Żyj po swojemu. Jak zwolnić w szybkim świecie - Agnieszka Krzyżanowska

Wszy­scy pra­gnie­my do­bre­go ży­cia. Chcie­li­by­śmy mieć mało trosk i dużo mi­ło­ści. Chcie­li­by­śmy ka­len­da­rzy z ogra­ni­czo­ną licz­bą po­nie­dział­ków, za­do­wo­le­nia z sie­bie, wie­lu chwil peł­nych en­tu­zja­zmu. I żeby jesz­cze czas był dla nas odro­bi­nę ła­skaw­szy. Jed­nak im je­ste­śmy star­si, tym wię­cej pię­trzy się prze­szkód i wła­snych ogra­ni­czeń nie­po­zwa­la­ją­cych osią­gnąć tego sta­nu. Idea sta­ło­ści szczę­ścia sta­je się co­raz bar­dziej ilu­zo­rycz­na. Świa­do­mość trosk, któ­re nie zni­ka­ją, i prze­mi­ja­nia, w tym tego naj­bar­dziej do­tkli­we­go, bo do­ty­czą­ce­go nas sa­mych, jest co­raz więk­sza.

Po­mysł na tę książ­kę przy­szedł póź­no w nocy. Cza­sem przed snem za­glą­dam na por­ta­le in­ter­ne­to­we du­żych ga­zet. Ry­zy­ku­jąc spo­kój du­cha, spraw­dzam, jak mi­nął dzień. Dni mi­ja­ją na ogół mało opty­mi­stycz­nie, z co­raz gor­szy­mi pro­gno­za­mi na przy­szłość. Z co­raz więk­szą licz­bą lu­dzi z ni­ską sa­mo­oce­ną, któ­rym trud­no ra­dzić so­bie z ży­ciem w na­szej zmie­nia­ją­cej się bez ustan­ku kul­tu­rze, peł­nej no­wych tren­dów i mód, w któ­rej nic nie jest trwa­łe. Mogę wy­obra­zić so­bie fi­lo­zo­fów nie­na­dą­ża­ją­cych za tem­pem na­sze­go świa­ta. My tak­że, zdu­mie­ni, śli­zga­my się po fa­lach ży­cia, ra­zem z in­ny­mi, rów­nie za­sko­czo­ny­mi.

Od­da­je­my swo­je cia­ło i du­szę pod opie­kę in­ter­ne­to­wi, tra­cąc nie­zau­wa­żal­nie z oczu to, co dla nas istot­ne, war­te cza­su, uwa­gi i uczuć. Na­gle sta­je­my się oso­ba­mi mniej lub bar­dziej pu­blicz­ny­mi. Przez me­dia spo­łecz­no­ścio­we in­for­mu­je­my, jak wy­glą­da­my, w ja­kim kra­ju wła­śnie wy­lą­do­wa­li­śmy, co je­dli­śmy i z kim spę­dzi­li­śmy czas. Na­sze al­ter ego żyje swo­im ży­ciem, wy­sty­li­zo­wa­ne, upięk­szo­ne i wy­gła­dzo­ne fil­tra­mi. My jed­nak, drep­czą­cy co rano do pra­cy, fil­trów nie mamy. Co­dzien­nie, bez wspar­cia, zno­si­my pro­zę eg­zy­sten­cji, pa­trząc na na­sze nie­wy­star­cza­ją­ce, czę­sto bar­dzo sa­mot­ne ży­cie. Bu­dzi­my się i za­sy­pia­my z uczu­ciem lęku i nie­po­ko­ju. Cią­głe­go nie­do­stat­ku. Za­mar­twia­my się tym, cze­go nie uda­ło się zro­bić, z czym nie zdą­ży­li­śmy. O czym być może w po­śpie­chu za­po­mnie­li­śmy. Czy na pew­no wy­ko­na­li­śmy dzi­siaj do­brze swo­ją pra­cę i czy je­ste­śmy ze wszyst­kim na bie­żą­co. Przej­mu­je­my się, że na­sza ła­zien­ko­wa waga zno­wu po­ka­zu­je nie­co więk­szą licz­bę, że mimo świet­ne­go kre­mu na noc czas wca­le się nie cof­nął, a ostat­nie zdję­cie z wy­ma­rzo­nych wa­ka­cji wrzu­co­ne na Fa­ce­bo­oka prze­szło pra­wie nie­zau­wa­żo­ne.

Kie­dy od­kła­da­łam na pół­kę swój prze­kaź­nik stra­chu, czy­li lap­top, po­my­śla­łam, że po­trze­bu­ję cze­goś, co po­zwo­li mi na chwi­lę za­po­mnieć o tym wszyst­kim. O tym, co po­wo­du­je sta­łe, lek­kie uczu­cie spię­cia w ple­cach. Co wy­ma­ga ode mnie cie­le­snej do­sko­na­ło­ści. Wiecz­nej mło­do­ści i świet­nych kom­pe­ten­cji twar­dych oraz mięk­kich. Po­czu­cia ży­cio­wej mi­sji i jej speł­nie­nia. Po­trze­bu­ję głę­bo­ko ode­tchnąć, wy­pro­sto­wać ple­cy. Nie my­śleć o swo­im zmę­czo­nym, cią­gle nie­wy­star­cza­ją­co do­brym cie­le. O am­bit­nej li­ście ce­lów, któ­ra zno­wu nie po­wsta­ła. Albo o tej, któ­rą na­wet stwo­rzy­łam, tak skrom­nej, że wstyd się nią po­chwa­lić w gru­pie na Fa­ce­bo­oku.

Chcia­ła­bym za­jąć się tyl­ko tym, na co mam cho­ciaż mi­ni­mal­ny wpływ. Co naj­bar­dziej mnie do­ty­czy. Chcę się wresz­cie za­jąć swo­im ży­ciem. Być w nim obec­na. Do­świad­czać go bez żad­nych wa­run­ków. Bez wy­mie­nia­nia, cze­go w nim bra­ku­je. I cze­go bra­ku­je mnie. Nie mam już ocho­ty słu­chać pod­po­wie­dzi, że nie jest kom­plet­ne i co po­win­nam zro­bić, żeby było mi le­piej. Chcę do­ce­nić to, co mam, być za to wdzięcz­na. Chcę dać swo­je­mu ży­ciu po­żyć ze mną. Za­ufać mu, wie­rzyć, że wie, co robi.

Co­dzien­nie rano spa­ce­ru­ję z moim wiel­kim psem po łące, z gło­wą za­dar­tą do góry, pod­da­jąc się temu, że mnie pro­wa­dzi (to moja nie­wy­ma­ga­ją­ca i cier­pli­wa na­uczy­ciel­ka zen: kie­dy ma do­syć bie­ga­nia, kła­dzie się w tra­wie i od­po­czy­wa, kie­dy znaj­dzie coś cie­ka­we­go do ob­wą­cha­nia, po­rzu­ca wszyst­ko inne i sta­je się mi­strzy­nią sku­pie­nia na jed­nej rze­czy). W tej wcze­sno­po­ran­nej ci­szy czu­ję, że mam tak wie­le i mogę ni­cze­go wię­cej nie pra­gnąć. Aby mimo wszyst­ko nie stra­cić odro­bi­ny su­we­ren­no­ści w świe­cie peł­nym od­wró­co­nych na opak war­to­ści. Aby mieć sza­cu­nek dla fak­tu sa­me­go ist­nie­nia, by­cia tu i te­raz. Oto na­gle świa­do­ma, dłu­ga chwi­la uważ­no­ści. Je­stem wte­dy kom­plet­na. Bez żad­nych wa­run­ków. Cał­ko­wi­cie po­łą­czo­na z zie­mią, na któ­rej sto­ję. Moc­no od­dy­cham. Czu­ję czy­stą ra­dość. Za­trzy­mu­ję się w tym mo­men­cie za­ska­ku­ją­ce­go spo­ko­ju, przy­bi­jam piąt­kę z ko­smo­sem i dzię­ku­ję za wszyst­ko, co co­dzien­nie do­sta­ję.

Może to wszech­świat jest tym zdu­mie­wa­ją­cym dar­czyń­cą, może inna siła spraw­cza, tego nie wiem. Wie­le się na­uczy­łam, od­kąd na wszyst­kie moż­li­we spo­so­by sa­bo­tu­ję kul­tu­rę pręd­ko­ści, opie­ram się zmia­nom i wy­li­czam co rano po­wo­dy do wdzięcz­no­ści. War­to cza­sem od­pu­ścić kul­tu­ro­wą pre­sję, by wciąż sku­piać się na so­bie, by się kon­tro­lo­wać. War­to kwe­stio­no­wać współ­cze­sne praw­dy, ale tak­że wła­sne prze­ko­na­nia, do­brze jest szu­kać ich źró­deł, mó­wić "spraw­dzam". War­to pod­da­wać pod dys­ku­sję wszyst­ko, co rze­ko­mo ma nam uła­twić ży­cie, a co w dłuż­szej per­spek­ty­wie po­zba­wia nas umie­jęt­no­ści sa­mo­dziel­ne­go my­śle­nia. War­to po­świę­cać czas i za­da­wać py­ta­nia, a w kon­se­kwen­cji dojść do za­ska­ku­ją­ce­go wnio­sku, że więk­szą część od­po­wie­dzi na py­ta­nie, jak do­brze żyć ze swo­im ży­ciem, mamy w so­bie.

W dzi­siej­szym świe­cie, peł­nym ha­ła­su, nie­ustan­nej wy­mia­ny pie­nię­dzy, gro­ma­dze­nia dóbr trud­no jest nie czuć sta­łe­go lęku. Trud­no za­cho­wać jesz­cze to pięk­ne po­czu­cie spo­ko­ju, któ­re­go ostat­ni raz do­świad­czy­li­śmy na ja­kichś wa­ka­cjach daw­no temu, kie­dy w wie­ku kil­ku­na­stu lat, le­żąc nad mo­rzem, nic, ab­so­lut­nie nic nie mu­sie­li­śmy ro­bić, tyl­ko trwać. Jesz­cze przez chwi­lę nie mieć żad­nych wy­rzu­tów su­mie­nia. Ak­cep­to­wać, że jest nam cza­sem bar­dzo bar­dzo źle i ni­jak nie spraw­dza się wia­ra w ma­gicz­ną moc afir­ma­cji. Czy to się jesz­cze może zda­rzyć? Te­raz, gdy je­ste­śmy do­ro­śli i mamy kil­ka nie­speł­nio­nych ma­rzeń i jed­no, wca­le nie spek­ta­ku­lar­ne hob­by, o któ­rym przy­po­mi­na­my so­bie zresz­tą dość nie­re­gu­lar­nie.

Ta książ­ka nie aspi­ru­je do udzie­la­nia od­po­wie­dzi na te py­ta­nia. Może odro­bi­nę. Tro­szecz­kę. Mam przy­naj­mniej taką ci­chą na­dzie­ję, że w ja­kimś frag­men­cie ukoi. Na coś zwró­ci uwa­gę. Każ­dy z nas ma wła­sne tem­po prze­cho­dze­nia przez ży­cie, inne po­trze­by, inną de­fi­ni­cję do­bre­go ży­cia. Stro­ny tej książ­ki są in­spi­ra­cją do (po)my­śle­nia. Do za­trzy­ma­nia się. Jest tu spo­ro re­flek­sji, jak się tro­chę mniej mar­twić i czym mniej przej­mo­wać. O co dbać bar­dziej, a o co mniej. Jest też o zja­wi­skach współ­cze­snej kul­tu­ry, któ­re każ­de­mu z nas w mniej­szym albo więk­szym stop­niu nie po­zwa­la­ją spo­koj­nie spać. I każą się cią­gle spie­szyć. Dzie­je się to po to, że­by­śmy byli nie­zbyt nie­za­do­wo­le­ni i z sie­bie, i z ży­cia. I ak­tyw­nie wspie­ra­li w ten spo­sób za­wsze za­chłan­ny ry­nek. Ku­po­wa­li w wiel­kich skle­pach, za­miast spę­dzać wol­ny czas z ludź­mi, w ci­szy, w le­sie. In­we­sto­wa­li w sie­bie, za­miast się bez za­strze­żeń ak­cep­to­wać i trak­to­wać z czu­ło­ścią. By­śmy się oszu­ki­wa­li, że jest nam do­brze, za­miast po­zwo­lić so­bie na smu­tek.

Jest tu też wie­le słów o tym, dla­cze­go wbrew zbio­ro­we­mu my­śle­niu do­brze jest mieć zu­peł­nie inne zda­nie. Bun­to­wać się, cza­sem wyjść rano w pi­ża­mie po chleb i od­mó­wić pra­wa do wej­ścia na wyż­szy po­ziom umie­jęt­no­ści mięk­kich. Taka miej­ska re­be­lia i po­ran­na kontr­kul­tu­ra. Ta książ­ka to zbiór re­flek­sji i za­pi­sków plus parę scen i wspo­mnień z ży­cia na przed­mie­ściach. W tym ży­ciu są i ro­dzi­na, i kre­dyt. Po­ezja i kil­ka gra­mów fi­lo­zo­fii prze­pla­ta­ją się cza­sem z przy­pa­lo­nym obia­dem i zdu­mie­niem nad pra­niem, któ­re ni­g­dy się nie koń­czy. Jest w tym ży­ciu też parę ma­rzeń i lę­ków. I pies, od któ­re­go moż­na się uczyć do­świad­cza­nia ży­cia i mi­ło­ści. Psie po­ran­ki są prze­peł­nio­ne po­dzię­ko­wa­nia­mi za ko­lej­ny dzień i nie­po­skro­mio­ną ra­do­ścią ży­cia. Co­dzien­nie musi być czas na chwi­lę za­ba­wy i dłu­gą drzem­kę. Kie­dy jest go­rą­co, trze­ba cho­wać się w cie­niu. A ży­cie jest od tego, żeby ko­chać wszyst­ko wo­kół bar­dziej niż sie­bie.

Daj­my so­bie spo­kój z nie­ustan­nym sa­mo­do­sko­na­le­niem i nie miej­my wy­rzu­tów su­mie­nia, że się już nam bar­dziej roz­wi­jać nie chce. Od­czep­my się od swo­je­go cia­ła i prze­stań­my ucie­kać od bio­lo­gii. Czy­taj­my hi­sto­rie o bo­ha­te­rach i ćwicz­my ręcz­ne pi­sa­nie w ze­szy­tach. Na­ucz­my się być nie­po­waż­ni, nie bój­my się chi­cho­tać, na­bierz­my dy­stan­su do in­nych i - przede wszyst­kim - do sie­bie. I wresz­cie prze­stań­my tak bar­dzo sku­piać się na so­bie. I zwol­nij­my. W imię wszech­świa­ta, mat­ki na­tu­ry i dla nas sa­mych, prze­stań­my się tak bar­dzo spie­szyć. Po co? Do­kąd? Nie ma na­praw­dę żad­ne­go po­wo­du ucie­kać od wła­sne­go ży­cia.

Jak idziesz, to idź, jak sie­dzisz, to siedź

"Umiem pa­trzeć uważ­nie, umiem pa­dać

na tra­wę, umiem klę­kać w tra­wie,

i le­niu­cho­wać, i cie­szyć się, i błą­dzić po­la­mi,

wła­śnie tak jak spę­dzi­łam ten dzień.

Mary Oli­ver, Let­ni dzień2

Sie­dzę w domu na ka­na­pie. Jest li­sto­pad, wy­jąt­ko­wo pięk­ny w tym roku (cho­ciaż mam świa­do­mość złud­ne­go cie­pła i wy­ni­ka­ją­cych z tego pro­gnoz na przy­szłość). Słoń­ce za­glą­da mi przez mar­ki­zę, jesz­cze nie­zwi­nię­tą na zimę. Na oknie wi­dzę śla­dy psie­go nosa i ję­zy­ka, tłu­stych, słod­kich i kle­ją­cych się pal­ców mo­ich dzie­ci (prze­cież wia­do­mo, że nie uży­wa się klam­ki, tyl­ko pcha całą dło­nią ce­lem otwar­cia drzwi na oścież...). My­ślę so­bie, że nie mam żad­ne­go po­wo­du do na­rze­ka­nia. Od­dy­cham. Cie­szy mnie świa­tło bez skrę­po­wa­nia tań­czą­ce w po­ko­ju. Uda­ło mi się przez ostat­nie pół roku nie za­mor­do­wać żad­nej do­mo­wej ro­śli­ny mimo opi­nii lo­kal­nej za­bój­czy­ni tych­że. Mam ja­kąś siłę spraw­czą. Ktoś za mną tę­sk­ni. Ja za kimś też. Cza­sa­mi jest trud­no, cza­sa­mi, wie­czo­rem, cho­wam twarz w po­dusz­ce i zno­wu mam ko­la­na pod bro­dą. Mi­nio­ny 2018 rok nie po­kle­pał mnie przy­jaź­nie po ple­cach. Kil­ka razy po­czu­łam ko­smicz­ną sa­mot­ność. W tym roku po dwu­dzie­stu la­tach na­gle od­na­lazł się mój oj­ciec. Zdą­żył po­wie­dzieć do mnie kil­ka słów i znik­nął na za­wsze. W tym roku kil­ka­na­ście razy zwąt­pi­łam, za­pra­gnę­łam gdzieś wy­je­chać, za­cząć po­dró­żo­wać, scho­wać się na koń­cu świa­ta albo cho­ciaż w Biesz­cza­dach. Roz­sta­łam się z moim wie­lo­let­nim miej­scem pra­cy. I zde­cy­do­wa­łam, że nie chcę już funk­cjo­no­wać w po­dob­nym sys­te­mie.

W tym roku na­pi­sa­łam książ­kę o tym, że do­brze jest żyć esen­cjo­nal­nie. O tym, jak cen­ne jest sło­wo "nie". Że trze­ba moc­no ko­chać bli­skich. Oka­za­ło się, że tego sa­me­go pra­gnie wie­lu lu­dzi. Nie­za­leż­nie od sta­tu­su i po­glą­dów łą­czą nas po­dob­ne lęki i pra­gnie­nie wyj­ścia ze spi­ra­li wy­ma­gań i za­gu­bie­nia, ja­kie ser­wu­je współ­cze­sna kul­tu­ra. W tym roku po­czu­łam, co ozna­cza sio­strzeń­stwo i wspól­no­ta ko­biet, i sama za­czę­łam się wspie­rać jak ni­g­dy do­tąd. Ta­kie ży­cie. Moje. I two­je. Praw­do­po­dob­nie je­dy­ne, któ­re mamy. Zma­gam się w nim ze sobą, pew­nie po­dob­nie jak ty, na chwi­lę ule­gam lę­kom wy­wo­ły­wa­nym przez wi­zje wszyst­kich koń­ców świa­ta, któ­re już nie­dłu­go mają się wy­da­rzyć. A nocą szu­kam od­po­wie­dzi na py­ta­nie kim je­stem i z ja­kie­go po­wo­du, by po­tem zno­wu od­pu­ścić i za­nu­rzyć się po czu­bek gło­wy w no­wym dniu.

Do­sta­łam pra­wo do na­ro­dzin, okre­ślo­ny czas na to, żeby fakt co­dzien­ne­go ty­sią­ca od­de­chów i kro­ków, któ­re wy­ko­nu­ję, wy­ko­rzy­stać. Mam ro­dzi­nę, oszklo­ną prze­strzeń, przez któ­rą mogę pa­trzeć na świat, chro­nią­cą nas przed wia­trem. Wiel­kie okno, na któ­re właś­nie spo­glą­dam, nosi śla­dy co­dzien­ne­go dy­na­micz­ne­go użyt­ko­wa­nia, czy­li otwie­ra­nia na tra­sie dom - ta­ras - po­dwór­ko i z po­wro­tem. Co ozna­cza tyl­ko i aż tyle, że ktoś w tym miesz­ka­niu jest i żyje, że dzie­ci są dzieć­mi, a pies robi to, co ro­bią psy, czy­li bez­tro­sko i po swo­je­mu nim jest. Kie­dy się uśmie­cham, wi­dzę na swo­jej twa­rzy cie­niut­kie nit­ki pod ocza­mi. To za­pis spa­ce­rów z twa­rzą wy­sta­wio­ną śmia­ło pro­sto w słoń­ce, bli­skie mi pra­wie tak samo, jak moja ro­dzi­na, książ­ki i su­szo­ne po­mi­do­ry. Ro­bię ko­lej­ne po­dej­ście do jogi i już się nie de­ner­wu­ję, że moje cia­ło nie jest roz­cią­gnię­te. Ukła­dam je jak po­tra­fię, od­dy­cham i po­zwa­lam mu być sobą. Sia­dam do me­dy­ta­cji, w któ­rej za­czy­nam od li­cze­nia od­de­chów, by już za chwi­lę, nie­zau­wa­że­nie, ukła­dać w gło­wie li­stę za­ku­pów. Nikt nie po­wie­dział, że uda się od razu po­rząd­ne za­zen, dla­te­go ci­cho wzdy­cham i wra­cam do li­cze­nia do dzie­się­ciu. Za­sy­piam, czy­ta­jąc wier­sze. Cza­sem nie śpię wca­le, mar­twiąc się o cały świat. Cza­sem w so­bo­tę wie­czo­rem, w su­kien­ce, a cza­sem w swe­trze, wiel­kim i mięk­kim jak koc, sma­ku­ję wino. Uczę się, żeby się sie­bie nie cze­piać. Jak na­pi­sał kie­dyś Wik­tor Osia­tyń­ski: "Wstać rano, zro­bić prze­dzia­łek i od­pie­przyć się od sie­bie"3. Na­zwa­łam to ży­cio­te­ra­pią. Dzia­ła. Po­nie­waż cała praw­da o ży­ciu za­wie­ra się w kil­ku zda­niach: cho­dzi o to, żeby żyć. Żeby ktoś do nas wra­cał. I że­by­śmy mie­li do kogo wra­cać. I żeby ni­g­dy nie opusz­czał nas en­tu­zjazm. Brał górę nad smut­kiem. Cho­dzi wła­śnie o to. W każ­dej chwi­li. O nic wię­cej.