Spis treści

- Strona tytułowa

- Strona redakcyjna

- Olgierd Kajak/ SCHÖNBERG 1

- noty o autorach

- w serii kwadrat ukazały się

Copyright © Marcin Bałczewski, 2014 (AUTOBIOGRAFIA)

Copyright © Grzegorz Bogdał, 2014 (PROTOKÓŁ ROZBIEŻNOŚCI)

Copyright © Łukasz Drobnik, 2014 (BIEGNĄCY CZŁOWIEK)

Copyright © Darek Foks, 2014 (DZIEWCZYNA Z GLONEM NA ZĘBIE)

Copyright © Paweł Gorszewski, 2014 (PICIE)

Copyright © Brygida Helbig, 2014 (LISTY MARYSI)

Copyright © Tomasz Jamroziński, 2014 (MIAŁA BYĆ CZYSTA)

Copyright © Anna Janko, 2014 (MUNDZIO)

Copyright © Olgierd Kajak, 2014 (SCHÖNBERG 1, SCHÖNBERG 2, SCHÖNBERG 3)

Copyright © Hubert Klimko-Dobrzaniecki, 2014 (NEW ROMANTIC)

Copyright © Agnieszka Kłos, 2014 (LEŚNICA)

Copyright © Marika Krajniewska, 2014 (BIAŁE ZŁOTO)

Copyright © Joanna Lech, 2014 (CO ROBIMY, GDY W RADIU LECI „SZKLANA POGODA”)

Copyright © Artur Daniel Liskowacki, 2014 (WOŁGA I JA)

Copyright © Krzysztof Maciejewski, 2014 (CAŁUJĄC NIEBO)

Copyright © Miłka O. Malzahn, 2014 (PIĘKNE SNY)

Copyright © Piotr Michałowski, 2014 (OBRÓT RZECZY)

Copyright © Dariusz Muszer, 2014 (CHADIDŻA)

Copyright © Anna Nasiłowska, 2014 (PŁASZCZ KONRADA)

Copyright © Krzysztof Niewrzęda, 2014 (NA SZCZĘŚCIE)

Copyright © Halina Olsińska-Turczyńska, 2014 (VILLA MODERNA ALBO FÊTE GALANTE)

Copyright © Paweł Orzeł, 2014 (OKNO – EVP (ZRÓB TO SAM))

Copyright © Krystyna Sakowicz, 2014 (CZAS INNEGO RAZU)

Copyright © Alan Sasinowski, 2014 (ZA DRZEWEM)

Copyright © Elżbieta Stankiewicz-Daleszyńska, 2014 (DZIEŃ NI W PIĘĆ, NI W DZIEWIĘĆ)

Copyright © Grzegorz Strumyk, 2014 (GUMOWE ZAMKI)

Copyright © Łukasz Suskiewicz, 2014 (REAL)

Copyright © Izabela Szolc, 2014 (TERAŹNIEJSZOŚĆ RZECZY MINIONYCH)

Copyright © Paweł Tański, 2014 (posłowie)

Copyright © Emilia Walczak, 2014 (PUSTE PIEKŁO)

Copyright © Henryk Waniek, 2014 (POSZUKIWANY)

Copyright © Adam Wiedemann, 2014 (TYSIĄC LALEK)

Copyright © Agnieszka Wolny-Hamkało, 2014 (BIAŁKO)

Copyright © Bohdan Zadura, 2014 (PANASONIC)

Copyright © 13 MUZ, 2014

Copyright © Wydawnictwo FORMA, 2014

redakcja: Paweł Nowakowski, Paweł Tański

korekta: Agata Borowicka, Anna Nowakowska

zdjęcia na okładce i w książce, projekt graficzny serii, projekt okładki, skład, łamanie: Paweł Nowakowski

redakcja techniczna i konwersja e-booka: RW2010 (korekcja@rw2010.pl)

ISBN 978-83-63316-69-3 (wydanie pierwsze, papier)

ISBN 978-83-63316-70-9 (wydanie drugie, e-book)

WYDAWNICTWO FORMA, 71-219 Szczecin-Bezrzecze, ul. Nowowiejska 63

www.wforma.eu, e-mail: forma.sc@pro.onet.pl

DOM KULTURY 13 MUZ, 70-551 Szczecin, pl. Żołnierza Polskiego 2

www.13muz.eu

dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Olgierd Kajak

SCHÖNBERG 1

Samolot przyleciał do Paryża z sześciogodzinnym opóźnieniem. Była godzina trzecia nad ranem. Szerokie miotły zamiatały pył nieistniejących pasażerów, kurz rozbitych odlotów, przylotów i pożegnań. Szedłem długimi korytarzami ze świadomością nowego życia, które miałem rozpocząć, właśnie teraz miałem rozpocząć nowe życie i z każdym nowym krokiem, jakby z każdym nowym krokiem, mógłbym otworzyć bramę i podnieść głowę, i otworzyć oczy. Wyobrażałem sobie, że oto z ciemności aluminiowej puszki lotniska przejdę do nowego świata rażącego jasnością, do której trzeba się przyzwyczaić. Decyzja należała do mnie. Każdy krok mógłby stać się taką decyzją „teraz właśnie, teraz”. Teraz jednakże byłem zbyt zmęczony i do niczego niezdolny, marzyłem o łóżku hotelowym i o zaśnięciu. Nowe życie postanowiłem rozpocząć następnego dnia.

Rozglądałem się odruchowo, wiedziałem przecież, że nikt mnie nie oczekuje, mimo to rozglądałem się, wypatrywałem znajomych twarzy. Zamiast tego po lotnisku przesuwały się miotły, z jednej strony na drugą i wciągały w siebie dogorywający szum dziennego zgiełku. Moje kroki, którym dano szansę słyszeć własne echo, delektowały się wyjątkowością tej sytuacji. Doprowadziły mnie do okienka, pustego okienka. Po kilku minutach oczekiwania pojawiła się pani w przesiąkniętym czerwienią kostiumie i uśmiechnęła się. Jedyny uśmiech w obrębie dwudziestu tysięcy metrów kwadratowych.

Taksówka zapytała mnie, skąd pochodzę, powiedziałem, że jutro dopiero będę to wiedział. Taksówka zapytała mnie również, czy przeszłość można kupić i jeżeli tak, to jaką i za ile. Taksówka kupiłaby przeszłość, z której by wynikało, że nie jest taksówką – paradoks, którego nie chciało mi się rozgryzać.

W hotelu o nazwie „Feniks” zaufano mi na numer karty kredytowej. Numer karty kredytowej przez przypadek zawierał datę mojego urodzenia (być może również tę inną datę).

Teraz kazano mi wypocząć, w recepcji wszyscy kiwali głowami i byli przekonani, że mam za sobą wyjątkowo długi lot. W rzeczywistości sam lot trwał godzinę i czterdzieści pięć minut – za długo jednak trwało to wszystko, co było wcześniej, zdecydowanie za długo. To „wcześniej” trwało około czterdziestu lat. Pokiwałem głową, przyznałem rację – „wyjątkowo długi lot”. „Może pan włączyć telewizor i się odprężyć” – powiedziała pani – „o wszystko inne my zadbamy”. Walizka czekała już przed pokojem. „O wszystko inne my zadbamy” – słyszałem jak echo w okolicach oczodołów, gdy padałem na łóżko. Próbowałem sobie wmówić, że nie jestem aż tak zmęczony, apatyczny kaszel zaprzeczał jednak rozumowi, mimo że nie miał żadnych argumentów.

Zasnąłem natychmiast. Śniło mi się lotnisko i samoloty, które ugrzęzły w rozpuszczonym asfalcie. Głos spikerki wydzierał się na całą okolicę: „Nie będzie żadnych odlotów, powtarzam, żadnych odlotów” – piszczenie mikrofonu i znowu – „żadnych odlotów. Ci, co nie wykorzystali swojej ostatniej szansy, już jej nie wykorzystają. Trzeba było wcześniej”. Znowu piszczenie mikrofonu. Tłumy ludzi biegające z walizkami. Ja mogę poruszać się jedynie ślamazarnie, kroczek po kroczku. Martwiło mnie poza tym, że zgubiłem swój bagaż, bo w bagażu między innymi była przepustka na dalsze istnienie i spodnie na ważne okazje, które od dziecka już nakładałem. Krzyczałem, że chcę do Paryża, a z głośników wydobywał się wysuszony śmiech. Byłem zrozpaczony i nie potrafiłem wyjaśnić sobie, gdzie nastąpiła pomyłka. Mój sen zaczął nową projekcję. Byłem w ciemnej jaskini, przytulony do współtowarzyszy i zastanawiałem się, w jaki sposób można przetrwać zimę polarną, próbowałem przypomnieć sobie, jak wygląda słońce i nie udawało mi się. Będąc dzieckiem, nie udało mi się kiedyś przypomnieć twarzy ojca, gdy wyszedł do sklepu po paczkę mąki.

Obudziłem się skostniały z zimna, pościel leżała na podłodze, a przez okno wnikało chłodne i wilgotne jesienne powietrze. Nie mogłem uwierzyć, że jest już dzień, godzina jedenasta. Ciepła woda w wannie przypomniała mi o tym, co rzeczywiście się wydarzyło w moim życiu. Myślałem o taksówce, która zawiozła mnie do mojego płonącego domu i zadała pytanie, czy ma poczekać. Nie chciałem, żeby czekała, ona mnie jednak nie posłuchała.

Woda w wannie parowała. Wiedziałem, że przeznaczenie oczekiwało ode mnie jedynie rozpoczęcia nowego życia. Przeznaczenie nigdy nie brało mnie na poważnie, tym bardziej teraz. Przeznaczenie używało zawsze tego samego chwytu – szeptało mi prosto do ucha – „jesteś wolny, wolny”. Czy rzeczywiście byłem wolny? Sama myśl skorzystania z tej rzekomej wolności zniewalała mnie i najchętniej zostałbym już na zawsze w hotelu, najchętniej patrzyłbym na parującą wodę w wannie, na parujące przemijanie, puszyste jak wiewiórka.

Hotel położony był między lotniskami. Samoloty, jak zjawiska atmosferyczne, błyskały na niewysokim niebie. „Wszystko działa, funkcjonuje, jest normalne. Normalność” – myślałem sobie – „nic nie musi powracać do normy, bo jest normalne, już od zarania świata. Tylko czasem sny przerażają”. Normalność obserwuje się najlepiej zza okna hotelu. Spieszyć się tylko nie wolno.

Gdy postanowiłem wyjść, do lądowania podchodził pochmurny dzień, dzień, który jakby w ogóle nie wystartował.

Było już ciemno, gdy siedziałem w barze, niedaleko Sacre-Coeur i bawiłem się w rzucanie niedopałków na podłogę. Byłem przekonany, że następnego dnia mogę rozpocząć nowe życie. Następnego dnia. Teraz i tak już było za późno. Czasem łapałem za telefon i chciałem dzwonić, w duchu wymawiałem z przyzwyczajenia słowa: „dzisiaj wrócę później”. Nie miałem już jednak żadnej tożsamości i nikt poza mną nie wiedział o moim istnieniu.

Początek jesieni przyniósł zimne wiatry i okradł okolicę z atmosferycznej sielanki. Przypomniało mi to pogrzeb, który obserwowałem z daleka. Pamiętam kilku przyjaciół. Każdy z nich przyglądał się spadającym z drzew kasztanom, niektóre z nich trafiały w ustawione obok siebie trumny. Puk, puk.

Ostatnią noc przed odlotem spędziłem na lotnisku, w kawiarni z widokiem na pas startowy. Piłem kawę i patrzyłem na odlatujące samoloty, nieustannie odlatujące samoloty. Kelnerka chciała mnie przed czymś ostrzec i nie potrafiła tego wymówić, podniosła rękę do ust i wydusiła z siebie: „pan nie wygląda na pasażera, zdaje mi się, że nie chce pan nigdzie odlecieć, muszę panu coś powiedzieć”... – zamilkła. Zapaliłem papierosa, ona jednak nie dokończyła swojego zdania i ręką zasłaniała sobie usta, może się czegoś bardzo bała. Zapłaciłem za czternaście kaw i wyszedłem. Zastanawiałem się, skąd ona mogła wiedzieć, skąd ona mogła wiedzieć. Miała przecież rację, przestałem istnieć lub może siła istnienia złamała się, tak złamała się. Na krótko przed odlotem zajrzałem jeszcze do kawiarni z widokiem na pas startowy. Zmieniły się wachty – inna kelnerka zapytała mnie, czego sobie życzę.

Siedziałem w barze przy Rue des Trois Frères. Papierosem wypalałem dziury w paszporcie. Skurczony ze starości pijak uśmiechał się do mnie, siedział przy barze, na skórzanym stołku. Poza tym nic się nie działo, nic się nie działo. Wypalałem papierosem dziury w przeszłości i było jej coraz mniej. Pijak wyciągnął rękę w moim kierunku. „Kiedyś miałem rodzinę” – powiedział i dostał ataku kaszlu – „dwie piękne dziewczynki i żonę oczywiście, kochającą żonę, ale w końcu zdałem sobie sprawę”... Ktoś mu przerwał, ktoś, kto obok niego siedział: „nie męcz ludzi, nikogo nie obchodzą twoje historie” – powiedział i zamówił dwie szklanki whisky. Pijak dostał kolejnego ataku kaszlu, machał rękoma i wykrzykiwał przekleństwa. Wstałem, podszedłem do niego, dałem mu swój paszport, z portfela wyciągnąłem prawo jazdy, karty kredytowe, zdjęcia, o których zapomniałem, że jeszcze je mam, lekko wyblakłe zdjęcia. Wszystko to położyłem przed pijakiem, poklepałem go po ramieniu i wyszedłem. Pijak zdążył jeszcze krzyknąć: „wszystkich cholera wzięła, cholera wzięła! – jak na zawołanie”.

Moje nazwisko brzmiało od teraz Nikt.

W pierwszej chwili chciałem pojechać do hotelu i zabrać walizkę. Na ulicy porywane przez wiatr liście przyklejały się do mojej twarzy. Było tych liści stanowczo za dużo. Walizka w hotelu nie należała już do mnie i postanowiłem z niej zrezygnować. Stałem na ulicy, liście chciały zasłonić mi twarz. Była jesień, której nigdy nie zapomnę. Wszedłem z powrotem do baru i usiadłem przy pijaku, który był zagłębiony w studiowaniu moich dokumentów, pomrukiwał coś pod nosem. „A więc skończył pan ze sobą” – powiedział do mnie. Odpowiedziałem, że nie wiem, odpowiedziałem, że nie wiem, czy w ogóle miałem z czym kończyć. Teraz byłem przynajmniej nikim, wcześniej dokumenty określały moją tożsamość. Dokumenty z danymi. To „dane” określały moje tak zwane wcześniejsze „istnienie”. Powiedziałem pijakowi, że nie było z czym kończyć. Pijak spojrzał mi prosto w oczy i zamruczał: „a więc skończył pan ze sobą, wszystko jedno, co pan powie, skończył pan ze sobą”. Mężczyzna, który siedział obok niego zamówił trzy potrójne whisky – „bez lodu” – powiedział – „na miłość boską, bez lodu” i podał mi rękę, dotykając ramieniem nosa pijaka. Powiedział, że jest tu przypadkowo, jak zawsze przypadkowo – tu i o tej porze i jak zawsze przypadkowo z tym samym człowiekiem, kompozytorem. Pokazał palcem na pijaka i powiedział, że jest on kompozytorem i właśnie pracuje nad nową symfonią, swoją ostatnią symfonią na siedem orkiestr i tysiącosobowy chór. Symfonię tę musiałoby dyrygować co najmniej sześciu dyrygentów... Pijak ożywił się: „nie ma takiej sali”... – uderzył otwartą dłonią w blat baru – „...nie ma takiej sali, gdzie byłaby wystarczająco dobra akustyka i dosyć miejsca. Trzeba by było wybudować nową filharmonię, filharmonię wszech czasów, na jeden, jedyny koncert, który trwałby jedenaście godzin i po koncercie przyjechałyby buldożery i pojazdy z żelaznymi kulami na łańcuchach i zburzyłyby filharmonię” – i jeszcze, siorbiąc ze swojej szklanki, dodał – „i wtedy mógłby się nawet ten śmieszny świat skończyć, z czystym sumieniem mógłby się skończyć”...

Następnego dnia wieczorem stałem na ulicy i liście chciały zasłonić mi twarz, jakby się mnie wstydziły i chciały pokazać naturze – tego człowieka nie ma, nie warto na niego zwracać uwagi. Jesień sama w sobie jest o wiele ciekawsza. Odwróciłem się i schodziłem stromymi uliczkami w kierunku placu Pigalle. Siedziałem wśród drzew, potem leżałem na ławce, zasnąłem, było mi zimno. Drżałem, ale nie miałem sił, by wstać. Nad ranem ktoś przykrył mnie kocem. We śnie widziałem moją matkę – „tego nie spodziewałam się po tobie” – mówiła. Byłem przekonany, że to ona mnie przykryła.

Nade mną stał pijak – kompozytor, próbował mnie obudzić i powtarzał – „trzeba iść na śniadanie, trzeba gdzieś zjeść śniadanie, chodźmy” – chwycił mnie mocno za rękę i pociągnął. Nie udało mi się wydobyć z siebie ani jednego słowa. Milcząc, poszedłem z nim.

Powiedział, że nazywa się Bruno i że był uczniem Schönberga – nigdy nie spotkał Schönberga, mimo to był jego uczniem. Powiedział, że mieszka na strychu wysokiej kamienicy niedaleko hotelu de Ville, bo tam można naprawdę nienawidzić tych, których z pozoru należałoby kochać, ale właśnie z zasady nie należy kochać tych, których z pozoru należałoby kochać. Jedyną osobą, którą Bruno kochał – z przekonania kochał był Schönberg, jedyną osobą, którą warto było kochać był Schönberg. Dla Schönberga Bruno nauczył się języka niemieckiego, dla Schönberga postanowił spędzić w Wiedniu trzy lata, w mieście, do którego nigdy by nie przyjeżdżał, gdyby nie wiedział, że mieszkał w nim Schönberg. Nigdy nie byłby w stanie pokochać tego miasta, bo zaciskało się ono jemu na szyi, podobnie jak wszystkim „przyjezdnym” zaciskał się Wiedeń na szyi, bo Wiedeń nie lubił „przyjezdnych” i tylko dzięki Schönbergowi miasto to wydawało się piękne. „W Paryżu można być wolnym, od pierwszej chwili można być wolnym, tylko że Paryż nie rozumie muzyki, tak jak Wiedeń i Paryż nie nauczy się rozumieć muzyki tak jak Wiedeń. Paryż jest głuchy na muzykę – od dobrych trzystu lat Paryż jest głuchy na muzykę i kompozytorzy komponujący Paryżu cierpieli i cierpią z tego powodu”. Bruno był wyjątkowo podniecony i ręce mu drżały i próbował wciągać brzuch, który ciągle wylewał się do białej koszuli, który również drżał.

Bruno opowiadał o swojej symfonii, którą właśnie komponuje, ostatniej lub może ostatecznej symfonii, „wszech symfonii” na siedem orkiestr i sześciu dyrygentów. Opowiadając to, popadał czasem w zamyślenie i negował wszystko i szydził sam z siebie i nawet wyraził się, że bzdurą jest, żeby sześciu dyrygentów jednocześnie dyrygowało jedno dzieło, później tłumaczył, że taki ma właśnie zamysł, bo żeby zawładnąć tą bestią, potrzebnych jest sześciu dyrygentów, najlepszych dyrygentów. Bruno opowiadał i drżał na całym ciele i nie przerywał swoich opowieści i kazał mi jeść, sam coś zajadał i ja jadłem. Gdy podałem nazwisko innego austriackiego kompozytora, z którym jestem spokrewniony, Bruno padł przede mną na kolana i zaczął całować moje ręce. Broniłem się, a on całował moje ręce i przyznał, że całe życie czekał na to spotkanie, i krztusił się. Po każdym wymówionym słowie krztusił się aż zamilkł i jego milczenie było równie niespotykane i fascynujące, jak to, co mówił. Klęczał przede mną i milczał. Po chwili wstał i bez słów zaczął jeść. Mając pełne usta zrolowanych plasterków sera, mówił, że i antrakt należy komponować i wielu kompozytorów o tym zapomina albo się boi i pomija antrakty i komponuje tak, żeby nie było antraktów, ale przed antraktami nie ma ucieczki, mówił Bruno. Antrakt to milczenie, które musi być zrozumiane przez publiczność, które musi być naturalnym następstwem ostatnich nut. Publiczność nie zrozumie milczenia, jak się go nie skomponuje – słowo „skomponuje” – wydobył z głębi płuc.

U kelnera, który niezwyczajny był wychodzić zza baru, zamówił jednym ruchem ręki dwie jajecznice. „Świat należy sobie tak urządzić, żeby nie trzeba było marnować słów na niepotrzebne rzeczy. Tak wiele marnuje się słów” – powiedział, wstał mozolnie i poszedł po dwa parujące talerzyki. „Gdyby nie te brakujące kalorie, zagubione kalorie w łańcuchu ewolucji” – zaśmiał się rubasznie – „one przyprawiają mnie o rozstrój żołądka” i raz jeszcze się roześmiał, zjadł zawartość swojego talerzyka. Zjadł również zawartość mojego talerzyka, na którym dłubałem od niechcenia widelcem. Wszystko w tempie moderato.

„Szczęściarz z pana” – powiedział – „szczęściarz z pana, nie każdy może pozwolić sobie na bycie nikim, czuję u pana wielkość nieistnienia lub grację, z jaką wyrzuca pan siebie samego na śmietnik. Utylizacja, przeczyszczenie!”. Wybuchnął śmiechem, „przeczyszczenie, proszę pana, puste kiszki, tak, tak. Jedynie z pustymi kiszkami można rozpoczynać nowe życie”...

Myślałem o taksówce, która nie miała czekać, a jednak poczekała, wbrew mojej woli poczekała, mruczała silnikiem i oświetlała okolicę umieszczoną na dachu żółtą piramidą – definicją jej istnienia.

Bruno chwycił mnie mocno za rękę i powiedział, że muszę koniecznie u niego zamieszkać, ścisnął mnie jeszcze mocniej swoją wielką dłonią za nadgarstek. Nadal byłem oszołomiony tym wszystkim, co się wokół mnie działo i czasem nachodziła mnie niepewność, czy rzeczywiście opuściłem lotnisko, czy aby nie czekam jeszcze na walizkę, która nie chce nadjechać. Moje walizki przyjeżdżały przecież zawsze jako ostatnie i gdy inni pasażerowie delektowali się wolnością, ja stałem przy ruchomej macie i śniłem, i później mata zatrzymywała się, a ja stałem bezradny. Przy odrobinie szczęścia otwierały się na drugim końcu hali drzwiczki, zza których ktoś nogą wysuwał moją walizkę, a potem drzwiczki te zatrzaskiwały się głuchą implozją samotności.

Bruno patrzył na mnie z nadzieją w oczach i oczekiwał mojej odpowiedzi. „Tak, oczywiście” – wydusiłem z siebie – „zamieszkam z panem, pomogę pospawać pańskie dzieło. Nie mam innego wyjścia i nie chcę mieć innego wyjścia”. Bruno wstał gwałtownie i zaburczał – „no to dobrze, to bardzo dobrze, musi pan wiedzieć, że jestem już stary, sam nie poradziłbym sobie. Przekona się pan, przekona się pan”.

Na ulicy klepnął jeszcze mnie mocno w ramię – „ma pan rację, trzeba pospawać. Powiem panu coś w tajemnicy: wszystko już skomponowałem, dzieło jest gotowe”. I jeszcze raz krzyknął – „gotowe!” – i po cichu dodał, hamując atak kaszlu – „trzeba tylko jeszcze poskładać”.

Przed wejściem do kamienicy stały dwie kolumny. Bruno oparł się ręką o jedną z nich i dyszał z wyczerpania i niczego nie mówił, tylko kiwał głową, jakby chciał powiedzieć: „Tak to jest, tak to jest”...

W drewnianej windzie była czerwona, obita pluszem kanapa. Bruno siedział i nadal kiwał głową i sprawiał wrażenie popadania w coraz większy smutek. Wielkie drzwi prowadziły do mieszkania zawalonego po same brzegi kartkami z zapisanymi nutami, panował tam nastrój jesienny, a na podłodze zamiast liści leżały kartki partytury. Bruno bez skrępowania chodził po nich butami. Zaprowadził mnie do małego pokoiku z okrągłym oknem, z łóżka zgarnął kartki. „To będzie pana pokój”. Przeprosił mnie i wyszedł. Nie mogłem oderwać oczu od gotowej symfonii i coraz bardziej nią przesiąkałem w mieszkaniu, które samo w sobie było symfonią i smutkiem.

Monument? Kolos? Rzeźba pokruszona na najmniejsze odłamki, które należałoby jedynie poskładać? Arcydzieło, przed którym trzeba paść na kolana i zapłakać z zachwytu i przerażenia? Czy tak wyglądał świat przed stworzeniem? Jaki przypadek zadecydował, że się udało, że prawybuch był początkiem bożego ładu, uporządkowania? Zastałem tu sytuację poprzedzającą inicjację stworzonego już świata. Wszystko jest gotowe, trzeba to tylko poruszyć, ożywić, doprowadzić do pierwotnego podziału komórek.

Stałem na początku stworzenia samego siebie i zadawałem sobie pytanie, jaka siła, jaki zbieg okoliczności sprawił, że znalazłem się w tym dziwnym miejscu.

Przez szparę w drzwiach zauważyłem, że Bruno leżał w pokoju obok na kozetce i głośno chrapał, dusił się wręcz, wyglądał, jakby był w stanie agonii. Umieranie dokonuje się na czas każdej nocy, zdziera z nas maskę życia i pokazuje oblicze rzekomej niewinności odchodzenia.

Bruno odchodził w zaświaty na bezdechu, dusząc się i raniąc spokój mieszkania. Zaraz obok stał stary fortepian Pleyel, który rezonował wychodzącymi z głębi krtani odgłosami i był poniekąd częścią układu oddechowego.

Zacząłem zbierać kartki partytury i układać je na stojących obok okrągłego stolika fotelach – stosy, które nie chciały stać i przewracały się i jakby same pragnęły nieładu. Żadna kartka nie miała numeru, żaden takt nie był oznakowany, czasem brakowało pięciolinii i setki nieczytelnych znaczków, jakby chciały się wyrwać z więzienia tuszu i celulozy. Zdławiony krzyk wolności? Nie. Nie potrafiłem tego nazwać i popadałem w coraz większą euforię, ale i zmęczenie. Kładąc się na niewygodnej kanapie, myślałem o szczęściu, o którym zapomniałem, ale przecież wiedziałem, że jest – dzięki muzyce, cierpliwej, tej jeszcze niezagranej muzyce.

Skuliłem się pod kocem i znowu poczułem to samo zmęczenie, które poznałem w hotelu, tym razem miałem wrażenie lekkości, nieznanej mi dotąd, niewytłumaczalnej lekkości nowej świadomości. Tak bardzo pragnąłem pozbyć się siebie. Niezwykle skomplikowane zadanie – pozbyć się siebie. Nuty i znaczki stworzone przez kompozytora kręciły mi się przed oczami i jakby chórem wymawiały głośno moje imię – niewerbalnie, w inny sposób wymawiały moje imię, wiedziałem, że wymawiają moje imię i wiedziałem, że kryją w sobie wielką tajemnicę i siłę, wiedziałem, że są żywiołem, nad którym ręka ludzka nie ma panowania. Bruno był niewolnikiem swojego dzieła, które wylewało się z przepełnionego naczynia i rozlewało się po całej jego egzystencji, wypełniało najdalsze zakamarki pamięci i zapomnienia. Nie wiem, dlaczego tak dobrze to czułem, leżąc skulony pod kocem. Lekki, ale i przerażony, miałem otwarte oczy, ale wydawało mi się, jakbym spał. Byłem lekki, ale i przerażony i może coraz bardziej odpowiedzialny, odpowiedzialny za nowe stworzenie.

Za oknem gołębie stukały na gzymsie, na pewno chowały się przed wiatrem, który je wymiatał, gdy traciły panowanie nad sobą. Jak bardzo różniłem się od tych gołębi? Przez nieuwagę straciłem połowę statystycznego ludzkiego życia. Przez nieuwagę? Mój lot trwał za długo, za długo ociągałem się przed życiodajną dekompresją, wyważeniem drzwi i kto wie, czym jeszcze... Miałem otwarte oczy, a pokój, w którym leżałem wydał mi się większy od hali lotniska i zdawał się rosnąć i nastała cisza, która potęgowała poczucie osamotnienia i rozerwania w próżni. Musiałem zamknąć oczy i gdy je później otworzyłem, usłyszałem dochodzące z salonu odgłosy. Bruno komponował. Sapał i męczył się i sprawiał wrażenie, jakby forsował się ciężką fizyczną pracą – w całej dłoni trzymał gruby ołówek, tak, jak to dzieci robią. Co chwilę łamał się grafit i Bruno wydrapywał dziury w kartce i z mozołem ostrzył ołówek na nowo. Pocił się i dyszał, i męczył się, i przekrzywiał głowę, i znowu ją prostował.

Wszedłem do salonu i Bruno, nie podnosząc na mnie wzroku pokazał palcem na secesyjną komodę – „tam są alkohole, tam”... Nalałem do kieliszków jemu i sobie oleistego koniaku. „Tam może pan postawić” – pokazał palcem na inny stolik, pełen gazet, jedyny, na którym nie było nut.

„Widzi pan, Largo muszę przebudować, poprzestawiać meble, przemalować ściany, w utworze muzycznym trzeba się czuć jak we własnym domu, swobodnie i bezpiecznie, bo tylko w takich warunkach..., to podstęp – wie pan, tylko w takich warunkach można otworzyć się na siebie i wygarnąć sobie i zacisnąć sobie łapy na szyi, brudne łapy” – zaczął kaszleć, parskać śliną.

Teraz obaj siorbaliśmy koniak. „Do diabła! Właściwie całe Largo jest do wyrzucenia. Pomyślałby pan, żeby aż całe Largo. Tak, trzeba napisać to Largo od nowa”. Bruno przerwał i bawił się kieliszkiem, z którego wyskoczyła rdzawa kropelka i przykleiła się do jednej z kartek. „Musi mi pan pomóc” – powiedział po namyśle – „jest pan dla mnie darem niebios, sam sobie nie poradzę”.

Opowiadał mi, że wszystko poświęcił, poświęcił wszystko, co miał, aby stworzyć symfonię. Porzucił rodzinę, zerwał kontakty z przyjaciółmi albo kontakty same się zerwały, albo rodzina sama się porzuciła – „teraz już nie wiem, kto kogo i jak” – mówił. Gdy opowiadał, to wpierw się denerwował, potem jednak się uspokajał i czasem spoglądał mi w oczy, jakby pytał, „kim pan jest, skąd się pan wziął?”. Opowiadał, że oddał wszystko, co miał i na początku, czyli dziewięć lat wcześniej, mieszkał u kobiety, w wynajętym pokoiku, ale kobieta nie wytrzymała, nie zrozumiała i ze łzami w oczach wyrzuciła Bruno, kazała mu iść. Tak mówił Bruno: „Na początku obiecała przynosić dużo kawy i przynosiła dużo kawy, zaparzonej kawy – fusy zalane wrzątkiem, bez mleka i bez cukru, w zwyczajnych szklankach, ale potem ubzdurała sobie, że się wykańczam i morduję i jeszcze narzekała, że alkoholu za dużo piję. Oczywiście, że piłem za dużo alkoholu, ale jej nic do tego i wygadywała mi bez przerwy, że śmiercią się to wszystko skończy, nieuchronną śmiercią, mówiła, no i pewno miała rację. I z tego całego współczucia postanowiła wyrzucić mnie. Spakowała nawet za mnie walizki, sporą część skomponowanej symfonii spaliła w piecu i powiedziała mi jeszcze, że to dla mojego dobra. Morderczyni, dla mojego dobra i spaliła w piecu między innymi Largo, którego miałem już duży projekt i do tej pory nie udało mi się skomponować lepszego Largo, niż to, którego projekt spaliła. Morderczyni, i wtedy znalazłem to mieszkanie, on właściwie znalazł mi to mieszkanie”...

„On” to był mężczyzna z baru, który zamówił trzy potrójne whisky bez lodu. Miał na imię Chrystian i był jedynym człowiekiem, z którym Bruno nie musiał zrywać znajomości.

Wcześniej Bruno był bogaty i uznany, komponował dużo dzieł na zlecenie, dyrygował i występował w najlepszych salach na świecie, ale kiedyś zdał sobie sprawę z tego, że wszystko, co dotychczas stworzył było niczym, „wysuszoną trawą”, jak to mówił, „martwymi badylami jednorocznych roślin, nadających się jedynie na spalenie”.

Symfonia, którą teraz komponował ma poruszyć światem, otworzyć oczy i serca. „Zobaczy pan” – mówił – „ludzie zaczną się nawracać, uwierzą w siebie i w świat, który ich otacza. Wystarczy jeden, jedyny raz zagrać tę symfonię, żeby skruszyć skorupę obojętności, bezsensu i ślepoty, wiszącej nad ludzkością”. Wyglądał przez okno, „widzi pan, widzi pan, jeden raz wystarczy”...

Teraz Bruno zrezygnował z pieniędzy i zostawił je wszystkim, którzy go „kochali” i którym udało się go natychmiast zapomnieć.

Koniak nabrał smaku, gdy przyjął temperaturę ciała. Tak mocno trzymałem kieliszek, że mało go nie rozgniotłem. Rozluźniłem palce i nabrałem dużo powietrza, było ono inne, niż to, do którego byłem przyzwyczajony, jakby bardziej świadome, tak bardziej świadome... Myślałem o granicy, którą przekroczyłem, lądując w Paryżu. Dlaczego w Paryżu? Czy było to efektem pomyłki jednej z pań sprzedających mi bilety? Przeznaczenie, w które nigdy nie wierzyłem? Bruno sprawiał wrażenie, jakbym był oczekiwanym gościem, należał do rodziny, albo właśnie nie. Może byłem nieodkrytą cząstką jego samego i otwartość, jaką mi darował niwelowała wszelką obcość, a przede wszystkim dusiła przeszłość, na której nadwagę cierpiałem, która w postaci moich dokumentów i zdjęć zawisła na ścianie w barze, między innymi „pamiątkami” oraz starymi banknotami. Taksówka, czekając wówczas na mnie, wbrew mojej woli, czekając na mnie spełniła bardzo ważne zadanie – nieświadomie oczywiście.

Bruno stał jeszcze przy oknie i wyglądał, jakby nagle opuściły go siły i musiał oprzeć się o parapet i zapalić papierosa. Usta, które napinał, wciągając dym trzęsły się delikatnie, były wysuszone, pozbawione koloru. Oczy, z których chwilowo wypłynęła energia spojrzały na mnie pytająco, podobnie jak wtedy, gdy staliśmy przed domem, przy kolumnach.

„Czuje pan, czuje pan? To Largo. Ono tu jest. Jak eter wypełnia przestrzeń. Wszystko od nowa, wszystko od nowa”... Co raz bardziej czułem strach kompozytora przed brakującym Largo, które miało wypełnić ponad połowę symfonii – swoim asymetrycznym spokojem miało opowiedzieć o pięknie życia, o umiłowaniu świata, miało odkryć świat od nowa.

Bruno czuł muzykę w każdej najdrobniejszej cząstce przestrzeni, był przekonany o jej mocy i bał się jej i czuł szacunek do niej.

„Ono tu jest” – podniósł głowę do góry i uśmiechnął się – „ono tu jest, a teraz niech mnie pan zostawi samego. Niech pan już idzie”. Wcisnął mi jeszcze do ręki klucz i kilka banknotów. Bez słowa wyszedłem. Padał deszcz – delikatnie, jakby wstydził się sam siebie, jakby zaraz miał z powrotem powrócić do chmur.

Ulice pełne były ludzi i mimo to sprawiały wrażenie opuszczonych, wyciemnionych. Kim były postaci, które mnie mijały, mnie, czyli nikogo? A może już nie byłem nikim, może właśnie przeżywałem nowe narodziny, poznawałem świat, który był mi dotąd zamknięty, niedostępny? Przepychając się przez coraz gęstszy tłum, poczułem uścisk ręki, a właściwie rączki dziecka, które zaczęło ciągnąć mnie w przeciwnym kierunku i pytało: „tato, dokąd idziesz”, sześcio- albo siedmioletni chłopczyk spostrzegł, że to nie ja byłem jego tatą i odskoczył przestraszony. Mimo tego nie odrywał ode mnie przerażonego wzroku. Kucnąłem i popatrzyłem mu prosto w oczy. Chłopiec palcem pokazał na mężczyznę, który stał nieopodal, przy kiosku i przeglądał gazety. Pokiwał głową i odszedł. Z daleka pomachał mi ręką i zapytał mnie, jak się nazywam. Nie byłem w stanie odpowiedzieć mu, nie byłem w stanie wydać z siebie choćby chrząknięcia, niewyraźnego tonu. Dziecka już dawno nie było, a ja stałem jeszcze, jakbym zastygł, jakbym był sparaliżowanym posągiem Posejdona – bez gniewu na twarzy, bez trójzębu, z pewnym rodzajem rozpaczy i bezsilności.

Co bym zrobił, gdybym w tej chwili miał władzę nad żywiołami? Podałbym chłopcu szklankę wody i uśmiechnąłbym się i zaśpiewał piosenkę o władcy mórz, zagubionym w kałuży, tuż przy wejściu do stacji metra Luvre.

Widmo uciekania od przeszłości prześladowało mnie, czy tego chciałem, czy nie. Czy tego chciałem, czy nie, nosiłem ze sobą minione minuty swojego życia, których było tak dużo, dudniły mi one w głowie, wierciły kanaliki i jak termity budowały swoiste twory pamięci. Towarzyszył temu przenikliwy ból, którego nie potrafiłem się pozbyć i który nie pozwalał mi patrzeć na świat z przymrużonymi oczami, jak to robią zakochani. Tylko jeden raz w życiu przeżywa się osobisty pogrzeb, przerywany pukaniem kasztanów.

Na przeszłość i jej zasadzki nie należy jednak zwracać zbyt wielkiej uwagi.

Padał deszcz. Stałem i patrzyłem za chłopcem, który przypomniał mi mojego syna, któremu miało być wygodnie w specjalnie dla niego zbitej trumience. Teraz żadne pytania nie były na miejscu, poszedłem dalej. Nad ranem wróciłem do mieszkania.

noty o autorach

Marcin Bałczewski (ur. w 1981 r. w Łodzi) – prozaik, autor scenariuszy komiksowych. Mieszka w Łodzi. Wydał powieści: W poszukiwaniu straconego miejsca (2002), Eva Morales de Nacho Lima (FORMA 2013) oraz zbiór opowiadań Malone (FORMA 2010). W książce 2008. Antologia współczesnych polskich opowiadań (FORMA 2008) znalazło się jego opowiadanie Jan Vertellen.

Grzegorz Bogdał (ur. w 1984 r.) – Absolwent filologii polskiej UJ i Programu Scenariuszowego w Szkole Wajdy. Mieszka w Krakowie.

Łukasz Drobnik (ur. w 1982 r. w Kaliszu) – prozaik. Przez lata związany z Poznaniem, obecnie mieszka w Krakowie. Publikował opowiadania w „Lampie” i „Ricie Baum”. Wydał książkę Nocturine. Cunninghamella (FORMA 2011).

Darek Foks (ur. 1966) – poeta, prozaik i scenarzysta. Pracuje w redakcji „Twórczości”. Nominowany do Paszportu Polityki (2000, 2004), Nagrody Literackiej Gdynia (2006, 2013) i Wrocławskiej Nagrody Poetyckiej Silesius (2011, 2013). W roku 2014 otrzymał Wrocławską Nagrodę Poetycką Silesius za całokształt twórczości. Laureat m.in. nagrody głównej w konkursie poetyckim „bruLionu” i Nagrody TVP Kultura za książkę Co robi łączniczka (wspólnie ze Zbigniewem Liberą). W ostatnich latach opublikował książki: Sigmund Freud Museum (2010), Liceum (2012), Kebab Meister (2012) i Rozmowy z głuchym psem (2013).

Paweł Gorszewski (ur. w 1980 r. w Białymstoku) – prozaik, reżyser i autor scenariuszy realizowanych przez amatorską grupę teatralną Kumonoque. Mieszka w Białymstoku. Laureat konkursu im. Ireny Misztal w Ełku (2008 i 2009). Trzykrotnie wyróżniony w kolejnych edycjach konkursu Małych Form Prozatorskich „Wrzenie” (2006, 2007, 2008). Wydał zbiory opowiadań: Szelest szarości (2004) i Niecierpiące zwłoki (FORMA 2009). W książce 2011. Antologia współczesnych polskich opowiadań (FORMA 2011) znalazło się jego opowiadanie Cążki.

Brygida Helbig (Brigitta Helbig-Mischewski, ur. w 1963 r. w Szczecinie) – literaturoznawczyni i pisarka. Od roku1983 mieszka w Niemczech, początkowo w Bochum, a od 1995 roku w Berlinie. Stypendyska Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego (2011). Nominowana do Nagrody Literackiej Nike (2012) oraz Nagrody Literackiej dla Autorki Gryfia (2012) za zbiór opowiadań Enerdowce i inne ludzie. Wydała tomy wierszy: Wiersze Jaśminy (1997), Hilfe (FORMA 2010), zbiór opowiadań Enerdowce i inne ludzie (FORMA 2011) oraz powieści: Pałówa (2000), Anioły i świnie. W Berlinie!! (FORMA 2005) i Niebko (2013). Jest autorką książki o Marii Janion (New Age Diskurs..., 1995). Najnowszą publikacją z zakresu literaturoznawstwa jest monografia Strącona bogini. Rzecz o Marii Komornickiej (2010). W książce 2008. Antologia współczesnych polskich opowiadań (FORMA 2008) znalazło się jej opowiadanie Kallemalle, a w książce 2011. Antologia współczesnych polskich opowiadań (FORMA 2011) opowiadanie Polak, Turek, Niemiec. Szczecin-Angermunde-Berlin.

Tomasz Jamroziński (ur. w 1978 r.) – autor powieści kryminalnej Schodząc ze ścieżki (2012) oraz tomów wierszy: Stenogramy (2004), Przylądek do skrócenia (2007) i Mężczyźni są z Warsa (2012). Mieszka w Częstochowie.

Anna Janko (ur. w 1957 r. w Rybniku) – poetka, pisarka, felietonistka, krytyczka literacka. Mieszka w Warszawie. Nominowana m.in.: do Nagrody Literackiej Nike za tom Świetlisty cudzoziemiec (2001), Nagrody Literackiej Srebrny Kałamarz im. Hermenegildy Kociubińskiej (2008), Nagrody Mediów Cogito za powieść Dziewczyna z zapałkami (2008) oraz Nagrody Literackiej Nike (2013) i Nagrody Literackiej dla Autorki Gryfia (2013) za powieść Pasja według św. Hanki. Wyróżniona w Ogólnopolskim Konkursie im. Kornela Makuszyńskiego za książkę dla dzieci Maciupek i Maleńtas. Niezwykłe przygody w brzuchu Mamy (2013). Laureatka Nagrody Młodych im. Włodzimierza Pietrzaka za twórczość poetycką (1980), Nagrody „Gdańska Książka Roku” za tom Diabłu świeca (1981), Nagrody Związku Pisarzy Niezależnych w Dreźnie za twórczość poetycką (1993), Nagrody Literackiej im. Władysława Reymonta, za powieść Dziewczyna z zapałkami (2008). Wydała tomy wierszy: List do królika doświadczalnego (1997), Wykluwa się staruszka (1979), Diabłu świeca (1980), Koronki na rany (1989), Zabici czasem długo stoją (1995), Świetlisty cudzoziemiec (2000), Du bist Der (niemieckojęzyczny wybór wierszy – 2000), Wiersze z cieniem (2010) oraz tomy prozy: Dziewczyna z zapałkami (2007, 2009, 2010, 2012), Pasja według św. Hanki (2012), Maciupek i Maleńtas. Niezwykłe przygody w Brzuchu Mamy (2012) i Boscy i nieznośni. Niezwykłe biografie (2012).

Olgierd Kajak (ur. w 1970 r. w Bydgoszczy) – prozaik i autor sztuk teatralnych. Mieszka w Wiedniu. Laureat stypendium dramaturgicznego austriackiego urzędu kanclerskiego. Jego dramaty były tłumaczone na język francuski, niemiecki i turecki, wystawiane i prezentowane m.in. w Paryżu (Theatre ROND-POINT), Lyonie (Theatre les Atelier), Gliwicach (Teatr Nowej Sztuki), Szczecinie (Teatr Współczesny), Innsbrucku (Tiroler Landestheater) oraz w Wiedniu (Theater Brett). Publikował w czasopismach: „Dialog”, „Kolik” i „Podium”.

Hubert Klimko-Dobrzaniecki (ur. w 1967 r.) – prozaik, tłumacz i podróżnik. Przez dziesięć lat mieszkał w Reykjaviku, obecnie mieszka w Wiedniu i wsi Krasne w zachodniopomorskiem. Nominowany do Nagrody Literackiej Nike (2007), Paszportu Polityki (2007) i do Nagrody Mediów Publicznych w dziedzinie literatury pięknej Cogito (2008). Wydał minipowieści: Dom Róży. Krýsuvík (2006), Kołysanka dla wisielca (2007); powieści: Raz, Dwa, Trzy (2007), Bornholm. Bornholm (2011), Grecy umierają w domu (2013); zbiory opowiadań: Wariat (2007), Rzeczy pierwsze (2009), Pornogarmażerka (2014); tomy wierszy: Wiersze z szafy i Wiersze z wiatru / Opowieści z Europy oraz bajkę dla dzieci Bangsi. W książce 2011. Antologia współczesnych polskich opowiadań (FORMA 2011) znalazło się jego opowiadanie Poczekalnia.

Agnieszka Kłos (ur. w Poznaniu) – pisarka, fotografka, krytyk sztuki, redaktorka pisma „Rita Baum”. Mieszka we Wrocławiu. Autorka projektu historycznego Breslau cv. Od 2012 roku jest członkiem Międzynarodowego Stowarzyszenia Krytyków Sztuki (AICA). Wydała tom prozy Całkowity koszt wszystkiego (2008, 2009). W książce 2011. Antologia współczesnych polskich opowiadań (FORMA 2011) znalazło się jej opowiadanie Pożegnanie.

Marika Krajniewska (ur. w 1979 r. w Leningradzie) – prozaiczka. Prowadzi Wydawnictwo i Fundację Kultury „Papierowy Motyl”. Reżyserka filmu fabularnego Głód. Nagrodzona w plebiscycie magazynu „Pani” za najlepsze opowiadanie (2009), nominowana do Nagrody Literackiej im. Władysława Reymonta za powieść Zapach malin (2010), laureatka konkursu literackiego w Oświęcimiu (2010). Wydała książki: Papierowy Motyl (2009), Zapach malin (2010), Za zakrętem (2011), Pięć (2012), Okno (2013).

Joanna Lech (ur. w 1984 r.) – poetka. Laureatka wielu ogólnopolskich konkursów poetyckich, m.in. im. K.K. Baczyńskiego, im. T. Sułkowskiego, im. S. Brzozowskiego, im. Z. Dominiaka, im. R. Wojaczka. Nagrodzona Grand Prix w VI konkursie im. R.M. Rilkego w Sopocie (2007), Nagrodą Główną w XIII konkursie im. J. Bierezina w Łodzi (2007) oraz Nagrodą Specjalną za debiut w X edycji Konkursu Literackiego PTWK (2010). Nominowana do Wrocławskiej Nagrody Poetyckiej Silesius (2010) za tom Zapaść oraz nominowana do Nagrody Literackiej Nike za tom Nawroty (2011). Stypendystka Miasta Krakowa i Fundacji Grazella (2011). Wydała tomy poetyckie: Zapaść (2009) i Nawroty (2010).

Artur Daniel Liskowacki (ur. w 1956 r. w Szczecinie) – prozaik, poeta, eseista, autor słuchowisk radiowych oraz książek dla dzieci. Publicysta i krytyk teatralny. Mieszka w Szczecinie. Laureat I nagrody II Krajowego Festiwalu PR i TVP „Dwa teatry 2002”, Nagrody Artystycznej Miasta Szczecina (2002) oraz Nagrody 60-lecia PR Szczecin (2005). Jego powieść Eine kleine znalazła się w finale Nagrody Literackiej Nike 2001 i otrzymała I nagrodę w kategorii prozy VI Konkursu Literackiego Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek (2002). Powieść Mariasz nominowano do Europejskiej Nagrody Literackiej (2009), a zbiór opowiadań Capcarap nominowano do Nagrody Literackiej Nike 2009. Wydał m.in. książki dla dzieci: Balbaryk i skrzydlate psy (1982), Balbaryk i Złota Piosenka (1985), Najbłękitniejsze oczy (1987), Śnieżynek (1997); tomy wierszy: Autoportret ze szminką (1985), Atlas ptaków polskich (1994), To wszystko (2006), Po sobie (FORMA 2010), Elegijki (2013); zbiory opowiadań: Dzikie koty (1986), Szepty miłosne (1996), Capcarap (FORMA 2008, wydanie drugie rozszerzone FORMA 2014), Skerco (FORMA 2011); eseje: Cukiernica pani Kirsch (1998), Pożegnanie miasta (2002), Kronika powrotu (FORMA 2012); powieści: Eine kleine (2000, FORMA 2009), Mariasz (FORMA 2007), Murzynek B. (2011). W książce 2008. Antologia współczesnych polskich opowiadań (FORMA 2008) znalazło się jego opowiadanie Odchodząc, wracając, a w książce 2011. Antologia współczesnych polskich opowiadań (FORMA 2011) opowiadanie Miejsce i czas.

Krzysztof Maciejewski (ur. 1971) – pisarz, krytyk literacki i dziennikarz. Publikował w większości czasopism fantastycznych i antologii opowiadań grozy (m.in. 17 szram i Dziedzictwo Manitou). Wyróżniony w konkursie Gildii Horroru za krótkie opowiadanie grozy. Wydał zbiory opowiadań: Osiem (FORMA 2011) i Album (FORMA 2013). W książce City 1. Antologia polskich opowiadań grozy (FORMA 2009) znalazło się jego opowiadanie Duch w skrzynce, w książce City 2. Antologia polskich opowiadań grozy (FORMA 2011) opowiadanie Biblioteka rąk, a w książce 2011. Antologia współczesnych polskich opowiadań (FORMA 2011) opowiadanie Omdlałe myszy.

Miłka O. Malzahn (ur. w Białowieży) – prozaiczka, poetka, autorka sztuk teatralnych i tekstów piosenek, dziennikarka i wokalistka. Wydała tom wierszy Rzeczy wydarzone (2001) oraz tomy prozy: Baronowa Późna Jesień (2001), Królowa Rabarbaru (2004), Nie ma mono (2008), Fronasz (FORMA 2009) i Kosmos w Ritzu (FORMA 2014). W dorobku muzycznym ma elektro-płyty: Mapa (2001) i Sequel (jako Miłka & Jacaszek, 2005). W książce 2008. Antologia współczesnych polskich opowiadań (FORMA 2008) znalazło się jej opowiadanie Przed-wiersze(m), a w książce 2011. Antologia współczesnych polskich opowiadań (FORMA 2011) opowiadanie Starcy w Ritzu.

Piotr Michałowski (ur. w 1955 r. w Bydgoszczy) – poeta, eseista, literaturoznawca, krytyk literacki i teatralny, współzałożyciel i redaktor Szczecińskiego Dwumiesięcznika Kulturalnego „Pogranicza”, w Wydawnictwie FORMA redaktor serii TABLICE. Mieszka w Szczecinie. Wydał m.in. tomy wierszy: Poemat w czerwieni (1984, w drugim obiegu), Powidok powietrza (1994), Li(me)ryczny plan Szczecina (1998), Za czarnym wielokropkiem... (1999), Głosem prawie cudzym. Z poezji okołokonferencyjnej (2004), Rytmy, albo wiersze na czas (2007), Pierwowzory i echa. Od Kochanowskiego do Barańczaka (2009), Cisza na planie (FORMA 2011), a także książki naukowe: Miniatura poetycka (1999), Granice poezji i poezja bez granic (2001, 2003), Głosy, formy, światy. Warianty poezji nowoczesnej (2008), Mikrokosmos wiersza. Interpretacje poezji współczesnej (2012) i Narożnikowo, centralnie, pogranicznie. Szkice szczecińskie i europejskie (FORMA 2014).

Dariusz Muszer (ur. w 1959 r.) – poeta i prozaik. Mieszka w Hanowerze. Laureat Nagrody Związku Niemieckich Pisarzy „Das neue Buch in Niedersachsen und Bremen“ za powieść Die Freiheit riecht nach Vanille (1999). Opublikował m.in. tomy wierszy: Zatrzymane wersy (1987), Pestki i ogryzki (1989), Księga zielonej kamizelki (1996), Jestem chłop (2004), Wszyscy moi nieznajomi (2004), Zapomniany strajk (2012) oraz powieści: Die Freiheit riecht nach Vanille (1999, wydanie polskie: Wolność pachnie wanilią – FORMA 2008), Der Echsenmann (2001), Niebieski (FORMA 2006), Gottes Homepage (2007, wydanie polskie: Homepage Boga – FORMA 2013), Lummick (2009) i Schädelfeld (2012). W książce City 1. Antologia polskich opowiadań grozy (FORMA 2009) znalazło się jego opowiadanie Człowiek z kowadłem, w książce 2008. Antologia współczesnych polskich opowiadań (FORMA 2008) opowiadanie Nasza klasa, a w książce 2011. Antologia współczesnych polskich opowiadań (FORMA 2011) opowiadanie Za zakrętem.

Anna Nasiłowska (ur. 1958 r. w Warszawie) – poetka, prozaiczka, krytyk literacki, historyk literatury współczesnej. Członek redakcji dwumiesięcznika literackiego „Teksty Drugie”; stypendystka rządu francuskiego (1990-1991); uczestniczyła w tworzeniu Encyklopedii Powszechnej PWN jako autorka haseł. Wydała m.in.: tom reportaży Miasta (1993); powieści: Historie miłosne (2009), Konik, szabelka (2011); tom wierszy Żywioły (2014); biografie: Jean-Paul Sartre i Simone de Beauvoir (2006), Maria Pawlikowska Jasnorzewska czyli Lilka Kossak (2010), Wolny agent Umeda i druga Japonia (2013); katalog wystawy fotografii Wielka Wymiana Widoków (2008), książki o doświadczeniu macierzyństwa: Domino. Traktat o narodzinach (1995), Księga początku (2002), Czteroletnia filozofka (2004) oraz liczne publikacje naukowe.

Krzysztof Niewrzęda (ur. w 1964 r. w Szczecinie) – poeta, prozaik i eseista. Mieszka w Berlinie i Szczecinie. Finalista Nagrody Poetyckiej Silesius (2011), laureat Europejskiego Konkursu na Polski Wiersz Emigracyjny (1997) i Międzynarodowego Konkursu Literackiego im. Marka Hłaski (2003). Nominowany do Nagrody Mediów Publicznych w dziedzinie literatury pięknej Cogito (2008) i Europejskiej Nagrody Literackiej (2009) za powieść Wariant do sprawdzenia. Wydał tomy wierszy: W poprzek (1998), Poplątanie (1999), Popłoch (2000), Popołudnie (2005), Popiół (FORMA 2012) zbiór esejów: Czas przeprowadzki (FORMA 2005), powieści: Poszukiwanie całości (1999, wydanie drugie poprawione – FORMA 2009), Wariant do sprawdzenia (FORMA 2007), Zamęt (FORMA 2013) oraz powieść poetycką: Second life (FORMA 2010). W książce 2008. Antologia współczesnych polskich opowiadań (FORMA 2008) znalazło się jego opowiadanie Nieunikniona snopodobność, a w książce 2011. Antologia współczesnych polskich opowiadań (FORMA 2011) opowiadanie Zamęt.

Paweł Orzeł (ur. 1985 r. w Madrycie) – prozaik, dramatopisarz, autor jednego wiersza. Mieszka w Warszawie. Laureat nagrody Stowarzyszenia Młodych Poetów. Od 2014 roku redaktor naczelny kwartalnika literacko-kulturalnego „eleWator”. Wydał dramat Defenestracja (2005), zbiór opowiadań Nic a nic (FORMA 2009) oraz zbiory prozy eksperymentalnej Cudzesłowa (FORMA 2010) i Ostatnie myśli (sen nie przyjdzie) (FORMA 2011). W książce 2011. Antologia współczesnych polskich opowiadań (FORMA 2011) znalazło się jego opowiadanie Twarzą w twarz (z Poem).

Krystyna Sakowicz – pisarka. Mieszka w Warszawie. Laureatka nagrody wydawnictwa „Iskry” (1984), Funduszu Literatury (1986), nagrody im. Stanisława Piętaka (1988) nagrody im. Edwarda Stachury oraz nagrody Fundacji Kultury za Księgę ocalonych snów (2008). W 2001 była nominowana do Nagrody Literackiej Nike. Wydała: Zbrodnie kobiet (1984), Sceny miłosne, sceny miłosne (1986), Jaśmiornica (1987), Po bólu (1995), Śnienie (2000) i Księga ocalonych snów (FORMA 2008), Praobrazy (FORMA 2012). W książce 2008. Antologia współczesnych polskich opowiadań (FORMA 2008) znalazło się jej opowiadanie Księgi, a w książce 2011. Antologia współczesnych polskich opowiadań (FORMA 2011) opowiadanie Kruk Oho.

Alan Sasinowski (ur. w 1983 r. w Szczecinie) – prozaik, krytyk literacki. Wyróżniony w Konkursie im. Czesława Zgorzelskiego za pracę magisterską Apetyt na eksces. Wydał powieści: Sukces (2006), Rupieć (FORMA 2010), Pełna kontrola (FORMA 2011).

Elżbieta Stankiewicz-Daleszyńska (ur. w Markowicach) – pedagog i pisarka. Nagrodzona wieloma odznaczeniami, w tym Złotą Odznaką Towarzystwa im. Marii Konopnickiej, Złotym Krzyżem Zasługi i Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Autorka książek, poezji i prozy o Pani Eguckiej; literacka postać Pani Eguckiej występuje we wszystkich jej utworach. Wydała: Pani Egucka w labiryncie nocy (2009), Pani Egucka w galerii szachrajów (2010), APO 2012 (2011), Pani Egucka pisze wiersze. Facecik bzdecik (2011), Triada oniryczna (2011) i 7 światów i siódme niebo (2012). Prezentowane opowiadanie Dzień ni w pięć ni w dziewięć uzyskało II Nagrodę w Ogólnopolskiem Konkursie Literackiem im. Leopolda Staffa.

Grzegorz Strumyk (ur. w 1958 r. w Łodzi) – poeta, prozaik, artysta malarz i fotografik. Mieszka w Łodzi. Wyróżniony w konkursie Fundacji Kultury Promocja Literatury Polskiej (1999). Dwukrotnie nominowany do Paszportu Polityki. Był także stypendystą Ministerstwa Kultury (2001). Jego powieść Łzy została adaptowana i wyreżyserowana przez Filipa Zylbera dla Teatru Telewizji. Wydał tomy poetyckie Bezspojrzenie (1994), Le Rutki (2009), Re _ Le Rutki (FORMA 2010), zbiory prozy: Zagłada fasoli (1992), Podobrazie (1997), Patrzeć i patrzeć (2002), a także powieści: Kino-Lino (1995), Łzy (2000), Pigment (2002) i Nierozpoznani (FORMA 2008). W książce 2011. Antologia współczesnych polskich opowiadań (FORMA 2011) znalazło się jego opowiadanie Mówię ci.

Łukasz Suskiewicz (ur. w 1977 r.) – prozaik. Mieszka w Częstochowie. Wydał powieść Egri Bikaver (FORMA 2009). W książce 2008. Antologia współczesnych polskich opowiadań (FORMA 2008) znalazło się jego opowiadanie Mieszkania, a w książce 2011. Antologia współczesnych polskich opowiadań (FORMA 2011) opowiadanie Listopad.

Izabela Szolc (ur. w 1978 r.) – pisarka, scenarzystka komiksów. Nominowana do Srebrnego Globu (1998) za opowiadanie Latarnia Heaven. Powieść Wszystkiego najlepszego uzyskała wyróżnienie w konkursie literackim „Dziennik polskiej Bridget Jones”. Wydała książki: Wszystkiego najlepszego (2003), Hebanowy świat (2003), Lęk wysokości (2004), Jehannette (2004), Opętanie (2004), Połowa nocy (2005), Ciotka Małych Dziewczynek (2007), Cichy zabójca (2008), Naga (2010), Martwy punkt (2010), Strzeż się psa (2011) i Siostry (2012), Żona rzeźnika (2013). W książce City 2. Antologia polskich opowiadań grozy (FORMA 2011) znalazło się jej opowiadanie Szkarłat.

Andrzej Turczyński (ur. w 1938 r.) – poeta, prozaik, eseista i tłumacz. Mieszka w Koszalinie. Laureat licznych nagród m.in. Nagrody Fundacji Kultury za Rzeki popiołu (1994), Nagrody im. Księcia Konstantego Ostrogskiego (1997), Nagrody im. Świętego Brata Alberta (1999), Nagrody Specjalnej Ministra Kultury (2005, 2010). Nominowany do Nagrody Literackiej Nike za Znużenie (2001), do Paszportu Polityki (2001) oraz do Nagrody Literackiej Gdynia za Koncert muzyki dawnej (2012). Wydał m.in. Źdźbło morza (1971), Wypłuczysko (1977), Fiasko (1986), Chłopiec na czerwonym koniu (1991), Rzeki popiołu (1995), Mistrz Niewidzialnej Strony (1996, 2011), Tryptyk ruski (1998), Znużenie (2000), Mgnienia (2000), Ząb mądrości (2001), Święto ikony (2002), Dietdomszczyzna (2005), Latopis. Powieść doroczna (2007), Bezmiar. Eseje paradoksalne (2007), Ten szalony pan Puszkin. Słowo o udręce (2008), Moskwa ‘na Krwi’ (2009), Uzurpacje. Eseje paraboliczne (2009), Szron. Poezje (2010), Koncert muzyki dawnej (FORMA 2011), Zgorszenie (FORMA 2011), Mały ikonostas Bogarodzicy (2012), Miniatura z gazelą (2012), Żywioły (FORMA 2012), Homo Pictor, Homo Viator (2013), Bruliony Starej Ziemi (FORMA 2013). W książce 2011. Antologia współczesnych polskich opowiadań (FORMA 2011) znalazło się jego opowiadanie Graffiti: żywioł pustki.

Emilia Walczak (ur. 1984 r. w Łodzi) – autorka intrygujących opowiadań o niczym. Mieszka i pracuje w Bydgoszczy. Publikowała w „Fabulariach” i „Dworcu Wschodnim”. Autorka wszystkich tekstów z najnowszej płyty zespołu „George Dorn Screams” i jednego z najnowszej płyty projektu „Brda”. Laureatka 1. edycji Konkursu Literackiego imienia Henryka Berezy „Czytane w maszynopisie” (jako Emilia Plateaux) za książkę Fake czyli konfabulacje zachodzą na zakrętach (2013).

Henryk Waniek (ur. 4 marca 1942 r. w Oświęcimiu) – malarz, pisarz, publicysta. Mieszka w Brwinowie. Laureat licznych nagród m.in. Prix National na Biennale Internationale de Peinture w Cagnes-sur-Mer (1974), Nagrody Warszawskiej Premiery Literackiej (1995), Nagrody im. Andrzeja Kijowskiego (1997), Nagrody Kulturalnej Śląska i Kraju Związkowego Dolnej Saksonii (1999), Dolnośląskiej Nagrody Literackiej LAUR (2005), Nagrody miesięcznika „Śląsk” »Śląski Orzeł« (2005) oraz Nagrody im. ks. Augustina Weltzla »Górnośląski Tacyt« (2007). Nominowany do Nagrody Literackiej NIKE (2004). Wydał m.in.: Dziady berlińskie (1984, 1999), Hermes w Górach Śląskich (1994, 1996), Opis podróży mistycznej z Oświęcimia do Zgorzelca (1996), Pitagoras na trawie (1997), Inny Hermes (2001), Martwa natura z niczym: szkice z lat 1990-2004 (2004), Finis Silesiae (2004), Wyprzedaż duchów (2007), Sprawa Hermesa (2007), Katowice-blues czyli Kattowitzer-Polka (2010) oraz Notatnik i modlitewnik drogowy (FORMA 2013).

Adam Wiedemann (ur. w 1967 r.) – poeta, prozaik, krytyk muzyczny. Laureat nagród: Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek (1998), Fundacji Kościelskich (1999), Nagrody Literackiej Gdynia (2008). Nominowany do Nagrody Mediów Publicznych w dziedzinie literatury pięknej Cogito, Paszportu „Polityki”, dwukrotnie do Nagrody Poetyckiej Silesius i trzykrotnie do Nagrody Literackiej Nike. Mieszka w Warszawie. Wydał tomy wierszy: Samczyk (1996), Rozrusznik (1998), Konwalia (2001), Kalipso (2004), Pensum (2007), Filtry (2008) i Dywan (2010); książki prozatorskie: Wszędobylstwo porządku (1997), Sęk Pies Brew (1998, edycja niemiecka 2001, edycja rosyjska 2003), Odpowiadania (2011) oraz zbiór zapisów onirycznych Sceny łóżkowe (2005, edycja słoweńska 2007). W 2009 roku ukazał się tom wierszy zebranych Czyste czyny (edycja serbska 2010), następnie wybory wierszy: Domy schadzek (2012) i Antologia (2013). Współautor Końcówek, wywiadu-rzeki z Henrykiem Berezą (2010). W książce 2008. Antologia współczesnych polskich opowiadań (FORMA 2008) znalazło się jego opowiadanie Keep walking.

Agnieszka Wolny-Hamkało (ur. w 1979 r.) – poetka, pisarka, publicystka. Mieszka we Wrocławiu. W latach 2009-2011 w TVP1 współprowadziła program „Hurtownia książek”, a w roku 2012 magazyn literacki w TVP Kultura. Wicenaczelna pisma „Chimera”; współredaktorka antologii opowiadań Projekt Mężczyzna (2009), Orwo (2010) i Siedem grzechów głównych (2012). Wydała tomy poetyckie: Mocno poszukiwana (1999), Lonty (2001), Gospel (2004), Ani mi się śni (2005), Spamy miłosne (2007) i Nikon i Leica (2010), Borderline (2013); tom szkiców Inicjał z offu (2012); powieść Zaćmienie (2013) oraz książki dla dzieci: Nochal czarodziej (2007) i Rzecz o tym, jak paw wpadł w staw (2011).

Bohdan Zadura (ur. w 1945 r. w Puławach) – poeta, prozaik, tłumacz, krytyk literacki, członek redakcji kwartalnika „Akcent” (1980-2004), członek Rady Fundacji Literatury imienia Henryka Berezy, redaktor naczelny miesięcznika „Twórczość”. Wyróżniony tytułem Honorowego Obywatela Miasta Puławy (2010). Laureat Nagrody Poetyckiej Silesius (2011). Opublikował kilkanaście tomów wierszy, trzy powieści, dwa tomy opowiadań i kilka książek krytycznoliterackich. W ostatnich latach wydał tomy wierszy: Wszystko (2008), Nocne życie (2010), Zmartwychwstanie ptaszka (2012) oraz Wiersze wybrane (2011). W jego przekładach ukazała się w tym czasie m.in. antologia poezji ukraińskiej Wiersze zawsze są wolne (2007), antologia poezji węgierskiej Węgierskie lato (2010), a także poezja Jurija Andruchowycza Piosenki dla martwego koguta (2007), Ostapa Sływynskiego Ruchomy ogień (2009), Natałki Biłocerkiweć Róża i nóż (2009), Wasyla Machny Nitka (2011), tom opowiadań Andrija Bondara Historie ważne i nieważne (2011) i Andrija Lubki Killer (2013).

w serii kwadrat ukazały się

„2008”, „2011”, „2014” – antologie współczesnych polskich opowiadań

Marcin Bałczewski „Eva Morales de Nacho Lima”, „Malone”

Waldemar Bawołek „To co obok”

Kostia Berezin (Paweł Laufer) „Buty Mesjasza”

Dariusz Bitner „Książka”

Roman Ciepliński „Diabelski młyn”

Tomasz Dalasiński „Nieopowiadania”

Krzysztof Gedroyć „Przygody K”

Andrzej Grodecki „Iluzje”

Brygida Helbig „Anioły i świnie. W Berlinie!!”, „Enerdowce i inne ludzie”

Lech M. Jakób „Ciemna materia”

Bogusław Kierc „Bazgroły dla składacza modeli latających”

Wojciech Klęczar „Wielopole”

Bogusława Latawiec „Ciemnia”

Ryszard Lenc „Chimera”

Artur Daniel Liskowacki „Capcarap”, „Eine kleine”, „Mariasz”, „Skerco”

Miłka O. Malzahn „Fronasz”, „Kosmos w Ritzu“

Agnieszka Masłowiecka „Pyszne ciało”, „Splątanie”

Jarosław Maślanek „Ferma ciał”

Dariusz Muszer „Homepage Boga”, „Niebieski”, „Wolność pachnie wanilią”

Krzysztof Niewrzęda „Czas przeprowadzki”, „Poszukiwanie całości”, „Second life”, „Wariant do sprawdzenia”, „Zamęt”

Ewa Elżbieta Nowakowska „Apero na moście”

Cezary Nowakowski, Jakub Nowakowski „Błogosławieni”

Paweł Orzeł „Arkusz [^pi^gmalion]”, „Nic a nic”, „Ostatnie myśli (sen nie przyjdzie)”

Paweł Przywara „Zgrzewka Pandory”

Krystyna Sakowicz „Księga ocalonych snów”, „Praobrazy”

Alan Sasinowski „Pełna kontrola”, „Rupieć”, „Szczery facet”

Grzegorz Strumyk „Kra”, „Nierozpoznani”

Łukasz Suskiewicz „Egri bikaver”, „Mikroelementy”, „Zależności”

Leszek Szaruga „Dane elementarne”, „Podróż mego życia”, „Zdjęcie”

Izabela Szolc „Śmierć w hotelu Haffner”

Łukasz Szopa „Kawa w samo południe”

Andrzej Turczyński „Bruliony Starej Ziemi”, „Brzemię”, „Koncert muzyki dawnej”, „Zgorszenie”, „Żywioły”

Anatol Ulman „Cigi de Montbazon i Robalium Platona”

Emilia Walczak „Hey, Jude!”

Miłosz Waligórski „Kto to widział”

Maciej Wasilewski „Jednodniowy spacer po dwudziestu kilku głowach”, „Rozmowy młodej Polski w latach dwa tysiące coś tam dwa tysiące coś”

Bartosz Wójcik „Christiania. Historie z tamtej strony dobra”

Grzegorz Wróblewski „Nowa Kolonia”

Maciej Wróblewski „Historie Jakuba Blottona z widokiem na Toruń”

Tadeusz Zubiński „Rzymska wojna”