? Copyright by Wydawnictwo Naukowe PWN S.A., Warszawa 2026
Wszystkie prawa zastrzeżone.
Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.
Autorzy i Wydawnictwo dołożyli wszelkich starań, aby wybór i dawkowanie leków oraz wybór i metodyka zabiegów terapeutycznych w tym opracowaniu były zgodne z aktualnymi wskazaniami i praktyką kliniczną. Mimo to, ze względu na stan wiedzy, zmiany regulacji prawnych i nieprzerwany napływ nowych wyników badań dotyczących podstawowych i niepożądanych działań leków oraz zabiegów terapeutycznych, Czytelnik musi brać pod uwagę informacje zawarte w ulotce dołączonej do każdego opakowania leku oraz informacje producenta sprzętu lub autorów metod, aby nie przeoczyć ewentualnych zmian we wskazaniach i dawkowaniu leku oraz we wskazaniach i zasadach stosowania zabiegów terapeutycznych. Dotyczy to także specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności. Należy o tym pamiętać, zwłaszcza w przypadku nowych lub rzadko stosowanych substancji oraz nowych lub rzadko stosowanych metod terapeutycznych.
Recenzent: prof. dr hab. n. med. Anna Jung-Hauska
Wydawca: Joanna Szejba
Redaktor prowadzący: Aneta Lupa-Marcinowska
Redaktor: Agnieszka Janowska
Producent: Monika Dąbrowska
Projekt okładki i stron tytułowych: Grzegorz Lipka
Ryciny, o ile nie oznaczono inaczej, pochodzą ze zbiorów autorów.
Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.: Michał Latusek
eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2026 r. (Wydanie I)
Warszawa 2026
PZWL Wydawnictwo Lekarskie
ISBN: 978-83-01-24818-5
DOI: https://doi.org/10.53271/2026.004
Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.
ul. G. Daimlera 2, 02-460 Warszawa
tel. 22 695 43 21
www.pwn.pl
Księgarnia wysyłkowa:
tel. 42 680 44 88; infolinia: 801 33 33 88
e-mail: wysylkowa@pzwl.pl
Informacje w sprawie współpracy reklamowej: BR.PZWL@pwn.pl
Wykaz skrótów
ABL - (autologous bacterial lysates) - autologiczne lizaty bakteryjne
ADH - (antidiuretic hormone) - hormon antydiuretyczny
ALN - (acute lobarnephronia) - ostre płatowe zapalenia nerki
A-P - (łac. anterior - przedni, posterior - tylny) - projekcja przednio-tylna
BB - bezobjawowa bakteriuria (sterile bacteriuria)
BBD - (bladder and bowel disfunction) - dysfunkcja pęcherza moczowego i jelit
CAKUT - (congenital abnormalities of the kidney and urinary tract) - wady wrodzone nerek i układu moczowego
cAMP - (cyclic adenosine monophosphate) - cykliczny adenozynomonofosforan
cGMP - (cyclic guanosine monophosphate) - cykliczny guanozynomonofosforan
CIC - (clean intermittent catheterization) - czyste przerywane cewnikowanie
CMV - (cytomegalovirus) - cytomegalowirus
CRP - (C-reactive protein) - białko C-reaktywne
CUM - cystouretrografia mikcyjna
DDM - dolne drogi moczowe
DMSA - kwas 2,3-dwumerkaptobursztynowy
DFA - (dimercaptosuccinic acid scan) - bezpośredni test immunofluorescencyjny (direct fluorescent antibody)
DTPA - (diethylenetriaminepentaacetic acid) - kwas dietylotriaminopentaoctowy
EAU - (European Association of Urology) - Europejskie Towarzystwo Urologiczne
eGFR - (estimated glomerular filtration rate) - szacowany klirens kreatyniny
ELISA - (enzyme-linked immunosorbent assay) - test immunoenzymatyczny sprzężony z nośnikiem stałym
ESPID - (European Society for Paediatric Infectious Diseases) - Europejskie Towarzystwo Dziecięcych Chorób Zakaźnych
ESPU - (European Society for Paediatric Urology) - Europejskie Towarzystwo Urologii Dziecięcej
FDA - (Food and Drug Administration) - Agencja Leków i Żywności
GBS - (group B Streptococcus) - Streptokok z grupy B
GDM - górne drogi moczowe
GOZN - gazotwórcze odmiedniczkowe zapalenie nerek
GZUM - grzybicze zakażenie układu moczowego
HPV - (human papillomavirus) - wirus brodawczaka ludzkiego
HSV - (herpes simplex virus) - wirus opryszczki pospolitej
ICCS - (International Children's Continence Society) - Międzynarodowe Towarzystwo ds. Kontynencji u Dzieci
IDSA - (Infectious Diseases Society of America) - Amerykańskie Towarzystwo Chorób Zakaźnych
IVU - (intravenous urography) - urografia
LUTD - (lower urinary tract dysfunction) - dysfunkcja dolnych dróg moczowych
LUTS - (lower urinary tract symptoms) - objawy ze strony dolnych dróg moczowych
99mTc-MAG3 - (technetium-99m labeled mercaptoacetyltriglycine) - technet-99m związany z merkaptopropionianem triaminowym
MDR - (multi-drug resistant) - wielolekooporne leki
MRI - (magnetic resonance imaging) - obrazowanie metoda rezonansu magnetycznego
NICE - (National Institute for Health and Care Excellence) - Narodowy Instytut Zdrowia i Doskonałości Opieki
NAAT - (Nucleic Acid Amplification Test) - test amplifikacji kwasów nukleinowych
NDTK - niskodawkowa tomografia komputerowa
NLPZ - niesteroidowe leki przeciwzapalne
NZUM - nawrotowe zakażenia układu moczowego
OB - odczyn Biernackiego
OOZN - ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek
OPM - odpływ pęcherzowo-moczowodowy
OSOZN - ostre segmentalne odmiedniczkowe zapalenie nerek
PChN - przewlekła choroba nerek
PCR - (polymerase chain reaction) - reakcja łańcuchowa polimerazy
PCT - (procalcitonin) - prokalcytonina
PMMN - pierwotne monosymptomatyczne moczenie nocne
POZ - Państwowa Opieka Zdrowotna
POZN - przewlekłe odmiedniczkowe zapalenie nerek
PTNefD - Polskie Towarzystwo Nefrologii Dziecięcej
RN - (reflux nephropathy) - nefropatia refluksowa
RTG - rentgenografia
RT-PCR - (reverse transcription polymerase chain reaction) - reakcja łańcuchowa polimerazy z odwrotną transkrypcją
SCCM - (System Center Configuration Manager) - system firmy Microsoft do zarządzania komputerami i urządzeniami w firmowej infrastrukturze IT
SCUM - sonocystouretrografia mikcyjna
SMI - (Superb Microvascular Imaging), zaawansowany ultradźwiękowy doppler mikrokrążenia
SNN - schyłkowa niewydolność nerek
Tc-99m - (Technetium-99m) - Technet 99m
TK - tomografia komputerowa
TLR - (toll-like receptor) - receptor TL
TTS - (The Transplantation Society) - Towarzystwo Transplantologiczne
UF - uroflowmetria
UKM - układ kielichowo-miedniczkowy
URO-TK - (CT urography) - tomografia komputerowa z kontrastem
USG - ultrasonografia
XP - (xanthogranulomatous pyelonephritis) - ksantoziarniniakowe zapalenie nerek
ZUM - zakażenie układu moczowego
1Podstawowa terminologia
Danuta Zwolińska
Zakażenie układu moczowego (ZUM) - obecność drobnoustrojów w drogach moczowych wywołująca odczyn zapalny.
Zakażenie górnych dróg moczowych (ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek - OOZN, ostre infekcyjne cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek) - bakteryjne zakażenie obejmujące miedniczkę nerkową i śródmiąższ nerki, zazwyczaj o ostrym początku, przebiegające z gorączką > 38°C, wymiotami lub innymi objawami ogólnymi oraz bólem w okolicy lędźwiowej.
Zakażenie dolnych dróg moczowych (zapalenie pęcherza moczowego) - stan zapalny pęcherza moczowego z objawami dyzurycznymi, częstomoczem, parciem naglącym, bólem w okolicy nadłonowej, krwinkomoczem lub krwiomoczem.
Proste zakażenia układu moczowego - zakażenia występujące u osób z prawidłowym układem moczowym, bez współistniejącej wady. Najczęściej przebiegają one typowo, bez poważnych powikłań.
Złożone zakażenia układu moczowego - zakażenia występujące u osób z wadami układu moczowego prowadzącymi do zastoju moczu. Charakteryzują się nawrotowością i z reguły cięższym przebiegiem; wymagają intensywniejszej terapii oraz rozszerzonej diagnostyki obrazowej.
Nawrotowe ZUM - to zakażenia spełniające następujące kryteria:
- rozpoznano 2 epizody lub większą liczbę ostrego odmiedniczkowego zapalenia nerek;
- rozpoznano 2 lub więcej epizodów ostrego odmiedniczkowego zapalenia nerek;
- rozpoznano co najmniej 3-krotne zakażenie dolnego odcinka dróg moczowych.
Zakażenie układu moczowego o nietypowym przebiegu - zakażenie, które musi spełniać jedno z poniższych kryteriów:
- ciężki stan ogólny (objawy uogólnionego zakażenia),
- zaburzenia w odpływie moczu (wady układu moczowego),
- upośledzenie filtracji kłębuszkowej,
- posocznica,
- brak odpowiedzi na leczenie przeciwbakteryjne w ciągu 48 godzin,
- ZUM spowodowane inną bakterią niż Escherichia coli.
Bakteriuria znamienna - liczba kolonii bakteryjnych hodowanych w 1 ml moczu, która upoważnia do rozpoznania ZUM, jest różna w zależności od sposobu pobrania moczu na posiew.
Bezobjawowa bakteriuria - obecność w moczu szczepu bakterii w istotnym mianie, który nie wywołuje odpowiedzi zapalnej układu moczowego.
Leukocyturia - obecność w moczu nieodwirowanym powyżej 5 leukocytów w polu widzenia (wpw) mikroskopu przy powiększeniu 400-krotnym lub 10 i powyżej leukocytów wpw w osadzie moczu. W badaniu w mikroskopii automatycznej lub cytometrze przepływowym - to liczba leukocytów powyżej wartości referencyjnych przyjętych w danym laboratorium.
Krwinkomocz (mikroskopowy - microscopic hematuria) - obecność 5 lub więcej erytrocytów w polu widzenia mikroskopu w badaniu osadu moczu.
Krwiomocz (krwinkomocz makroskopowy - macroscopic hematuria) - to zmiana koloru moczu na różowy, czerwony lub brunatny, w zależności od miejsca pochodzenia krwi - z dolnych dróg moczowych lub z nerki. Do jego stwierdzenia dochodzi, gdy w 1 l moczu znajduje się co najmniej 0,5 ml krwi.
Terapia celowana to leczenie antybiotykiem dobranym na podstawie wyniku antybiogramu, który potwierdza wrażliwość wyizolowanego drobnoustroju na dany lek w warunkach laboratoryjnych.
Terapia empiryczna - to leczenie rozpoczęte na podstawie przypuszczenia, który drobnoustrój najprawdopodobniej wywołał zakażenie oraz jakie antybiotyki będą wobec niego skuteczne.
Terapia sekwencyjna - metoda leczenia polegająca na podawaniu tego samego antybiotyku najpierw w formie pozajelitowej, a następnie doustnej. W większości przypadków zakażeń dróg moczowych leczenie doustne jest równie skuteczne jak dożylne.
Terapia skojarzona - terapia polegająca na jednoczesnym stosowaniu co najmniej 2 leków przeciwbakteryjnych o odmiennych mechanizmach działania. Celem takiego postępowania jest zwiększenie skuteczności leczenia poprzez poszerzenie spektrum działania oraz ograniczenie ryzyka powstawania szczepów opornych.
Terapia deeskalacyjna - strategia antybiotykoterapii polegająca na rozpoczęciu leczenia empirycznego antybiotykiem o szerokim spektrum, a następnie, po uzyskaniu wyniku posiewu i antybiogramu, zmianie na antybiotyk o jak najwęższym spektrum, celowany wobec wykrytego patogenu.
