Prolog do księgi 3
Pt. 24 marca 1848. Rozpoczęła się I wojna o Szlezwik. Niemieccy mieszkańcy Szlezwiku-Holsztynu ogłosili rząd tymczasowy w Kilonii w Holsztynie. Tego samego dnia siły rebeliantów pod dowództwem ministra wojny Rządu Tymczasowego Frederika af N?ra zajęły duńską twierdzę w Rendsborgu w Szlezwiku-Holsztynie.
Pt. 31 marca 1848. Chcąc pokonać Danię przed przybyciem wojsk niemieckich, aby ich wesprzeć, 7,000 niemieccy ochotników ze Szlezwiku-Holsztynu pod dowództwem generała Krohna zajęło Flensborg w Szlezwiku-Holsztynie.
Nie. 9 kwietnia 1848. Po zaskoczeniu Rendsborga wojska Szlezwiku-Holsztynu ruszyły na północ, ale dzisiaj zostały odparte w bitwie pod Bov w Szlezwiku, która była zwycięstwem Danii.
Baruch Karnowski, stryj Walentego Karnowskiego, odbywa 15-dniowe szkolenie odświeżające w wojsku.
Śr. 12 kwietnia 1848. Sejm Konfederacji Niemieckiej (napoleońskiej) uznał tymczasowy rząd Szlezwiku i zlecił Prusom wykonanie dekretów tego rządu. Pruski generał Wrangel otrzymał także rozkaz zajęcia miasta Szlezwik.
Wt. 18 kwietnia 1848. Prusy i Konfederacja Niemiecka postanowiły przyjść z pomocą niemieckim rebeliantom ze Szlezwiku-Holsztynu i dziś Konfederacja Niemiecka wypowiedziała wojnę Danii w tym samym czasie, gdy wojska pruskie pod dowództwem generała Wrangla posuwały się przez Holsztyn.
*
Natan Karnowski, stryj Walentego i brat Barucha, z Łasina jest już w wojsku.
Śr. 19 kwietnia 1848. Wojska pruskie przekroczyły Dannevirke i wkroczyły do Szlezwiku.
Nie. 23 kwietnia 1848. Zwycięstwo Prus w bitwie pod Szlezwikiem. Zwycięstwo Niemiec w bitwie pod Mysunde. Uczestniczy stryj Walka Natan Karnowski.
Pon. 24 kwietnia 1848. Zwycięstwo Hanoweru w bitwie pod Overs?. Uczestniczy Natan Karnowski.
Wt. 2 maja 1848. Zdobycie Fryderycii przez wojska pruskie.
Pt. 12 maja 1848. Damian Kujat (20), Henryk Flis (27), Paweł (25) i Szymon (19) Kwasigroch dotarli na przedmieścia Szczepanek, wracając z powstania poznańskiego. Zobacz księgę 2: Walek Karnowski, Chłopięcy Rewolucjonista.
Sob. 27 maja 1848. Bitwa pod Sundeved. Duńczycy odnieśli zwycięstwo.
Rozdział 1: Ślub na Wsi
Sob. 27 maja 1848 r. Rankiem, pod zachmurzonym niebem, Henryk Flis (26) poślubił Monikę Grzemską (22) ze Szczepanek w kościele św. Wawrzyńca w Szczepankach na specjalnej Mszy 9.00. Małżeństwo zostało zorganizowane przez panią Krajecką, swatkę. (Była także lokalną położną, znawcą od dzikich ziół, medycyny ludowej i grzybów.) Henryk był Kaszubą od parafii ks. Berenta. Miał przeciętną inteligencję i był bardzo pobożnym człowiekiem, który żył, starając się być świadomym obecności Jezusa u niego. Był niewinny i dziewiczy, w przeciwieństwie do niektórych młodych mężczyzn w okolicy. Codziennie chodził na Mszę św. i odmawiał Różaniec, odmawiał poranne i nocne modlitwy na kolanach, ofiarowując Jezusowi codzienne cierpienia. Ludzie lubili przebywać w jego obecności, ponieważ był łagodny i pozytywny, zawsze widząc dobro u innych. Nie szanował osób i nie odpowiadał na plotki kolejnymi plotkami. Był duży, silny i przystojny.
Na weselu byli jego rodzice i rodzeństwo, a także mała sierota Walenty (Walek) Karnowski (6). Wszyscy mieszkali razem. Byli tam także Michał Rogala, który nauczył Henryka czytać, podobnie jak cała wieś Henryka i wielu z parafii Św. Wawrzyńca. Henryk był w stanie znaleźć mieszkanie dla siebie i swojej nowej narzeczonej w przypominającym koszary budynku, w którym mieszkali jego rodzice i który wraz z całą wsią należał do Pani Rogozińskiej z pałacu Rogóźno Zamek.
Przyjęcie odbyło się w stodole Teodora Kowalskiego, gdyż była to największa "sala" w okolicy. Wszyscy goście zmieszali się i złapali się lokalnych plotek. Na przykład była tam ciężarna Barbara Kińczykówna, w trzecim trymestrze ciąży, z Dworu Gruszczyn. Poinformowała wszystkich, że zmarła Brygida (79), kucharka w Gruszczynie.
Jedzenie było skąpe z powodu ubóstwa i niepowodzenia tak wielu upraw. Wszyscy goście przynieśli coś dziko wykarmionego, co można było podzielić z innymi. W kategorii białka znajdowały się karpie, raki i żółwie z rzek i stawów. Były wrona, myszołów, cietrzew i gołąb oraz ich gotowane jajka. Była wiewiórka, szop, i jeż. Do tej pory nikt w pobliżu nie był zmuszany do jedzenia szczura, co było traktowane z przerażeniem i wstydem.
Jedna kobieta przyniosła garnek z gotowanym żywokostem lekarskim, inna przyniosła garnek z gotowanymi liśćmi białej gorczycy. Była komosa strzałkowata "Szparagi biedaka" z gotowanymi ziemniakami; gotowana koniczyna biała i czerwona, w tym korzenie; i miska surowych pąków i niedojrzałych liści buku europejskiego.
Przynieśli sałatki składające się z płatków chabru, szczawika zajęczy, mielonego bluszczu, ziarnoplonu wiosennego oraz młodych liści i płatków głogu.
Były zupy, których zawartość została wybrana spośród kombinacji dzikiej rzodkiewki, polnego skrzypu, kaszubskiej wyki, przywrotnika pospolitego, pokrzywy, liści dzikiej musztardy i młodych liści buku.
Były mleczno-fermentowane dania z buraków, kapusty i ogórków wypełnione liśćmi chrzanu, dębu lub czarnej porzeczki. Bez środków konserwowania żywności przez stulecia rozwijano mleczno-fermentację, aby utrzymać ją przez długi czas.
Jedna kobieta przyniosła naleśniki, do których dodała posiekanego żywokostu.
Były napoje bezalkoholowe z prażonych orzechów bukowych i szczawiku zajęczego; były kawa z prażonych żołędzi i soki z czarnej porzeczki i jarzębu domowego.
Mężczyźni przynieśli wina, które zrobili z chabra, berberysu zwyczajnego, czarnej porzeczki, czeremchy ptasia, dzikiej róży, jarzębu domowego i jałowca. Były likiery z jałowca, jarzębiny i berberysu. Jednemu człowiekowi udało się zrobić piwo z jałowca, a drugiemu wyprodukował wódkę z żołędzi.
Desery obejmowały marmolady z dzikich truskawek i głogowych jabłuszek z dzikiej róży; dżemy z jarzębu domowego, berberysu, czarnej porzeczki i głogu; galaretki z czarnej porzeczki i głogu; konfitury z berberysu i syrop z młodych pędów sosny, które usiadły w cukrze buraczanym i wodzie, z których wszystkie miały być rozmazane na chlebie głodu. Również do rozmazywania był smalec, którego nigdy nie brakowało.
Do chleba głodowego dołączono nasiona jałowca, zmielone orzechy bukowe, zmielone żołędzie, suszone i pokruszone młode igły sosny, nasiona jadalnej manny i sproszkowane owoce czeremchy. Wiele z nich zostało upieczonych na podkładzie z liści chrzanu lub dębu, które oprócz tego, że chleb nie przykleił się do patelni, nadały smak bochenkowi.
Nie myśl, że ze względu na wiele wymienionych rzeczy było mnóstwo jedzenia. Każdy współpracownik przyniósł wystarczająco dużo dla jednej lub dwóch osób.
Przynieśli własne krzesła i stoły i ustawili je w szeregu. Kilka stóp od siebie na stołach umieścili bukiety chabrów, czarnej porzeczki, głogu, ptasiej wiśni, dzikiej róży i jarzębu domowego, wszystkie obecnie kwitnące. Po zjedzeniu stoły zostały usunięte, a krzesła ustawiono na obwodzie przestrzeni. Kapela ludowa składająca się z lokalnych muzyków amatorskich postanowiła towarzyszyć tańcu. Walek Karnowski grał wraz z nimi na harmonijce ustnej i perkusji. Ludzie zaczęli umieszczać zapalone latarnie wokół wyznaczonego miejsca do tańca.
Walek Karnowski gra w wiejskiej kapeli
Gdy słońce zachodziło o 8:14, ludzie zaczęli umieszczać zapalone latarnie wokół wyznaczonego miejsca do tańca.
Wśród siedzących wokół mężczyzn tematem rozmowy było jedno pytanie: czy zostaniemy powołani do wojska, by walczyć w kolejnej pruskiej grabieży ziem? Sam Henryk - ojczym Walka - należał do rezerwy nieaktywnej, lecz tego wieczoru przynajmniej perspektywa powołania w ogóle nie zaprzątała mu głowy. Wujek Walka, Julian Nering, z strony matki, znajdował się natomiast w rezerwie aktywnej. Michał Rogala nie skończy dwudziestu lat aż do 25 września, dlatego ma nadzieję, że wojna zakończy się przed tym terminem. Nawet jeśli tak się stanie, będzie musiał odbyć służbę wojskową również w czasie pokoju. Piotr Flis ukończy dwadzieścia lat dopiero 3 lutego 1849 roku. On także liczy na szybkie zakończenie wojny, aby uniknąć powołania do wojska.
W środku ożywionego Krakowiaka stara wdowa Krajecka, która raczej jadła niż tańczyła, wrzasnęła głośno, co spowodowało, że wszelkie działania się zatrzymały: "SPÓJRZCIE! NA TĘ CHMURĘ! KORONA CORÓW WOKÓŁ KSIĘŻYCA! TO ZNAK!"
Ludzie wysilali oczy, żeby zobaczyć, co zobaczyła. "WIDZĘ TO! WIDZĘ TO!" kilka wyskoczyło. "Co to znaczy?" nawet ci, którzy nie widzieli, chcieli wiedzieć.
"TO OZNACZA, ŻE COŚ ZŁEGO SIĘ DZIEJE!" wykrzyknęła Krajecka.
Wojciech Nering - dziadek Walka - zadrżał; był pewien, że morderstwo jego syna Wawrzyńca w 1841 r. miało zostać ujawnione.
Henryk, szczęśliwy pan młody, rozkazał muzykom wrócić do gry i krzyknął: "GOŚCIE, GOŚCIE, TO MA BYĆ SZCZĘŚLIWY DZIEŃ! ZATRZYMAJMY MÓWĘ O ZŁYCH OMENÓW!" Większość wróciła do tańca, lecz wśród pozostałych krążył tylko jeden temat: czy nie jest to zły omen zapowiadający powołanie mężczyzn pod broń i ich śmierć na wojnie.
O północy dzień zakończył się świętem pary młodej, która pożegnała się z gośćmi i poszła do baraku. Na niebie wciąż były rozproszone chmury. Monika zadrżała nie tylko z zimna, ale z przerażeniem na słowa pani Krajeckiej. W łóżku przytuliła się do Henryka, szukając jego uścisku. Ich pierwsze dziecko, Szymeon, zostało poczęte tej nocy.
Tak więc Monika rozpoczęła swój pierwszy trymestr, który zakończy się około 27 sierpnia.
Rozdział 3: Walek Karnowski Pozyskuje Nowych Rodziców
Wt. 30 maja 1848 r. Trzeci Dzień Rogacji, dzień postu i wstrzymania się od mięsa. Wiatr wiał z prędkością 82 km na godzinę, silną wichurę. W drodze do kościoła zaczęły pojawiać się niewielkie uszkodzenia budynków. Wytarte zostały pergaminowe arkusze, które były używane jako okna. Wiązki strzechy zostały zdmuchnięte z dachów, odsłaniając krokwie. Wielkie drzewa były wygięte w tę iz powrotem. Trudno było chodzić pod wiatr.
Walek przybył na Mszę Rogacyjną i procesję z Zefirynem Flisem. Opuścił Mszę św. z Henrykiem i Moniką (z domu Grzemskich) Flis. To były jego urodziny: miał 6 lat, ale nie wiedział o tym, bo Polacy podkreślają imieniny, a nie urodziny. Przyniósł ze sobą książkę Daty Ważne dla Polskich Patriotów, cenną pamiątkę Pana Blażeja; dywanową torbę matki z jej rzeczami osobistymi i kawałek materiału, który zanurzyła we krwi chłopca ojca podczas jego egzekucji; jego zaopatrzenia dla sztuki; bęben i harmonijkę, a także cudowny medalik, który Blażej kupił dla niego, gdy oboje byli w Paryżu. Krótko przed tym Zagraj, pies rodzinny, miał szczeniaki i aby ułatwić przejście Walka, Henryk przyprowadził ze sobą szczeniaka. Z powodu silnej wichury dzisiejsza procesja odbyła się w środku kościoła.
Po powrocie do domu Walek zabrał się do pracy przy zbieraniu buraków z rodzinnego ogrodu. Monika pokazała mu, jak chwytać wiązkę liści i wyciągać jednego buraka na raz. Odcinają liście, które wkładają w stos. Gdyż nie przetrwałyby, zostaną rozdzielone między wszystkich chłopów, którzy ich pragną. Niektóre zostaną zatrzymane dla innych mieszkańców koszar. Kiedy napełnili taczkę ładunkiem buraków, zabrali je do piwnicy kozeniowej. Tam zaczęli przygotowywać pięć centymetrową warstwę piasku. Na nim umieszczono warstwę buraków. Potem warstwa piasku, potem kolejna warstwa buraków, potem kolejna warstwa piasku. Te musiałyby trwać przez całą zimę.
Po kolacji Walek miał napad padaczkowy. Wściekła Monika wyrzuciła: "HENIUŚ, CO TO OZNACZA?" Nagle zobaczyła obecność Walka w domu jako klin między sobą a jej nowym mężem. "W końcu to ON chciał tu mieć chłopca", powiedziała sobie.
Henryk i Monika mieli odmienne zdanie na temat tego, czy wysłać go do szkoły. Henryk widział, że Walek był niezwykle bystrym chłopcem, a poza tym potrafił czytać. Sam nauczył się czytać w grupie Naucz Się Czytać Michała Rogali. Sprzyjał rozwijaniu umysłu chłopca, aby nie był skazany na życie chłopa, tak jak on sam. Monika nie widziała żadnej wartości w edukacji, mówiąc, że bez względu na to, jak bystry był Polak, ani ile miał wykształcenia, Prusacy i tak sprowadzą go do statusu niewolnika. Poglądy Henryka zwyciężyły i postanowiono zapisać Walka w Hildebrandt państwowej szkole, Łasin, 4 września 1848 roku.
Z czasem Walek odkrył, że jedna z jednostek w ich przypominającym koszary budynku była zamieszkana przez złą rodzinę, Kłopotków. Był chłopiec w wieku Walka o imieniu Dionizy i dwie młodsze siostry, Bibiana i Karolina. Bibiana wyglądała i wychowywała jak chłopiec. Robili wszystko źle: palili, kradli, pomijali szkołę pomimo kar nakładanych na ich rodziców, którzy byli alkoholikami. Joanna, matka, zawsze wydawała się mieć strupki gdzieś na jej wychudzonej twarzy. Była wysoka, chuda i miała brakujące zęby. Nigdy nie przeczesywała swoich ciemnoczerwonych włosów, które w rezultacie zamieniły się w filcowy dodatek jak ogon bobra. Ojciec Alfons był niski i ciemnoskóry, prawdopodobnie oznaczając w tle trochę cygańskiej krwi. Zawsze wydawał się mieć na twarzy brud. W weekendy miało miejsce przyjęcie alkoholowe, które zaczynało się, gdy tylko Alfons wraca z pracy w sobotę, a kończyło się w poniedziałek rano, kiedy musiał zgłosić się do nadzorcy na folwark.
Zwyczaje życiowe Kłopotków były bardzo niehigieniczne. Na wpół zjedzone jedzenie, rozlane jedzenie, niemyte naczynia i garnki: wszystko to przyczyniło się do problemów szczurów i płoci w całym budynku, a także było przedmiotem plotek i niechęci mieszkańców.
Śr. 31 maja 1848 r. Dzień Błagalny nr 3, kolejny dzień postu i wstrzymania się od głosu. To był także dzień wolny Henryka Flisa. Zabrał Monikę i Walka na Mszę Rogacyjną, ale procesja musiała ponownie zostać zamknięta w kościele, gdy padał deszcz. Kiedy wrócili do domu, Henryk pracował nad niezbędnymi naprawami, angażując w nich Walka w jak największym stopniu. Monika poprosiła Walka o pomoc w przygotowaniu ich skromnego jedzenia.
Wieczorem Henryk zabrał Walka na próbę chóru w kościele. "Masz dwie możliwości. Możesz usiąść ze mną i nie śpiewać, ponieważ twój głos nie jest wystarczająco niski lub możesz usiąść z kobietami i śpiewać, ponieważ twój młody głos pasuje do ich rozpętości wokalnej", powiedział Henryk. Mimo że chciał śpiewać, postanowił usiąść ze swoim ojczymem. Jego alkoholiczny dziadek Wojciech od czasu do czasu rzucał mu groźne spojrzenie. Chór odprawiał nową Mszę na Boże Ciało.
Czw. 1 czerwca 1848 r. Wniebowstąpienie. To był święto, więc nikt nie pracował. Msza była o 9:00. Chór śpiewał Mszę Wielkanocną i nowy hymn, który ćwiczyli na Wniebowstąpienie.
*
Henryk zabrał Walka i żonę Monikę do Słupskiego Młyna nad Osą, aby łowić ryby. Oprócz pokazania im niedawno wybudowanego młyna wodnego wykonanego w stylu niemieckim, z drewnianej ramy wypełnionej glinianymi panelami, wskazał na dwór. "Ten dwór należał kiedyś do rodziny Cieszyńskich. Niektórzy z mężczyzn zaangażowali się w rewolucję w Berlinie w marcu ubiegłego roku, a także w Powstaniu w Poznaniu, więc rząd pruski skonfiskował go. Dali go Niemcowi - hrabiemu Thadden-Trieglaffowi. Nadał mu nazwę Slupper Mühle", powiedział chłopakowi.
Rozdział 4: Dalszy Moralny Upadek Ottona von Bismarcka
Na życie Walentego Karnowskiego i czasy, w których żył, duży wpływ wywarł Otto von Bismarck. Rzeczywiście, samą decyzję Walentego o opuszczeniu okupowanej ojczyzny można przypisać Bismarckowi. Dlatego w tej książce konieczne jest ciągłe opisanie tego człowieka.
Około 23:30 w Berlinie Otton von Bismarck (33) obudził się z koszmaru, aby przestraszyć się, wpatrując się w twarz mężczyzny. "Ten człowiek nie może mieć dla mnie dobrych intencji ani dlaczego miałby być w mojej sypialni?" zadał sobie pytanie w ułamku sekundy. Gdy obudziły go zmysły, zobaczył, że mężczyzna płonął jak umierający węgiel w kominku.
Mężczyzna rozkazał: "Załóż ubranie i chodź za mną". Bismarck, bojąc się nie słuchać i pewien, że Joanna śpi, cicho wstał i ubrał się. Objawienie wyprowadziło go z miasta do lasu. Nie było światła, bo była to noc nowiu. Głęboko w lesie daleko przed sobą zaczął dostrzegać światło. Gdy się zbliżyli, zobaczył, że to ognisko i że wokół niego tańczą ludzie. Kobieta oderwała się od tańca, a jednocześnie zjawisko zniknęło.
"Co wy wszyscy robicie tu i dlaczego mnie tu sprowadzono?" zapytał ją.
"Jesteśmy sabatem czarownic, a Mistrz zdecydował, że powinieneś być jednym z nas", odpowiedziała.
"Czy tak jest?" on zapytał; "Cóż, co w tym jest dla mnie?"
"Chcesz władzy. Mistrz może to dać", powiedziała.
"Ale dlaczego muszę tu przychodzić?" zapytał.
"Potrzebujesz grupy wsparcia. Zobacz: wiemy, jak nienawidzisz Żydów i Polaków. Bycie jednym z nas może pomóc ci się ich pozbyć. A co powiesz na to?" zapytała. Bismarck doszedł do wniosku, że nie ma nic do stracenia, więc zdjął ubranie i uczestniczył w ich obrzędach.
Pt. 2 czerwca 1848 r. Był to dzień obowiązkowej pracy Piotra Flisa, Leona Kwasigrocha i Wojciecha Neringa. Nadzorca wysłał je na jedną z łąk Pani Rogozińskiej, aby kosili siano. Piotr i Leon rozpoczęli po śniadaniu, które zjedli zaraz po wschodzie słońca, 3:49. Pracowali dalej, ciągnąc się do zachodu słońca, 20:21. Wojciech przybył spóźniony i trochę podniecony, wyszedł wcześnie i wykorzystywał każdą okazję do odpoczynku w miarę upływu dnia.
O godz. 6.00 Msza Piotr Kvasigroch modlił się za swojego brata Fabiana, w rocznicę wyjazdu do wojska.
Dzisiaj Monika dała Walkowi kosz i powiedziała mu, żeby wybrał dziki agrest. Będzie zbierał je raz po raz w tym miesiącu. Zrobiłaby z nich sos dla drobiu, gdyby kiedykolwiek mieli szczęście je zdobyć. W przeciwnym razie byłyby spożywane na surowo jako deser.
Nie. 4 czerwca 1848 r. Niedziela po Wniebowstąpieniu. Daria Nering, ciocia Walka, siostra jego zmarłej matki, wyszła za mąż w kościele św. Wawrzyńca w Szczepankach o 9:00. Henryk Flis zabrał Monikę i Walka do małżeństwa oraz przyjęcie w stodole Teodora Kowalskiego. Wojciech skrzywił się i wymamrotał coś, gdy zobaczył Walka. Walek wystawił język dziadkowi.
Wszyscy wiedzieli, że Neringowie byli bez grosza, więc goście przynieśli jedzenie i napoje. Wśród dzikich potraw mięsnych przynieśli pieczonego jeża, kunę leśną, kunę domową, borsuka, prążkowaną wiewiórkę i zwykłą wiewiórkę. Wśród gotowanych potraw były odrośle i kłącza sitowia, komosa biała, pałka szerokolistna, wewnętrzne odrośle kupkówki pospolitej i płatki chabra- wszystkie gotowane oraz naleśniki z żywokostu. Surowe warzywa obejmowały kwiaty i liście dzwonku okrągłolistnego, komosa biała, sitowie leśne, wewnętrzne odrośle kupkówki pospolitej, i płatki chabra. Napoje alkoholowe obejmowały wina z czarnego bzu, jeżyny i chabra oraz piwo o smaku dzikiego majeranku. Wśród deserów znalazł się dżem z czarnego bzu na chlebie głodu.
Podczas przerw, gdy kapela nie grała, pijany Wojciech stał przed instrumentami i robił z siebie głupka. Wszyscy się śmieli. Myślał, że jest zabawny; goście uznali go za niedorzecznego. Jego syn Julian podszedł do niego, by go powalić, ale Wojciech zrobił mu tak gwałtowny ruch, że stracił równowagę, oszołomił i upadł na ziemię. To wywołało jeszcze więcej śmiechu. Potem zwymiotował na siebie. Róża, jego żona, próbowała go oczyścić, ale uderzył ją słabo wierzchem ręki. Kilku mężczyzn wprowadziło się i złapało go, opierając go mocno na krześle i trzymając go tam. Walek patrzył na to wszystko. Wpadł w atak, gdy jasny promień słońca nagle odbił się od błyszczącego obiektu. Monika wpadła w panikę, odwracając się w każdą stronę i kończąc płacząc. Wszystko wróciło do normy, gdy kapela wróciła i zaczęła grać.
Pani Krajecka widziała w chmurze "znak", który skłonił ją do powiedzenia: "Jak dostępne, to bierz".
Niektórzy goście mówili "Hmmm", szukając głębokiego znaczenia tego.
Walek pomyślał: "Co to ma z tym wspólnego?"
Rozdział 6: Żydowska Ciotka Walka Róża Karnowska Wychodzi za Mąż
Nie. 11 czerwca 1848 r. Pięćdziesiątnica. Bp Sedlag udzielił bierzmowania podczas Mszy św. Szczepanki o 9.00.
"Dlaczego biskup uderzył dzieci w twarz?" zapytał Walek później.
"To ma im przypominać, że mogą cierpieć z powodu wiary", odpowiedział jego nowy ojciec, Henryk Flis.
Na dziedzińu po Mszy, rozmawiając z przyjaciółmi mieszkającymi w Łasinie, Henryk dowiedział się, że żydowska ciotka Walka, Róża Karnowska, ma się tam pobrać w najbliższy wtorek o zachodzie słońca. Henryk spojrzał na Walka i powiedział: "Nastał czas, abyś miał jakąś wzajemność z ludźmi swojego ojca. Jak chciałbyś uczestniczyć w weselu swojej cioci?"
"W grudniu ubiegłego roku pan Blażej zabrał mnie do sklepu z kurczakami mojego dziadka, aby mnie przedstawić. Później wyjaśnił mi, że dziadek mnie nie zna; że nie miał nic przeciwko mnie; to miało coś wspólnego z byciem Żydem", odpowiedział chłopiec.
"Cóż, po prostu usiądziemy w bóżnicy i będziemy oglądać. Nie wyrzucą nas; Jestem tego pewien", odpowiedział Henryk.
*
O 10:00 rozpoczęła się nabożeństwo luterańskie Łasina. Pastor Kretzmann mówił o śmierci Fryderyka Wilhelma III i przejęciu Fryderyka Wilhelma IV w 1840 r. oraz o tym, jak cudownie Bóg sprzyjał rasę niemiecką - a właściwie całą ludzkość - z tak dobrymi królami.
*
O 8:00, jak zwykle przed snem Flisów, temperatura wynosiła 31.1° i było wilgotno. Wiatr poruszał się z prędkością zaledwie 3.7 km/god., lekkie powietrze. Znów trudno było spać. chociaż w ciąży Monika czuła się wyczerpana i desperacko szukała odpoczynku, nie znalazła go, w konsekwencji była nastrojowa i płaczliwa. Pot na jej skórze wydawał się przyciągać pluskwy, a każdą, którą gniewnie ścisnęła między palce, dawał jej przewrotną satysfakcję.
Pon. 12 czerwca 1848 r. Msza św. o godz. 6.00. Było to święto bł. Jolandy. W katechizmie ks. Berent powiedział dzieciom o świętej:
"Była córką Bela IV, króla Węgier. Jej siostra, św. Kunegunda, wyszła za mąż za księcia wielkopolskiego. Jolanda została wysłana do Polski, gdzie Kunegunda miała ją uczyć. W końcu poślubiona Bolesławowi, księciu wielkopolskiemu, Jolanda mogła wykorzystać swoje środki materialne, aby pomóc biednym, chorym, wdowom i sierotom. Jej mąż dołączył do niej przy budowie szpitali, klasztorów i kościołów, tak że nazywał się 'Pobożny'".
"Po śmierci męża i małżeństwie dwóch córek Jolanda i jej trzecia córka wstąpiły do klasztoru Klarysek. Wojna zmusiła Jolandę do przeniesienia się do innego klasztoru, w którym pomimo jej niechęci została ksienią".
"Jolanda tak dobrze służyła swoim siostrom franciszkańskim słowem i przykładem, że jej sława i dobre uczynki rozprzestrzeniły się poza mury klasztoru. Jej ulubionym nabożeństwem była Męka Chrystusa; w rzeczy samej, Jezus ukazał się jej, mówiąc jej o nadchodzącej śmierci. Wiele cudów aż do naszych czasów miało miejsce przy jej grobie".
Po katechizmie ks. Berent opowiedział dzieciom o rocznicy powstania Unii Brześcia Litewskiego, kiedy prawnosławne cerkwie przystąpiły do Kościoła katolickiego.
*
W domu Henryka Flisa Monika miała poranne mdłości, a także wyczerpana, nastrojowa i płaczliwa. Gdyż zeszłej nocy nie miała dużo odpoczynku, spędziła dużo czasu, leżąc dziś w łóżku. Walek został zmuszony do służby, aby robić rzeczy, które zwykle spadałyby na nią. Pani Krajecka wpadła, żeby zobaczyć, jak się miewa. Powiedziała Monice, że wcześniej widziała "znak" w chmurze, co spowodowało, że wymyśliła przysłowie: "Lepsze jedno dziś, niż dwoje jutro".
Wt. 13 czerwca 1848 r. O 6:00 ks. Berent odprawił Mszę św. Andrzeja Świerada. Podczas katechizmu opowiadał dzieciom o tym pustelniku, czczonym przez Polaków, Słowaków i Węgrów.
To był dzień wolny Alfonsa Kłopotka. Nie chodził na Mszę; spał późno. Po śniadaniu przyniósł Wojciecha Neringa. Obaj poszli do knajpy Nudelmana w Łasinie i wrócili pijani do domu przed kolacją o godz. 6:30.
*
W słoneczny dzień po kolacji chłopi zwykle wracali do pracy do zachodu słońca, ale dziś przez większość dnia było pochmurno, stąd po kolacji było ciemno. Henryk ubrał siebie i Walka w najlepsze ubranieie z uprzejmości do zboru żydowskiego i poszedł do Łasina. Na placu miasta znajdowała się grupa żołnierzy pruskich spokojnie przy ognisku.
Henryk i Walek weszli do synagogi Zgromadzenia Bnai Icchak, która została odbudowana po spaleniu jej przez ojca Walka Mojżesza we wrześniu 1842 roku podczas ataku opętania. Bo wszyscy w zborze znali się, wyróżnili się jako obcy. Mężczyzna, który okazał się przewodniczącym zboru, Baruch Tykociner, zbliżył się do Henryka i zapytał - nie niemiło - czego chcą. "Ten chłopiec jest siostrzeńcem Róży Karnowskiej. Pomyślałem, że to dobry pomysł, żeby zobaczył jej ślub. Chcielibyśmy tylko obejrzeć. Nie będziemy sprawić problemów", powiedział Henryk.
"Bardzo dobrze. Usiądzcie tutaj. Przed ślubem Żydzi zwyczajem wycofują się do tego pokoju, w którym będziemy zabawiać pana młodego. Kobiety staną naprzeciwko, by zabawiać pannę młodą. Naszym zwyczajem jest, że pan młody i panna młoda nie widzą się nawzajem przed faktyczną ceremonią. Przyjdziemy, zabierzemy cię i wyjdziemy na dziedziniec, gdzie ślub odbędzie się pod baldachimem", odpowiedział mężczyzna; "Rzeczywista ceremonia rozpocznie się o zachodzie słońca".
Zachód słońca przyszedł o 8:30. Temperatura wynosiła 26.6°; wiatr wiał z prędkością 7.4 km/god., tylko lekki powiew. Niebo było w większości pochmurne. Ojciec pana młodego wyszedł z pokoju, a pan młody za nim, a za nimi wszyscy mężczyźni-goście. Tykociner powiedział: "W porządku. Podążajcie za nami". Kiedy Henryk i Walek wyszli na zewnątrz, dziedziniec był oświetlony wieloma latarniami. Pod baldachimem stał Szlomo Karnowski, ojciec Szmuela i pradziadek Walka, który miał przeprowadzić ceremonię. Goście płci męskiej zajęli miejsce z boku. Matka pana młodego oddzieliła się od kobiet-gości, aby dołączyć do ojca, prowadząc syna do rabina Szlomo. Mniej więcej w tym samym czasie Szmuel Karnowski, ojciec panny młodej, opuścił mężczyzn, aby dołączyć do matki, która prowadziła ich córkę Różę na czele kobiet-gości. Ci ostatni odeszli na bok, a rodzice Karnowscy poprowadzili córkę do rabina. W tym momencie panna młoda Róża okrążyła pana młodego siedem razy. Rabin wygłosił długą mowę w języku jidysz. Potem pan młody i panna młoda upili łyk wina. Następnie pan młody wziął do ręki zwykłą złotą obrączkę i, w obecności dwóch świadków, oświadczył pannie młodej coś w języku jidysz. Kładzie pierścień na palcu wskazującym prawej ręki panny młodej. Potem dokument z pięknymi zdobieniami wokół drukowanej części został odczytany po aramejsku i przekazany pannie młodej. Drugi kieliszek wina został zaoferowany. Państwo młodzi dzielili się winem. Walek zauważył, że pan młody ma na sobie białą szatę. W tym momencie zarówno matka panny młodej, jak i matka pana młodego stanęli razem i rozbili talerz. Walek spojrzał na Henryka, jakby chciał pytać: "Dlaczego to zrobili?" Henryk niedostrzegalnie wzruszył barkami. Następnie pan młody w towarzystwie rodziny i przyjaciół podszedł do miejsca, w którym siedziała panna młoda, i zasłonił twarz. Rabin wziął kielich wina i wyglądał, jakby się nad nim modlił. Kiedy skończył, pan młody i panna młoda ponownie wypili trochę wina. Następnie szklankę postawiono na podłodze, a pan młody rozbił ją stopą. To wyglądało na zakończenie ceremonii.
Z okrzykami "Mazel Tov" pan młody i panna młoda zostali entuzjastycznie przyjęci przez gości, gdy razem opuścili baldachim. Para została następnie odprowadzona do prywatnego pokoju i pozostawiona sama na kilka minut. Kiedy się pojawili, każdy został umieszczony na krześle. Krzesła podniesiono ponad głowy tłumu i wszyscy maszerowali do sali na ucztę. W tym momencie Tykociner pękał ze szczęścia i powiedział: "Zapraszamy, by zobaczyć, jak obchodzimy żydowski ślub!"
"Och, dziękuję bardzo, ale nie pomyślelibyśmy o włamaniu się na przyjęcie", powiedział Henryk.
"Bzdury", nalegał i zawołał do chłopca: "Zdobądź parę jarmułek dla tych dwóch". Wyprodukowano jarmułki, a Henryk i Walek poszli do sali, ale zajęli niepozorne miejsca z tyłu. Na stole małżeńskim postawiono niezwykle długi pleciony chleb. Powiedziano im, że nazywa się to challa.
Henryk i Walek już jedli, ale żeby być uprzejmymi, trochę skubli. Pod koniec posiłku odmawiano łaskę po posiłku i długą modlitwę po aramejsku.
Potem pojawiła się kapela; grali dla wielu tańców w kręgu, w tym Hory. Dużo śpiewało i tańczyło, gdy goście fetytowali nową parę; niektórzy goście bawili nową parę wyczynami żonglerki i akrobatyki. Obecni byli matka Zeidel (ur. 1805), dzieci zamężne Baruch (ur. 1819, żonaty 10/26/41) i Berta (ur. 1823) i nadal niemężata Sara ur. (1829). Syn Natan był w wojsku.
Henryk został na chwilę, ale potem zdecydował, że czas już iść. Podszedł do Róży, by jej życzyć, i przedstawić jej Walka. "To syn twojego brata Mojżesza, Walenty. Przywitaj się ze swoją ciocią, Waluś", powiedział.
"Cześć, ciociu Różo. Miło mi cię poznać", powiedział nieśmiało chłopiec.
Róża była ekstatycznie szczęśliwa. Spojrzała na Walka i porwana przez chwilę powiedziała: "Cóż, musisz przyjść odwiedzać swoją ciotkę!" Podała mu swój adres, a Walek obiecał to zrobić. Następnie, życząc panu młodemu wszystko dobrze, odeszli. Było już długo po porach snu.
*
Kiedy Szmuel i Zeidel wrócili do domu o pierwszej w nocy, zaczęli się rozbierać do łóżka. Nagle Szmuel chwycił się za klatkę piersiową, a jego twarz przybrała rozdzierający ból. "MAMO! NIE MOGĘ ODDYCHAĆ! POMÓŻ MI!" krzyczał, a oszołomiona kobieta zaczęła wachlować powietrze do ust. Potem upadł na podłogę i wygasł.
Śr. 14 czerwca 1848 r. Był to Suchy Dzień, dzień postu i wstrzymania się od mięsa.
Był to także obowiązkowy dzień pracy Alfonsa Kłopotka. Nie był zbyt wydajny z powodu kaca. Był to także obowiązkowy dzień pracy Pawła Kwasigrocha i musiał współpracować z Alfonsem. Narastało w nim oburzenie, gdy musiał pracować dla dwojga.
Rozdział 8: Henryk Zabiera Walka na Wyprawę Łodzią
Czw. 29 czerwca 1848 r. To było święto św. Piotr i Paweł, apostołowie, ważna uczta w kalendarzu kościelnym. Więc, oprócz zwykłej Mszy o szóstej, o dziewiątej ks. Berent odprawił Mszę żałobną za nieznanego włóczęgę, który zmarł wczoraj. Poprosił ochotników o pochowanie mężczyzny na polu garncarza. Julian Nering był obecny na tym dniu, kiedy był wolny. Zamierzał zabrać Walka łodzią po rzece Osa. Dołączył do innego człowieka przy kopaniu grobu, świadomy, że grzebanie zmarłych jest jedną z zasad Kościoła.
Po śniadaniu Monika spakowała skromny kosz piknikowy, ubrała Walka i czekała. Po około pół godzinie przyjechał furgonetka z łodzią wiosłową. Kierowca zawiózł Juliana i Walka do brzegu rzeki. Zeskoczyli i zaniosli łódź i wiosła do wody. Julian powiedział do Walka: "Wyciągniemy z wody w dół na Zakurzewie, tuż przed ujściem Osy do Wisły. To podróż na szesnaście km. Mieszka tam rolnik, który dostarczył łódź".
Walek odpowiedział: "Wujku Julianie, żywności jest mało. Wiem jak furażować. Podczas gdy dobrze się bawimy, mogę pokazać, jak zbierać jedzenie z ziemi".
Rolnik odjechał. Potem, podczas gdy Julian trzymał boki łodzi, aby utrzymać ją w miejscu, siostrzeniec został zmuszony do pójścia bardzo wysoko do dziobowego siedzenia i skierowania się do przodu. "Trzymaj się boków i idź w środku, podczas gdy idziesz swoją drogą", powiedział. W końcu Julian odepchnął się, a kiedy łódź została zanurzona w wodzie, wsiadł i zabrał wiosła.
O 11:00 wskaźnik ciepła wynosił 29.6°; a wiatr wiał z prędkością 22.2 km/god., umiarkowaną bryzą. Lazurowe niebo zawierało tylko srebrne chmury. Bycie przenoszony na wodzie sprawiało Walkowi dobre uczucie, podobnie jak wtedy, gdy jako niemowlę ludzie nosili go w ramionach.
Był bardzo uważny. Minęli lasy po jednej lub drugiej stronie. Lasy po obu stronach tworzyły efekt tunelu. Po chwili Walek zapytał: "Wujku Julianie, wyjdźmy i zbadajmy las. Są tam dzikie zioła, które możemy wybrać". Pomiędzy piaszczystym brzegiem, na który podciągnęli, a lasem znajdowała się łąka na brzegu. Tutaj znaleźli łatkę czegoś, co Walkowi wydawało się kozłek lekarski. Ponieważ przyszli nieprzygotowani z workami, Julian zdjął koszulę i umieścił w niej rośliny. Gdy wchodzili do lasu, natknęli się na kawałek czegoś, co wyglądało jak dąbrówka rozłogowa. Następnie, również nadal poza lasem, odkryli pole dzwonku okrągłolistnego i dodali część swoich liści do swojej kolekcji. Wrócili do łodzi i wyładowali żniwa. Wchodząc do lasu, na polanie znaleźli czosnaczek pospolity. Nie wiedząc dokładnie, co wziąć, Walek zdecydowała się na wykorzenienie całej rośliny. Do tej pory mieli pełną łódź.
Minęli otwarte pola. Było wiele zwrotów akcji. Czasami po obejściu półwyspu lub pętli ziemi znajdowali się zaledwie dziewięć metrów od miejsca, w którym właśnie byli.
Walek pomachał ludziom przechodzącym nad drewnianymi mostami. Machał do ludzi na drodze, gdy była blisko rzeki. Machał do ludzi pracujących na polach. Jego podekscytowanie powiedziało im: "Spójrz na mnie, dobrze się bawię!" Ich uśmiechy mówiły: "Ach, niewinność dzieciństwa!" Minęli wsie Gardęga, Sarnówko, Lisie Kąty i Owczarki. Przyszli na wyspę. "Och, wujku, możemy zwiedzić wyspę?" błagał.
"Pewnie. W każdym razie czas na posiłek - powiedział Julian. Kiedy rozłożył koc i rozłożył rzeczy, Walek, świadomy, że ludzie po prostu nie odwiedzają tej wyspy, i czując się jak pierwsi, rozejrzał się. Wyspa była zalesiona, ale pośrodku miała polanę. Tutaj znalazł, jak podejrzewał, Koniczynę rolną Hop i Komosę białą. Wziął tylko kilka, aby porównać z książką, którą podarował mu Rogala.
Kiedy zaspokoił swoją ciekawość, wrócił i jedli. Potem usiedli przy drzewie i cieszyli się będącym żywi i będącym w towarzystwie nawzajem.
Temperatura dnia osiągnęła wysoką 31.1° o 2:00. Wiatr wiał z prędkością 31.5 km/god. - świeżym wietrzykiem, z gwałtownością 42.6 km/god., silny wiatr. Było nie tylko bardzo gorąco, ale także wilgotno, więc cień i brak aktywności były mile widziane. O 15:00 temperatura osiągnęła 31.6°; wiatr osiągnął 33.3 km na godzinę i wiał z gwałtwnymi podmuchami 48.1 km na godzinę, powodując kołysanie się dużych gałęzi drzew w każdą stronę.
O 18.00, kiedy wyciągnęli łódkę na Zakurzewie, było jeszcze 31.1° i było wilgotno. Wiatr wiał z prędkością 41.8 km/god., z podmuchami 45 km/god. Na błękitnym niebie wciąż były rozproszone chmury. Julian poszedł po swojego lokalnego przyjaciela, aby pomóc sobie zabrać łódź do jego domu. Zdobył dwa worki na dzikie artykuły spożywcze. Przez chwilę siedzieli i rozmawiali z tym mężczyzną. Walek był źródłem podniecenia, gdy przypomniał sobie wszystkie cuda, które widział, i pokazał mu różne rośliny. Wreszcie Julian powiedział: "Lepiej idźmy. Odwieziesz nas do domu?"
*
Kiedy Walek wrócił do domu, nie mógł się doczekać, aby powiedzieć Monice o swojej cudownej wycieczce. Wyciągnął książkę i porównał każdy rodzaj rośliny do jej opisu. Rzeczywiście, wybrał poprawnie. Jedyne, czego nie można było zjeść, to korzenie Czosnaczka Pospolitego. Monika była pod wrażeniem i zaczęła patrzeć na Walka w bardziej sprzyjającym świetle.
Pt. 30 czerwca 1848 r. Był to obowiązkowy dzień pracy Piotra Flisa i Leona Kwasigrocha. To był dobry dzień na zewnątrz, ponieważ na niebie nie było chmur. Dzisiaj w folwarku na Rogóźnie Zamek ci dwaj zaczęli nakładać pudła z ramkami zawierającymi już-gotowe plastry na pudłach z koloniami pszczół, aby napełnić je miodem. Proces ten zostanie zakończony na początku lipca.
*
Pani Krajecka wpadła do Moniki. "To taki piękny dzień, pomyślałam, że możesz chcieć znowu wyjść na furażowanie", powiedziała. Monika bardzo chciała odejść. O 2:00 na niebo weszły rozproszone chmury. Krajecka spojrzała na jednego i powiedziała: "Spójrz! Twarz Jezusa! On błogosławi naszą pracę!"
Wróciły z torbą zawierającą cykorię podróżnika, wilczomlecza i pałkę szerokolistną. Monika zrobiła z nich warmuz, który zjedli na obiad. Następnie związały resztę w wiązki do suszenia. Dało im to szansę na pogawędkę. Potem Krajecka odeszła.
Walek powiedział do Moniki: "To dobrze, że nasza przyjaciółka, to pani Krajecka, i że Michał Rogala dał tacie tę książkę. Teraz nie będziemy głodować". Monika nie była tego taka pewna.
*
Po tym, jak Monika skończyła wiązać bukiety, gdyż pogoda była tak sprzyjająca, ona i Walek zaczęli zbierać rzepy z ogrodu kuchennego. Uprawy zostały zmniejszone przez robaki korzeniowe. Powiedziała mu: "Nie możemy zjeść żadnego chorego korzenia rzepy. A jeśli położymy je na stosie z gnijącymi burakami cukrowymi, robale będą się dalej rozmnażać". Kazała mu odkręcić liście i ułożyć stos. Potem musiał rozpalić ognisko z wysuszonego drewna i wrzucać do niego chorej rzepy. Bardzo mu się to podobało. Zabrała kilka dobrych do piwniczki korzennej. Zachowała liście w mleczno-fermentacji.
*
Dziś miała miejsce bitwa pod Bjerning podczas pierwszej wojny o Szlezwik.
Rozdział 10: Henryk, Monika i Walek Jedzą Szczura
Zachód słońca przyszedł o 8:24. W domu Flisów Henryk, Monika i Walek poszli spać głodni. Zjadli tylko warmuz składający się z gotowanych liści i korzeni dziewięćsiła pospolitego i ostrożenia łąkowego, liści łobody, kłączy orlicy pospolitej i paprotki zwyczajnej oraz kłączy rdestu, z dodatkiem mięty polnej.
Około 22:30, podczas gdy leżali na jawie, z pułapki na szczury rozległ się dźwięk. Henryk wstał, zapalił świecę i zajrzał do wiadra, gdzie duży szczur starał się nie utonąć. Henryk poczekał, aż będzie pewny, że szczur nie żyje, i podniósł go z wody za ogon. Monika i Walek już się obudzili. Bez żadnej komunikacji Monika rozpaliła ogień i wyjęła nóż. Wszyscy trzej wyszli na zewnątrz, gdzie Henryk odciął głowę, a Monika skórowała i wypatroszyła zwierzę. W tym czasie w historii wciąż nie było wiadomo, że zarazki powodują choroby. Ludwik Pasteur odkryłby to od 1860 roku. Mimo to ludzie zaczęli już łączyć szczury z chorobą, więc Monika dostała wiadro wody i umyła mięso. Henryk położył go na szpikulcu i upiekł w ogniu. Kiedy było gotowe, nastąpiła straszna pauza. Potem Henryk modlił się gorliwie: "Och, Panie, w Twoim miłosierdziu, proszę, nie pozwól, aby ktokolwiek z nas zachorował, jedząc to". Następnie cała trójka zjadła opóźnioną białkową część kolacji.
Pt. 14 lipca 1848 r. Podczas medytacji nad odczytami na dzisiejsze święto św. Bonawentury obaj ks. Berent i Muzolf wspominali proces, w którym zostali skazani za spiskowanie aby trzymać przestępcę (Mojżesza Karnowskiego) przed sprawiedliwością, oraz dwa lata spędzone w więzieniu w Kwidzynie. Ks. Berent zastosował wobec siebie słowa św. Pawła do Tymoteusza:
"Jestem nawet teraz gotowy na poświęcenie; a czas mojego rozwiązania jest już blisko. Stoczyłem dobrą walkę, ukończyłem kurs, zachowałem wiarę".
Występował za tym, co słuszne; modlił się teraz, aby sierota Walenty Karnowski okazał się dobrą osobą.
*
Po pracy Henryk Flis zabrał Walka do Puszczy Rogóźno, aby sprawdzić, czy w jego pułapkach nie złapano żadnych małych zwierząt. Nie było. Miał nadzieję na kolejnego szczura tej nocy.
Sob. 15 lipca 1848 r. Msza żałobna. Umarło dziecko. Ponadto była to rocznica śmierci z powodu cholery Pana Romuałda Rogozińskiego, jego kapelana ks. Kalksteina-Osłowskiego i stajenny Jerego Nicponia. Dom Rogozińskich uczestniczył we Mszy św. w Szczepankach. Walek miał napad epilepsji w kościele, co zawstydziło Monikę.
Walek napisał wiersz dla Henryka Flisa na ten dzień, imieniny Henryka. Przeczytał to podczas śniadania.
Po pracy Henryk udał się do Puszczy Rogóźno, aby sprawdzić, czy w jego pułapkach nie ma żadnych małych zwierząt. Nie było. Świętowali imieniny Henryka warmuzem. Po kolacji Monika, Walek i rodzina Henryka śpiewali Sto Lat.
Nie. 16 lipca 1848 r. Piąta niedziela po Pięćdziesiątnicy. Po Mszy św. O 9:00 syn Barbary, Rufin, został ochrzczony w kościele św. Katarzyny, Łasin, przez ks. Koniecznego. Pan Bogumił, ojciec, uczestniczył w chrzcie, ale nie w partii, która ograniczała się do klasy chłopskiej. Mimo że starał się być bardziej demokratyczny, Bogumił wciąż odczuwał wstyd z powodu tego, co zrobił. Mężczyźni grali w Schafkopf.
*
Około 15:00 temperatura wynosiła 30.7°. Było wilgotno. Henryk postanowił zabrać Walka do lasu, aby sprawdzić, czy w jego pułapkach nie ma żadnych małych zwierząt. Była wiewiórka! Usunął go i oprawiał ponownie pułapkę. Przyniósł ją do domu i pokazał Walkowi, jak ją wypatroszyć. Monika upiekła ją i zjadli na kolację (6:30) z kilkoma dzikimi potrawami. "Jeśli zdobędę ich wystarczająco dużo, chciałbym je wędzić i zamienić w suszę na zimę", Henryk powiedział im obu.
*
Po własnej kolacji ks. Berent czytał w Berliner Beobachter,
"17 lipca zwołano pierwszego przedstawiciela węgierskiego parlamentu".
"Och, to dobra wiadomość!" powiedział sobie.
*
Słońce zaszło o 8:21 i był pełny księżyc. O północy sabat Zory spotkała się w Lesie Rogóźno. Był też taki, gdzie był Bismarck, w którym brał udział. Uczestniczył w ich obrzędach z zamiarem wspinania się po politycznej drabinie.
Pon. 17 lipca 1848 r. Św. Aleksy, także bł. Czesław. W swoim kazaniu ks. Berent powiedział ludziom o bł. Czesławie:
"Mieszkał w przybliżeniu w latach 1184-1242. Urodził się w Kamieniu Śląskim, w szlacheckiej rodzinie Odrowążów, i był krewnym, być może bratem, świętego Jacka. Znał św. Dominika i został dominikaninem. Założył duży klasztor we Wrocławiu, a następnie rozszerzył swoją pracę apostolską na rozległe terytorium, obejmując Polskę, Pomorze, Czechy i Saksonię. Jakiś czas po śmierci św. Jacka został wybrany przełożonym prowincjalnym na Polskę. Podczas gdy był przełożonym klasztoru we Wrocławiu, cała Polska była zagrożona przez Mongołów. Gdy oblegane było przez nich miasto Wrocław, lud szukał jego pomocy, a poprzez swoje modlitwy w cudowny sposób zapobiegał zbliżającemu się nieszczęściu. Mówi się, że cztery osoby zostały przez niego wychowane do życia. Zmarł we Wrocławiu".
Wt. 18 lipca 1848 r. Bł. Szymon z Lipnicy. Ks. Berent wspomniał o nim w swoim kazaniu:
"Urodził się z biednych, ale pobożnych rodziców około 1437 roku. To powinno dać wam nadzieję, że i wy możecie zostać świętymi. Wstąpił do Zakonu Braci Mniejszych; oznacza to, że był franciszkaninem. Zasłynął z mocnego głoszenia i rozpowszechniania popularnych nabożeństw, takich jak imię Jezusa. Często obserwował długie posty i biczował się jako praktyka pokutna. Nosił pas pokutny; w święta związane z Matką Bożą dodawał drugi pas, aby zdobyć jej szczególną łaskę. Zmarł w połowie 1482 r. tydzień po zarażeniu się zarazą, którą dostał po po opiece nad chorymi podczas epidemii. Umarł, wpatrując się w Krucyfiks".
*
Kiedy dziś obudził się Wojciech Nering, w jego umyśle pojawiła się drobna myśl jak iskra na stercie suchych papierów. W miarę upływu dnia jego rozmyślania rozpaliła tę małą iskrę w wielkim ogniu. Pomysł brzmiał: "Nikt tutaj nie szanuje mnie jako głowy domu!" W związku z tym ciągle stawiał się w sytuacjach, w których służyliby mu członkowie jego rodziny, na przykład: "Różo, daj mi kubek wody. Ewo, podnieś to dla mnie. Julianie, weź moje buty". Nie trzeba dodawać, że zaczął się upijać. Kiedy jedzenie na obiad wydawało się niezgodne z normami dla takiej osoby jak on, w połowie posiłku uderzył grubą ręką w nagi drewniany stół i powiedział: "CHOLERA! ZASŁUGIWAM NA LEPSZE NIŻ TO!" Wyskoczył przez drzwi i przeszedł do nurkowania Nudelmana w Łasinie.
*
Tam błagał Nudelmana, by pozwolił mu się napić, kładąc rachunek na konto. Nudelman odmówił, mówiąc: "Spójrz, Nering. Masz już długi rachunek, więc absolutnie nie!" Chodził między swoimi pijanymi kumplami, błagając każdego, by kupił mu drinka. Wszystko, co otrzymał, to zgoda, że ma złą żonę i dzieci.
Gdy kołysał się w drodze do domu, był wyśmiewany, a następnie molestowany przez śmiejących się żołnierzy pruskich.
*
Przed kolacją Henryk zabrał Walka do lasu, by sprawdzić swoje pułapki. Miał wiewiórkę i szopa. W domu Walek zrobił patroszenie, a Monika gotowała gulasz, używając tylko dość z dwóch zwierząt, aby je nakarmić. Dodała trochę suszonych furażowanych ziół. Resztę pokroiła w cienkie paski i przewiesiła je na patyku, który zawiesiła wysoko nad ogniem w kominku. Za dzień lub dwa stałyby się jadalne na czas nieokreślony.
Rozdział 11: Monika i Walek Znajdują Ludzkie Kości w Jeziorze Orle
Pt. 21 lipca 1848 r. Po śniadaniu Monika powiedziała Walkowi, aby zebrał kapustę posadzoną około 22 kwietnia - pierwsze sadzenie. Stwierdzono, że został uszkodzony przez robaka kapuścianego. Pomiędzy nią i Walkiem starannie zbierali liście, zmyli robaki i uszkodzoną tkankę i zrobili sfermentowaną kapustę. "Na szczęście dla tych, którzy zrobili kapustę w zeszłym roku i mają jeszcze trochę", pomyślała.
O 10:51 mgła uniosła się, pozostawiając błękitne niebo z rozproszonymi chmurami.
O 13:50, bo mgła zdawała się zniknąć, Monika, wciąż w pierwszym trymestrze ciąży, postanowiła zabrać Walka i zebrać kłącza i łodygi pałkę szerokolistną. Powiedziano jej, że na zachodnim brzegu stawu znanego jako "Jezioro" Orle można było znaleźć dobre zapasy. "A co z kapustą?" zapytał Walek.
"Możemy do tego wrócić później. Chcę zdobyć pałkę, zanim znikną", odpowiedziała.
Walek niósł worki; ona niósła łopatę i nóż. Zaczęli pracować w umiarkowanym wietrze o prędkości 24 km/god., co pomogło rozproszyć ciepło o temperaturze 28.3°. Niebo nad głową było błękitne, z wyjątkiem sporadycznych rozproszonych chmur. Monika wbija łopatę w błoto, stąpa stopą na ostrzu, wykopuje kłącze i podaje Walkowi, który oczyszcza błoto, odcina twardszą część i wrzuca do worka. Gdy pracowała w głębszej wodzie, uderzyła w coś twardego. Sięgając i podnosząc, zobaczyła, że to kość. Wyglądało na to, że pochodzi z ludzkiej ramienia lub nogi. Pochyliła się do miejsca, w którym jej głowa znajdowała się tuż nad wodą, i rozejrzała się. Były tu inne kości.
O 2:51 wiatr przyspieszył, osiągając 62.8 km na godzinę, świeżą wichurę. Niebo zmieniło kolor na szary i nagle zaczął padać ulewny deszcz. Błyskawica zaczęła błyskać i silne grzmoty. "SZYBKO, WALUŚ, POSZUKIWAMY SCHRONIENIA, A NASTĘPNIE ZGŁOŚMY TO POLICJI", krzyknęła z powodu otaczającego ich hałasu. Ale nie było schronienia, więc kontynuowali w domu przez ulewę. Czasami wiatr osiągał podmuchy 77.2 km na godzinę, silną wichurę. Drzewa kołysały się bardziej, a gałązki odrywały gałęzie; chodzenie było trudne. Zaczęły pojawiać się niewielkie uszkodzenia mijanych budynków.
Kiedy dotarli do domu w Szczepankach, wciąż padało. Wyszli z ubrań i włożyli suche, wieszając mokre przed kominkiem. Monika rozpaliła ogień i powiedziała Walkowi: "Muszę to zgłosić detektywowi Welschowi w Łasinie, ale nie pójdę, dopóki burza się nie skończy. Tymczasem zróbmy kolację". Przystąpili, aby to zrobić. Burza ustała około 15:51, pozostawiając niebo na przemian pochmurne i ceruleanowo-niebieskie-z-rozproszonymi chmurami. Monika powiedziała Walkowi: "Wiesz, co zrobić z warmuzem. Odejdę, żebym w Łasinie powiedziała Welschowi". Wyszła.
*
Około 16:30 zapukała do drzwi Welscha i powiedziała: "Wybierałam pałki w Jeziorze Orle i odkryłam kości w błocie. Pomyślałam, że chcesz o tym wiedzieć", powiedziała mu; "Są pod wodą". Przebrał się w stosowne stare ubrania. Potem wsadził ją w małym pojeździe, wsiadł w siebie i z "cup, cup" na koniu wystartowali. Monika zaprowadziła go na miejsce, a on chodził pod wodą, wyjmując jedną kość na raz i kładąc je na trawie. Po chwili zaczął wyglądać jak szkielet, więc zaczął szukać następnego brakującego elementu. W końcu miał tyle kości, ile mógł dostać. Był to człowiek o wysokości około 134 cm. Zebrał je i umieścił w pudełku w pojeździe. W drodze powrotnej wysadził Monikę w Szczepankach i podziękował jej za dobre poddanie się Jego Wysokości. Do siebie powiedziała: "JECH!" na samą myśl o służeniu temu obcemu królowi i wyobrażała sobie, że daje mu mocne uderzenie w twarz.
*
Kiedy Henryk wrócił do domu, ani Monika, ani Walek nie mogli się doczekać, aby przekazać mu ekscytujące wieści. Kiedy powiedziano każdy najmniejszy szczegół przygody, jedli. Nawet wtedy Monika i Walek opowiadali tę historię.
Wieczorem po kolacji Henryk przeczytał w Berliner Beobachter, podarowany mu przez ks. Berenta:
"Ks. Józef Szafranek we Zgromadzeniu Narodowym we Frankfurcie wysunął osiem postulatów dotyczących ochrony praw Polaków na Górnym Śląsku".
"Myślałem, że do tego czasu zgromadzenie się skończyło. Hmp: nie mogło być wielu delegatów, aby to usłyszeć, a nawet gdyby tak było, nie przyniosłoby to nic dobrego. Mimo to cieszę się, że nasi ludzie przemawiają", powiedział sobie.
Nie. 23 lipca 1848 r. Szósta niedziela po Pięćdziesiątnicy. Po Mszy wszystkie rozmowy na dziedzińcu obracały się wokół znalezienia ludzkich kości w jeziorze Orle. Kiedy Neringowie wrócili do domu, nadal o tym rozmawiali. Kiedy Wojciech, który nie był w kościele, usłyszał szarpnięcie kwasem wystrzeliwujące go w brzuch, zbliżając go do całkowitej trzeźwości. "Gdzie znaleziono kości?" zapytał, starając się brzmieć bezinteresownie.
"W jeziorze Orle."
Wojciech był już pewien, że znaleźli szczątki jego syna Wawrzyńca, którego zabił w pijackim szale, 29 marca 1841 r.
*
Po nabożeństwie luterańskim o godzinie 10:00 miał miejsce ten sam rodzaj szumu. W swoim domu w Łasinie detektyw Welsch miał dylemat. Te kości znalezione w jeziorze Orle: czy były wynikiem utonięcia, czy morderstwa? Podczas gdy jego rodzina była w kościele, postanowił pójść nad jezioro i przeprowadzić dalsze dochodzenie. Tym razem postanowił popływać pod wodą.
Woda była mętna. Pływał wokół, przesuwając rękami po dnie. Nagle natrafił na górną część czaszki; kilka stóp dalej znajdował się szczękę. Wychodząc z wody, zobaczył, że czaszka ma złamany wklęsły obszar o średnicy około 12 cm. Rozbite kawałki - wciąż przyczepione do czaszki - wytworzyłyby nacisk na mózg. "Cóż, to załatwia sprawę: to morderstwo. Och, ale poczekaj: osoba mogła mieć wypadek. Donnerwetter! Nie jestem bliżej niż przedtem", powiedział sobie.
Ks. Berent przeczytał w Berliner Beobachter:
"22/VII. Austriacka dieta cesarska, pierwszy wybrany parlament w cesarstwie austriackim, spotkała się po raz pierwszy. Powstały po rewolucji marcowej składał się z 383 posłów z niemieckojęzycznych i słowiańskich ziem koronnych Habsburgów Austrii, to znaczy bez przedstawiciela Królestwa Węgier. Zostało otwarte przez arcyksięcia Jana".
"Och, to dobra wiadomość dla zwykłych ludzi. Modlę się, aby to poprawiło ich stan", powiedział sobie.
Pon. 24 lipca 1848 r. Było to Wigilia św. Jakuba, apostoła, także święto bł. Kunegundy (Kingi), znaleziona tylko w polskim kalendarzu kościelnym. Ks. Berent skorzystał z okazji, aby powiedzieć swojemu zborowi o bł. Kingi:
"Była siostrzenicą św. Elżbiety Węgierskiej i siostrzenicą św. Jadwigi. Siostry Kingi to Święta Małgorzata z Węgier i Błogosławiona Jolanda z Polski. Niechętnie poślubiła Bolesława V ('Czysty') i została księżniczką, gdy jej mąż wstąpił na tron jako Najwyższy Książę Polski. Pomimo małżeństwa pobożna para złożyła ślub czystości. Siostra Bolesława była Błogosławioną Salomeą z Polski. Widzisz, pochodzi z bardzo świętej rodziny".
"Podczas swojego panowania Kinga angażowała się w działalność charytatywną, taką jak odwiedzanie biednych i pomaganie trędowatym. Kiedy jej mąż zmarł w 1279 r., sprzedała wszystkie swoje dobra materialne i przekazała pieniądze biednym. Wkrótce nie chciała brać udziału w rządzeniu księstwem, które zostało jej, i postanowiła wstąpić do klasztoru Klarysek w Starym Sączu. Resztę życia spędziła na modlitwie kontemplacyjnej i nie pozwoliła nikomu odnieść się do swojej dawnej roli Wielkiej Księżnej Polski. Zmarła tego dnia w 1292 roku, w wieku 68 lat".
*
Stowarzyszenie Ochrony Własności (Verein zum Schutz des Eigentums) zostało założone w Berlinie. Bismarck był obecny, gdyż był członkiem. To był "parlament junkrów", mający na celu promowanie reakcyjnych, samolubnych interesów dużych pruskich właścicieli ziemskich. Duża część interesariuszy pochodziła z szlachty (z wsi), ale co najmniej 26% to właściciele z miast. Duża część popleczników pochodziła z prowincji Brandenburgii, ale byli też właściciele ziemscy z innych części Prus. Wiodącymi postaciami byli Ernst von Bülow-Cummerow (73), Ernst Ludwig von Gerlach (53), Alexander von Below (47), Hans Hugo von Kleist-Retzow (33), and Otton von Bismarck (33).
Prawdziwym celem było reprezentowanie interesów wielkich posiadłości. Szczególnie ważne było, aby stowarzyszenie walczyło z planami ministra finansów Davida Hansemanna zniesienia zwolnienia podatkowego rycerskich posiadłości.
Stowarzyszenie wezwało do "zjednoczenia wciąż odrębnych klas", aktywnej polityki promocji gospodarczej, ochrony klasy średniej, a także poprawy sytuacji klas robotniczych. Były to "dekoracje okienne" - tylko w celu stworzenia bazy masowej poza nielicznymi w rzeczywistej grupie początkowej. Chociaż była to okazja do nawiązania pewnych relacji ze środowiskiem katolickim, nie przyjęto żadnego podejścia do katolickich robotników.
Aktywny rdzeń Walnego Zgromadzenia nie rozpadł się, ale spotkał na stałe. W porównaniu ze Stowarzyszeniem Króla i Ojczyzny organizacja odegrała słabszą rolę w konserwatywnym obozie politycznym Prus.
Rozdział 13: Henryk Flis Robi Łuk i Strzały, aby Uzupełnić Jedzenie swojej Rodziny
Po pracy Henryk Flis udał się do domu Witolda Kwasigrocha. "Martwiłem się, jak mam wyżywić moją rodzinę. Jak wiadomo, żniwa są złe. Chcę zrobić łuk i strzały, by zabijać zwierzęta na mięso", powiedział swojemu sąsiadowi.
"Uważaj w lesie Rogóźno. Jeśli zostaniesz złapany, nie wiadomo, co Pani Rogozińska zrobi z tobą", odpowiedział Witold.
"Cóż, ona nie jest już właścicielem tego wszystkiego. Prusowie zabrali część kary za udział Pana Blażeja w rewolucji w marcu ubiegłego roku", sprzeciwił się Henryk.
"Tak, to prawda, ale ona wciąż dużo naciąga".
"Muszę zaryzykować", powiedział Henryk. "Najpierw muszę znaleźć drzewo, z którego można zrobić łuk i strzały. Miałem nadzieję, że przyniosę go z powrotem do twojego miejsca pracy. Masz wiele narzędzi".
Twarz Witolda przybrała poważny wyraz. "Prosisz mnie, bym był wspólnikiem zbrodni".
Po krótkiej przerwie powiedział: "Cóż, nie byłbym bardzo dobrym chrześcijaninem, gdybym pozwolił ci umrzeć z głodu. Tak, pomogę. Po prostu powiedz mojej rodzinie, kiedy zdobędziesz drzewo, a pozwolą ci użyć wszystkiego, czego potrzebujesz", powiedział. "Prawdopodobnie będę w pracy".
*
Głęboko zaniepokojony Bogumił Gruszczyński poszedł porozmawiać o swoich uczuciach związanych z małżeństwem Barbary z ks. Koniecznym w prezbiterium parafii Świętej Katarzyny, Łasin. Wydawało się, że nie miało to żadnych politycznych konsekwencji, więc pomyślał, że kapłan może być całkowicie neutralny, dlatego może udzielić najlepszej porady.
Kiedy wyjaśnił swój dylemat, ks. Konieczny powiedział: "Nigdy nie słyszałem o szlachcie poślubiającej chłopa".
"Cóż, to nie znaczy, że nigdy nie należy tego robić. W powietrzu jest demokracja", odpowiedział Bogumił.
Ksiądz odpowiedział: "Władze są arcy-konserwatystami, przesiąkniętymi pojęciem wyższości ich klasy. Muszą się nie zgodzić, a może nawet utrudniają ci życie; patrzą z góry na Polaków; niechętnie przyznają się naszą szlachetną klasę, której jesteś częścią. Gruszczyn może zostać skonfiskowany i przyznany Niemcowi". Przejrzał sobie swoje słowa: "Czy powiedziałem zbyt wiele? Czy cokolwiek, co powiedziałem, może wrócić do władz?"
Bogumił zdał sobie sprawę ze swojego błędu: ksiądz zbyt się bał, aby być obiektywnym dobrem, więc odszedł i postanowił udać się do ks. Berenta w Szczepankach.
*
W plebanii parafii Św. Wawrzyńca, Szczepanki, ks. Berent powiedział: "Jedyne prawdziwe pytanie brzmi: czy będziesz miał odwagę nieść to tak długo, jak długo żyjesz, ty lub Barbara?" Bogumił poprosił o pozwolenie na zasiadanie i kontemplowanie Najświętszego Sakramentu, aby podjąć decyzję, i zostało wydane. Przez następne dwa tygodnie spędzał godzinę na kontemplacji.
*
Alfons Kłopotek nie zdołał wcześniej znaleźć niczego, co wypełniłoby żołądki rodziny. Czując się usprawiedliwiony, czekał do około 22:00 - długo po tym, jak większość ludzi poszła spać o 20:00 - i zmusił swojego syna Dionizego do napadania Flisa piwnicy korzennej.
Śr. 9 sierpnia 1848 r. O 5:30 obudził się Henryk Flis. To był jego dzień wolny. Obudził Walka i zabrał go na Mszę, która była Requiem: dziecko zmarło z głodu.
Po Mszy i śniadaniu poszli do Witolda Kwasigrocha. Następnie poszli do lasu Rogóźno i znaleźli biały jesion o średnicy około 15 cm bez sęków i gałęzi na długości 180 cm. Ta długość była prosta i równa, z nieuszkodzoną korą. Ściął to. Położył się i wyciągnął ręce, kładąc prawy środkowy palec na miejscu, które właśnie przeciął, a lewy środkowy palec na korze po lewej stronie. Kazał Walkowi zaznaczyć to miejsce. Następnie odciął niepotrzebną część drzewa.
Po powrocie do domu Kwasigrocha Henryk umieścił kłodę w ramce z X na każdym końcu. Uderzył metalowy klin na jednym końcu i zaczął dzielić kłodę na dwie części wzdłuż. Kiedy drewno zaczęło się rozchylać, wziął kolejny klin i wbił go w poszerzającą się pęknięcie. Kontynuował walenie tymi dwoma klinami, jak w grze skoku skoku przez plecy, dopóki nie miał dwóch pół-kłód. Użył dwuręcznego noża Witolda do usunięcia kory i dobrego spojrzenia na swoje drewno. Ciągle się golił, aby mieć "przód" łuku - bokiem do dziczyzny - wszystko w jednym grubym, ciemnym pierścieniu wzrostu. Podejrzewał słusznie, że gdyby przecinał się z jednego pierścienia wzrostu do drugiego podczas golenia, byłoby to miejsce, w którym łuk rozdzieliłby się po zgięciu. Umieścił dwa pół-kłódy w stodole Kwasigrocha, gdzie było chłodno, aby je przyprawić. Wróci w przyszłym tygodniu, by znów nad tym popracować.
Potem poszedł do domu i wziął dwa worki. Następnie zabrał Walka na kąpiel w Osie. W drodze do domu między nimi zebrano pół worka pąków wilkomleczu z roślin rosnących przy drodze. Jak się okazało, był to ostatni dzień zbierania pąków wilkomleczu.
Czw. 10 sierpnia 1848 r. Św. Wawrzyniec, Męczennik. Święto parafii, Szczepanki. Całe gospodarstwo Rogozińskich poszło na Mszę o 6:00 w Szczepankach. To był imienin zamordowanego Wawrzyńca Neringa, brata Marty i wuja Walka. Róża, jego matka, Julian, jego brat, Ewa i Bronisława, jego siostry, wszyscy poszli na mszę. Wojciech, jego ojciec i morderca, poszedł do pracy. Był bardzo zaniepokojony. Torturował się pytaniami typu: "Co robi Welsch, aby znaleźć tożsamość kości? Czy on może je zidentyfikować?" Trudno mu było skoncentrować się na zadaniach.
*
No, co robił Welsch? Jak się okazało, niewiele. Nie było sposóbu powiedzieć, jak długo leżały tam kości. Rozmyślał: "Czy mogły być ze żołnierza napoleońskiego z kampanii w 1812 r.? -Jeśli tak, był bardzo niski. Oczywiście trudno jest przyciągnąć mężczyzn do wojska, więc Napoleon mógł zabrać każdego, kto by się zapisał. Z drugiej strony mógł być żołnierzem dowolnej liczby wojen. Niebo wie, Europa ma ich dość. Rozbita czaszka może pochodzić z armaty. Najlepsze, co mogę zrobić, to sprawdzić, czy ktoś ma zaginionego krewnego".
*
Walek posadził natkę pietruszki i dziewiąty plon koperku w ogrodzie kuchennym Henryka Flisa, Szczepanki.
*
O godz. 19.00 w jego kościele Szczepanki zaśpiewano uroczyste nieszpory ku czci św. Wawrzyńca. Dom Rogozińskich był tam. Henryk, Walek i Wojciech śpiewali. Sumienie Wojciecha spowodowało, że stał się poirytowany i wywołał walkę. Przed rozpoczęciem nabożeństwa rozmawiał z innym tenorem i się czuł dolny. Aby to zrekompensować, chwalił się: "Cóż, mówię w siedemnastu językach!"
Zamiast po prostu odrzucić to po cichu jako niedorzeczne, mężczyzna - pasjonat - zakwestionował Wojciecha: "Cóż, słyszałem tylko, że mówisz po polsku, z trochę niektórymi po kaszubsku i Niemiecku. Jesteś cholernym głupcem!"
W tym momencie Nering rzucił się na niego i nastąpiła awantura. Wszystkie oczy kościoła odwróciły się i spojrzały na strych chóru, aby zobaczyć, co to było za zaburzenie. Kilku mężczyzn musiało rozdzielić tych dwóch, którzy zostali umieszczeni na przeciwległych końcach sekcji tenorowej. Trudno jest znaleźć mężczyzn śpiewaków, a mimo że Skibiński wolałby wyrzucić Wojciecha, potrzebował głosu.
Sob. 12 sierpnia 1848 r. Św. Klara, Dziewica. To był dzień wolny Michała Rogali ze sklepu z kurczętami Karnowskiego w Łasinie. Używał go do zaopatrywania się w dzikie zioła jadalne. "Zobaczmy, co mogę znaleźć na polach", powiedział sobie. W zaroślach znalazł trochę pysznogłówka. Zjadałby liście na surowo lub gotowane. Mógł parzyć świeże lub suszone kwiaty i liście jako herbatę.
Po bokach drogi do Puszczy Rogóźno znalazł szczaw kędzierzawy. Lakto-fermentowałby liście zmieszane z mąką.
W częściowym cieniu leśnej podłogi odnalazł szczawik zajęczy. Zjadałby liście, kwiaty i niedojrzałe zielone strąki nasion w sałatkach, zupach, sosach i jako przyprawa. Zaparzy go w herbatę.
W sumie poszedł do domu z dwoma małymi torbami ziół jadalnych.
Rozdział 14: Chłopi Świętują Dożynki
Nie. 13 sierpnia 1848 r. To był imieniny zmarłego Hipolita Kwasigrocha. Walek modlił się za duszę swojego wielkiego przyjaciela podczas Mszy. Henryk Flis i on śpiewali na tej Mszy.
*
Największym lokalnym festywalem był Dożynki, którego główną siedzibą był Dwór Rogóźno Zamek. Symbolem Dożynek był wieniec / korona, który tradycyjnie prezentowany został miejscowemu właścicielowi ziemi przez tę która go nosiła. Noszenie wieńca było zaszczytem dla młodej dziewczyny zaangażowanej w zbiór, która była uważana za bardzo dobrego pracowniczka. Został wykonany z mieszanki jęczmienia i najważniejszych okolicznych ziaren. W tym roku zaszczyt zrobienia wieńca, który przyszedł przez wyciąganie słomek, przypadła Agnieszki Flisównej i jej przyjaciołkom. Stworzyły koronę w kształcie kopuły z najdoskonalszych łodyg zboża.
Po udekorowaniu wieńca kwiatami, wstążkami, orzechami laskowymi i owocem jarzębiny - tradycji tak starej, że nikt już nie wiedział, dlaczego - zabrały go do domu Neringów we wsi Słup. Kiedy zapukały do drzwi, stanęły w obliczu ponurego Wojciecha w odurzeniu, który zamachnął się na dziewczynkę, która zapukała. "IDŹCIE DO PIEKŁA!" ryknął, ale młode dziewczęta były zbyt pełne radości, aby zwracać na niego uwagę.
"No, chodź, Ewo; chodźmy do kościoła!" wykrzyknęł.
Ewa Neringówna (16) została przewieziona do kościoła św. Wawrzyńca z wielką pompą i ceremonią, ubrana w strój ludowy i wieńcem na głowie, siedząc w wozie ciągniętym przez cztery konie ozdobione zielenią i otoczona innymi młodymi dziewczynami w strojach ludowych i kwiatami we włosach. Grupę śledzili wszyscy zaangażowani w żniwa, większość spacerująca, niektórzy mający szczęście posiadać własne furgonetki rolnicze. Ks. Berent pobłogosławił wieniec przed Mszą św.
Podczas Mszy ks. Berent i księża w innych parafiach ogłosili, że pielgrzymki do Częstochowy, obecnie w zaborze rosyjskim, są zakazane przez Prusy. Pielgrzymki były od dawna obyczajem w Polsce. Grupy ludzi w całym kraju formowały się i chodziły pieszo do sanktuarium Matki Bożej Częstochowskiej, modląc się po drodze, może niosąc duży krzyż, mając nadzieję, że przybędą tam na jej święto, 26 sierpnia. Gdyby ich punkt początkowy był na tyle daleko, że wymagałby noclegu, ludzie w wioskach na trasie, którzy nie pielgrzymowali, zaoferowaliby im miejsce do spania i jedzenie.
Po Mszy w kościele św. Wawrzyńca cała procesja udała się do pałacu w Rogóźnie Zamek, śpiewając pieśni znane tylko na terenie Szczepanek. Procesja zatrzymała się przy bramie prowadzącej do pałacu Rogozińskich. Jej członkowie śpiewali, dopóki nie pojawił się brat Pani Jadwigi, Pan Florian Prądzyński. Ponieważ uroczystości muszą być prowadzone przez mężczyznę, a mąż i synowie Pani Rogozińskiej już nie żyją, zmusiła brata do poprowadzenia.
Ta popularna i kolorowa uroczystość została zorganizowana przez szlachtę i osoby posiadające duże połacie ziemi. Było to postrzegane jako sposób na wynagrodzenie chłopów za ich ciężką pracę. Chociaż Pani Rogozińska była przeciwna tej praktyce, miała praktyka długą tradycję wśród jej klasy, a jej zmarły mąż zdecydowanie ją faworyzował. Do tej pory wielu polskich szlachciców i właścicieli ziemskich zostało wypędzonych i zastąpionych przez importowanych i subsydiowanych przez rząd Niemców, ale wciąż było dość Polaków, żeby się zabawić.
Ewa zbliżyła się, nosząc wieniec, a Pan Prądzyński sam go zdjął i odłożył na bok. Ewa otrzymała piękną nagrodę.
Po nagrodzeniu tych, którzy wykonali wieniec, lord Prądzyński dał znak kapeli, aby zaczął grać. Paul Kwasigroch grał na gęśle, a kobza Henryk Flis. Walek na przemian gra na swojej harmonijce i perkusji. Biorąc Ewę w ramiona, Pan P. rozpoczął taniec od żywego krakowiaka. Zespół z wioski grał z rezygnacją w chrapliwym, pełnym błędów stylu, którego ludzie oczekiwali. Teraz zaczęła się część uroczystości, na którą wszyscy czekali, tańce i poczęstunek.
*
W Dworze Gruszczyńskim odbyły się podobne uroczystości, które poprowadził lord Bogumił.
*
Uroczystości zakończyły się o zachodzie słońca: 7:35. Kiedy Ewa Nering, królowa Dożynek, wróciła do domu, obawiała się przyjęcia, które da jej ojciec. Nie musiała obawiać, bo stracił przytomność w swoim łóżku. Zawiesiła wieniec nad drzwiami jako symbol dobrobytu, uklękła, aby odmówić modlitwę, i wrzuciła na swój słomkowy materac bardzo zadowoloną dziewczynę.
Pon. 14 sierpnia 1848 r. Świt przyszedł o 4:47. To był dzień pańszczyzny Zefiryna Flisa, Witolda Kwasigrocha i Juliana Neringa. Pomogli przy pierwszym zbiorze miodu z plastrów - dwóch pierwszych w Szczepankach, drugiego w Słupsku, jego rodzinnej wsi. Gdyż była to Wigilia Wniebowzięcia, zapadli na Mszę o godzinie 6:00, a następnie wrócili do pracy.
Rozdział 15: Horst Zaraża się Chorobą Wieku Dziecięcego
Dzisiaj były jedenaste urodziny Siegfrieda Welscha, pierwszego dziecka detektywa Theo Welscha, urodzonego w 1837 roku. Ojciec i syn obudzili się w dobrym nastroju, spodziewając się wieczornego przyjęcia.
Kiedy jego brat Horst Welsch się obudził, skarżył się na gorączkę. Wilhelmine poczuła węzły chłonne na tyl jego karku, które były spuchnięte i wrażliwe po dotknięciu. Rozważała zatrzymanie go w środku, ale błagał, by pozwolono mu wyjść i się pobawić. Pozwoliła na to.
*
Słońce zaszło o 7:33. Księżyc był w pełni na bezchmurnym niebie. Koweny spotkały się w Puszczy Rogóźno i tam, gdzie był Bismarck. Bismarck uczestniczył w ich obrzędach, koncentrując swoją nienawiść na postrzeganym rywalu Oskar von Metzger.
Wt. 15 sierpnia 1848 r. W Berlinie Oskar von Metzger obudził się krzycząc i trzymając głowę. "TO BOLI! O, BÓL! NIE MOGĘ TEGO WYTRZYMAĆ!" krzyknął. Uderzył głową w ścianę do krwi. Potem upadł i umarł.
*
Wniebowzięcie - święto kościoła parafialnego Gruta. Nie wolno pracy. Obowiązkowy dzień pracy Henryka Flisa został przeniesiony na czwartek, jego zwykły dzień wolny. Henryk poszedł do stawu, by wykopać kłącza pałki szerokolistne.
*
Wojciech Nering postanowił spotkać się z Alfonsem Kłopotkiem. Nie trzeba było zbytnio przekonywać, aby Alfons poszedł zbierać bez czarny i produkować więcej wina. Zrobili trochę i będzie gotowa 29/VIII.
*
Kiedy w Łasinie obudził się Horst Welsch, na jego twarzy pojawiła się wysypka. "Horst, zachorowałeś na różyckę. Przez jakiś czas nie wyjdziesz na zewnątrz", powiedziała Wilhelmine. W miarę upływu czasu wysypka rozprzestrzeniała się w dół. Gdy się rozprzestrzeniał, oczyścił się z jego twarzy. Podczas ograniczenia w ciągu następnych dni czasami myślał o swoim przyjacielu Walku.
*
Detektyw Welsch uznał, że dziś jest dobry dzień na przesłuchanie 191 mieszkańców Jasiewa w sprawie kości znalezionych w Jeziorze Orle. Gdyby mężczyzn nie było w pracy, wszyscy byliby w domu, dlatego nie musiałby podróżować po całym miejscu. W rezultacie nikt nikogo nie stracił.
*
O godzinie 19.00 we wszystkich kościołach odbyły się uroczyste Nieszpory. Walek i inny chłopak pompowali mieszki, aby dostarczyć powietrze do organu. Współzawodniczyli ze sobą, aby zobaczyć, kto może pompować szybciej.
Rozdział 16: Żydowski Wujek Walka Natan Karnowski Bierze Ślub
O zachodzie słońca (7:31) wujek Walka Natan Karnowski (22) poślubił Michal Pippikówną (19). Temperatura wynosiła 24.8°; wiatr wiał z prędkością zaledwie 11 km na godzinę i był to w większości pochmurny dzień. Wszyscy tam byli: wdowa Zeidel (43), jego matka; Baruch (prawie 29) z żoną i dziećmi; Berta (25) z mężem i dziećmi; ciężarna Róża (20) z nowym mężem i niezamężna Sara (19). Jak dotąd Baruch nie powiedział nikomu o swojej decyzji zostania katolikiem. Nadal prowadzi handel swoim zmarłym bratem Mojżeszem. Natan, nowy Rabin zboru Łasin Bnai Icchak, prowadzi także sklep z kurczakami, w którym pracuje Michał Rogala, a Michael jest obecny.
Śr. 16 sierpnia 1848 r. Henryk Flis wydobył dwa pół-kłody ze stodoły Kwasigrocha. Biorąc jeden, znalazł środek i zaznaczył miejsce o szerokości 12 cm, w którym chciał położyć uchwt łuku. Następnie za pomocą siekiery zaczął odcinać kawałki z tyłu (strona skierowana w stronę łucznika) i końców. Odtąd w dużej mierze pozostawiłby front sam. Uchwyt zaczął teraz wyglądać nieporęcznie i grubo. Pracował na nim zgrzyt drewna, dzięki czemu jest wąski, gdy patrzy się na niego z przodu, i głęboko, gdy patrzy się z boku. Wyrył wycięcie w uchwycie, aby znaleźć miejsce do spoczynku strzały.
Następnie musiał wyprostować łuk. Rozpalił mały ogień na podwórku Kwasigrocha w pobliżu młodego drzewa z dwoma pniami. Krzywy łuk był na jednym końcu, więc potarł smalec i przytrzymał ten koniec nad płomieniami, aż stał się bardzo gorący. Następnie umieścił koniec w V drzewa, które znajdowało się na poziomie gruntu, i pchnął więcej, niż było to konieczne. Po zrobieniu tego kilka razy koniec się wyprostował.
Za pomocą piły umieścił cięcie pod kątem 45° po obu stronach każdego końca. Następnie za pomocą wysuszonego i poskręcanego jelita, które uratował przed ubojem, zawiązał pętlę na każdym końcu i przymocował ją, powodując pewne napięcie w łuku. Wyciągnął łuk na długość ramienia, przez co wyglądał jak wydłużona litera D, która została obrócona poziomo. Zobaczył, że część po prawej stronie uchwytu nie była symetryczna z częścią po lewej: wydawało się, że między łukiem a sznurkiem jest większa przestrzeń. Użył zgrzyt, by usunąć drewno z tyłu lewej strony, aż obie strony będą symetryczne.
O 16:55 temperatura osiągnęła najwyższą wartość 31.1°. Było wilgotno, gdy Henryk i Walek poszli następnie do lasu Rogóźno, aby znaleźć gałęzie Leszczyny, z których można zrobić strzały. Walek szukał ich, gdy Henryk wskazał, czego szukać. Podczas gdy Henryk był zajęty cięciem, chłopiec szukał następnego. Henryk ostatecznie uciął dwanaście, 92 cm długości i 1 cm średnicy. Zdjął kora. Zawiązał je w wiązkę, ciasno owijając sznurek wzdłuż całej wiązki. Wiązanie miało zmniejszyć wypaczanie. Umieścił je w stodole Kwasigrocha na wysuszyć. On i Walek spędzili tydzień na szukaniu piór myszołów lub czegoś podobnego, na lotki.
*
Dziś wieczorem, kiedy Alfons Kłopotek wrócił do domu po dniu pracy, narzekał na upał i wilgoć. Zdjął wszystkie ubrania i położył się spać, krzycząc do Pelagii: "ZAWOŁAJ MNIE GDY GOTOWA KOLACJA!" Na wyprawie w poszukiwaniu śmieci na wysypisko Rogozińskich Joanna, matka, znalazła składanego wachlarza, którego zmęczyła Pani Rogozińska. Alfons wywarł wrażenie na synu Dionizy, że stał nad nim, ciągle go wachlując. Chłopiec płonął z oburzenia i urazy. Gdy Alfons zdawał się zasnąć, Dionizy zwalniał, a nawet zatrzymywał się, po czym został wciągnięty z powrotem do akcji, przez: "KONTYNUUJ, SŁYSZYSZ?"
*
Pani Krajecka przyszła do domu Flisów po kolacji. Ona, Henryk, Monika i Walek siedzieli na zewnątrz na ławce, opierając się plecami o ścianę, obserwując zachód słońca, co zrobiło o 7:29 pośród rozproszonych chmur. Pani Krajecka widziała "znak" w chmurze. "Lepsze jest wrogiem dobrego", powiedziała.
Czw. 17 sierpnia 1848 r. Święto św. Jacka Odrowąż. W Mszy ks. Berent powiedział:
"Jacek urodził się w 1185 r. w Kamieniu na Śląsku. Był bliskim krewnym bł. Czesława. W Bolonii we Włoszech uzyskał tytuł doktora prawa i boskości. Następnie towarzyszył swemu wujowi Iwo Końskiemu, biskupowi krakowskiemu, do Rzymu".
"Tam był świadkiem cudu dokonanego przez św. Dominika i został bratem dominikańskim wraz z bł. Czesławem i dwóch asystentów biskupa krakowskiego. W 1219 r. Papież Honoriusz III zaprosił św. Dominika i jego wyznawców do zamieszkania w starożytnej rzymskiej bazylice św. Sabiny, co zrobili na początku 1220 r. Jacek i jego towarzysze byli pierwszymi, którzy wstąpili do klasztoru Dominika. Byli również pierwszymi absolwentami studium zakonu dominikanów w Św. Sabina, z których wyrosłoby XVI-wieczne kolegium św. Tomasza. Po skróconym nowicjacie Jacek i jego towarzysze otrzymali religijny strój Zakonu od samego św. Dominika w 1220 r."
"Bracia zostali następnie odesłani z powrotem do Polski, aby ustanowić Zakon Dominikanów w Krakowie i Kijowie. Gdy Jacek i jego trzej towarzysze wrócili do Krakowa, wraz ze swoimi towarzyszami jako przełożonymi założył nowe klasztory, aż w końcu został jedynym, który pozostał. Jacek przeszedł przez całą Europę, głosząc wiarę, zasłużony na tytuł 'Apostoła Północy'. Zmarł w roku 1257".
*
Walek pomógł wybrać porzeczki, Czerwone i Czarne na folwarku w Szczepankach.
Wrzos Pospolity rozkwitał, więc Monika Nering wybrała się w dzikie miejsca. Chodziła tam iz powrotem, przynosząc do domu wiele pełnych worek. Odcięła górne części kwitnących gałązek i osuszyła je w zacienionym kącie domu, z otwartymi oknami dla wentylacji. Następnie usuwała suche kwiaty i sprzedawała je na placu Łasina. Był to kolejny sposób na uzupełnienie ich dochodów.
*
Bismarck zdał sobie sprawę, że to był dzień, w którym Fryderyk II zmarł w 1786 roku. "Pragnę prześcignąć cię w bezwzględności, Wasza Wysokość, ty stary Masonie", powiedział obrazowi w myślach. Mimo że podziwiał bezwzględnych ludzi, wciąż jednak odczuwał wobec nich pewną pogardę, wynikającą z zazdrości: jak dotąd NIE osiągnął mocy, którą mieli.
Nie. 20 sierpnia 1848 r. Dziesiąta niedziela po Pięćdziesiątnicy. Ks. Berent wspomniał po swoim kazaniu, które obchodziło dziś rocznicę powstania przeciwko pruskiemu przejęciu w Poznaniu, 1794 r.:
"Pierwotnym centrum powstania był Kujawy, niedaleko od nas. Pierwsze starcia miały miejsce dzisiaj. Dwudziestego drugiego sierpnia powstańcy zajęli Gniezno. Niedługo potem gen. Paweł Skórzewski zajął Konin i inne miasta w okolicy. W rezultacie król pruski Fryderyk Wilhelm II został zmuszony do odwrócenia części swoich sił, które pomagały Rosjanom stłumić powstanie w Warszawie. Polski korpus pod dowództwem Jana Henryka Dąbrowskiego zdobył Bydgoszcz drugiego października i wkroczył na Pomorze prawie bez sprzeciwu, ale ostatecznie nasze siły straciły grunt. Siedemnastego listopada 1794 r. ostatnie polskie jednostki w centralnej Polsce skapitulowały przed Rosjanami w Radoszycach. Sporadyczne walki partyzanckie trwały do połowy grudnia".
*
Festywal parafialny, kościół Wniebowzięcia NMP, Gruta, odbył się dziś pod oślepiająco niebieskim niebem. Udało im się dotrzeć do Wojciecha i Alfonsa: 4.4 km, około pół godziny drogi. Uczestniczyło wielu z parafii Św. Wawrzyńca. Monika Flisowa przyniosła kiście suszonego wrzosu i kopru i założyła sklep na kocu. Walek działał jako sprzedawca.
*
10:00: nabożeństwo luterańskie. Pastor Kretzmann mówił o śmierci Fryderyka II w dniu 17/VIII/1786 r. Niektórzy z jego młodych mężczyzn poszli na uroczystość w Grucie zaraz po nabożeństwie i wpadli w awanturę. Welsch został zawołany. Skorzystał z okazji, by przesłuchać hałaśliwych po obu stronach zamieszania na temat kości znalezionych w Jeziorze Orle.
Pon. 21 sierpnia 1848 r. Świt przyszedł o 4:59. Był to obowiązkowy dzień pracy Witolda Kwasigrocha, Zefiryna Flisa i Juliana Neringa. Pomagali przy zbiorach ziemniaków, w walce z silnymi wiatrami, muchami i groźbą deszczu. Plony zostały uszkodzone przez robaki ziemniaczane.
*
Dzisiaj w Schönhausen Bismarck wpadł w szał, gdy powiedziano mu, że Joanna urodziła dziewczynę dla ich pierwszego dziecka. Wydawało się, że uważa to za celowe z jej strony. Bismarck nalegał, by nazwać ją Marie, za jego martwą miłość, Marie von Blanckenburg. Joanna podejrzewała, że to był powód, ale nic nie powiedziała. Gdy Marie dorastała, biografowie nie mieli wiele dobrze do powiedzenia na jej temat. Przyjaciel rodziny opisał ją jako "raczej dziwną niż ładną". Inny powiedział: "... z upływem lat stała się na zewnątrz niezdarniejsza i wewnętrznie głupsza". Inne przymiotniki używane do jej opisania to "leniwa", "kpina" i "niechlujna".
*
W Łasinie Horsta Welscha wysypka z różyczki zniknęła.
Rozdział 17: Zła Rodzina Wprowadza się do Koszar Walka
W Szczepankach rodzina Milewski przeprowadziła się do koszar, w których już mieszkali Henryk Flis i rodzina, Zefiryn Flis i rodzina oraz dziewięć innych rodzin. W jej skład wchodzili: Damazy ojciec, urodzony 12/XII/1813, Pelagia matka, urodzony 8/X/1815, Brunon, urodzony 7/X/1837, bliźniacy Marianna i Anna, urodzone 26/VII/1839, i mały Jerzy, urodzony 20/IV/1844. Kiedy hrabia Trieglaff-Thadden otrzymał majątek skonfiskowany polskiemu szlachcicowi w Słupskim Młynie, postanowił wydalić pracujących tam polskich chłopów i wywiązać się z swoim obowiązków jako prusak, sprowadzając niemieckich chłopów na ich miejsce. Damazy i jego rodzina zostali zmuszeni do poruszania się po okolicy, mieszkając w wozie, błagając szlachciców i wolontariuszy o pracę. Wreszcie Pani Rogozińska w rzadkim akcie współczucia pozwoliła im przenieść się do tych baraków.
Ale Damazy nie był świętym. Nawet gdyby polski ziemianin pozostał na swojej ziemi, dni Damazego byłyby policzone. Kradł i pił. Pokonał żonę i dzieci. Jego zastraszanie Brunona sprawiło, że Brunon szukał tych, których mógłby zastraszyć. To ostatnie nie miało dobrze wróżyć Walkowi.
*
Wieczorem ks. Berent przeczytał w dwóch berlińskich gazetach:
"W dniach 18-20 sierpnia Parlament Junkerów zorganizował, jak mają nadzieję, pierwsze doroczne Zgromadzenie Ogólne w Berlinie, któremu przewodniczy Kleist-Retzow. Otton von Bismarck, jego przyjaciel, był obecny. W tym wydarzeniu wzięło udział około 200 do 300 przedstawicieli ziemi pruskiej, głównie właścicieli ziemskich Obecni byli także mniejsi właściciele i rolnicy. Spotkanie postanowiło zmienić nazwę na 'Stowarzyszenie na Rzecz Ochrony Własności'".
"Ci latyfundianie uważają zwykłego człowieka za wroga. Możemy oczekiwać od nich sprzeciwu. Ci 'mniejsi właściciele i rolnicy' są tam tylko na pokaz", powiedział sobie.
Wt. 22 sierpnia 1848 r. Pierwsze dziecko Natana Karnowskiego i Michali Pippikównej zostało poczęte.
Śr. 23 sierpnia 1848 r. Padało między 8:50 a 9:55. Kiedy zdawało się, że to się zatrzymało, Henryk Flis zabrał Walka, by odzyskał pakiet gałęzi leszczyny ze stodoły Kwasigrocha. W międzyczasie oboje znaleźli różnorodne piórka ze skrzydeł, od czasu do czasu z ogona, myszołowa, gęsi i bociana. Henryk rozpalił mały ogień gałązek. Na początku wyrył wycięcia w jednym końcu patyków, w które pasował sznurek, a wyostrzył drugą końcę. Znalazł zakręt w strzale i przytrzymał go nad płomieniem, aż drewno się rozgrzało. Następnie, wyginając się, przytrzymał strzałę w tej pozycji nad ogniem, a tym samym wyprostował strzały.
Podzielił każde pióro na pół i odrzucił wszystkie oprócz środkowego 15 cm, pozostawiając około 2,5 cm kręgosłupa na każdym końcu. Zrobił klej z sosny, węgla drzewnego i drobnego materiału roślinnego. Podgrzewał to w ogniu, aż stał się całkiem płynny, i nałożył go na cały wał, w miejscu w którym planował zakotwiczyć pióra, a następnie owinął cienką nić, którą dostał od Moniki wokół przedłużenia na każdym końcu. Wyschło mocno, a pióra były mocno zakotwiczone. Potem przyciął pióra. Był teraz gotowy na polowanie.
*
W kościele św. Wawrzyńca Szczepanki Bogumił Gruszczyński zakończył godzinę kontemplacji przed Najświętszym Sakramentem. Podjął decyzję: poprosi Barbarę Kińczykowną - swoją służącą - o jej rękę w malzenstwie.
Czw. 24 sierpnia 1848 r. To był dzień wolny Juliana Neringa. Zabrał Walka na Mszę św. Bartłomieja, apostoła, a po śniadaniu Walek zabrał wuja do Puszczy Rogóźno, aby pokazać mu pułapki, które zastawił Henryk Flis. Były w nich cztery wiewiórki. Kiedy wrócili do domu Walka, Monika powiedziała: "To dla nas za dużo. Dlaczego nie weźmiesz tych dwóch?"
Julian przyjął je i pomyślał: "Powinienem iść za przykładem Henryka i samemu zastawić pułapki. Następnie między nami możemy stworzyć miejsce w lesie, aby wędzić naszą dziczyznę". Postanowił przedstawić ten pomysł Henrykowi.
Po tym Julian powiedział: "Niebo jest niebieskie, jest bardzo gorące i wilgotne. Pójdziemy popływać w jeziorze Melno. Jak ci się podobało?"
"Chciałbym to. I możemy wybrać dzikie zioła do jedzenia", odpowiedział Walek. Idąc dalej, natknęli się na wiesiołka rosnącego na poboczu drogi. Wylądowali w lesie Rogóźno nad rzeką Osą, gdzie znaleźli pontederię cordatą w samej rzece i na podmokłym obszarze wiązówkę błotną.
To była rocznica pierwszego dnia Walka z kwarantanny. Julian zapytał, czy pamięta, jak wyglądała kwarantanna. Chłopak opowiedział mu o mieszkaniu z matką w Rogóźnie Zamek. Powiedział mu najpierw, że Pan Romuałd zachorował, potem Jurek Nicpoń, potem ks. Kalkstein-Osłowski, kapelan. Następnie wysłano doktora Burchardta, który wydał werdykt na cholerę. Następnie całe gospodarstwo domowe zostało poddane kwarantannie do dziś w 1847 r. Nie mówił nic o molestowaniu przez Jurka Nicponia. Utrzymał wszystkie pojęcia o nim daleko z umysłu: wstydził się tego, co się stało.
*
To był pierwszy obowiązkowy dzień pracy Damazy Milewskiego dla Pani Rogozińskiej. Zgłosił się do nadzorcy jej folwarku w Szczepankach i otrzymał zadanie pomocy przy zbiorze miodu z plastrów. Nadzorca zauważył, że miał alkohol na oddechu i wydawało się, że zmusza innych pracowników do wykonywania trudniejszych aspektów pracy.
Rozdział 19: Michał Rogala Zakłada Koło Rolnicze
Po Mszy o 6:00 i zjedzeniu śniadania, Michał Rogala (29 lat) włożył najlepsze ubranie i wezwał Pana Bogumiła (22) w Dworku Gruszczyńskim. Bartłomiej wprowadził go do poczekalni. Kiedy pojawił się Bogumił, Michał skłonił się i powiedział: "Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus" i oddając ukłon, Bogumił odpowiedział: "na wieki wieków".
Michał nigdy nie widział Bogumiła z bliska. Był bardzo przystojny. 193 cm wzrostu, miał kręcone blond włosy, kwadratową męską szczękę, szerokie barki i wąską talię. Michał był zaskoczony, widząc go ubranego nie w strój arystokraty, ale raczej w strój rolnika! Podczas gdy poprzednio utrzymywał ciało w formie, robiąc wiele brzuszków, teraz robił to robotą ręczną.
"Jak mogę ci pomóc?" zapytał Bogumił z życzliwym uśmiechem na opalonej twarzy.
Michał wziął głęboki oddech i powiedział: "Po klęsce w maju Polacy na Pomorzu Królewskim postanowili skoncentrować swoją energię na zwiększeniu pozycji gospodarczej i politycznej zamiast konfrontacji militarnej. Odtąd Polacy chcą pracować nad organizacją, podnoszeniem standardu życia, obroną wiary katolickiej, zwiększaniem samoświadomości narodowej oraz bogactwem i rozwojem ziem polskich. W tym celu tego lata liberalni politycy utworzyli Ligę Polską. Na jego czele stoi hrabia August Cieszkowski - pisarz i filozof".
"Co chciałbyś, żebym ja zrobił?" zapytał Bogumił.
"Chciałbym założyć Koło Ligi Polskiej w Gruszczyńskim Dworku", odpowiedział Michał. "Będą musieli mieć dostęp do twoich pól, zwierząt i budynków, aby uzyskać praktyczne lekcje ulepszania metod uprawy. Wiesz, że oni nie nauczą się tych rzeczy od Prusów. Chcą utrzymać nas nieświadomi".
Po kilku przeczuciach o możliwych dniach i godzinach zgodzili się, że Koło może się tam spotkać w sobotnie popołudnia o 15:00.
Pod koniec wywiadu Michał wstał i podszedł aby pocałowac reke Bogumiła. Wycofując go, Bogumił powiedział: "Takie rzeczy są częścią starej Polski. Stworzymy nową, bardziej demokratyczną".
*
Po odejściu Michała poszedł do księży Berenta i Muzolfa w Szczepankach i Grucie, odpowiednio i poprosił ich o ogłoszenie spotkania Koła Ligi Polskiej w Gruszczynie, które rozpocznie się w sobotę 2 września o godzinie 15:00. Z przyjemnością to zrobili.
Nie. 27 sierpnia 1848 r. Słońce wstało o 5:09. Kiedy Monika Flisowa obudziła się dzisiaj, była zachwycona, widząc ulgę od porannych mdłości i jej innych objawów, w tym zmęczenia, wzdęć i delikatnych lub opuchniętych piersi. Nie wiedziała o tym, ale zakończyła swój pierwszy trymestr i zaczynała swój drugi. Spojrzała w lustro i zobaczyła, że zaczyna pokazywać, i poczuła pierwsze kopnięcia dziecka.
Rozdział 18: Pan Bogumił Prosi o Rękę chłopki Barbarę Kińczykównej
O 14:48 temperatura osiągnęła najwyższą wartość 31.1°. Było też dusznawo. Bogumił poszedł do kuchni, poprawnie zakładając, że sprzątanie po obiedzie i kolacji służących się skończyło. Podszedł do Barbary i powiedział: "Wyjdź ze mną na zewnątrz, z dala od upału i wilgoci". Wytarła ręce w fartuch i poszła za nim.
Bogumił poprowadził ją wiejską drogą. Niebo lazurowe od czasu do czasu miało srebrną chmurę. Zatrzymał się w pewnej odległości, usiadł i wyjaśnił jej: "Barbaro, chcę być dobrym ojcem dla naszego dziecka. Nie mogę tak być, podczas gdy ty i on jesteście sługami. Ty i ja wiemy, że są ludzie, którzy wchodzą w małżeństwo z miłości romantycznej. Zwykle nie robi się tego ani w twojej, ani w mojej klasie. Nasze małżeństwa są zaaranżowane. To, co w nas wbija, to to, że jesteśmy sobie winni szacunek, a miłość rośnie, gdy spędzamy ze sobą czas. Proszę, wyjdź za mnie".
Była przytłoczona. "Myli się, jeśli chodzi o miłość romantyczną; Kocham go, odkąd po raz pierwszy na niego spojrzałam", pomyślała. Nigdy nie śmiała myśleć, że do tego dojdzie. "Tak, tak, poślubię cię!" odpowiedziała.
Słońce zaszło o 7:12 na bezchmurnym niebie. O 8:00 - przed snem dla większości chłopów - temperatura wynosiła 31.6° i było jeszcze duszno. Wszyscy rzucili się i odwrócili, próbując zasnąć. W kwaterach służących w Gruszczynie Barbara miała dodatkową rzecz, która nie pozwalała jej zasnąć. W domu Kłopotków Dionizy był zmuszony wachlować ojca "dopóki nie będziesz pewien, że śpię!" Na szczęście nie trwało to długo, bo był pijany, ale przerażony chłopiec zdusił wściekłość na tym bydlęciu.
Pt. 25 sierpnia 1848. Świt przyszedł o 5:05. Był to obowiązkowy dzień pracy Zefiryna Flisa, Piotra Flisa i Leona Kwasigrocha. Obudzili się i wyszli, aby pomóc zebrać ziemniaki. Zostały uszkodzone przez robaki ziemniaczane.
*
To była rocznica oddzielenia Walka od matki, która została wysłana do Dworu Gruszczynów w ramach okrutnego dowcipu granego przez Pana Jana Rogozińskiego przy współpracy Pana Bogumiła Gruszczyńskiego. Walek miał napad o 6:00 rano Msza św. Szczepanki. Bogumił Gruszczyński był na tej Mszy z Barbarą Kińczykówną. Następnie ogłosił wiadomość o zbliżającym się małżeństwie z ks. Berentem i poprosił o opublikowanie zapowiedzi na następne trzy tygodnie. Chciał Śr raczej w tym kościele niż w ks. Konieczniego dlatego, że nie chciał sprawiać mu żadnych kłopotów z władzami.
*
Bismarck napisał do Hermanna Wagenera, redaktora KreuzZeitung, o potrzebie bycia materialistą w obronie praw materialnych Junkerów:
"Drogi Hermannie, gdzieś w jednej z ewangelii bogaty młody człowiek podchodzi do Jezusa i pyta, co jeszcze musi zrobić, aby uzyskać życie wieczne. Jezus mówi mu, aby 'sprzedał to, co posiadasz, i dał biednym' lub coś w tym rodzaju. Uważam to nie tylko za niezrozumiałe, ale za absolutne szaleństwo. Życie polega na zdobywaniu. To nie ich wina, że biedni przegrywają w loterii życia. Z drugiej strony to nasz szczęśliwy los, że my, Junkery, mamy szczęście w życiu. Nie wiem, co leży poza grobem; dlatego najbardziej sensowne jest zdobycie wszystkiego, co możliwe, zanim zamkniemy oczy na ostatni raz".
Sob. 26 sierpnia 1848 r. Matka Boża Częstochowska. Wszyscy w parafiach Szczepanki i Gruta chodzili do kościoła na 6:00 Mszy, idąc pod bezchmurnym niebem, aby się tam dostać. Ks. Konieczny w kościele św. Katarzyny w Łasinie, w obawie przed rządem, odprawił Mszę św. Zefiryna. Nie wspomniał o Matki Bożej Częstochowskiej. Pielgrzymki do Częstochowy były zakazane przez Prusy.