The Facto bardzo dziękuje Marii Bnińskiej za wsparcie dla wydawnictwa.

Projekt okładki:

Katarzyna Gintowt

Zdjęcie wykorzystane na okładce:

Krzysztof Dubiel

Redakcja, korekta i łamanie:

Agata Mościcka

Bernadeta Lekacz

Barbara Pawlikowska

ISBN 978-83-61808-33-6

© Copyright by Maciej Mazur 2013

© Copyright by The Facto 2013

Wydawca:

The Facto Sp. z o.o.

ul. Skierniewicka 21/53, 01-230 Warszawa

www.thefacto.pl

Dystrybucja:

DICTUM Sp. z o.o.

ul. Kabaretowa 21, 01-942 Warszawa

www.dictum.pl

tel.: (22) 663 98 13, fax: wew. 37

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

Spis treści

- KONIEC GRZECZNEJ TELEWIZJI

- LIS POKAZUJE KŁY

- PORZĄDEK MUSI BYĆ

- CIEMNOŚĆ WIDZĘ

- RURKU!

- MUCHA NIE SIADA

- BO TO ZŁE SZYNY BYŁY

- SIWY BIAŁY DYM

- PAN PREMIER BYŁ CHORY

- DROBNY ELEMENT CHRAPANIA

- WIEJSKA ZABAWA

- POLOWANIE Z NAGONKĄ

- PALI SIĘ

- SŁONE PALUSZKI

- WIADOMOŚĆ DNIA

- NIKOMU ANI SŁOWA

- PREZYDENT NA KOLANACH

- WYJŚCIE AWARYJNE

- KRYTERIUM ULICZNE

- PROTEST WZORCOWY

- PIZZA BELWEDER

- PAWLAK MÓWI

- STEFAN Z TAMTYCH LAT

- WC TV

- NIEZŁY GOŚĆ

- TELEWIZJA NA ŚNIADANIE

- REAKCJA ŁAŃCUCHOWA

- TERAZ MY ROBIMY AFERĘ

- GORĄCO WITAMY ZIMNO

- CZAS NA NAS

- AS WYWIADU

- POLAND OK?

- JELCYN W ODSTAWKU

- ENGLISHMAN IN WARSAW

- WEEKEND ZE STONESAMI

- KRÓL NA ZAKUPACH

- KURCZĘ PIECZONE

- GDZIEŚ DZWONIĄ

- PRZEPRASZAM, MOŻNA?

- MOTYLA NOGA

- ŚNIADANIE MISTRZÓW

- DZIADEK Z ANTENY

- ZATRZĘSŁO SIĘ

- RESZORT

- PULS DNIA

- MIĘDZY SŁOWAMI

- WYCINANKI PRZEKLINANKI

- KONCERT ŻYCZEŃ

- POWAŻNA SPRAWA

- KOLEJKA NA KASPROWY

- SZCZĘŚĆ BOŻE!

- NIECH MOC BĘDZIE Z WAMI

- CUD NAD WISŁĄ

- PSTRYK I JEST PAN ZDROWY

- FAKT PRASOWY

- URBAN LEGEND

- ŚWIAT WEDŁUG JACKA

- ZA, A NAWET PRZECIW

- TRZEBA TO SPROSTOWAĆ

- WYROK W ZAWIESZENIU

- SKOJARZENIA TO PRZEKLEŃSTWO

- KAKAO LUB DO BUZI

- GRUCHNĘŁO W PRASIE

- KRYPTONIM PROSIACZEK

- INWAZJA MOCZU

- ZWIĄZEK ŻYDÓW

- KOŃ, OWIES I HARCE NA SIANKU

- W DELEGACJI

- TAK W TU JEST

- BYWA GORĄCO

- OPATRZNOŚĆ CZUWA

- FAKTY ODJAZDOWE

- MOST POWIETRZNY

- WCHODZIMY OKNEM

- BYLE DO PRZODU

- BLISKIE SPOTKANIA Z PODŁOGĄ

- PRANIE NA SUCHO

- ZAKAZ WJAZDU

- REDAKTOR TO MA KLAWE ŻYCIE

- KSIĄŻĘ MAZOWSZA

- ZNIŻKA DZIENNIKARSKA

- TRAKTORKI I INNE CHAŁTURKI

- COŚ BYĆ MUSI ZA ZAKRĘTEM

- PRASA WOJSKOWA ŻĄDA AMUNICJI

- NIECH ŻYJE BAL

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

KONIEC

GRZECZNEJ TELEWIZJI

Maciej Mazur, witam Państwa, przed nami fakty. Po faktach, przed faktami i w trakcie również. Dziwne, śmieszne, nietypowe, spontaniczne i klasyczne. Przez ponad dwadzieścia lat wolnego polskiego dziennikarstwa nazbierało się sporo wolnych żartów, kuriozalnych wpadek, niesprawdzonych doniesień i nieprawdopodobnych historii. Nieprawdopodobnych, acz prawdziwych. Większość z tych opowieści krąży w tak zwanym środowisku dziennikarskim, ale rzadko je opuszcza. Redaktorzy uwielbiają bowiem serwować w mediach ekskluzywne newsy o innych, ale swoimi dokonaniami jakoś nie za bardzo się chwalą – może dlatego, że niektóre z nich chwały raczej im nie przynoszą. W sumie jednak szkoda, bo – w przeciwieństwie do artysty z Rejsu – dziennikarzowi zdarza się być jednocześnie twórcą i tworzywem. I wtedy dopiero zaczyna się rejs. Po wzburzonych wodach polskich mediów. Ahoj, wszyscy na pokład, odbijamy. Popłyniemy daleko. Nieraz bardzo daleko.

LIS POKAZUJE KŁY

Pierwsza przystań to Zbuczyn. Niewielka wieś w powiecie siedleckim. Przebiega przez nią droga krajowa numer dwa, która doprowadziła raz Tomasza Lisa do szewskiej pasji. Zaczynamy więc od faktów o „Faktach”, wiadomo: bliższa koszula ciału. Historia dzieje się podczas festiwalu protestów rolniczych w 1999 roku. Działacze Samoobrony blokują drogi w całej Polsce, jedna z blokad staje w Zbuczynie. Rolnicy są w bojowych nastrojach, ale stojąc tam, na szosie do Terespola, raczej się nie spodziewają, że niechcący napiszą kawał historii polskich mediów, jedną z najchętniej powtarzanych anegdot, a przy okazji zaprezentują widzom Tomasza Lisa od strony szerzej nieznanej.

Blokady rolnicze paraliżujące ruch były tego dnia tematem numer jeden we wszystkich mediach. Redakcja „Faktów” TVN wpadła na pomysł, aby pokazać rozmach protestu na świetnie przygotowanej mapie. Plan był genialny w swej prostocie: wybieramy największe blokady, nanosimy je na sieć dróg i gotowe. Proste? Niby tak, ale…

O godzinie osiemnastej czterdzieści pięć Tomasz Lis jak co dzień siada na miejscu prowadzącego „Fakty”. Dźwiękowiec przypina mikrofon i odsłuch. Na monitorze obok redaktor ostatnim rzutem oka sprawdza, czy wszystkie przygotowane materiały są takie, jak być powinny. Najpierw jednak próba mikrofonu. Słychać?

– Dobra, to ja coś powiem z głowy… – mówi Lis.

Słychać. A nawet się nagrywa. Nagrywa się pierwszy taki przebój polskiego internetu. Na monitorze pojawiła się właśnie plansza z mapą blokad dróg. Prowadzący patrzy na ekran. Patrzy, patrzy, wytęża wzrok, twarz mu tężeje i nagle… jak nie huknie.

– Lista pryszczy na dupie po prostu! K…! To mają być blokady dróg, k…, co to w ogóle jest?! – Plansza najwyraźniej nie przypadła do gustu. – To cały dzień, k…, robiliśmy tę planszę, Grzesiu?

Grzesiu to wieloletni wydawca „Faktów”, Grzegorz Jędrzejowski. Monologu słucha w reżyserce.

– Co to jest, k…, Zbuczyn?! Gdzie jest, k…, napisane, czy to jest droga krajowa, lokalna czy jakaś?! Skąd ci biedni ludzie, k…, mają to zrozumieć, bo ja z tego nic nie rozumiem?! Wyp… tę planszę, nie ma, k…, tej planszy! Z baranami po prostu nie można pracować! I wyp… mi ten kawałek z białej. Kontaktujesz?! K…, po prostu, po prostu… Nie mogę tego, k…! Jeszcze w grafice się zatrudnię komputerowej! – Tu przemowa się urywa.

Jeszcze tylko słówko wyjaśnienia: wspomniana wyżej „biała” to zapowiedź prezentera. Nazwa pochodzi z zamierzchłych czasów Telewizji Polskiej, kiedy kartki przeznaczone do czytania na żywo przez prowadzącego były w kolorze białym, te dla lektora – w kolorze zielonym, a teksty nagrywane przez dziennikarzy (czyli offy) drukowano na żółto. A może na różowo? Tyle lat minęło, kto by pamiętał…

Właśnie. Tyle lat minęło, widzowie o tym nagraniu (wciąż błąkającym się po obrzeżach sieci) w większości już pewnie zapomnieli, chociaż w świecie dziennikarskim stwierdzenie „skąd ci biedni ludzie mają to zrozumieć, bo ja z tego nic nie rozumiem” przeszło do klasyki.

PORZĄDEK MUSI BYĆ

Mało kto wcześniej znał gwiazdora wtedy TVN, a dziś już wszystkich innych telewizji od takiej strony, jeszcze mniej osób zna kulisy pracy w ówczesnej redakcji „Faktów”. A to dopiero ciekawa historia. Otóż Tomasz Lis wszystko miał zaplanowane co do minuty.

Godzina dziewiąta – spotkanie z wymienionym wyżej Grzesiem, czyli Grzegorzem Jędrzejowskim (jego nazwisko znajdziecie do dziś w napisach końcowych „Faktów”). Spotkanie odbywało się zawsze w magicznym pokoju raz-dwa-trzy, czyli numer 1.23 w pierwszej siedzibie TVN na Augustówce 3. Tam z grubsza ustalany był szpigiel, czyli scenariusz programu – kto i co będzie tego dnia robił oraz w jakiej kolejności materiały pojawią się na antenie.

Godzina dziewiąta trzydzieści – kolegium z reporterami. Własne propozycje dziennikarzy mile widziane, propozycje głupie widziane wyjątkowo niemile. Niektórzy za karę przygotowywali później materiały o psich kupach, inni cały dzień pracowali nad czymś, co redaktor z premedytacją wyrzucał do kosza tuż przed emisją programu.

Godzina dziesiąta – śniadanie w bufecie na dole. Po śniadaniu zaczyna się dzień pracy weryfikujący czasem poranne zamierzenia. Reporterzy ruszają w teren, a prowadzący do pokoju 1.23 nadzorować starania. Jak się do kogoś przyczepił – nie było przebacz. Paweł Płuska przygotowywał raz materiał o lewicy – to było jakoś tak w końcówce rządów Sojuszu Lewicy Demokratycznej, niedługo też przed końcówką rządów Lisa w „Faktach”. Szef czy to chciał reporterowi wejść na ambit, czy też może po prostu dbał o najwyższy poziom prezentowanych materiałów, w każdym razie zażyczył sobie setki prezydenta. Nie chodziło oczywiście o to, aby z Aleksandrem Kwaśniewskim dziabnąć po maluchu. Trzeba było nagrać jego komentarz. „Setka” w slangu dziennikarzy telewizyjnych oznacza po prostu czyjąś wypowiedź, pochodzi od określenia „dźwięk sto procent”, czyli sama wypowiedź nieprzykrywana komentarzem z offu. Szef zarządził, ale jest pewien kłopot. Pan prezydent tego dnia nie organizuje żadnej konferencji, nie wyjeżdża w teren na spotkania z narodem, pracuje sobie spokojnie w pałacu. Co robić? Do wielu polityków można zadzwonić i poprosić o wypowiedź – zwykle nie odmówią – ale do prezydenta niestety nie. Prośba o nagranie zostawiona w biurze prasowym raczej nie przyniesie skutku. Z kim jak z kim, ale z prezydentem na wywiad umówić się trzeba dużo wcześniej. Czas leci, prowadzący co jakiś czas dopytuje, czy Kwaśniewski już nagrany, a kolega Płuska w coraz większych nerwach. Mija czternasta, piętnasta, szesnasta, siedemnasta. Nawet jeżeli prezydent się zgodzi, to z nagrania już nici. Redaktor w końcu musi przekazać tę wiadomość szefowi, który po rytualnym pohukiwaniu okraszonym wdeptywaniem

w podłogę, walcowaniem i publicznym przeciąganiem odpuszcza. Wystarczy. Pokazał miejsce w szeregu – tak na wszelki wypadek, gdyby komukolwiek przez głowę przeszła myśl kwestionowania autorytetu szefa.

Wróćmy jednak do rozkładu dnia. Punktualnie o trzeciej po południu Lis zaczyna pisanie zapowiedzi materiałów. A co będzie, jeśli sam materiał wygląda nieco inaczej niż zapowiadająca go biała? No cóż. Co prawda biała ma dwadzieścia pięć sekund, a materiał – dwie i pół minuty i w razie zmian trzeba go przemontować, ale oczywiście zmieniać będziemy relację, a nie zapowiedź. To jasne jak słońce. Od trzeciej ciśnienie w redakcji powoli się więc podnosi. O szóstej prowadzący schodzi do charakteryzatorni, piętnaście minut później siada w studiu. Przegląd materiałów, Zbuczyn, zaczyna się nakręcanie siebie i podkręcanie innych. Za kwadrans siódma zjawia się dźwiękowiec i podpina mikrofon oraz odsłuch. Teraz już nawet trudno się ruszyć.

– Grzegorz, teraz ty trzymasz za jaja! – Słyszy wydawca.

– Trzy, dwa, jeden, jesteś.

– Tomasz Lis, „Fakty”, witam państwa.

Szef był ostry, co potwierdzą też dziennikarze pracujący z nim później w Polsacie, ale wiedział, czego chce. Dziennik musiał mieć flow, czyli kolejne materiały jakoś tam się ze sobą zazębiały, tworząc opowieść o mijającym dniu. Miało to oczywiście dobre strony, ale także jedną złą. Wystarczyło, aby jeden fragment wypadł, a cała konstrukcja się waliła. Tak oberwał John Glenn, najstarszy amerykański astronauta, który 29 października 1998 roku poleciał w kosmos w wieku siedemdziesięciu siedmiu lat.

Program był ułożony pod niego, co nikogo nie dziwiło, ponieważ Tomasz Lis kochał wydarzenia amerykańskie. No ale nie samą Ameryką Polska stoi, więc w „Faktach” były też inne fakty, lokalne. Zbliża się dziewiętnasta. Lis już podpięty, znów ogląda efekty pracy reporterów i znów nie wiedząc o tym, staje się gwiazdą kolejnego przeboju raczkującego internetu. Jeden z materiałów się spóźnia. Przygotowująca go reporterka nie zdąży zmontować relacji i ta nie wejdzie już do programu. Katastrofa wielkości Challengera. Cały flow się załamał. Prowadzący znów daje upust energii, sytuację opisując: „No i wyp… nam w kosmos dziennik, razem z pier… Johnem Glennem!”. Druga część stwierdzenia po latach odleciała w przestrzeń zapomnienia, pierwsza trafiła do wielkiej księgi dziennikarskich złotych myśli i jako cytat z klasyka w podobnych sytuacjach używana jest do dziś. Zresztą Lis w „Faktach” został do dziś. Właściwie to lis pisany małą literą. Wypchane, szczerzące kły bydlę. Stoi sobie nieco przykurzone na szafie i nadal z wysokości dogląda pracy reporterów, jak gdyby groziło: pamiętajcie o Zbuczynie!

CIEMNOŚĆ WIDZĘ

A potem nastał rok 2006. Dwa lata po tym jak Lis stracił pracę w „Faktach”, stery flagowego okrętu TVN przejął nowy kapitan, Kamil Durczok. Przyszedł długi majowy weekend i długo oczekiwany debiut na antenie.

Pierwszy dzień pracy w nowym miejscu człowiek zwykle pamięta długo, zwłaszcza gdy człowiekiem jest telewizyjna gwiazda, a nowym miejscem pracy – czołowy program informacyjny. Jak więc możecie się domyślać, redaktor Durczok doskonale pamięta pierwszy dzień pracy w TVN. Dziennik wyszedł pierwsza klasa: z przytupem, śmigłowcem, żywy i barwny. Ale dzień drugi? Ten zwykle umyka gdzieś w natłoku wydarzeń. Zwykle, bo w przypadku redaktora naczelnego „Faktów” nie dość, że nie umknął, to jeszcze w pamięci naszego bohatera przyćmił nieco dzień pierwszy.

Był 2 maja 2006 roku. Po pierwszym wydaniu z nowym prowadzącym można było otwierać szampany, po wydaniu drugim należało raczej sięgnąć po coś mocniejszego, aby ukoić nerwy. Dzień się zaczął normalnie. Wszystko było poukładane i szło jak z płatka. Nie mogło być inaczej, w końcu pół Polski (w tym cała konkurencja) o godzinie dziewiętnastej będzie obserwować, jak tam nowemu prowadzącemu pójdzie. Ten już wszedł do studia, usiadł za biurkiem, podpiął mikrofony i czeka na czołówkę programu. W reżyserce nad wszystkim czuwa nieoceniony Grzegorz Jędrzejowski – ten sam, który latami współpracował z Tomaszem Lisem, trzymał za jaja, przeżył Zbuczyn i Johna Glenna, czyli nic nie powinno go zaskoczyć. A jednak. Pięć minut przed anteną odzywa się do redaktora prowadzącego:

– Nie wiem, jak ci to powiedzieć… ale wszystko siadło. Nic nie mamy. Padł serwer emisyjny. Pracujemy nad tym.

„No pięknie – myśli sobie Durczok. – W drugim dniu mojej pracy w TVN pierwszy raz w swojej historii »Fakty« nie ukażą się na antenie… Cudnie”.

– Pracujemy nad tym, wciąż pracujemy – zapewnia w słuchawce głos wydawcy, a zegar pokazuje osiemnastą pięćdziesiąt dziewięć. – Już za chwilę coś chyba powinniśmy puścić.

„Jasne – myśli dalej prowadzący. – Już widzę komentarze życzliwych widzów. Durczok przyszedł do TVN i od razu zamknął biznes”.

– Słuchaj, jest sukces! Podnieśliśmy czwórkę – kilka sekund przed siódmą mówi Jędrzejowski. – Startujemy i jakoś to będzie!

Z małym opóźnieniem zaczyna się program. Od materiału zaplanowanego na pozycji czwartej. Potem leci ten, co miał być trzeci. Serwer emisyjny odzyskuje życie, a maskowana make-upem twarz prowadzącego – kolor. Udaje się w końcu też wyemitować relację, która miała otwierać „Fakty”. Nie dało się jednak wypuścić wszystkiego. Spóźniony i skrócony program dociera w końcu do mety. Lecą napisy końcowe, leci pot z czoła, w te kilkanaście minut drugiego maja poleciał też jakiś dodatkowy rok z życia Kamila Durczoka.

RURKU!

Ja wiem, na jaką opowieść z życia „Faktów” wszyscy tu czekają. Na początek jednak proste pytanie. Kto jest najbardziej znanym (a już na pewno najbardziej lubianym) pracownikiem TVN? Kuba Wojewódzki? Kamil Durczok? Monika Olejnik? Może duet Dorota Wellman – Marcin Prokop? Może. Ale jednak nie. Najbardziej znany i lubiany jest Rurek. Nie słyszeliście o nim?! Niemożliwe! Rurek swoją nieoczekiwaną karierę zawdzięcza słynnemu nagraniu ze studia „Faktów”, które wypłynęło w 2009 roku i dotyczyło kwestii czystości studia, a w szczególności – stanu, w jakim prowadzący zastał swój stół. Ponieważ obrosło ono dziesiątkami przeróbek oraz dyskusji, czy ów stół był uje…, czy też może jednak upier…, poniżej zapis całości. Oto Kamil Durczok z podpiętym i włączonym mikrofonem siada za stołem prezenterskim.

– Rurku…

– … – Rurek coś odpowiada, ale na nagraniu tego nie ma, chociaż łatwo sobie dopowiedzieć.

– To dobrze, że mnie słuchasz. Kto odpowiada za to, jak tu wygląda w tym studiu?

– …

– Taaa. Nie wk… mnie, dobrze? Od dwóch dni jest tak upier… stół tutaj, że tylko dlatego, że zlikwidowaliśmy ten je… przerywnik, który jedzie z góry, to jeszcze się to jakoś, k…, uchowało i ludzie tego nie widzą. Może by ktoś ruszył dupsko po prostu i to wyczyścił?!

– …

– A jak tu będzie gówno leżało na stole, to je też pokażesz, czy będziesz protestował?!

– …

– Rurku, to nie jest „coś wymyślisz”, dobra? Trzeba po prostu powiedzieć Wolanowi [chodzi o szefa realizatorów – przyp. MM], że ma załatwić tak, żeby tu, k…, się ktoś pojawił i to wyczyścił. Albo jakiemukolwiek facetowi, który się poczuwa do minimum odpowiedzialności, co pokazujemy czterem milionom ludzi przed telewizorem. Uje… farbą czy nie wiem czym?!

I tu nagranie się kończy, a zaczyna kariera Rurka. Kamil Durczok niemal na każdym spotkaniu z młodszymi widzami jest pytany o swojego rozmówcę ze studia, ba – sam kilka razy musiałem odpowiadać studentom na takie pytania. O skali popularności Rurka zespół redakcyjny przekonał się podczas Euro 2012, kiedy realizowano plenerowe „Fakty” sprzed stadionu w Gdańsku. Prowadzący stał na przygotowanym rusztowaniu, za sobą mając stadion, a przed sobą – widok na tłumy kibiców wychodzące z kolejki i zmierzające na mecz. „O, Rurek na scenie!” – rzucała każda kolejna nadciągająca grupa. „Pozdrowienia dla Rurka!” – to obowiązkowe uzupełnienie ewentualnie zamieniane na: „A gdzie jest Rurek?”. No właśnie. Gdzie jest Rurek? Uwaga, kurtyna w górę. Kim jest Rurek? Proszę bardzo. Nazywa się Artur Rurarz i oczywiście jest realizatorem pracującym przy „Faktach”. Najsłynniejszym realizatorem w Polsce, chociaż pewnie nie wszyscy jego fani do dziś wiedzieli, komu właściwie kibicują.

MUCHA NIE SIADA

No dobrze. Dosyć o „Faktach”, bo się koledzy z konkurencji obrażą, że ich wysiłków nikt nie docenia. Docenia, a i owszem. Docenić można to, że przez kilka lat z rzędu, gdy „Fakty” wprowadzały jakiś element – na przykład kończenie programu deserem w postaci lżejszego felietonu lub prezentacje na ścianie monitorów – wkrótce potem te rozwiązania pojawiły się też na antenie „Wiadomości”. Docenić można belki z podpisami jakby żywcem wyjęte z oprawy TVN24, docenić też można oryginalne ozdobniki ekranowe. Gdy w południowym wydaniu podczas Euro 2012 zagościła relacja z remisowego spotkania Polska–Rosja, widzowie mogli podziwiać dwie flagi: Polski oraz Związku Radzieckiego. Najbardziej widowiskowego samobója strzelił jednak sam Piotr Kraśko, zapowiadając w marcu 2010 roku relację o serii trzęsień ziemi.

– Najpierw ponad dwieście trzydzieści tysięcy ofiar pochłonęło trzęsienie ziemi na Haiti, potem było Chile, Tajwan i teraz Turcja. W ciągu minety… – I tu prowadzący lekko się zaciął, chociaż głowy nie stracił. – W ciągu minuty zginęło tam ponad sześćdziesiąt osób. To było już czwarte tak silne trzęsienie ziemi w tym roku.

Ta oryginalna zapowiedź wstrząsnęła internetem, ale „Wiadomościami” – nie. I nic dziwnego, kamienna twarz bez względu na okoliczności to już taka redakcyjna tradycja.

Przez lata gwiazdą „Wiadomości” była laureatka licznych Telekamer i Wiktora, Jolanta Pieńkowska. Pewnego razu, podając poważną wiadomość z życia koalicji lub też opozycji (sporo czasu już minęło, pamięć nie ta), została zaatakowana przez natrętną muchę.

– Leszek Miller zapowiedział, że… – I w tym momencie na nosie prezenterki usiadła czarna mucha, ale jeżeli w swoim owadzim rozumku liczyła na wprowadzenie zamieszania, to się przeliczyła. Jolancie Pieńkowskiej nie mrugnęła nawet powieka i kontynuowała. – Sojusz Lewicy Demokratycznej wystąpi w sejmie z propozycją podwyższenia zasiłku przedemerytalnego do dziewięćdziesięciu procent wymiaru emerytury.

Zapowiedź skończona, mucha odleciała. I tylko nazajutrz wredni redaktorzy tabloidów rozebrali ten występ na poszczególne klatki, pękając zapewne ze śmiechu. A z czego tu się śmiać? Misja publiczna to bardzo poważna sprawa.

BO TO ZŁE SZYNY BYŁY

Zostawmy prezenterów i wyjdźmy w teren. W porównaniu z w miarę bezpiecznym studiem telewizyjnym praca w terenie to dopiero pole minowe. Zwłaszcza praca w telewizji informacyjnej, gdzie podstawą są wejścia na żywo. Zawsze na miejscu, zawsze na czas. Reporter relacjonuje dynamicznie zmieniające się wydarzenia, na antenie jest ogień, zadowoleni widzowie nie mogą się oderwać od telewizorów. To ideał, ale niestety nie zawsze osiągalny. Bo co zrobić, gdy reporter musi co pół godziny nadawać relacje do kolejnych serwisów informacyjnych, ale niestety nie ma żadnych nowych informacji? To proste. Mówi się na okrągło to samo, tylko za każdym razem innymi słowami. Trzeba tylko pamiętać, że nie wolno użyć sformułowania: „Jak już wcześniej mówiłem”. Widzowie od razu sobie dopowiedzą: „Redaktorku, skoro wcześniej już mówiłeś, to po co się powtarzasz?”.

Pewna reporterka z ośrodka terenowego TVP najwyraźniej nie znała tych zasad. Wysłano ją na stację, gdzie wykoleił się pociąg towarowy. W sumie nic się nie stało, ot – trzeba będzie postawić wagon z powrotem na szyny i jedziemy dalej. No więc jedziemy. Studio łączy się z reporterką raz, drugi, trzeci. O czym tu mówić, skoro nic więcej się nie dzieje? No właśnie.

– Jakie są prawdopodobne przyczyny tego wykolejenia? – pyta ze studia prezenterka w kolejnym łączeniu.

– Najprawdopodobniej albo szyny, które nie były… Nie są równe, albo po prostu no… Tak jak mówiłam we wcześniejszym wejściu… Eee… Szyny… Szyny były złe… A podwozie… Podwozie… – Reporterka ma już dość. Ewidentnie. Czas kończyć. – Podwozie… Podwozie też było złe!

W reżyserce rozległ się taki rechot, że słychać go nawet na antenie, ale prezenterka nie traci głowy.

– Dziękuję… Czyli przyczyny techniczne najprawdopodobniej spowodowały to wykolejenie.

Najprawdopodobniej tak. Najprawdopodobniej było to też jedno z najgorszych wejść na żywo w historii telewizji, chociaż pewien reporter Polsatu News również wysoko zawiesił poprzeczkę. Nadawał z sejmu, akurat gdy któraś z kolejnych komisji śledczych (zapewne ta najbardziej żałosna, czyli do spraw nacisków na służby) przesłuchiwała Andrzeja Leppera. Przesłuchanie się skończyło, do wieczornego serwisu zaplanowano live z sejmu, a młody dziennikarz ma po prostu opowiedzieć, co tam przewodniczący zeznał. „Uwaga, łączenie, jesteś”. Pada ustalone pytanie, ale reporterowi od początku wyraźnie nie idzie. Słowa nie chcą się kleić, a obiektyw kamery świdruje biedaka szklanym okiem niczym surowy profesor na egzaminie męczący kompletnie zielonego studenta. Nasz student się miota, coś tam z siebie próbuje wyrzucić, ale nic z tego. W głowie pustka, czarna dziura. Nic już nie pamięta. Co więc robi? Uprzejmie przeprasza, dziękuje, odkłada mikrofon i ku bezbrzeżnemu zdumieniu redaktor prowadzącej wychodzi z kadru. I już.

SIWY BIAŁY DYM

W tym momencie każdy czytelnik zapyta: „Panie Mazur, a pan to od początku pewnie byłeś genialny, co?”. Otóż nie. Też mam podobną wpadkę i to przy jakiej okazji! Przy wyborze papieża! Tak się złożyło, że zanim zająłem się działką felietonową, byłem normalnym reporterem newsowym w TVN24. Pierwszą połowę 2005 roku w dużej części spędziłem w Rzymie, latając tam za każdym razem, gdy pogarszał się stan zdrowia Jana Pawła II. Menu lokali w pobliżu kliniki Gemelli do dziś znam na pamięć. Byłem w Rzymie na pogrzebie, byłem podczas konklawe. Pod koniec wpadłem już w reporterską rutynę, która oczywiście bywa zgubna.

Oto siedzę sobie przy wozach transmisyjnych zaparkowanych przed Zamkiem Anioła, jakieś pół kilometra od placu Świętego Piotra. Tam, w Kaplicy Sykstyńskiej, trwa konklawe, a tu, w parku telewizyjnym, trwa oczekiwanie. Piję sobie colę, rozmawiam z kolegami. Nagle alarm. Biały dym! Jak dym, to dym. Rzucam colę, pytam producenta:

– Co robić?

– Leć na plac Świętego Piotra, połączymy się z tobą telefonicznie.

Lecę. Z bocznych uliczek wali coraz większy i coraz bardziej rozentuzjazmowany tłum, przyspieszam więc kroku, a wręcz biegnę. Dobiegam już do placu, dzwoni telefon. Bez zbędnej zwłoki łączą na żywo z prowadzącym. Pytanie najprostsze z możliwych:

– Co się dzieje na placu Świętego Piotra?

W biegu więc opowiadam, co widzę. Że leci podekscytowany tłum, że biją dzwony, że ludzie krzyczą, klaszczą, biegną, pędzą… Ja też pędzę i tak się już zapędziłem, że zapomniałem o oddechu. Łapiąc nerwowo powietrze, zatchnąłem się. Na antenie zapadła krótka cisza. W takim momencie! Odzyskuję oddech, ale nie odzyskuję wątku. Co ja właściwie mam jeszcze dodać do tego sapania? Wszystko już powiedziałem w tym pędzie, a kto jest nowym papieżem, wie tylko Duch Święty i kardynałowie wychodzący z kaplicy. Cisza się przedłuża do kilku sekund.

– Halo, Maćku? – Słychać prowadzącego.

– Halo, halo? – odpowiadam rezolutnie, wciąż łapiąc oddech i wenę.

– Maciek Mazur, plac Świętego Piotra, słyszymy się?

– Haaalo? – Oj, chyba mnie akurat Duch chwilowo opuścił. W głowie czarna rozpacz na widok białego dymu, w płucach to dopiero zadyma. W takiej chwili!

– Chyba mamy problemy techniczne, spójrzmy więc na zdjęcia na żywo z placu – Kończy moją rolę w tym historycznym momencie prowadzący.

No i co? Kto mnie przebije? Ktoś na pewno. Może podczas kolejnego konklawe? Różne są przecież koleje reporterskiego losu – zwłaszcza gdy trafia na złe szyny.

PAN PREMIER BYŁ CHORY

Tak jest, pan premier był chory. Nawet bardzo. Zresztą znajdźcie mi takiego, co przeżyje katastrofę śmigłowca i następnego dnia zatańczy na weselu. Nie dokona tego nawet wzór wszystkich twardzieli, Leszek Miller, który w grudniu 2003 roku taką katastrofę pod Warszawą przeżył. Z wypadku wyszedł z połamanymi żebrami, które leczył w klinice MSWiA na ulicy Wołoskiej w Warszawie. Szpital to wielki kompleks, przed nim płot, stróżówka, szlaban i przystanek tramwajowy. Między płotem a przystankiem zaimprowizowany parking wozów transmisyjnych. Rzadko w końcu zdarza się, aby premier jakiegokolwiek rządu przeżywał takie przygody. Katastrofa miała miejsce wieczorem, od rana stan zdrowia Leszka Millera będzie więc wiadomością dnia.

W „Poranku TVN24” wiadomości ze szpitala przekazuje na żywo Paweł Płuska. Program prowadzi Anita Werner. Czasy są pionierskie, więc reporter słyszy prowadzącą nie (tak jak dziś) dzięki odsłuchowi z wozu transmisyjnego, o nie. Technologia była znacznie prostsza. Do studia dźwięk biegnie z mikrofonu przez wóz satelitarny. Łączność zwrotną zapewnia zwykły telefon komórkowy – kultowa dziś Nokia 6310. Złota z niebieskim wyświetlaczem. Redaktor trzyma ją w tylnej kieszeni. Kabelek dyskretnie poprowadzony na plecach dociera do słuchawki w uchu. Widz tego nie dostrzeże, co jest oczywistą zaletą tego prostego rozwiązania, ale niestety – istnieje również niebezpieczeństwo, że sam redaktor również nie spostrzeże, gdy mu się na przykład kabelek słuchawkowy z telefonu wypnie. Przed serwisem reporter z prowadzącą dogadali się, że będą dwa pytania – o stan zdrowia premiera i jego dalszy plan pracy. Za niecałe pół roku wchodzimy do Unii, trwa więc bardzo gorący okres polityczny.

Pytania ustalone, odpowiedzi proste – wszystko gra? Guzik prawda. Redaktor jeszcze tego nie wie, bo nie widzi, ale kabel słuchawkowy bez rozgłosu wypiął się z telefonu. Na antenie leci już czołówka porannego serwisu informacyjnego, niestety – Paweł Płuska jej nie słyszy. Nic nie słyszy. Nie ma więc pojęcia, że Anita Werner właśnie zapowiada łączenie ze szpitalem MSWiA. Nie wie też, że tak zgrabnie machinalnie kiwał głową podczas zapowiedzi, że wyglądało, jakby wszystko rozumiał… Nie wie wreszcie, że gdy tego wszystkiego nie wie, to raczej nie powinien podśpiewywać sobie na ludową nutę: „Tirli, tirli, tiiirliii”…

Prowadząca też oczywiście nie wie, że reporter jej nie słyszy. Zadaje więc ustalone pytania.

– Przed kliniką jest Paweł Płuska. Wczoraj dramatyczny wypadek i mnóstwo pytań, dziś zacznijmy więc od tego najważniejszego: Pawle, jak stan zdrowia premiera?

– Tirli, tirli, tirli. Tirli, tirli, tiiirliii…

DROBNY ELEMENT CHRAPANIA

W poszukiwaniu nieco innych tonów nastawmy radio. Tu też praca na żywo to podstawa dynamicznego serwisu – zwłaszcza gdy stacja wyznacza dziennikarskie trendy. Taką stacją było i jest RMF FM.

Przez ponad piętnaście lat radio miało w Zakopanem oddział mieszczący się w Bacówce FM, czyli góralskiej chacie pod skocznią. Swoją karierę rozpoczynał tam Jakub Sobieniowski, dziś reporter polityczny „Faktów” TVN, kilkanaście lat temu – dziennikarz przygotowujący lokalne serwisy i informacje dla kierowców. To było jeszcze w czasach, gdy RMF FM mogło rozszywać swój program i antenę przejmowały ośrodki lokalne. Właściciel Bacówki FM wychodził z założenia, że pańskie oko konia tuczy, i często sam doglądał swoich włości, przebywając siłą rzeczy w studiu. Tak było i tego dnia.

Blady świt, dyżurujący redaktor Sobieniowski przygotowuje pierwszą porcję lokalnych wiadomości i trafik, czyli informacje dla kierowców. Właściciel jest – jak mawiają fachowcy od ochrony – na obiekcie, siedzi sobie w studiu. Zbliża się godzina szósta dwadzieścia sześć, RMF rozszywa sygnał. Zakopane wchodzi na antenę. Gość w studiu przysypia. Zaczyna się trafik. Gość zaczyna chrapać. Redaktor podnosi nieco głos. Gość również. Mija dwadzieścia sekund, korek na zakopiance stoi, a w studiu trwa walka. Kto głośniej? Gość chrapie. Redaktor nadaje. Gość chrapie. Redaktor nadaje, choć głos zaczyna mu się łamać. Kierowcy na zakopiance mają niezły ubaw. W czterdziestej sekundzie gość chrapnął tak, że redaktor nie daje rady. Odpuszcza. Nie przekrzyczy. Pozostaje tylko jakoś z tego wybrnąć:

– Szanowni Państwo, to brzmi lepiej niż silnik Lamborghini!

***

Skoro już osiągnęliśmy odpowiednie obroty, czas dodać gazu. Z piskiem opon ruszamy w kierunku ulicy Wiejskiej. W następnym odcinku dojedziemy do sejmu. Tam to dopiero będzie się działo.

WIEJSKA ZABAWA

Gdyby prezydent Bronisław Komorowski szukał zawodu, którego przedstawiciele podzielają jego pasję łowiecką, to w ciemno może obstawiać dziennikarzy sejmowych. Ci całe dnie spędzają na polowaniu na grubego zwierza, czyli na własny news. Metoda jest podobna do myśliwskiej. Najpierw są podchody, potem godziny czekania, a na końcu – jeden szybki strzał. Czasem trafi się grubego zwierza, czasem zwykłego szaraka. No i okolica też nieco podobna. Wiejska.

POLOWANIE Z NAGONKĄ

Wśród politycznej zwierzyny są szczwane lisy, które sprytnie lawirują, są twardzi drapieżnicy, którzy nie czekając na strzał, sami atakują, są też całkowicie bezbronne misiaczki. Od nich zaczniemy. To posłowie, którzy poruszają się chwiejnym krokiem, mowę mają niezrozumiałą, a wzrok podobny do misia koala. I nie chodzi oczywiście o nocne czatowanie na zawianego parlamentarzystę wracającego z miasta. Nie. Te łowy rozgrywane są za dnia i to takiego dnia, w którym obraduje sejm, czyli – mówiąc wprost – w godzinach pracy posłów. Wybrałem trzy piękne strzały, gdy – cytując wspomnianego na początku klasyka – idziemy na długie polowanie.

Najsłynniejszym celem sejmowego polowania był Kruk. Była Kruk. Też zresztą pod ścisłą ochroną w swoim mateczniku, ale całkowicie bezbronna poza nim. Elżbieta Kruk, posłanka Prawa i Sprawiedliwości, w 2008 roku padła ofiarą stadnych łowów i to z nagonką.

Rano w dniu posiedzenia panią poseł wystawili na strzał mili koledzy, dając do zrozumienia dziennikarzom, że przyszła do pracy w stanie wskazującym. Reporterzy zaczekali więc w kuluarach, aż Elżbieta Kruk wyjdzie z sali plenarnej, po czym Beata Lubecka z Polsatu wypaliła:

– Słyszeliśmy, że pani jest w stanie wskazującym. To prawda czy ktoś panią pomawia?

– W związku z tym, że co? Że na przykład miałam urodziny dwa dni temu? – z lekkim opóźnieniem, mocno przeciągając sylaby, odparła Kruk.