INTRO

Pierwszą rzeczą, jaką zrobiłam po przyjeździe nad morze, było przestawienie dwóch foteli.

Stały naprzeciwko siebie przy niewielkim stoliku, jakby ktoś przygotował pokój do rozmowy, której żadna ze stron nie chciała rozpocząć. Jeden przesunęłam pod okno, drugi w kąt, obok regału. Potem postawiłam walizkę przy szafie i otworzyłam balkonowe drzwi.

Październikowe powietrze pachniało solą, mokrym drewnem i deszczem, który dopiero nadchodził. Za pasem wydm morze miało kolor przybrudzonego srebra. Fale rozbijały się o brzeg z uporem, którego zazdrościłam. Nie potrzebowały niczyjego pozwolenia, żeby wracać.

Przyjechałam tutaj właśnie po to, by przestać wracać.

Na biurku rozłożyłam trzy zeszyty, laptop i wydrukowany harmonogram. Sześć tygodni w domu pracy twórczej miało wystarczyć, żebym skończyła redakcję książki, którą od miesięcy odkładałam pod pretekstem pilniejszych zleceń. Była to powieść o kobiecie zaczynającej życie od nowa. Autorka napisała ją z taką szczerością, że miejscami nie potrafiłam rozstrzygnąć, czy poprawiam cudze zdania, czy bronię się przed własnymi wspomnieniami.

Miałam trzydzieści dziewięć lat, własną firmę redaktorską, mieszkanie w Warszawie i kalendarz, w którym wreszcie nie musiałam zostawiać miejsca na cudze potrzeby. To ostatnie uważałam za osiągnięcie. Po rozwodzie nauczyłam się, że niezależność nie zawsze oznacza szczęście, ale przynajmniej pozwala samodzielnie wybierać rodzaj samotności.

Telefon zawibrował.

Jesteś już? - napisała Natalia.

Tak. Pokój z widokiem na morze. Cisza. Żadnych niespodzianek.

Odpowiedź przyszła natychmiast.

Nie prowokuj losu.

Uśmiechnęłam się i wyciszyłam telefon.

Dom nazywał się Przystań. Przedwojenna willa z wysokimi oknami, skrzypiącymi schodami i biblioteką, która była głównym powodem, dla którego wybrałam to miejsce. Organizatorzy obiecywali spokój, indywidualną pracę i kilka kameralnych spotkań literackich. Przy podpisywaniu umowy zaznaczyłam, że nie jestem zainteresowana prowadzeniem warsztatów ani uczestniczeniem w obowiązkowych integracjach.

Chciałam przez sześć tygodni należeć wyłącznie do siebie.

O szesnastej zeszłam do recepcji po klucz do biblioteki. Właścicielka, pani Helena, stała za drewnianym kontuarem i próbowała uruchomić drukarkę.

- Pani Magdo, dobrze, że pani jest. Mam drobny problem z programem rezydencji.

- Jeśli chodzi o dodatkowe spotkania, uprzedzałam, że nie...

- Nie, nie. Zajęcia pozostają dobrowolne. Chodzi o pracę nad zbiorem przekładów, który przygotowujemy na listopadowy wieczór autorski. Jedna z osób przyjedzie dopiero dzisiaj. Będziemy potrzebowali pani opinii redaktorskiej, oczywiście za osobnym wynagrodzeniem.

Przyjrzałam się jej uważniej.

- Nie umawiałyśmy się na dodatkowe zlecenie.

- Wiem. Dlatego pytam, nie informuję. Może pani odmówić.

To rozróżnienie od razu poprawiło mi humor.

- Proszę zostawić materiały. Zobaczę, czy znajdę czas.

Pani Helena podała mi teczkę oznaczoną nazwą projektu. Na pierwszej stronie widniał harmonogram i lista uczestników, ale drukarka najwyraźniej skończyła pracę przed wydrukowaniem ostatniej kolumny. Nazwisko tłumacza urywało się po pierwszej literze.

- Resztę doślę wieczorem - powiedziała właścicielka.

Wróciłam na piętro z teczką pod pachą. Na półpiętrze minęłam mężczyznę niosącego dwa kartony książek. Był ode mnie młodszy, miał rudą brodę i zaaferowaną minę człowieka, któremu właśnie powierzono zbyt wiele delikatnych przedmiotów.

- Biblioteka na dole? - zapytał.

- Za recepcją, po lewej.

- Dzięki. Podobno przyjeżdża dziś jakiś znany tłumacz. Będziemy mieć komplet.

Nie zapytałam o nazwisko. W środowisku literackim znałam wystarczająco wielu tłumaczy, żeby takie informacje nie budziły szczególnej ciekawości.

Przez kolejne dwie godziny pracowałam przy otwartych balkonowych drzwiach. Wiatr przewracał luźne kartki, więc przycisnęłam je ceramiczną miseczką znalezioną na parapecie. Zaznaczałam powtórzenia, poprawiałam dialogi, przesuwałam akapity. Przy jednym zdaniu zatrzymałam się dłużej.

Najbardziej bolało ją nie to, że odszedł, lecz że wcześniej przestał pytać, czy chce, żeby został.

Przeczytałam je trzykrotnie.

Potem wykreśliłam słowo "najbardziej" i zamknęłam dokument.

Niektóre zdania były zbyt blisko prawdy, żeby od razu wiedzieć, jak je poprawić.

Kiedy zeszłam na kolację, jadalnia była prawie pełna. Przy długim stole siedziało kilkanaście osób. Rozmawiali o nowych wydawnictwach, przekładach i festiwalu literackim w Gdyni. Znalazłam wolne miejsce przy końcu stołu, obok kobiety w okularach, która przedstawiła się jako Irena i oznajmiła, że pisze książkę o roślinach.

- O roślinach? - zapytałam.

- O ludziach, którzy nie potrafią się nimi opiekować. Rośliny są tylko pretekstem.

Polubiłam ją natychmiast.

Zjadłyśmy zupę, rozmawiając o wydawcach, którzy przesyłali poprawki w niedzielę, i o tym, dlaczego autorzy częściej godzili się na usunięcie całych rozdziałów niż pojedynczych przymiotników. Po raz pierwszy od dawna nie musiałam wyjaśniać, dlaczego wolę pracę od przypadkowego towarzystwa.

Właśnie sięgałam po wodę, gdy usłyszałam głos z korytarza.

- Przepraszam za spóźnienie. Pociąg utknął pod Tczewem, a potem taksówkarz uznał, że zna lepszą drogę niż nawigacja.

Szklanka zatrzymała mi się kilka centymetrów nad stołem.

Znałam ten głos.

Nie dlatego, że pamiętałam każde jego brzmienie. Przez dwa lata po rozwodzie zdarzało mi się zapominać, jak dokładnie brzmiał śmiech mojego byłego męża. Ale był w jego sposobie mówienia szczególny rodzaj spokoju, który kiedyś potrafił mnie rozbroić, a później doprowadzał do rozpaczy.

Odwróciłam głowę.

Łukasz Brzeziński stał w drzwiach jadalni, z podróżną torbą przewieszoną przez ramię. Miał czterdzieści trzy lata, ciemne włosy przyprószone siwizną na skroniach i granatowy sweter, którego nie znałam. Wyglądał na zmęczonego podróżą. Kiedyś odruchowo sprawdziłabym, czy zdążył coś zjeść.

Teraz patrzyłam, jak pani Helena wychodzi mu na spotkanie.

- Panie Łukaszu, nareszcie! Przygotowaliśmy dla pana pokój na piętrze.

Wtedy mnie zobaczył.

Nie uśmiechnął się. Nie ruszył również w moją stronę. Jego spojrzenie zatrzymało się na mojej twarzy, potem na pustym krześle obok mnie, jakby sprawdzał, czy naprawdę tu jestem.

Przez chwilę nikt nie zauważał naszego milczenia.

- Znacie się państwo? - zapytała Irena.

Odstawiłam szklankę.

- Tak - odpowiedziałam.

Łukasz powoli zdjął torbę z ramienia.

- Byliśmy małżeństwem.

W jadalni zapadła cisza. Nie trwała długo, ale wystarczyła, bym znów poczuła irytację na jego zdolność wypowiadania najtrudniejszych rzeczy jednym, pozornie prostym zdaniem.

Pani Helena spojrzała na nas z przerażeniem.

- Och. Nie wiedziałam. Zapewniam, że to zupełny przypadek.

- Wierzę pani - powiedziałam, wstając. - To nie jest problem organizacyjny.

Łukasz zrobił krok w bok, zostawiając mi wolne przejście.

Ten drobny gest zabolał bardziej, niż powinien. Kiedyś wiedział dokładnie, ile przestrzeni potrzebowałam, kiedy byłam zdenerwowana. Widocznie pewnych rzeczy nie zapominało się nawet po trzech latach osobnego życia.

Minęłam go, czując znajomy zapach cedrowych perfum, znacznie słabszy niż dawniej.

- Magda - odezwał się cicho.

Zatrzymałam się przy drzwiach.

- Przyjechałam tu pracować, Łukasz.

- Ja też.

Odwróciłam się. Patrzył na mnie bez uśmiechu i bez tej dawnej pewności, że jeśli odpowiednio długo będziemy rozmawiać, uda nam się wszystko wyjaśnić.

- W takim razie przynajmniej jedno mamy już ustalone - powiedziałam.

Na piętrze otworzyłam balkonowe drzwi, chociaż zrobiło się zimno. Morze było niewidoczne, słyszałam jedynie fale i stukanie obluzowanej okiennicy. Na biurku leżała teczka projektu, a na ekranie laptopa wciąż świeciło zdanie o człowieku, który przestał pytać.

Wzięłam telefon, żeby zadzwonić do Natalii, lecz zamiast wybierać numer, usiadłam przy oknie.

Najtrudniejsze nie było spotkanie Łukasza.

Najtrudniejsze było odkrycie, że zanim zdążyłam zdecydować, czy chcę z nim rozmawiać, jakaś część mnie zaczęła już układać pierwsze pytanie.

Dlaczego tamtego wieczoru pozwoliłeś mi odejść, skoro ja przez cały czas czekałam, aż mnie zatrzymasz?

Rozdział 1 - Warunki spotkania

Nazajutrz obudziłam się o szóstej siedemnaście, zanim zadzwonił budzik. Przez kilka sekund nie wiedziałam, gdzie jestem. Słyszałam morze, skrzypienie drewnianej podłogi i wiatr uderzający w balkonowe drzwi. Dopiero kiedy zobaczyłam zeszyty rozłożone na biurku, przypomniałam sobie Przystań, sześć tygodni pracy i człowieka, którego obecność nie mieściła się w żadnym z moich planów.

Nie zadzwoniłam wieczorem do Natalii. Znałam przebieg tej rozmowy jeszcze przed wybraniem numeru. Najpierw niedowierzanie, potem pytania, na które sama nie potrafiłam odpowiedzieć, wreszcie stanowcze zalecenie, żebym nie robiła niczego pod wpływem emocji. Natalia miała irytujący talent do formułowania rozsądnych rad dokładnie wtedy, kiedy rozsądek wydawał mi się najbardziej uciążliwy.

Zrobiłam kawę w małym aneksie na końcu korytarza i wróciłam do pokoju. Pracowałam przez godzinę, poprawiając dialog między dwiema siostrami. Jedna z nich zarzucała drugiej, że nigdy jej nie słuchała. Druga odpowiadała, że przez lata słyszała wyłącznie pretensje. Po czwartej poprawce zamknęłam dokument, bo zaczęłam zmieniać nie styl autorki, lecz argumenty bohaterek.

O dziewiątej miałam odebrać od pani Heleny pełne materiały listopadowego projektu. Zeszłam punktualnie, ubrana w ciemne spodnie i jasny sweter. Nie dlatego, że chciałam dobrze wyglądać. Po prostu lubiłam ubrania, w których czułam się kompetentna. Przed lustrem związałam włosy, po czym rozpuściłam je ponownie. Złościło mnie, że w ogóle zwróciłam na to uwagę.

Biblioteka zajmowała dawny salon na parterze. Wysokie okna wychodziły na ogród, za którym zaczynał się sosnowy las. Na półkach stały książki z różnych dekad, niektóre opatrzone dedykacjami, inne zupełnie nowe. Przy największym stole siedziała pani Helena. Obok niej leżały wydruki, segregatory i ceramiczny dzbanek z herbatą.

Łukasz stał przy oknie.

Zobaczyłam go wcześniej, niż on zauważył mnie. Miał podwinięte rękawy koszuli i trzymał w dłoni ołówek. Czytał coś z taką koncentracją, że nie usłyszał otwieranych drzwi. Pamiętałam ten wyraz twarzy. Zawsze wydawał mi się najbardziej pociągający wtedy, kiedy nie próbował nikomu się podobać.

- Dzień dobry - powiedziałam.

Podniósł głowę.

- Cześć, Magda.

Pani Helena wstała z wyraźną ulgą.

- Wspaniale, jesteście oboje. Przygotowałam dokumenty. Chciałabym wyjaśnić kilka kwestii, zanim podejmiecie decyzję.

Usiadłam po przeciwnej stronie stołu niż Łukasz. Nie umknęło mi, że nie próbował zmienić miejsca ani przysunąć krzesła. Ta ostrożność była rozsądna, ale jednocześnie drażniła mnie swoją doskonałością.

Projekt dotyczył dwujęzycznego zbioru opowiadań współczesnych autorek z krajów nadbałtyckich. Przystań otrzymała grant na przygotowanie polskiej edycji, a listopadowy wieczór autorski miał być pierwszą publiczną prezentacją tekstów. Łukasz odpowiadał za przekłady trzech opowiadań oraz spójność stylistyczną pozostałych. Potrzebna była redakcja literacka, ponieważ poprzednia redaktorka wycofała się z powodów zdrowotnych.

- Termin oddania materiałów to trzydziesty października - wyjaśniła pani Helena. - Wydawnictwo przejmie później korektę i skład. Bez redakcji nie zdążymy.

Przejrzałam harmonogram.

- To nie jest drobna konsultacja. Mówimy o kilkuset stronach i bardzo krótkim terminie.

- Dlatego przewidzieliśmy osobne wynagrodzenie.

- Wynagrodzenie nie wydłuża doby.

Łukasz odłożył ołówek.

- Ale można zmienić sposób pracy. Teksty są na różnym etapie. Nie wszystkie wymagają równie głębokiej ingerencji.

Spojrzałam na niego.

- Wiem, jak planuje się redakcję.

- Nie twierdziłem, że nie wiesz.

- W takim razie pozwól mi skończyć.

Pani Helena sięgnęła po filiżankę. Łukasz opuścił wzrok na dokumenty, lecz zauważyłam napięcie w jego szczęce.

- Proponuję - powiedziałam - żebyśmy najpierw ustalili, jaki zakres pracy rzeczywiście pozostał. Nie podpiszę umowy na podstawie optymistycznych założeń.

- Rozsądnie - przyznał Łukasz.

To jedno słowo zabrzmiało w jego ustach inaczej niż dawniej. Kiedy byliśmy małżeństwem, potrafił je wypowiedzieć tak, że czułam się jednocześnie doceniona i nieznośnie przewidywalna.

Pani Helena przedstawiła warunki finansowe, wyjaśniła zasady grantu i zostawiła nas na kilka minut, żeby odebrać telefon z wydawnictwa. Gdy zamknęły się za nią drzwi, cisza zrobiła się nagle znacznie bardziej osobista.

- Nie wiedziałem, że tu będziesz - powiedział Łukasz.

- Wierzę ci.

- To dobrze.

- Nie powiedziałam, że to dla mnie wygodne.

Oparł dłonie o krawędź stołu.

- Dla mnie też nie jest.

- Możesz zrezygnować.

Przyjrzał mi się uważnie. Znałam to spojrzenie, choć zdążyłam zapomnieć, jak trudno było je wytrzymać. Łukasz nie przyglądał się ludziom przelotnie. Kiedy słuchał, miał zwyczaj skupiać się na rozmówcy tak całkowicie, że wszystkie poboczne dźwięki traciły znaczenie.

- Nie mogę - odpowiedział. - Podpisałem umowę dwa miesiące temu. Odpowiadam za termin i za jakość przekładów. Nie zostawię tych ludzi z problemem dlatego, że nasza sytuacja jest skomplikowana.

- Moja sytuacja nie jest skomplikowana. Przyjechałam tu z konkretnym planem.

- A ja go nie kwestionuję.

- Sama twoja obecność już go zmieniła.

Powiedziałam to ostrzej, niż zamierzałam.

Łukasz przez chwilę patrzył na mnie bez słowa.

- Nie mam wpływu na to, co czujesz, kiedy mnie widzisz - odparł w końcu. - Mam wpływ na swoje zachowanie. Jeśli mam zostać, potrzebuję jednak jednej rzeczy.

Uniosłam brwi.

- Jakiej?

- Żebyśmy rozmawiali o pracy tak, jak rozmawialibyśmy z każdym innym redaktorem i tłumaczem. Bez wykorzystywania zawodowych decyzji do rozliczania tego, co wydarzyło się między nami.

W pierwszej chwili chciałam się roześmiać. Łukasz, który podczas naszego małżeństwa potrafił godzinami unikać najprostszej rozmowy o uczuciach, właśnie proponował mi zasady komunikacji.

- To ma być twój warunek?

- Tak.

- A jeśli się nie zgodzę?

- Wtedy poproszę Helenę o znalezienie kogoś innego do redakcji. Ale sam zostanę. Nie obiecam ci, że wyjadę.

Poczułam znajome ukłucie złości. Nie dlatego, że jego odpowiedź była niesprawiedliwa. Właśnie dlatego, że nie była.

- Nie musisz mi przypominać, że potrafisz zostać przy swojej decyzji - powiedziałam.

Odwrócił twarz ku oknu.

- A ty nie musisz przypominać mi, że kiedyś podejmowałem złe decyzje.

Chciałam odpowiedzieć natychmiast, lecz zatrzymało mnie coś w jego głosie. Nie brzmiał jak człowiek, który próbuje wygrać spór. Raczej jak ktoś, kto rozpoznał stary mechanizm i nie chciał uruchamiać go ponownie.

Pani Helena wróciła, zanim zdążyłam cokolwiek powiedzieć.

Przejrzeliśmy materiały. Okazało się, że dwa opowiadania były prawie gotowe, jedno wymagało ponownej konsultacji z autorką, a w pozostałych problem dotyczył niepoprawnie uzgodnionych głosów narracyjnych. Pracowałam z podobnymi tekstami wielokrotnie. Rozpoznawałam błędy szybciej, niż potrafiłam je nazwać, i po kilkunastu minutach miałam już pomysł na podział zadań.

Zaproponowałam dwa próbne dni bez zobowiązania do dalszej współpracy. W tym czasie przygotowałabym ocenę materiału, harmonogram i kosztorys. Ostateczną decyzję mieliśmy podjąć po przejrzeniu pierwszego opowiadania.

- I chciałabym pracować rano nad własną książką - dodałam. - To mój priorytet. Nie zrezygnuję z niego.

- Możemy pracować po południu - powiedział Łukasz.

- Nie chcę też codziennych spotkań po osiem godzin.

- Ja również nie.

- Co za niespodziewana zgodność - mruknęłam.

Kącik jego ust drgnął.

Pani Helena podpisała wstępne ustalenia i wręczyła mi kopię dokumentów. Kiedy wyszłam z biblioteki, miałam poczucie, że zrobiłam coś zawodowo rozsądnego i prywatnie niebezpiecznego.

Nie zamierzałam jednak pozwolić, żeby przypadkowe spotkanie zmusiło mnie do ucieczki z miejsca, które wybrałam dla siebie.

Po południu zeszłam do ogrodu. Deszcz przestał padać, a powietrze stało się chłodne i przejrzyste. Przez chwilę siedziałam na ławce pod sosną, próbując uporządkować myśli. Telefon leżał obok mnie. Natalia odpisała na moją poranną wiadomość, w której wreszcie wyznałam jej, kto przyjechał do Przystani.

Pamiętaj, że nie musisz być dla niego miła tylko dlatego, że kiedyś go kochałaś.

Przeczytałam to zdanie dwukrotnie.

Problem polegał na tym, że nigdy nie przestałam uważać Łukasza za człowieka wartego czułości. Przestałam jedynie wierzyć, że potrafimy okazywać ją sobie bez wzajemnego ranienia.

Kiedy wracałam do budynku, zobaczyłam go na tarasie. Rozmawiał przez telefon, opierając się o balustradę. Nie słyszałam całej rozmowy, jedynie kilka zdań.

- Nie, nie przełożę tego ponownie. Obiecałem, że skończę przekład przed końcem miesiąca. Tak, wiem, że w zeszłym roku zawaliłem termin.

Odwrócił się i zauważył mnie. Nie przerwał rozmowy, tylko skinął głową.

Weszłam do środka, zastanawiając się, co jeszcze zmieniło się w jego życiu. Dawniej zdarzało mu się przyjmować zbyt wiele zleceń, a potem pracować nocami, udając, że wszystko jest pod kontrolą. Kilka razy próbowałam mu pomóc. Zawsze odpowiadał, że da sobie radę, dopóki nie było za późno.

Przed kolacją znalazłam pod drzwiami swojego pokoju kopertę. W środku leżała wydrukowana lista tekstów i krótka notatka.

Zaznaczyłem fragmenty, które moim zdaniem wymagają najpilniejszej konsultacji. Nie poprawiałem ich, żebyś mogła ocenić je niezależnie. Ł.

Nie było żadnego osobistego dopisku.

Powinnam była poczuć ulgę.

Zamiast tego przez dłuższą chwilę przyglądałam się charakterowi jego pisma. Litera "Ł" wyglądała dokładnie tak samo jak na kartkach, które zostawiał mi kiedyś na kuchennym stole. Tyle że tamte wiadomości dotyczyły zakupów, zepsutego kranu albo faktu, że wróci późno.

Przy jednej z nich kiedyś znalazłam dopisane na marginesie dwa słowa: Kocham cię.

Nie pamiętałam już, co zrobiłam z tamtą kartką.

Wieczorem spotkaliśmy się ponownie przy schodach. Łukasz niósł kilka książek, ja miałam pod pachą laptop. Przez moment staliśmy naprzeciwko siebie, jakby oboje zastanawiali się, czy wypada zacząć rozmowę.

- Dziękuję za materiały - powiedziałam.

- Przydadzą się?

- Tak. Chociaż nie zgadzam się z twoją oceną trzeciego opowiadania.

- Podejrzewałem.

- Dlaczego?

- Bo zaznaczyłem dokładnie ten fragment, który sam najdłużej próbowałem obronić.

Popatrzyłam na niego z zainteresowaniem.

- A teraz?

- Teraz chciałbym wiedzieć, dlaczego uważasz, że nie działa.

W jego głosie nie było prowokacji. Była ciekawość, którą kiedyś kochałam najbardziej. Łukasz potrafił słuchać argumentu, nawet jeśli wymagał on porzucenia wielu godzin pracy. W sprawach literackich od zawsze był odważniejszy niż w osobistych.

- Porozmawiamy jutro - odpowiedziałam.

Skinął głową, a potem zrobił miejsce, żebym mogła przejść.

Zatrzymałam się po dwóch stopniach.

- Łukasz?

Odwrócił się.

- Tak?

- Ten twój warunek z biblioteki... Naprawdę uważasz, że potrafimy oddzielić pracę od przeszłości?

Przez chwilę milczał.

- Nie wiem - powiedział wreszcie. - Ale chciałbym przynajmniej spróbować nie popełniać tych samych błędów.

Nie odpowiedziałam.

Wróciłam do pokoju, zamknęłam drzwi i odłożyłam laptop na biurko. Za oknem niebo powoli ciemniało, a światła sąsiednich domów zapalały się jedno po drugim.

Po raz pierwszy od przyjazdu pomyślałam, że być może największym zagrożeniem dla mojego spokoju nie była obecność Łukasza.

Była nim możliwość, że tym razem naprawdę będzie chciał rozmawiać.