? Copyright by Wydawnictwo Naukowe PWN S.A., PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2026

Wszystkie prawa zastrzeżone.

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Autorzy i Wydawnictwo dołożyli wszelkich starań, aby wybór i dawkowanie leków w tym opracowaniu były zgodne z aktualnymi wskazaniami i praktyką kliniczną. Mimo to, ze względu na stan wiedzy, zmiany regulacji prawnych i nieprzerwany napływ nowych wyników badań dotyczących podstawowych i niepożądanych działań leków, Czytelnik musi brać pod uwagę informacje zawarte w ulotce dołączonej do każdego opakowania, aby nie przeoczyć ewentualnych zmian we wskazaniach i dawkowaniu. Dotyczy to także specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności. Należy o tym pamiętać, zwłaszcza w przypadku nowych lub rzadko stosowanych substancji.

Ewentualne środki finansowe uzyskane w ramach współpracy wydawnictwa z reklamodawcami są przeznaczane na wsparcie edycji książki. Reklamodawcy nie mają wpływu na zawartość merytoryczną podręcznika.

Wydawca: Stella Nowośnicka-Pawlitko

Redaktor: Dorota Kassjanowicz

Producent: Anna Bączkowska

Projekt okładki i stron tytułowych: Katarzyna Konior/bluemango.pl

Ilustracja na okładce: Iren_Geo/Shutterstock

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.: Michał Latusek

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2026 r. (Wydanie I)

Warszawa 2026

PZWL Wydawnictwo Lekarskie

ISBN 978-83-01-25056-0

DOI: https://doi.org/10.53271/2026.073

Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.

ul. G. Daimlera 2

02-460 Warszawa

pwn.pl

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 42 680 44 88; infolinia: 801 33 33 88

e-mail: wysylkowa@pzwl.pl

Informacje w sprawie współpracy reklamowej: br.pzwl@pwn.pl

Wykaz pojęć i skrótów

W celu uporządkowania i ujednolicenia terminologii definicje zakażeń szpitalnych oraz zakażeń późnych przedstawiono zgodnie z wytycznymi Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) oraz Centrum Kontroli i Prewencji Chorób (CDC).

- Zakażenie późne (LOS) to zakażenie uogólnione u noworodka, które pojawia się po 72. godz. życia, potwierdzone mikrobiologicznie oraz manifestujące się objawami klinicznymi (np. bezdechami, zaburzeniami perfuzji, wahaniami temperatury, zaburzeniami karmienia).

- Zakażenie szpitalne (HAI) to takie, które nie było obecne w momencie przyjęcia do szpitala ani w okresie inkubacji oraz rozwinęło się ? 48 godz. po przyjęciu. W neonatologii zakażenia związane z porodem nie są traktowane jako szpitalne; jeśli infekcja ujawnia się w pierwszych dobach życia, to zwykle uznaje się ją za wczesną (EOS), a nie szpitalną.

24G (gauge) - skala Gauge określająca średnicę igieł

A-DIVA (Adult Difficult Intravenous Access) - skala do oceny trudnego dostępu dożylnego

ALT (antibiotic lock therapy) - blokada antybiotykowa / korek antybiotykowy

ANTT (aseptic non-touch technique) - aseptyczna technika bezdotykowa

ARDF (absent reverse doppler flow) - brak / odwrócona fala przepływu

BPD (bi-parietal diameter) - wymiar dwuciemieniowy

CDC (Centers for Disease Control and Prevention) - Centra Kontroli i Zapobiegania Chorobom

CDH (congenital diaphragmatic hernia) - wrodzona przepuklina przeponowa

CHG (chlorhexidine gluconate) - glukonian chlorheksydyny

CLABSI (central line-associated bloodstream infection) - zakażenie związane z obecnością cewnika centralnego

CNS (coagulase-negative staphylococcus) - gronkowce koagulazoujemne

CoNS (coagulase-negative Staphylococcus) - koagulazoujemne gronkowce

CPE (Carbapenemase-producing Enterobacteriaceae) - bakterie z rodziny pałeczek jelitowych oporne na karbapenemy

CRBSI (catheter-related bloodstream infection) - zakażenie związane z obecnością cewnika naczyniowego

CRP - białko C-reaktywne

CVC (central venous catheter) - centralny cewnik żylny

ECDC (European Centre for Disease Prevention and Control) - Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób

EOS (early onset sepsis) - sepsa o wczesnym początku

ELBW (extremely low birth weight) - ekstremalnie niska masa urodzeniowa

ESBL (extended-spectrum beta-lactamases) - enzymy, beta-laktamazy o rozszerzonym spektrum

GBS (group B Streptococcus) - paciorkowce beta-hemolizujące

HAI (healthcare-associated infection) - zakażenie szpitalne

HB (hyperechogenic bowels) - jelita hiperechogeniczne

hbd (łac. hebdomas [graviditatis]) - tydzień ciąży

HEPA (high efficiency particulate air) - filtr o wysokiej sprawności

INS (Infusion Nurses Society) - Stowarzyszenie Pielęgniarek Infuzyjnych

IPA - izopropanol, alkohol izopropylowy

IUGR (intrauterine growth restriction) - wewnątrzmaciczne zahamowanie wzrostu

KKCZ - koncentrat krwinek czerwonych

LOS (late-onset sepsis) - sepsa o późnym początku / zakażenie o późnym początku

MAS (meconium aspiration syndrome) - zespół aspiracji smółki

MDRO (multidrug resistant organisms) - organizmy wielolekooporne

MR-CoNS (Methicillin-resistant coagulase-negative Staphylococcus) - metycylinooporne gronkowce koagulazoujemne

MRSA (Methicyllin-resistant Staphylococcus aureus) - gronkowiec złocisty oporny na metycylinę

MTF (minimal trofic feeding) - minimalne żywienie troficzne

NEC (necrotizing enterocolitis) - martwicze zapalenie jelit

NHSN (National Healthcare Safety Network) - Krajowa Sieć Bezpieczeństwa Opieki Zdrowotnej

NICU (Neonatal Intensive Care Unit) - oddział intensywnej terapii noworodka

OITN - oddział intensywnej terapii noworodka (patrz NICU)

PCR (polymerase chain reaction) - łańcuchowa reakcja polimerazy

PCT - prokalcytonina

PDA (patent ductus arteriosus) - przetrwały przewód tętniczy

PICC (peripherally inserted central catheter) - cewnik centralny wprowadzany z dostępu obwodowego

PIVC (peripheral intravenous catheter) - krótka kaniula obwodowa/dożylna

PMR - płyn mózgowo-rdzeniowy

RSV (Respiratory syncytial virus) - syncytialny wirus oddechowy

SARS-CoV-2 (severe acute respiratory syndrome coronavirus 2) - koronawirus

SGA (small for gestational age) - masa ciała zbyt mała do wieku płodowego

SIRS (systemic inflammatory response syndrome) - zespół ogólnoustrojowej reakcji zapalnej

ŚOI - środki ochrony indywidualnej (osobistej)

tcCO2 (transcutaneous carbon dioxide monitoring) - przezskórny pomiar stężenia dwutlenku węgla

tcO2 (transcutaneous carbon dioxide monitoring) - przezskórny pomiar stężenia tlenu

TPN (total parenteral nutrition) - całkowite żywienie pozajelitowe

TTTS (twin to twin transfusion syndrome) - zespół przetoczenia między bliźniętami

UAC (umbilical arterial catheter) - cewnik w tętnicy pępowinowej

UVC (umbilical venous catheter) - cewnik w żyle pępowinowej

UV (ultraviolet) - promieniowanie ultrafioletowe

VAP (ventilator-associated pneumonia) - odrespiratorowe zapalenie płuc

VLBW (very low birth weight) - bardzo niska masa urodzeniowa

VON (Vermont Oxford Network) - baza danych Vermont Oxford Network

VRE (vancomycin-resistant Enterococcus) - enterokoki wankomycynooporne

WHO (World Health Organization) - Światowa Organizacja Zdrowia

ZOMR - zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych

1Wstęp

Janusz Świetliński

Z perspektywy 45-letniego związku z neonatologią, kwestię dla mnie najważniejszą stanowi bezpieczeństwo opieki nad noworodkiem. Jest to pojęcie bardzo szerokie, niemniej to zakażenia późne są niezmiennie poważnym problemem oddziałów intensywnej terapii noworodka (OITN; ang. NICU). Wsłuchując się we współczesne dyskusje toczące się w wielkiej, światowej neonatologii, można spotkać się ze stwierdzeniem: "W naszym ośrodku częstość LOS to absolutne zero". Wydaje się to niewiarygodne? A jednak, bez takiego bezpieczeństwa nie ma szans na dobre wyniki leczenia, zwłaszcza wcześniaków, w tym urodzonych < 24. tygodnia wieku płodowego.

W tym kontekście warto zauważyć, że konsekwencje LOS są bardzo rozległe i obejmują:

- następstwa dla dziecka; pojawienie się dodatkowych trwałych powikłań, przedłużenie pobytu w szpitalu, a czasem - niestety - zgon,

- niepokój i utratę zaufania rodziców,

- stres, poczucie winy, wypalenie i dodatkowe obciążenie pracą, personelu medycznego,

- potencjalne konsekwencje prawne i odszkodowawcze,

- znacznie zwiększone koszty pobytu w szpitalu.

Simon Claire - od jego wizyty w naszym oddziale i wykładów o aseptycznej technice bezdotykowej (ANTT) rozpoczęła się nasza droga.

Uwe Ewald - to na kierowanym przez niego oddziale w Uppsali po raz pierwszy spotkaliśmy się z wyeliminowaniem LOS.

Tetsuya Isayama - w kierowanym przez niego oddziale w Tokio zapoznaliśmy się z nową ideą kohortowania noworodków i z mnóstwem precyzyjnych detali opieki.

Jonatathan Klein - co prawda byliśmy w ośrodku Iowa, jednak w tym przypadku najwięcej zawdzięczamy wykładom wygłaszanym na konferencji w Miami, a ukierunkowanym na opiekę nad najbardziej niedojrzałymi dziećmi.

Rycina 1.1.

Specjaliści, którym zawdzięczamy najwięcej w drodze do ograniczenia zakażeń późnych.

Powinna nam także zawsze towarzyszyć przestroga, że noworodek nie jest w stanie zaprotestować na nasze niedoskonałości. I ważne pytanie: dlaczego my, zespół oddziału Szpitala Miejskiego w Rudzie Śląskiej o tym piszemy? W tym miejscu wymienię kilka - mam nadzieję przekonujących - przesłanek (więcej znajduje się na dalszych stronach tej książki).

- Jesteśmy dość dużym ośrodkiem. Corocznie w odcinku intensywnej terapii noworodka leczymy pomiędzy 350 a 400 noworodków.

- Towarzyszy nam szerokie spojrzenie na neonatologię; mieliśmy możliwość, często wielokrotnie, podpatrywać pracę neonatologów w Skandynawii, Stanach Zjednoczonych, Japonii i Niemczech.

- Mamy spore doświadczenie dydaktyczno-szkoleniowe, zarówno międzynarodowe, jak i krajowe.

I wreszcie najważniejsze, nasze wyniki w zakresie zapobiegania LOS są nieco poniżej wartości przeciętnych dla ośrodków zrzeszonych w bazie danych Vermont Oxford Network (VON). W praktyce oznacza to kilka przypadków w skali rocznej: w 2024 r. było to siedmioro dzieci. Tabela 1.1 przedstawia zebrane dane.

Tabela 1.1.

Analiza LOS pacjentów oddziału neonatologii (odcinek intensywnej terapii) w 2024 r.

Zakażenia późne (LOS) u pacjentów oddziału neonatologii(odcinek Intensywnej terapii) w Rudzie Śląskiej. (2024 r.)

Kolejne miesiące

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

N (354)

36

40

34

37

42

32

35

30

32

36

30

32

LOS (7)

1

0

0

0

2

0

2

0

0

2

0

0

CLABSI (6)

1

0

0

0

2

0

1

0

0

1

0

0

N - liczba leczonych noworodków, LOS - liczba przypadków LOS (zakażenie o późnym początku), CLABSI - w tym liczba przypadków CLABSI (zakażenie związane z obecnością cewnika centralnego)

W 2025 r. odnotowaliśmy w naszym oddziale sześć przypadków LOS, w tym jedno wywołane Candida i dwa Aspergillus (wiek płodowy dzieci odpowiednio: 26 tygodnie 3 dni, 22 tygodnie 2 dni i 21 tygodni 6 dni).

Nie zmienia to faktu, że jesteśmy zespołem w drodze, nie zawsze odnosimy sukcesy, ciągle, jest coś do poprawy. A łatwo nie mamy, ponieważ w świadomości zarządczej szpitala funkcjonujemy jako zwykły oddział neonatologiczny.