Autorzy
Dr n. med. Andrzej Horoch
Instytut Medycyny Wsi w Lublinie
Dr n. med. Anna Jabłońska-Chmielewska
Katedra Zdrowia Publicznego, II Wydział Lekarski, Uniwersytet Medyczny w Lublinie
Dr n. o zdr. Mariola Janiszewska
Katedra Zdrowia Publicznego, Wydział Pielęgniarstwa i Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Medyczny w Lublinie
Dr hab. n. med. Mirosław Jarosz
Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie
Instytut Medycyny Wsi w Lublinie
Dr n. med. Ewa Joć
Katedra Zdrowia Publicznego, Wydział Pielęgniarstwa i Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Medyczny w Lublinie
Dr n. med. Hanna Kachaniuk
Katedra Onkologii i Środowiskowej Opieki Zdrowotnej, Pracownia Pielęgniarstwa Środowiskowego, Uniwersytet Medyczny w Lublinie
Dr n. med. Katarzyna Kocka
Katedra Onkologii i Środowiskowej Opieki Zdrowotnej, Pracownia Pielęgniarstwa Środowiskowego, Uniwersytet Medyczny w Lublinie
Prof. zw. dr hab. n. med. Teresa Bernadetta Kulik
Katedra Zdrowia Publicznego, Wydział Pielęgniarstwa i Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Medyczny w Lublinie
Prof. zw. dr hab. n. med. Maciej Latalski
Katedra Zdrowia Publicznego, Uniwersytet Medyczny w Lublinie
Prof. dr hab. n. o zdr. Marta Makara-Studzińska
Zakład Psychologii Stosowanej, Uniwersytet Medyczny w Lublinie
Mgr Joanna Milanowska
Zakład Psychologii Stosowanej, Uniwersytet Medyczny w Lublinie
Dr n. o zdr. Zbigniew Orzeł
Departament Zdrowia i Polityki Społecznej, Urząd Marszałkowski w Lublinie
Dr n. med. Anna Pacian
Katedra Zdrowia Publicznego, Wydział Pielęgniarstwa i Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Medyczny w Lublinie
Dr n. praw. Jolanta Pacian
Katedra Zdrowia Publicznego, Wydział Pielęgniarstwa i Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Medyczny w Lublinie
Mgr Agnieszka Rolińska
Zakład Psychologii Stosowanej, Uniwersytet Medyczny w Lublinie
Dr hab. n. med. Ewa Rudnicka-Drożak
Zakład Kwalifikowanej Pomocy Medycznej z Pracownią Ratownictwa Medycznego, Uniwersytet Medyczny w Lublinie
Dr n. med. Aleksandra Rutkowska
Zakład Psychologii Stosowanej, Uniwersytet Medyczny w Lublinie
Dr n. med. Hanna Skórzyńska
Katedra Zdrowia Publicznego, Wydział Pielęgniarstwa i Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Medyczny w Lublinie
Dr n. med. Agata Stefanowicz
Katedra Zdrowia Publicznego, Wydział Pielęgniarstwa i Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Medyczny w Lublinie
Prof. zw. dr hab. n. med. Leszek Wdowiak
Instytut Medycyny Wsi w Lublinie
Dr n. med. Anna Włoszczak-Szubzda
Zakład Informatyki i Statystyki Zdrowia, Instytut Medycyny Wsi w Lublinie
Dr n. med. Irena Woźnica
Instytut Medycyny Wsi w Lublinie
Dr hab. n. hum. Bożena Zboina
Katedra Pielęgniarstwa, Wyższa Szkoła Biznesu i Przedsiębiorczości w Ostrowcu Świętokrzyskim
Dr n. o zdr. Kinga Zdunek
Katedra Zdrowia Publicznego, Wydział Pielęgniarstwa i Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Medyczny w Lublinie
Dr n. med. Dorota Żołnierczuk-Kieliszek
Katedra Zdrowia Publicznego, Wydział Pielęgniarstwa i Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Medyczny w Lublinie
1 Koncepcja zdrowia w medycynie Teresa Bernadetta Kulik
Cele rozdziału
1. Poznanie stanowisk i podejść naukowych do definiowania zdrowia.
2. Różnicowanie pojęć medycznych: promocja zdrowia, edukacja zdrowotna, profilaktyka, wychowanie zdrowotne.
3. Umiejętność wykorzystania analizowanych pojęć medycznych w rozumieniu zdrowia.
1.1. Historyczno-ewolucyjna koncepcja zdrowia
Rozwój medycyny w ostatnim dwudziestoleciu to głównie nowe możliwości diagnostyczne i terapeutyczne, ale wiele miejsca zajmują także takie obszary, jak edukacja zdrowotna, promocja zdrowia, zdrowie publiczne. Coraz więcej autorów opowiada się za taką koncepcją pojęcia zdrowia, która obejmowałaby zdrowie w sposób całościowy i komplementarny, czyli za tworzeniem zwięzłych definicji oddających nie tylko istotę zagadnienia, ale szerszy kontekst jego znaczenia, a mianowicie w postaci paradygmatu.
W niniejszym rozdziale przedstawione zostanie ewolucyjno-historyczne podejście do definiowania zdrowia, jego uwarunkowań i związku oraz wpływu na działania w systemie ochrony zdrowia.
W kulturze europejskiej jednym z pierwszych, który uporządkował całokształt poglądów na zdrowie, był Hipokrates, później nazwany ojcem medycyny europejskiej. W myśl jego poglądów dobre samopoczucie - zdrowie, złe - choroba zależy od równowagi między tym, co nas otacza, a nami. Zewnętrzna równowaga między człowiekiem a środowiskiem pozwala na stworzenie równowagi wewnętrznej [1, 5]. Ocena zdrowia dokonana przez Hipokratesa jako kategorii "dobrego i złego samopoczucia" dopuszcza wiele subiektywizmu, który zawężał pojęcie zdrowia do indywidualnego odczuwania i odbierania otoczenia. Obiektywność pojawiła się dopiero w sformułowaniu zależności zdrowia od równowagi między człowiekiem a otoczeniem.
W relacjach człowiek - otoczenie można obserwować zdrowie jakby z zewnątrz - jego oznaki, cechy i efekty możliwe i poddawane ocenie innych ludzi. To właśnie człowiek jest kryterium obiektywności w ocenie i formułowaniu potencjału zdrowia swojego i innego człowieka, bowiem przed innym człowiekiem (i ludźmi) manifestowane są zachowania wskazujące na posiadanie zdrowia lub jego brak.
Rycina 1.1. Konsekwencje paradygmatu socjomedycznego.
Wstęp
Zdrowie Publiczne jako młoda dziedzina wiedzy jest obszarem interdyscyplinarnym skupiającym zagadnienia zarówno z zakresu medycyny, ekonomii, prawa, zarządzania, jak i socjologii oraz psychologii.
Zdrowie Publiczne jest niezwykle ważne zarówno dla osób zdrowych, jednym z jego nadrzędnych celów jest bowiem promowanie zdrowego stylu życia, jak i osób leczonych z powodu różnych chorób. Dotyczy organizacji opieki nad pacjentami i ich edukacji oraz obejmuje wiele czynności z zakresu prewencji i profilaktyki. W zakres Zdrowia Publicznego wchodzą również działania związane z funkcjonowaniem systemu opieki zdrowotnej, ochroną zdrowia pracujących oraz prawem medycznym.
Książka stanowi gruntowne omówienie problematyki Zdrowia Publicznego. Adresowana jest w pierwszej kolejności do studentów zdrowia publicznego, pielęgniarstwa, położnictwa, fizjoterapii, ratownictwa medycznego, kosmetologii i dietetyki oraz medycyny. Zdecydowana większość zagadnień jest przeznaczona dla lekarzy i innych osób uprawiających zawody medyczne, w szczególności zaangażowanych w problematykę Zdrowia Publicznego.
Opracowany podręcznik przyczyni się do poszerzenia wiedzy i rozwinięcia zainteresowań poznawczych studentów i absolwentów nauk o zdrowiu, a także do przygotowania wysoko wykwalifikowanej kadry, która znacząco wpłynie na kształtowanie prawidłowych postaw zdrowotnych społeczeństwa i przyczyni się do poprawy funkcjonowania systemu ochrony zdrowia.
Treści zawarte w podręczniku są dostosowane do aktualnych programów kształcenia studentów kierunków medycznych i nauk o zdrowiu. Podręcznik Zdrowie Publiczne składa się z dwóch części obejmujących rozdziały poprzedzone celami kształcenia i zakończone pytaniami, które mogą być pomocne w utrwaleniu treści. Każdy rozdział zaopatrzony został w bibliografię.
W podręczniku zaprezentowano cele, funkcje zdrowia publicznego, jak również czynniki kształtujące zdrowie jednostki i całego społeczeństwa. Omówiono także problematykę polityki zdrowotnej w Polsce i w krajach europejskich. Ważnym problemem poruszanym w tej publikacji są współczesne zagrożenia zdrowia rodziny oraz formy pomocy rodzinie z problemami zdrowotnymi. Istotne znaczenie wśród prezentowanych zagadnień ma problematyka urazów i wypadków w szkole, zakażeń wirusem HIV oraz profilaktyka uzależnień.
W książce ukazana jest koncepcja medycyny pracy z profilaktyką chorób zawodowych i parazawodowych. Podręcznik Zdrowie Publiczne przedstawia zagadnienia dotyczące współczesnej profilaktyki chorób społecznych i cywilizacyjnych oraz zagrożeń zdrowia psychicznego.
Istotne znaczenie ma rozdział poświęcony aspektom prawnym w zdrowiu publicznym, który prezentuje treści dotyczące obowiązków pracowników ochrony zdrowia oraz ich odpowiedzialności cywilnej, karnej i zawodowej.
Kolejny rozdział podręcznika przedstawia podstawowe zasady prowadzenia marketingu społecznego dla potrzeb promocji zdrowia. Na uwagę zasługuje również rozdział poświęcony systemom informacyjnym w zdrowiu publicznym, a także zagadnieniom nadzoru sanitarno-epidemiologicznego. Duże znaczenie ma też problematyka ubezpieczeń zdrowotnych i społecznych - omówiono ich zasady oraz zakres podmiotowy i przedmiotowy.
Niezmiernie istotne są rozdziały poświęcone problematyce starzenia się społeczeństwa i opiece paliatywnej, obejmujące podstawową wiedzę z zakresu medycyny paliatywnej. Zwrócono uwagę na działania mające na celu udzielanie wsparcia zarówno psychicznego, duchowego, jak i socjalnego w czasie trwania opieki oraz w okresie osierocenia. Omówiono też zasady komunikacji z pacjentem i jego rodziną oraz podstawowe zasady etyczne w opiece paliatywnej.
Prezentowana tematyka podręcznika Zdrowie Publiczne będzie przydatna w kształceniu teoretycznym i praktycznym studentów wielu kierunków i uczestników specjalizacji medycznych.
Redaktorzy
Prof. zw. dr hab. n. med. Teresa Bernadetta Kulik
Dr n. med. Anna Pacian
