać falbanek jej sukni.

– No, no, siadajmy jak przedtem – powiedziała Anna Arkadjewna i zajęła swoje miejsce.

I znowu Grisza podsunął głowę pod jej rękę, przytulił się do jej sukni, a jego buzię rozjaśniły duma i szczęście.

– No więc, kiedy będzie bal? – zwróciła się do Kitty.

– W przyszłym tygodniu i będzie to wspaniały bal. Jeden z tych, na których zawsze jest wesoło.

– Czy są takie, na których jest zawsze wesoło? – spytała z delikatną ironią.

– To dziwne, ale są. U Bobriszczowów jest zawsze wesoło, u Nikitinów również, a u Mieszkowów zawsze nudno. Czy nie zauważyła pani?

– Nie. Moja duszko, na balach już nie jest mi wesoło – odparła Anna i Kitty dostrzegła w jej oczach ten szczególny świat, którego jeszcze nie znała. – Teraz bale mogą być dla mnie co najwyżej mniej męczące i nudne.

– Jak może być nudno na balu pani?

– A czemu mnie miałoby nie być nudno?

Kitty zauważyła, że Anna wiedziała, jaka będzie odpowiedź.

– Dlatego, że pani zawsze jest najpiękniejsza.

Anna umiała się rumienić. Zarumieniła się i powiedziała:

– Po pierwsze, czasem. Po drugie, gdyby nawet tak było, to co mi z tego?

– Czy będzie pani na tym balu? – spytała Kitty.

– Myślę, że nie da się nie być. Może weź sobie ten – zwróciła się do Tani, która ściągała luźny pierścionek z jej białego, szczupłego na końcu palca.

– Bardzo będzie mi miło, jeśli pani się pojawi. Tak chciałabym zobaczyć panią na balu.

– W każdym razie, jeśli się wybiorę, będę pocieszać się myślą, że sprawi to pani przyjemność… Grisza, nie szarp, proszę, i tak jestem już potargana – powiedziała, poprawiając luźny kosmyk włosów, którym bawił się chłopczyk.

– Na balu wyobrażam sobie panią w kolorze lila.

– Czemu właśnie w lila? – spytała z uśmiechem Anna. – No, dzieci, idźcie już, idźcie. Słyszycie, miss Hull prosi na herbatę – poleciła, odrywając od siebie dzieci i kierując je do stołowego.

– Wiem, dlaczego zaprasza mnie pani na bal. Wiele się pani po nim spodziewa, chciałaby pani, żeby wszyscy tam byli i żeby wszyscy brali w tym udział.

– Skąd pani wie? Rzeczywiście tak jest!

– O, jak piękne przeżywa pani chwile – mówiła Anna. – Pamiętam i znam tę błękitną mgłę, jakby w górach Szwajcarii. Mgłę, która okrywa wszystko w tym najszczęśliwszym czasie, kiedy już ma się skończyć dzieciństwo i z tego ogromnego kręgu, szczęśliwego, wesołego, wysnuwa się droga coraz węższa i węższa. Z radością i lękiem wchodzi się do tej amfilady, choć jest ona jasna i piękna… Która z nas przez to nie przechodziła?

Kitty uśmiechała się w milczeniu. A jak ona przechodziła przez to? Jakże bym chciała znać cały jej romans – pomyślała, wspominając niepoetycką powierzchowność Aleksieja Aleksandrowicza, jej męża.

– Trochę wiem. Stiwa mi mówił i gratuluję pani, bardzo mi się podoba – odezwała się Anna. – Spotkałam Wrońskiego na stacji.

– Ach, był tam? – spytała Kitty i zaczerwieniła się. – I co Stiwa pani powiedział?

– Wszystko mi wypaplał. I bardzo mi było przyjemnie tego słuchać. Jechałam wczoraj z matką Wrońskiego – dodała – która przez całą drogę bez przerwy o nim mówiła. To jej ulubieniec, wiem, jak matki są zapatrzone, lecz…

– Cóż matka o nim opowiadała?

– Ach, dużo! I wiem, że jest jej ulubieńcem, ale i tak widać, że to istny rycerz… No, na przykład opowiadała, że chciał oddać cały majątek bratu, że w dzieciństwie zrobił coś niezwykłego, uratował tonącą kobietę. Jednym słowem, bohater – ciągnęła Anna, uśmiechając się i wspominając dwieście rubli, które Wroński dał na stacji.

Jednak o dwustu rublach nie powiedziała. Jakoś nieprzyjemnie jej było o tym mówić. Czuła, że było w tym coś, co dotyczyło jej, coś, czego być nie powinno.

– Bardzo prosiła, żebym ją odwiedziła – mówiła Anna – z chęcią odwiedzę staruszkę i jutro do niej pojadę. Bogu dzięki, Stiwa długo jest w pokoju Dolly – dodała, zmieniając temat i wstając, jak się wydało Kitty, z czegoś niezadowolona.

– Nie, ja pierwszy! Nie, ja! – krzyczały dzieci, biegnąc do cioci Anny po skończonej herbacie.

– Wszystkie razem! – powiedziała Anna i śmiejąc się, pobiegła ku nim, objęła całą kłębiącą się i piszczącą z zachwytu gromadkę i przewróciła na kanapę.

XXI

Na herbatę dorosłych Dolly wyszła z pokoju. Stiwa się nie pojawił. Jak się wydaje, wyszedł od żony tylnym wyjściem.

– Obawiam się, że będzie ci zimno na piętrze – Dolly zwróciła się do Anny – chciałabym cię przenieść na dół, byłybyśmy też bliżej siebie.

– Ach, proszę, o mnie się nie troszcz – odparła Anna, wpatrując się w twarz Dolly i starając się wybadać, czy nastąpiło pojednanie.

– Będzie ci tu jaśniej – dodała bratowa.

– Mówię ci, że zawsze i wszędzie śpię jak suseł.

– O czym rozmawiacie? – wchodząc do pokoju, Stiepan Arkadjicz zwrócił się do żony.

Z jego tonu Kitty i Anna wywnioskowały, że małżonkowie się pogodzili.

– Chcę przenieść Annę na dół, ale trzeba by zmienić firanki. Nikt tego nie zrobi, muszę sama – odpowiedziała mężowi.

– Ach, przestań, Dolly, ze wszystkiego robić trudności – odparł. – Jeśli chcesz, ja to wszystko załatwię…

Chyba się pogodzili – pomyślała Anna.

– Wiem, jak to załatwisz – odpowiedziała Dolly – każesz Matwiejowi zrobić coś niewykonalnego, sam odjedziesz, a on wszystko pokręci. – Gdy to mówiła, zwykły ironiczny uśmiech zmarszczył kąciki jej ust.

Całkowita zgoda, całkowita, całkowita – pomyślała Anna – dzięki Bogu! I uradowana, że miała w tym udział, podeszła do Dolly i pocałowała ją.

– Ależ wcale nie, czemu tak lekceważysz mnie i Matwieja? – zaprotestował Stiepan Arkadjicz z ledwie zauważalnym uśmiechem.

Przez cały wieczór Dolly jak zawsze była z lekka ironiczna wobec męża, on zaś zadowolony i pogodny, lecz tylko na tyle, żeby nie pokazać, że chociaż mu wybaczono, zapomniał swoją winę.

O wpół do dziesiątej wesołą i miłą wieczorną pogawędkę przy herbacie u Obłońskich zakłóciło najzwyczajniejsze na pozór zdarzenie, lecz z jakiegoś powodu wszystkim wydało się ono dziwne. Pomówiwszy o wspólnych petersburskich znajomych, Anna zerwała się.

– Mam jej fotografię w albumie – powiedziała – a przy okazji pokażę wam mojego Sieriożę – dodała z dumnym macierzyńskim uśmiechem.

Przed dziesiątą zwykle żegnała się z synem i często zanim wyjechała na bal, sama kładła go do snu. Teraz zrobiło się jej smutno, że jest tak daleko od niego. O czymkolwiek by mówiono, ona i tak wracała myślą do swego kędzierzawego Sierioży. Zapragnęła popatrzeć na jego zdjęcie i porozmawiać o nim. Skorzystała więc z pierwszego pretekstu, wstała i swoim lekkim, zdecydowanym krokiem poszła po album. Schody na piętro prowadzące do jej pokoju wychodziły na podest innych ogrzewanych schodów wewnętrznych.

Gdy wychodziła z salonu, w przedpokoju zabrzmiał dzwonek.

– Kto to może być? – zainteresowała się Dolly.

– Po mnie jeszcze za wcześnie, a na kogoś innego za późno – zauważyła Kitty.

– Pewnie do mnie z dokumentami – dodał Obłoński.

Gdy Anna przechodziła obok schodów, służący biegł na górę, żeby zaanonsować przybyłego, który stał pod lampą. Anna spojrzała w dół i natychmiast poznała Wrońskiego. W jej sercu nagle drgnęło dziwne uczucie zadowolenia i zarazem niejasnej obawy. Stał, nie zdejmując palta, i wyjmował coś z kieszeni. Kiedy doszła do połowy schodów, uniósł oczy, zobaczył ją i na jego twarzy odmalowało się jakieś zawstydzenie i przestrach. Ona zaś z lekka skinęła mu głową i poszła dalej, słysząc z tyłu gromki głos Stiepana Arkadjicza zapraszający przybyłego i cichy, łagodny i spokojny głos Wrońskiego, który się wymawiał.

Kiedy Anna wróciła z albumem, Wrońskiego już nie było, a Stiwa mówił, że wstąpił, żeby się dowiedzieć w sprawie obiadu, którym jutro podejmowali jakąś przyjezdną znakomitość.

– Za nic nie chciał wejść. Jakiś on jest dziwny – dodał.

Kitty się zaczerwieniła. Sądziła, że tylko ona domyśliła się, po co Wroński przyjechał i dlaczego nie wszedł. Był u nas – rozważała – nie zastał mnie i pomyślał, że jestem tutaj, jednak nie wszedł, gdyż wiedział, że już za późno i że Anna tu jest.

Wszyscy popatrzyli na siebie, nic nie mówiąc, i zaczęli oglądać album Anny.

Nic niezwykłego ani dziwnego nie było w tym, że człowiek wstąpił do przyjaciela przed dziesiątą, żeby się dowiedzieć o szczegółach planowanego obiadu i nie wszedł do środka. Jednak wszystkim wydało się to dziwne. Najbardziej dziwne i niewłaściwe wydało się to Annie.

XXII

Bal dopiero się rozpoczął, gdy Kitty z matką wchodziła na wielkie, jasno oświetlone schody, udekorowane kwiatami, z upudrowanymi lokajami w czerwonych kaftanach. Z salonów dobiegł jednostajny jak w ulu szmer i kiedy poprawiały fryzury przed lustrem ustawionym na podeście między drzewkami, z sali balowej dały się słyszeć delikatne, ale wyraźne dźwięki skrzypiec orkiestry, która zaczęła grać pierwszego walca. Staruszek po cywilnemu, który przed innym lustrem poprawiał siwe baczki i od którego bił zapach perfum, zderzył się z nimi na schodach i usunął się, wyraźnie zachwycony nieznaną mu Kitty. Ogolony młodzieniec, jeden z tych, których stary książę Szczerbacki nazywał gogusiami, w przesadnie wyciętej kamizelce, poprawiając w biegu biały krawat, ukłonił się i wyprzedziwszy panie, zawrócił i zaprosił Kitty do kadryla. Pierwszy kadryl już był obiecany Wrońskiemu, więc przyrzekła młodzieńcowi drugiego. Ubraną w różową suknię Kitty zachwycał się również wojskowy, który usunąwszy się z wejścia, stał przy drzwiach, zapinając rękawiczkę i muskając wąsa.

Mimo iż do stroju, uczesania i przygotowań do balu Kitty dołożyła wiele starań i namysłu, teraz w swej tiulowej sukni na różowym spodzie wkroczyła na bal tak swobodnie i lekko, jakby tym wszystkim rozetkom i koronkom, wszystkim drobiazgom stroju ani ona, ani domownicy nie poświęcili nawet chwili uwagi, jak gdyby urodziła się w tym tiulu, koronkach i z różą z dwoma listkami na szczycie wysokiej fryzury.

Gdy stara księżna chciała przed wejściem na salę balową poprawić jej podwiniętą wstążkę w pasie, Kitty z lekka się odsunęła. Czuła, że wszystko samo przez się jest na niej piękne i pełne gracji i że niczego nie trzeba poprawiać.

Kitty miała szczęśliwy dzień. Suknia nigdzie nie uciskała, koronkowa berta[16] nigdzie nie opadła, rozetki się nie pogniotły i nie oderwały, różowe pantofelki na wysokich wygiętych obcasikach nie uwierały, przeciwnie – sprawiały nóżce radość. Gęste pasma jasnych włosów trzymały się na maleńkiej główce, jakby były własne. Nie oderwał się żaden z trzech guziczków zapiętych na długiej rękawiczce, która naciągnięta ciasno nie zniekształcała dłoni. Czarna aksamitka medalionu bardzo delikatnie otaczała jej szyję. Aksamitka była cudowna i w domu, kiedy w lustrze oglądała swoją szyję, czuła, że ta aksamitka aż przemawiała. Co do wszystkiego można było mieć wątpliwości, lecz ta aksamitka była wspaniała. Kitty uśmiechnęła się także i tu, na balu, kiedy spojrzała na nią w lustrze. W obnażonych ramionach i rękach czuła chłód marmuru – wrażenie, które szczególnie lubiła. Oczy jej błyszczały, a karminowe wargi, świadome swego uroku, nie mogły się nie uśmiechać. Nie zdążyła jeszcze wejść na salę i dotrzeć do strojnej w tiule, wstążki i koronki kolorowej ciżby pań oczekujących na zaproszenie do tańca (Kitty nigdy nie stawała w tym tłumie), gdy już została zaproszona do walca przez najlepszego kawalera, najlepszego tancerza w balowej hierarchii, znakomitego wodzireja balów i mistrza ceremonii, żonatego, pięknego i postawnego mężczyznę Jegoruszkę Korsuńskiego. Właśnie podziękował hrabinie Boninie, z którą przetańczył pierwszą turę walca, i dokonywał przeglądu swych szeregów, to znaczy kilku par, które pierwsze ruszyły do tańca, gdy zobaczył wchodzącą Kitty. Podbiegł do niej tym szczególnym, właściwym tylko wodzirejom balów swobodnym inochodem i ukłoniwszy się, nawet nie pytając o zgodę, podniósł rękę, żeby objąć jej talię. Obejrzała się, komu mogłaby zostawić wachlarz, a pani domu wzięła go z uśmiechem.

– Jak dobrze, że przyjechała pani punktualnie – powiedział, obejmując ją – bo cóż to za zwyczaj, żeby się spóźniać na bal.

Położyła zgiętą lewą rękę na jego ramieniu i szczuplutkie nóżki w różowych pantofelkach szybko, lekko i rytmicznie zaczęły się poruszać w takt muzyki po śliskim parkiecie.

– Tańcząc z panią walca, odpoczywa się – dodał Korsuński, rozpoczynając pierwsze, wolne kroki walca. – Cudownie, jaka lekkość, précision[17] – powtarzał jej to, co mówił prawie wszystkim dobrym znajomym.

Uśmiechnęła się na tę pochwałę i przez jego ramię rozglądała się po sali. Nie była już debiutantką, której wszystkie twarze zlewają się w jedno czarujące wrażenie. Nie należała też do panien, które tyle razy ciągano po balach, że twarze uczestników były jej znane aż do znudzenia. Była pośrodku tych dwóch kategorii – czuła się podniecona, a zarazem na tyle opanowana, żeby obserwować. W lewym rogu sali balowej widziała skupioną śmietankę towarzystwa. Była tam do niemożliwości wydekoltowana piękna Liddy, żona Korsuńskiego. Była też pani domu, święcił łysiną Kriwin, który zawsze bywał tam, gdzie zbierało się najlepsze towarzystwo. Spoglądała w tę stronę młodzież, nie mając śmiałości podejść. Tam również odnalazła wzrokiem Stiwę, a następnie dostrzegła głowę Anny i jej zachwycającą postać w czarnej aksamitnej sukni. Był tam również on. Kitty nie widziała się z Wrońskim od tamtego wieczora, kiedy odrzuciła oświadczyny Lewina. Swoim dalekowzrocznym spojrzeniem natychmiast go poznała, a nawet zauważyła, że na nią patrzy.

– Może przetańczymy jaszcze jedną turę? Nie jest pani zmęczona? – spytał z lekka zdyszany Korsuński.

– Nie, dziękuję panu.

– Dokąd panią odprowadzić?

– Zdaje się, że Karenina jest na balu, proszę odprowadzić mnie do niej.

– Jak pani sobie życzy.

I Korsuński poprowadził ją w walcu, zwalniając kroku, wprost do towarzystwa skupionego w lewym rogu sali, powtarzając raz po raz: Pardon, mesdames, pardon, pardon, mesdames[18] i lawirując pośród morza koronek, tiulu i wstążek, nie zaczepiwszy bodaj za jedno piórko, ostro obrócił swą damę tak, że odsłoniły się jej szczupłe nóżki w ażurowych pończoszkach, tren rozpostarł się jak wachlarz i przykrył kolana Kriwina. Korsuński ukłonił się, wypiął pierś w wyciętej kamizelce i podał Kitty ramię, żeby ją podprowadzić do Anny Arkadjewny. Kitty zarumieniła się, zgarnęła tren z kolan Kriwina i czując lekki zawrót głowy, obejrzała się, szukając wzrokiem Anny. Karenina rozmawiała, stojąc w otoczeniu pań i mężczyzn. Nie była w sukni lila, jak tego bardzo pragnęła Kitty, lecz w czarnej, głęboko wyciętej aksamitnej kreacji, odsłaniającej jej kształtne, jakby wytoczone ze starej kości słoniowej, pełne ramiona i piersi oraz krągłe ręce o subtelnych, maleńkich dłoniach. Cała jej suknia była obszyta wenecką gipiurą. Na głowie, w czarnych włosach bez wstawek, miała maleńką girlandę z bratków i taka sama girlanda zdobiła czarną wstążkę pasa wzdłuż białych koronek. Samo jej uczesanie zdawało się niezauważalne – widoczne były tylko zdobiące ją kapryśne, krótkie pierścionki kędzierzawych włosów, zawsze wymykające się na karku i na skroniach. Na kształtnej, mocnej szyi miała sznur pereł.

Kitty widywała się z Anną codziennie, była w niej zakochana i wyobrażała ją sobie koniecznie w kolorze lila. Teraz jednak, gdy zobaczyła ją w czerni, uświadomiła sobie, że nie znała całego jej uroku. Dziś widziała ją zupełnie inną, niż się spodziewała. Zrozumiała, że Anna nie mogła mieć kreacji lila i że jej urok polegał na tym, iż wyłaniała się ze swej sukni, że suknia na niej była jakby niewidoczna. Na tę czarną kreację ze wspaniałymi koronkami nikt nie patrzył – to była jedynie ramka, widoczna zaś była tylko ona, prosta, naturalna, wykwintna, a zarazem wesoła i ożywiona.

Stała, trzymając się jak zawsze bardzo prosto, a kiedy Kitty podeszła do tej gromadki, rozmawiała z panem domu, z lekka kierując ku niemu głowę.

– Nie, nie rzucę kamieniem, chociaż nie rozumiem – odpowiadała mu, wzruszając ramionami, i od razu z czułym opiekuńczym uśmiechem zwróciła się do Kitty. Szybkim kobiecym spojrzeniem obrzuciła jej suknię i zrobiła prawie niewidoczny, lecz zrozumiały dla Kitty ruch głową, wyrażający pochwałę dla jej stroju i urody. – Pani nawet wchodzi na salę, tańcząc – powiedziała.

– To jest jedna z moich najważniejszych pomocnic – oznajmił Korsuński, kłaniając się Annie Arkadjewnie, której dziś jeszcze nie widział. – Księżniczka sprawia, że bal staje się wesoły i piękny. Anno Arkadjewno, proszę o turę walca – dodał z ukłonem.

– Państwo się znają? – spytał pan domu.

– A kogo my nie znamy? Oboje z żoną jesteśmy jak zły szeląg, wszyscy nas znają. Proszę o turę walca, Anno Arkadjewno.

– Nie tańczę, jeśli można nie tańczyć – odparła.

– Dzisiaj jednak nie można – zapewnił Korsuński.

W tej chwili podszedł Wroński.

– No, jeśli dzisiaj nie wolno nie tańczyć, to chodźmy – powiedziała, nie dostrzegając ukłonu Wrońskiego, i szybko położyła rękę na ramieniu Korsuńskiego.

Czemu jest z niego niezadowolona? – pomyślała Kitty, widząc, że Anna umyślnie nie odpowiedziała na ukłon Wrońskiego. Ten podszedł do Kitty, przypomniał o pierwszym kadrylu i wyraził żal, że aż do tej pory nie miał przyjemności jej widzieć. Kitty słuchała go i z zachwytem patrzyła na tańczącą Annę. Spodziewała się, że Wroński poprosi ją do walca, ale nie poprosił, więc spojrzała na niego pytająco. Zaczerwienił się i pospiesznie chciał rozpocząć taniec, lecz gdy tylko objął jej smukłą talię i zrobił pierwszy krok, muzyka umilkła. Kitty spojrzała mu w twarz, która była tak blisko, i to pełne miłości spojrzenie, na które nie odpowiedział, długo później, po latach, męczącym wstydem raniło jej serce.

– Pardon, pardon! Walc, walc! – z drugiego końca sali zawołał Korsuński, pochwycił pierwszą z brzegu pannę i zaczął tańczyć.

XXIII

Wroński przetańczył z Kitty kilka tur walca. Po tańcu Kitty podeszła do matki i ledwie zdążyła wymienić kilka słów z hrabiną Nordston, gdy Wroński przyszedł po nią, prosząc do pierwszego kadryla. Podczas tego tańca nic znaczącego nie zostało powiedziane, przerywana rozmowa dotyczyła to małżonków Korsuńskich, których zabawnie określał jako miłe czterdziestoletnie dzieci, to planowanego teatru amatorskiego i tylko raz poruszyło ją do głębi, gdy spytał o Lewina, czy jest tutaj, i dodał, że bardzo mu się podobał. Jednak Kitty nie spodziewała się niczego więcej po kadrylu. Z zamierającym sercem oczekiwała mazura. Zdawało się jej, że w mazurze wszystko się rozstrzygnie. Wcale jej nie niepokoiło, że podczas kadryla nie poprosił o mazura. Była pewna, że zatańczy mazura z nim, tak jak na poprzednich balach, i nie przyjęła pięciu propozycji, mówiąc, że nie tańczy. Cały bal aż do ostatniego kadryla był dla Kitty czarodziejskim snem, pełnym radosnych barw, dźwięków i poruszeń. Nie tańczyła tylko wtedy, gdy czuła się zbyt zmęczona i prosiła o odpoczynek. Jednak gdy tańczyła ostatniego kadryla z jednym z nudnych chłopców, któremu nie można było odmówić, znalazła się vis-à-vis Wrońskiego i Anny. Od początku balu nie miała okazji porozmawiać z Anną i teraz nieoczekiwanie znowu zobaczyła ją zupełnie inną. Dostrzegła w niej tak znane jej samej podniecenie sukcesem. Widziała, że Anna upaja się rozkoszą wywoływanego zachwytu. Znała to uczucie i jego oznaki. Widziała je w Annie – migotliwy, wzniecający się blask oczu, uśmiech szczęścia i podniecenia, mimowolnie wyginający wargi, i wyrazista gracja, pewność i lekkość ruchów.

Kto? – zadawała sobie pytanie. – Wszyscy czy ktoś jeden? Nie wspierając tańczącego z nią młodzieńca w rozmowie, której wątek zgubił i nie mógł do niego nawiązać, a przez to się męczył, na pozór stosowała się do wesołych gromkich komend Korsuńskiego, który to rzucał wszystkie pary to do grand rond[19], to do chaîne[20], obserwowała i serce ściskało się jej coraz bardziej. Nie, to nie uwielbienie tłumu ją upoiło, lecz zachwyt kogoś jednego. Kogo? Czyżby to był on? Za każdym razem, gdy mówił do Anny, w jej oczach zapalał się radosny blask i uśmiech szczęścia pojawiał się na jej czerwonych ustach. Lecz cóż on? Kitty popatrzyła na Wrońskiego i ogarnęło ją przerażenie. To, co tak wyraźnie widziała w lustrze jej twarzy, zobaczyła też w nim. Gdzie się podział jego zawsze opanowany, stanowczy sposób bycia oraz beztroski i spokojny wyraz twarzy? O nie, teraz za każdym razem, gdy się do niej zwracał, pochylał nieco głowę, jak gdyby chciał przed nią uklęknąć i jego spojrzenie wyrażało jedynie pokorę i lęk. Nie chcę pani urazić – jakby za każdym razem mówiło jego spojrzenie – lecz chciałbym ratować siebie, a nie wiem jak. Jego twarz miała taki wyraz, jakiego nigdy przedtem nie widziała.

Rozmawiali o wspólnych znajomych, mówili o jak najbardziej błahych rzeczach, lecz Kitty wydawało się, że każde wypowiedziane przez nich słowo rozstrzygało o ich i jej losie. I dziwne było to, że chociaż rzeczywiście mówili, jak śmieszny jest Iwan Iwanowicz ze swoją francuszczyzną i o tym, że dla Jeleckiej można byłoby znaleźć inną partię, to słowa te miały dla nich jakieś inne znaczenie i czuli to podobnie jak Kitty. W jej sercu cały bal, cały świat, wszystko okryła mgła. Jedynie twarda szkoła wychowania, jaką miała za sobą, podtrzymywała ją i zmuszała, aby robiła to, czego od niej wymagano, to znaczy tańczyła, odpowiadała na pytania, rozmawiała, nawet się uśmiechała. Jednak kiedy miał się rozpocząć mazur, kiedy już zaczęto odsuwać krzesła i niektóre pary ruszyły z małych salonów do dużej sali, ogarnęły ją rozpacz i przerażenie. Odmówiła pięciu kawalerom i teraz została sama. Nie było najmniejszej nadziei, że ktoś ją poprosi, gdyż miała zbyt wielkie powodzenie w towarzystwie i nikomu do głowy by nie przyszło, że do tej pory nie została zaproszona. Trzeba było powiedzieć matce, że jest chora i wracać do domu, lecz na to nie starczyło jej sił. Czuła się unicestwiona.

Weszła do małego saloniku i osunęła się na fotel. Zwiewny dół sukni uniósł się jak obłok wokół jej wąskiej talii, jedna obnażona, szczupła, delikatna ręka, bezsilnie opuszczona, utonęła w fałdach różowej tuniki. W drugiej trzymała wachlarz i szybkimi, krótkimi ruchami chłodziła rozpaloną twarz. Jednak mimo pozorów motyla, który właśnie przysiadł na źdźble trawy i już gotów odfrunąć, rozprostować tęczowe skrzydła, straszna rozpacz dławiła jej serce.

A może się mylę, może nic takiego nie było?

I na nowo rozpamiętywała wszystko, co widziała.

– Kitty, a cóż to takiego? – odezwała się hrabina Nordston, która bezszelestnie po dywanie podeszła do niej. – Nic nie rozumiem.

Kitty szybko się podniosła, jej dolna warga drgnęła.

– Nie tańczysz mazura?

– Nie, nie – odparła Kitty głosem łamiącym się od łez.

– Przy mnie poprosił ją do mazura – powiedziała hrabina, pewna, że Kitty zrozumie, kim są on i ona. – A ona odparła: czy nie tańczy pan z księżniczką Szczerbacką?

– Ach, wszystko mi jedno! – odrzekła Kitty.

Nikt poza nią samą nie rozumiał jej sytuacji, nikt nie wiedział, że wczoraj odmówiła ręki człowiekowi, którego być może kochała, a odmówiła dlatego, że wierzyła drugiemu.

Hrabina Nordston odszukała Korsuńskiego, z którym miała tańczyć mazura, i nakazała mu, żeby poprosił do tańca Kitty.

Tańczyła w pierwszej parze i na szczęście nie musiała nic mówić, gdyż Korsuński ciągle biegał, dyrygując balem. Wroński i Anna tańczyli niemal naprzeciwko niej. Widziała ich swymi dalekowzrocznymi oczami, widziała też z bliska, gdy stykali się parami, a im dłużej na nich patrzyła, tym bardziej upewniała się, że stało się nieszczęście. Widziała, że czują się sami w tej pełnej sali. Na twarzy Wrońskiego, zawsze tak stanowczej i pewnej siebie, widziała to, co ją uderzyło – wyraz bezradności i pokory, podobny do miny mądrego psa, kiedy czuje swoją winę.

Anna uśmiechała się i ten uśmiech udzielał się jemu, zamyślała się – i on stawał się poważny. Jakaś nadprzyrodzona siła przyciągała wzrok Kitty do twarzy Anny. Była cudowna w swojej czarnej sukni, cudowne były jej krągłe ręce w bransoletkach, cudowna jędrna szyja ze sznurem pereł, cudowne falujące włosy nieco wzburzonej fryzury, cudowne lekkie ruchy drobnych stóp i dłoni, cudowna jej piękna twarz w swoim ożywieniu. Jednak w jej piękności było coś strasznego i okrutnego.

Kitty zachwycała się nią jeszcze bardziej niż wcześniej i coraz bardziej cierpiała. Czuła się zmiażdżona i na jej twarzy było to widać. Kiedy zetknęli się w mazurze, Wroński omal jej nie poznał – tak była zmieniona.

– Piękny bal – odezwał się do niej, żeby coś powiedzieć.

– Tak – ucięła.

W połowie mazura, wykonując skomplikowaną figurę, świeżo wymyśloną przez Korsuńskiego, Anna wyszła na środek koła, wybrała dwóch tancerzy i poprosiła do siebie jedną z dam oraz Kitty. Podchodząc, Kitty spojrzała na nią z lękiem. Anna patrzyła zmrużonymi oczami, uścisnęła jej dłoń i uśmiechnęła się. Jednak widząc, że Kitty w odpowiedzi na jej uśmiech spojrzała na nią z rozpaczą i zdziwieniem, odwróciła się i zaczęła wesoło rozmawiać z drugą damą.

Tak, ona ma w sobie coś obcego, szatańskiego i uroczego zarazem – pomyślała Kitty.

Anna nie chciała zostać na kolacji, lecz pan domu zaczął ją upraszać.

– Ależ, Anno Arkadjewno – zaczął Korsuński, chowając jej obnażone ramię pod rękawem swego fraka. – Jaki mam pomysł do kotyliona! Un bijou![21]

I z wolna posuwał się, pociągając Annę za sobą. Pan domu uśmiechał się z aprobatą.

– Nie, nie zostanę – odparła Anna z uśmiechem. Jednak mimo uśmiechu zarówno Korsuński, jak i pan domu z jej stanowczego tonu zrozumieli, że nie zostanie.

– Nie, bo i tak na jednym państwa balu tańczyłam więcej niż w Petersburgu przez całą zimę – dodała, spoglądając na stojącego obok niej Wrońskiego. – Muszę odpocząć przed podróżą.

– Zdecydowanie jutro pani odjeżdża? – spytał Wroński.

– Myślę, że tak – odparła, jakby zdziwiona śmiałością jego pytania. Jednak gdy to mówiła, sparzył go uśmiech i drżący blask oczu, którego nie potrafiła powstrzymać.

Anna Arkadjewna nie została na kolacji i odjechała do domu.

XXIV

Tak, jest we mnie coś wstrętnego i odpychającego – myślał Lewin, gdy szedł do brata po wyjściu od Szczerbackich. – Nie pasuję do innych ludzi. Pycha, mówią. Nie, we mnie nawet nie ma pychy. Gdyby była, nie znalazłbym się w takiej sytuacji. I wyobrażał sobie Wrońskiego, szczęśliwego, dobrego, mądrego i statecznego, który nigdy nie był w tak okropnej sytuacji, w jakiej jemu przyszło być tego wieczora. Tak, musiała wybrać jego. Tak trzeba i do nikogo ani o co nie mogę mieć pretensji. Sam sobie jestem winny. Jakie miałem prawo myśleć, że zechce połączyć swoje życie z moim? Kim ja jestem? I czym? Marnym człowiekiem, nikomu i do niczego niepotrzebnym. Przyszedł mu na myśl brat Nikołaj i z radością zatrzymał się przy tym wspomnieniu. Czy nie ma racji, że wszystko na świecie jest głupie i wstrętne? Wątpię, czy słusznie myślimy i myśleliśmy o bracie Nikołaju. Oczywiście, z punktu widzenia Prokofija, który widział go pijanego i w porwanym futrze, to człowiek godny pogardy. Jednak znam go innego. Znam jego duszę i wiem, że jesteśmy do siebie podobni. Tymczasem zamiast go odszukać, pojechałem na obiad, a potem tutaj. Podszedł do latarni, odczytał adres brata, który miał w portfelu, i zawołał dorożkę. Przez całą długą drogę do Nikołaja odtwarzał w pamięci wszystkie znane mu wydarzenia z jego życia. Wspominał, jak brat na uniwersytecie i rok po studiach, nie bacząc na kpiny kolegów, żył jak mnich, ściśle przestrzegając wszelkich obrzędów religijnych, nabożeństw, postów i unikał jakichkolwiek przyjemności, w szczególności kobiet. I potem coś w nim pękło, zbliżył się do najnędzniejszych ludzi i pogrążył w najbardziej rozwiązłym rozpasaniu. Później przypomniała mu się historia chłopca, którego brat zabrał ze wsi na wychowanie i w ataku złości tak go zbił, że wytoczono mu sprawę o spowodowanie kalectwa. Potem przypomniał sobie historię z szulerem, do którego Nikołaj przegrał pewną sumę, wystawił mu weksel, a potem sam go zaskarżył, dowodząc, że tamten go oszukał. (Były to właśnie pieniądze, które zapłacił Siergiej Iwanycz). Przypomniał też sobie, jak brat spędził noc w areszcie z powodu wszczętej burdy. Wspomniał też skandaliczny proces z bratem, Siergiejem Iwanyczem, o to, że tamten rzekomo nie wypłacił mu należnej części spadku po matce, i ostatnią sprawę, kiedy Nikołaj przyjął posadę w zachodniej części imperium i trafił tam pod sąd za pobicie wójta… Wszystko to było obrzydliwe, lecz Konstantinowi wydawało się wcale nie tak straszne, jak mogli widzieć to ci, którzy nie znali Nikołaja Lewina, nie znali całej jego historii ani jego serca.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

1. Cytaty z Pisma Świętego za: Biblia Tysiąclecia. Tu: Rz 12,19 (wszystkie przypisy pochodzą od tłumacza). [wróć]

2. Mój skarbie (wł.). [wróć]

3. Ziercało – w starej ruszczyźnie – lustro. Tu – symbol praw. Taką nazwę nosiła ustawiana w głównej sali carskich urzędów trójstronna piramida z dwugłowym orłem na szczycie i wypisanymi po bokach trzema dekretami Piotra I. [wróć]

4. Tu: szajki (fr.). [wróć]

5. Niedźwiadek (ang.). [wróć]

6. Ryżowy puder i ocet toaletowy (fr.). [wróć]

7. Tu i dalej – w oryginale niepoprawny język francuski kelnera. [wróć]

8. Wielkiej damy (fr.). [wróć]

9. Luźne nawiązanie do wiersza A. Puszkina Z Anakreonta. [wróć]

10. A. Puszkin, Przypomnienie, przekład A. Mickiewicz. [wróć]

11. Jest niebiańsko, gdy przemogłem moją ziemską żądzę, lecz również gdy mi się to nie udawało, miałem niemałą przyjemność. H. Heine, przekład z Wikipedii. [wróć]

12. Niech się wstydzi ten, kto opacznie to zrozumie (fr.). [wróć]

13. Nie w moim guście (ang.). [wróć]

14. Szwagierka (fr.). [wróć]

15. Wciąż jeszcze wyznajesz idealną miłość. Tym lepiej, mój kochany, tym lepiej (fr.). [wróć]

16. Ozdobna lamówka, np. z koronki, wokół dekoltu sukni balowej. [wróć]

17. Precyzja (fr.). [wróć]

18. Przepraszam panie, przepraszam, przepraszam panie (fr.). [wróć]

19. Wielkie koło (fr.). [wróć]

20. Łańcuch (fr.). [wróć]

21. Cudo (fr.). [wróć]