INTRO

Na piętnaście minut przed rozpoczęciem festiwalu teatralnego w Opolu dowiedziałam się, że człowiek, którego przez sześć lat skutecznie unikałam, właśnie wszedł do budynku i poprosił o rozmowę ze mną.

Nie byłam gotowa.

Co gorsza, miałam na sobie sukienkę, którą kupiłam specjalnie na wieczór, kiedy wreszcie wszystko miało pójść po mojej myśli.

- Powiedz, że mnie nie znalazłeś - rzuciłam do Michała, nie odrywając wzroku od ekranu laptopa.

- Jeszcze cię nie znalazł. Ale zna twoje nazwisko, więc nie liczyłbym na cud.

Michał, nasz koordynator techniczny, należał do ludzi, którzy przekazywali katastrofalne wiadomości z miną kogoś informującego o zmianie pogody. Stał w drzwiach mojego tymczasowego biura, trzymając dwa identyfikatory i papierowy kubek z kawą.

- Cezary Rak nie miał przyjechać przed piątkiem - powiedziałam.

- Widocznie zmienił plany.

- Ludzie nie powinni zmieniać planów bez uprzedzenia.

- Agata, pracujesz w teatrze.

Musiałam przyznać mu rację. Nie poprawiło mi to humoru.

Za oknem późne wrześniowe popołudnie rozlewało złote światło po fasadach kamienic. Opole przygotowywało się do festiwalu z właściwą sobie powściągliwością. Przed teatrem ustawiono wysokie tablice z programem, fotografowie sprawdzali sprzęt, a pierwsze grupki widzów zatrzymywały się przy wejściu. W powietrzu pachniało mokrym brukiem i kawą z pobliskiej cukierni. Wszystko wyglądało dokładnie tak, jak sobie zaplanowałam.

Przez ostatnie osiem miesięcy pracowałam nad programem spotkań z publicznością. Chciałam stworzyć coś więcej niż serię rozmów, podczas których aktorzy opowiadają o tremie, a prowadzący zadają pytania z przygotowanej kartki. Zaprosiłam reżyserów, dramaturgów i krytyków, którzy nie bali się różnić. Przekonałam dyrekcję do otwartej formuły, zdobyłam partnerów i dopilnowałam budżetu.

Za trzy tygodnie miałam przedstawić projekt radzie programowej, która decydowała o finansowaniu kolejnej edycji. Jeśli wszystko się uda, obejmę samodzielne kierownictwo nowego cyklu wydarzeń.

Po latach bycia osobą, która łagodzi cudze konflikty, chciałam wreszcie odpowiadać za coś własnego.

Cezary Rak był ostatnim człowiekiem, którego potrzebowałam w tym planie.

- Daj mi pięć minut - powiedziałam Michałowi.

- Prosił o dziesięć.

- To już zaczyna negocjacje.

Michał uśmiechnął się i zniknął za drzwiami.

Zamknęłam laptop, wygładziłam ciemnozieloną sukienkę i spojrzałam w niewielkie lustro zawieszone obok szafy. Trzydzieści dziewięć lat nauczyło mnie, że człowiek może nie panować nad wydarzeniami, ale przynajmniej powinien wyglądać, jakby panował. Poprawiłam kosmyk kasztanowych włosów, który wymknął się ze spięcia, i ruszyłam korytarzem.

Znalazłam go w pustej sali prób.

Stał przy oknie, z marynarką przewieszoną przez ramię, i czytał festiwalowy program. Miał na sobie białą koszulę z podwiniętymi rękawami. Włosy, ciemne z wyraźną siwizną przy skroniach, nosił krócej, niż zapamiętałam. Na pierwszy rzut oka wyglądał na człowieka, który nie przejmował się upływem czasu. Dopiero kiedy odwrócił głowę, dostrzegłam drobne zmarszczki wokół oczu i zmęczenie, którego dawniej u niego nie widziałam.

Czterdzieści trzy lata. Kilka głośnych premier. Parę kontrowersji, które tylko zwiększyły jego rozpoznawalność.

I ten sam sposób patrzenia na mnie, jakby zdążył już wymyślić odpowiedź na pytanie, którego jeszcze nie zadałam.

- Agata.

Nie próbował mnie objąć ani pocałować w policzek. Dobrze wiedział, że nie miał do tego prawa.

- Cezary. Piątek jest za dwa dni.

- Też się cieszę, że cię widzę.

- Nie powiedziałam tego.

- Nigdy nie byłaś przesadnie rozrzutna w uprzejmościach.

- A ty nigdy nie miałeś problemu z przypisywaniem ludziom słów.

Uśmiech zniknął mu z twarzy.

Przez chwilę słyszałam jedynie głuchy odgłos przesuwanych dekoracji za ścianą.

Sześć lat wcześniej Cezary i ja pracowaliśmy przy warszawskiej premierze, która miała otworzyć nam obojgu wiele drzwi. On był dramaturgiem u progu wielkiej kariery, ja odpowiadałam za komunikację teatru i marzyłam o własnych projektach. Kłóciliśmy się o granice tego, co wolno powiedzieć publicznie, o odpowiedzialność wobec zespołu i o słowa, które potrafią kogoś zniszczyć, nawet jeśli wypowiada się je w imię sztuki.

Ostatnia rozmowa odbyła się za zamkniętymi drzwiami. Nikt nie powinien był jej usłyszeć.

Później przestaliśmy ze sobą rozmawiać.

- Przyjechałem wcześniej, bo musimy wyjaśnić jedną rzecz - odezwał się.

- Jeśli chodzi o twój udział w panelu, wszystko jest w umowie.

- Nie chodzi wyłącznie o panel.

Położył program na stole. Zauważyłam, że otworzył go na stronie poświęconej nowej sztuce, której czytanie miało zamknąć festiwal. Tytuł brzmiał "Prawda w drugim akcie". Pod spodem znajdowało się jego nazwisko.

- Czytałaś tekst? - zapytał.

- Opis i fragmenty przesłane przez producenta. Całość miała trafić do biura w przyszłym tygodniu.

- Powinnaś przeczytać wcześniej.

Nie spodobał mi się jego ton. Nie był zaczepny. Przeciwnie, zabrzmiał prawie ostrożnie, jakby badał wytrzymałość cienkiego szkła.

- Dlaczego?

Zamiast odpowiedzieć, wyciągnął z torby cienki egzemplarz scenariusza. Na okładce widniała data sprzed czterech miesięcy i odręcznie zapisane uwagi. Podsunął mi go, ale nie wzięłam.

- Cezary, za dziesięć minut otwieram festiwal. Jeżeli zamierzasz wywołać konflikt z producentem, zadzwoń do niego jutro.

- Nie zamierzam.

- W takim razie czego chcesz?

Oparł obie dłonie na krawędzi stołu. Znałam ten gest. Robił tak kiedyś, kiedy próbował powstrzymać się przed powiedzeniem czegoś, czego później nie dałoby się cofnąć.

- Żebyś nie dowiedziała się o pewnych rzeczach od kogoś innego.

Poczułam nagłe zniecierpliwienie, pod którym kryło się coś znacznie mniej wygodnego.

- To powiedz.

Drzwi otworzyły się, zanim zdążył odpowiedzieć. Michał zajrzał do środka.

- Agata, mamy problem z mikrofonami. I dyrektor cię szuka. Za pięć minut zaczynamy.

- Już idę.

Cezary wyprostował się, ale nie odsunął scenariusza.

- Możemy porozmawiać wieczorem? - zapytał.

- Nie wiem, kiedy skończę.

- Poczekam.

Powinnam była odmówić. Przez sześć lat żyłam całkiem dobrze bez jego obecności i nie widziałam powodu, żeby zmieniać ten stan. A jednak jego głos, pozbawiony dawnej bezczelności, przywołał wspomnienie człowieka, który potrafił słuchać mnie przez całą noc i jednym zdaniem powiedzieć dokładnie to, czego bałam się przyznać nawet przed sobą.

Był niebezpieczny nie dlatego, że chciał mnie zranić.

Był niebezpieczny, ponieważ kiedyś pozwoliłam mu poznać mnie zbyt dobrze.

- Po inauguracji - zgodziłam się. - I bez publiczności.

- Zawsze wolałem z tobą rozmawiać bez świadków.

- Szkoda, że nie zawsze umiałeś uszanować to, co wtedy słyszałeś.

Nie odpowiedział. Po raz pierwszy odkąd go znałam, wyglądał na człowieka, który przyjmuje cios bez próby oddania.

Wyszłam, zanim ta zmiana zdążyła mnie poruszyć bardziej, niż chciałam.

Kilka minut później stałam za kulisami głównej sceny. Widownia wypełniała się powoli, światła przygasły, a znajomy zapach kurzu, drewna i teatralnego makijażu działał na mnie uspokajająco. Tutaj wiedziałam, kim jestem. Rzeczniczką teatru, organizatorką, kobietą, która nie pozwalała, żeby prywatne historie przeszkadzały w pracy.

Michał podał mi mikrofon.

- Gotowa?

Skinęłam głową.

Przed wejściem na scenę obejrzałam się jeszcze w stronę bocznych drzwi. Cezary stał tam, częściowo ukryty w cieniu. Nie patrzył na widownię. Patrzył na mnie.

W jego dłoni zobaczyłam scenariusz.

Przez krótką chwilę miałam absurdalną ochotę zejść z wyznaczonej ścieżki, podejść do niego i zażądać odpowiedzi. Zamiast tego poprawiłam mikrofon, uśmiechnęłam się i wyszłam w światło reflektorów.

Przywitały mnie oklaski.

Powiedziałam pierwsze przygotowane zdanie i zabrzmiało dokładnie tak, jak powinno. Pewnie. Spokojnie. Profesjonalnie.

Tylko jedna myśl nie dawała mi spokoju.

Jeśli Cezary naprawdę przyjechał po to, żeby wyznać coś, czego nie potrafił powiedzieć mi sześć lat temu, dlaczego bałam się bardziej tego, że usłyszę prawdę, niż tego, że znowu mu uwierzę?

Rozdział 1 - Prawda potrzebuje mikrofonu

Oklaski po inauguracji trwały dokładnie tyle, ile powinny. Wystarczająco długo, by dyrektor teatru uznał wieczór za sukces, i wystarczająco krótko, by publiczność nie zdążyła się znudzić. Zeszłam ze sceny, oddałam mikrofon Michałowi i natychmiast sięgnęłam po telefon. Czekało na mnie jedenaście wiadomości, trzy nieodebrane połączenia i informacja, która sprawiła, że przez chwilę zapomniałam o Cezarym Raku.

Dyrektor zmienił program następnego dnia.

Nie skonsultował tego ze mną, choć odpowiadałam za cały cykl spotkań z publicznością. Zamiast planowanej rozmowy o granicach interpretacji teatralnej pojawił się panel zatytułowany "Kto ma prawo opowiadać cudzą historię?". Wśród prowadzących widniały dwa nazwiska.

Agata Król i Cezary Rak.

Przeczytałam wiadomość dwukrotnie, jakby przy drugim podejściu litery mogły ułożyć się w coś mniej absurdalnego.

- Michał, gdzie jest dyrektor?

- Przy sponsorach. Dlaczego?

Pokazałam mu ekran.

- O.

- To bardzo trafna analiza sytuacji, ale potrzebuję czegoś więcej.

- Widziałem roboczy program godzinę temu. Tego tam nie było.

Ruszyłam korytarzem, mijając garderoby i otwarte drzwi magazynu kostiumów. W foyer panował elegancki chaos. Kelnerzy roznosili kieliszki, dziennikarze wyłapywali znane twarze, a członkowie zespołu udawali, że nie obserwują reakcji publiczności. Zatrzymałam się dopiero przy dyrektorze, który właśnie kończył rozmowę z przedstawicielką jednego ze sponsorów.

- Panie dyrektorze, potrzebuję dwóch minut.

Roman Wolski znał ten ton. Przez siedem lat naszej współpracy nauczył się rozpoznawać, kiedy przynoszę rozwiązanie, a kiedy oczekuję wyjaśnień.

- Agato, znakomicie poprowadziłaś otwarcie.

- Dziękuję. Kto zmienił program?

Jego uśmiech przygasł.

- Porozmawiajmy w gabinecie.

- Bardzo chętnie.

W gabinecie pachniało starym drewnem, skórą i perfumami dyrektora. Roman zamknął drzwi, wskazał mi fotel, ale pozostałam na stojąco. Nie zamierzałam zamieniać tej rozmowy w uprzejmą wymianę poglądów na temat organizacji festiwalu.

- Cezary zaproponował wspólne prowadzenie spotkań - powiedział. - Uważam, że to znakomity pomysł.

- Cezary nie jest organizatorem tego festiwalu.

- Jest naszym gościem i jednym z najbardziej rozpoznawalnych dramaturgów swojego pokolenia.

- A ja odpowiadam za program.

- Właśnie dlatego będziecie go prowadzić razem.

Przez moment przyglądałam mu się bez słowa.

- Wysłałam panu szczegółową koncepcję sześć tygodni temu. Została zatwierdzona. Teraz, na mniej niż dobę przed pierwszym spotkaniem, dowiaduję się, że mam dzielić prowadzenie z człowiekiem, który nawet nie konsultował ze mną zmiany.

Roman zdjął okulary.

- Agato, nie chodzi o odbieranie ci kompetencji. Chodzi o wykorzystanie okazji. Wasze dawne spory są znane w środowisku. Publiczność dostanie autentyczną rozmowę, zamiast kolejnego grzecznego panelu.

- Moje prywatne konflikty nie są elementem programu artystycznego.

- Nikt nie oczekuje, że będziecie rozmawiać o sobie.

- W takim razie dlaczego akurat my?

Dyrektor nie odpowiedział od razu. Spojrzał na leżącą przed nim teczkę, potem na mnie.

- Rada programowa będzie obserwować ten cykl szczególnie uważnie. Chcesz w przyszłym roku kierować nim samodzielnie. To szansa, żeby pokazać, że potrafisz prowadzić również trudne rozmowy.

Poczułam ukłucie gniewu. Nie dlatego, że się mylił, ale dlatego, że doskonale wiedział, jak wiele znaczyła dla mnie ta możliwość.

- Czyli moje ambicje mają być argumentem za zmianą zasad?

- Twoje ambicje są argumentem za tym, żebyś nie rezygnowała przy pierwszej komplikacji.

Podniosłam torebkę z fotela, na którym jej wcześniej nie zauważyłam.

- Porozmawiam z Cezarym. Ale nie obiecuję, że zaakceptuję jego propozycję.

- Tego właśnie od ciebie oczekuję. Rozmowy.

Wyszłam z gabinetu z przekonaniem, że dyrektor przeprowadził tę dyskusję równie skutecznie, jak ja zwykle prowadziłam konferencje prasowe. Nie dał mi tego, o co prosiłam, lecz sprawił, że odmowa zaczęła wyglądać jak brak profesjonalizmu.

Cezarego znalazłam na pustym balkonie teatralnym.

Nie było tam już widzów. Światła nad sceną przygaszono, a w dole dwóch techników demontowało dekorację inauguracyjną. Cezary siedział w pierwszym rzędzie, z marynarką przewieszoną przez oparcie sąsiedniego fotela. Usłyszał moje kroki, lecz nie odwrócił się od razu.

- Dyrektor powiedział, że będziesz mnie szukać - odezwał się.

- Mam nadzieję, że nie powiedział ci również, co zamierzam zrobić, kiedy cię znajdę.

- Nie. Ale wyglądał na zadowolonego.

Zatrzymałam się dwa fotele od niego.

- Wykorzystałeś go.

- Zaproponowałem zmianę formuły spotkań.

- Bez mojej zgody.

- To prawda.

Jego natychmiastowe przyznanie się odebrało mi przygotowany argument. Nie zamierzałam jednak pozwolić, żeby wyznaczenie jednego faktu zastąpiło odpowiedzialność za całą sytuację.

- Nie masz prawa zmieniać mojego programu.

Cezary wstał. W półmroku jego twarz wydawała się poważniejsza niż podczas naszego wcześniejszego spotkania. Był wysoki, ale nigdy nie próbował wykorzystywać wzrostu, żeby dominować rozmówcę. Przeciwnie, kiedy naprawdę słuchał, lekko pochylał głowę. Pamiętałam ten gest aż nazbyt dobrze.

- Powinienem był najpierw porozmawiać z tobą - powiedział. - Nie zrobiłem tego, bo byłem przekonany, że odmówisz, zanim usłyszysz propozycję.

- Czyli przewidziałeś moją reakcję i postanowiłeś mnie ominąć.

- Tak.

- Wspaniale. Przynajmniej nie tracimy czasu na wymówki.

- Agata, w programie zaplanowałaś rozmowy o odpowiedzialności twórców, granicach interpretacji i relacji między sztuką a życiem. Naprawdę chcesz, żeby wszystkie odbyły się według przygotowanych wcześniej pytań?

- Chcę, żeby miały strukturę.

- Struktura nie musi oznaczać przewidywalności.

- A spontaniczność nie zwalnia z odpowiedzialności.

Uśmiechnął się nieznacznie.

- Tego właśnie brakowało mi w rozmowach z tobą.

- Konfliktów?

- Kogoś, kto nie pozwala mi wygodnie myśleć.

Odwróciłam wzrok w stronę sceny. Jeden z techników przesuwał ciężki element dekoracji, pozostawiając na deskach jasną smugę. Przez kilka sekund zajmowałam się obserwowaniem jego pracy, ponieważ spojrzenie Cezarego wymagało odpowiedzi, której nie chciałam udzielić.

- Czego konkretnie oczekujesz? - zapytałam.

- Prowadzenia trzech spotkań razem. Bez wcześniejszego uzgadniania każdego pytania.

- Nie ma mowy.

- W takim razie pozwól mi dokończyć.

- Słucham.

- Ustalamy temat, granice i cel rozmowy. Nie przygotowujemy jednak wspólnego scenariusza wypowiedzi. Jeżeli publiczność zada niewygodne pytanie, nie uciekamy od niego tylko dlatego, że może wywołać dyskusję.

- Wiesz, że odpowiadam za bezpieczeństwo uczestników, prawda?

- Wiem. Dlatego nie proponuję publicznego przesłuchania.

- A jak nazwiesz wyciąganie od gości odpowiedzi, których nie chcą udzielić?

- Błędem. Nie zamierzam tego robić.

Popatrzyłam na niego uważniej. Dawniej taką odpowiedź uznałby za kompromis osłabiający wartość artystyczną rozmowy. Teraz wypowiedział ją bez wahania.

- Zmieniłeś poglądy?

- Niektóre.

- To musi być nieprzyjemne doświadczenie.

- Głównie dla mojego ego.

Nie chciałam się uśmiechnąć, ale kącik ust zdradził mnie na ułamek sekundy. Zauważył to. Oczywiście, że zauważył. Cezary zawsze był wyjątkowo uważny na te momenty, kiedy moja oficjalna twarz przestawała pasować do tego, co naprawdę myślałam.

- Jest jeszcze jedna sprawa - powiedziałam. - "Prawda w drugim akcie".

Spojrzał na pozostawiony obok fotela scenariusz.

- Przyniosłem ci tekst.

- Zauważyłam. Nadal nie wiem, dlaczego tak bardzo zależy ci, żebym go przeczytała przed wszystkimi.

Przez chwilę milczał.

- Są w nim rzeczy, o których powinniśmy porozmawiać przed czytaniem.

- Jakie?

- Związane ze sposobem, w jaki korzystam z własnych doświadczeń.

- Twoich doświadczeń?

Powtórzyłam te słowa trochę zbyt ostro. Poczułam bowiem znajomy niepokój, towarzyszący mi kiedyś podczas prób jego sztuk, kiedy potrafił wyciągnąć z pozornie zwyczajnej rozmowy jedno zdanie i nadać mu znaczenie, którego nikt wcześniej nie dostrzegał.

- Nie chcę omawiać tekstu w pośpiechu - odpowiedział.

- Masz ciekawy sposób na przekonywanie ludzi do współpracy. Najpierw stawiasz ich przed faktem dokonanym, potem prosisz o cierpliwość.

- Masz rację.

- Przestań się ze mną zgadzać.

Roześmiał się cicho. Nie był to śmiech triumfatora. Raczej człowieka, który nagle odnalazł znajomy rytm rozmowy i nie potrafił powstrzymać przyjemności.

- Przez sześć lat wyobrażałem sobie, co mi powiesz, kiedy znowu się spotkamy - przyznał.

- I?

- Nie przewidziałem, że najbardziej zirytuje cię moja zgoda.

Wstałam, uznając, że potrzebuję więcej przestrzeni. Balkon kończył się niską balustradą, za którą otwierał się widok na pustą widownię. Oparłam dłonie na chłodnym drewnie. Cezary podszedł kilka kroków bliżej, lecz zatrzymał się, pozostawiając między nami wyraźny dystans.

- Sześć lat temu powiedziałeś mi, że nie można chronić ludzi przed konsekwencjami prawdy - przypomniałam.

- Pamiętam.

- A ja odpowiedziałam, że prawda bez odpowiedzialności bywa zwykłym okrucieństwem.

- To również pamiętam.

- Niczego wtedy nie zrozumiałeś.

- Zrozumiałem więcej, niż potrafiłem przyznać.

Odwróciłam głowę. Stał w świetle niewielkiej lampy zamontowanej przy przejściu. Widziałam zmęczenie pod jego oczami i starannie skrywaną niepewność. Nie pasowały do człowieka, który kiedyś wychodził z każdej dyskusji przekonany, że ostatnie słowo musi należeć do niego.

- Nie przyszłam tutaj rozliczać naszej przeszłości - powiedziałam.

- Wiem.

- I nie pozwolę, żebyś wykorzystał festiwal do prywatnych porachunków.

- Ja również tego nie chcę.

- W takim razie mam warunki.

Wyjęłam telefon i otworzyłam notatki. Gest był celowy. Cezary spojrzał na ekran, a potem na mnie.

- Oczywiście, że masz listę.

- Jeszcze nie. Ale zaraz będę miała.

Ustaliliśmy wstępnie, że pierwsze spotkanie rozpocznie się od rozmowy o odpowiedzialności autora wobec osób, których historie stają się inspiracją. Każde z nas miało prawo zadawać pytania, lecz żadne nie mogło nakłaniać gości do ujawniania prywatnych informacji. Pytania z sali miały być moderowane, a uczestnicy mogli odmówić odpowiedzi bez konieczności tłumaczenia decyzji. Cezary nie zgadzał się jedynie na przygotowanie zamkniętej listy tematów.

- Jeśli wszystko ustalimy wcześniej, publiczność dostanie przedstawienie udające rozmowę - powiedział.

- A jeżeli nie ustalimy niczego, dostanie chaos.

- To może zostawimy sobie trochę miejsca między jednym a drugim?

Wypowiedział to spokojnie. Nie próbował wygrać. Proponował rozwiązanie, które wymagało zaufania do obojga prowadzących.

Niepokojące było to, że potrafiłam wyobrazić sobie jego powodzenie.

- Trzy spotkania - powiedziałam w końcu. - Pierwsze jutro, drugie w przyszłym tygodniu, trzecie przed czytaniem twojej sztuki. Oceniamy każde przed następnym. Jeśli przekroczysz ustalone granice, kończymy współpracę.

- Przyjmuję.

- I żadnych niespodzianek uzgadnianych za moimi plecami.

- Przyjmuję również ten warunek.

Nie wyciągnęłam ręki. Wystarczyło mi jego słowo, choć jeszcze nie wiedziałam, czy zamierzam mu uwierzyć.

Kiedy wracaliśmy ku wyjściu, Cezary podniósł scenariusz z fotela i podał mi go ponownie.

Tym razem wzięłam.

Na pierwszej stronie widniał tytuł, jego nazwisko i krótka dedykacja zapisana odręcznie: "Dla tych, którzy zapłacili za cudzą odwagę".

Przeczytałam ją dwa razy.

- Brzmi jak przeprosiny - zauważyłam.

- Nie wystarczająco dobre, żeby nimi były.

Odpowiedź zaskoczyła mnie bardziej niż dedykacja.

Zamierzałam dopytać, lecz dobiegł nas głos Michała, który szukał mnie w związku z konferencją prasową. Schowałam scenariusz do torby, a Cezary odsunął się, robiąc mi miejsce w przejściu.

- Agata - odezwał się, zanim zeszłam po schodach.

Obejrzałam się.

- Kiedyś uważałem, że jeśli coś jest prawdziwe, mam prawo to opowiedzieć.

- A teraz?

Popatrzył na mnie przez dłuższą chwilę.

- Teraz nie jestem już tego pewien.

Nie wiedziałam, czy usłyszałam zapowiedź zmiany, czy ostrzeżenie. Wiedziałam natomiast, że po raz pierwszy od sześciu lat naprawdę chciałam zrozumieć, co wydarzyło się w jego życiu.

I właśnie ta ciekawość wydawała mi się znacznie bardziej ryzykowna niż wszystkie zaplanowane przez niego publiczne dyskusje.

Następnego dnia pierwsze wspólne spotkanie rozpoczęło się od awarii zegara odliczającego czas do końca dyskusji.

Michał zapewniał, że sprzęt działał jeszcze podczas próby. Teraz na monitorze pojawiały się przypadkowe liczby. Publiczność zajmowała miejsca, dwoje zaproszonych gości czekało za kulisami, a ja trzymałam w dłoni plan, który właśnie przestawał mieć zastosowanie.

Cezary pojawił się obok mnie z kubkiem herbaty.

- Możemy zrobić to bez zegara - zaproponował.

- Możemy również wysłać wszystkich do domu i udawać, że niczego nie planowaliśmy.

- To drugie byłoby trudniejsze do wyjaśnienia sponsorom.

Spojrzałam na niego.

- Bardzo chciałabym, żebyś przez najbliższą godzinę nie traktował każdego problemu jak okazji do żartu.

- W takim razie mam propozycję. Ty pilnujesz czasu. Ja pilnuję, żebyśmy nie uciekali od najważniejszych pytań.

- A kto będzie pilnował ciebie?

- Mam nadzieję, że ty.

Powiedział to ciszej, niż wymagała sytuacja. Przez krótką chwilę nie wiedziałam, czy nadal rozmawiamy o panelu.

Potem Michał dał znak i weszliśmy na scenę.

Usiedliśmy obok siebie, w odległości, która była całkowicie stosowna dla współprowadzących, a jednak wydawała mi się dziwnie mała. Cezary odłożył swoje notatki, odwrócił się w moją stronę i zaczekał.

To ja rozpoczęłam rozmowę.

- Zwykle pytamy twórców, skąd czerpią inspirację - powiedziałam do mikrofonu. - Dzisiaj chciałabym zacząć od pytania, które pojawia się znacznie rzadziej. Czy istnieją historie, których nie wolno nam opowiadać, nawet jeśli znamy je bardzo dobrze?

Na sali zapadła cisza.

Cezary nie spojrzał na publiczność.

Patrzył na mnie.

- Myślę - odpowiedział powoli - że najtrudniej rozpoznać tę granicę wtedy, kiedy człowiek jest przekonany, że opowiada wyłącznie własną historię.

Wiedziałam, że nie była to odpowiedź z przygotowanego programu. Nie miałam też pewności, czy kierował ją do widowni, czy do mnie.

Postanowiłam nie ułatwiać mu dalszej rozmowy.

- W takim razie sprawdźmy, kto ponosi koszt takiego przekonania.

Po raz pierwszy od wielu lat zobaczyłam w jego spojrzeniu coś, co przypominało szacunek pozbawiony potrzeby rywalizacji.

A kiedy odwrócił się do publiczności, zrozumiałam, że wspólne prowadzenie tych spotkań może okazać się niebezpieczne z zupełnie innego powodu, niż początkowo przypuszczałam.

Nie dlatego, że mogliśmy się pokłócić.

Dlatego, że wciąż potrafiliśmy ze sobą rozmawiać tak, jakby nikt inny nie znajdował się w sali.