Posłowie

Podczas zbierania materiałów i pisania niniejszej książki wiele się z Martinem Dugardem nauczyliśmy. Nurtuje nas jednak jedno zasadnicze pytanie i jeden ogromnie ważny fakt. Pytanie brzmi: dlaczego tysiące zwykłych ludzi szukało Jezusa z Nazaretu? Większość z nich nie słyszała nawet jego nauk, gdyż potężne tłumy otaczające Jezusa uniemożliwiały kontakt osobisty. Po co więc przychodzili? Co takiego robił Jezus, że skłaniało to tylu ludzi do przerywania codziennej pracy, żeby go zobaczyć?

Chrześcijanie przypisują popularność Jezusa jego przesłaniu miłości, nadziei i prawdy, ale również cudownym uzdrowieniom. Nawet jednak osoby spoza ich kręgów muszą przyznać, że w Galilei wydarzyło się coś niezwykłego.

Po drugie, nie ulega wątpliwości, że Jezus z Nazaretu to jedna z najsłynniejszych postaci w dziejach świata. Nie miał on jednak żadnego zaplecza. Nie popierał go rząd. Nie miał korporacji. On i jego uczniowie polegali na dobroczynności innych, żeby zdobyć pożywienie lub dach na głową; ich organizacja składała się dwunastu zwolenników. W historii ludzkości nie zdarzyło się, żeby ktoś osiągnął światową sławę pozbawiony wsparcia.

-   -   -

Po śmierci Jezus nadal odgrywał ważną rolę w historii. Legalizacja chrześcijaństwa w imperium rzymskim w 313 roku doprowadziła do jego rozprzestrzenienia się w każdym zakątku zachodniego świata. Dopiero po zapoczątkowaniu przez proroka Mahometa w 610 roku islamu pojawiła się religia konkurencyjna wobec chrześcijaństwa pod względem liczby wyznawców. Mahomet uważał Jezusa za proroka i według Koranu miał powiedzieć: "A kiedy przyszedł Jezus z jawnymi dowodami, powiedział: "Przyszedłem do was z mądrością i wyjaśnię wam nieco z tego, w czym się różnicie. Bójcie się więc Boga i słuchajcie mnie!""[94].

W Stanach Zjednoczonych Jerzy Waszyngton odwołał się do chrześcijaństwa podczas przemowy do armii kolonialnej, w swoim pierwszym Rozkazie Generalnym: "Każdy oficer i człowiek będzie się starał żyć i czynić, jak przystało chrześcijańskiemu żołnierzowi broniącemu najważniejszych praw i wolności swojego kraju".

Abraham Lincoln również odwołał się do Jezusa w kontekście militarnym: "Kiedy udałem się do Gettysburga i spojrzałem na groby naszych poległych bohaterów, którzy oddali życie w obronie naszego kraju, wówczas poświęciłem się Chrystusowi".

Martin Luther King opracował całą swoją działalność i program walki o prawa człowieka, odwołując się do nauk Jezusa. Jego filozofia nieagresji częściowo czerpała z cierpień, których doświadczył Nazarejczyk. O wrogach King powiedział: "Po prostu ich miłujcie. I załamią się pod ciężarem waszej miłości. Bo na tym właśnie polega miłość. Miłość to odkupienie i dlatego głosił ją Jezus. Miłość jest twórcza i kreatywna. Nienawiść jest niszczycielska. Więc miłujcie swoich wrogów"[95].

Prezydent Ronald Reagan podniósł ten wątek: "Obiecał, że każdy mrok dobiegnie kiedyś końca. A umierając za nas, Jezus pokazał, do czego powinna być zdolna nasza miłość - do wszystkiego"[96].

-   -   -

Po napisaniu Zabić Lincolna i Zabić Kennedy'ego byliśmy z Martinem Dugardem podekscytowani niniejszym projektem. Spisanie Zabić Jezusa okazało się jednak nader trudne. Musieliśmy oddzielić fakty od mitów, sięgając do wielu źródeł, z których część nie była wolna od subiektywizmu. Wierzę jednak, że udało nam się przedstawić wiarygodną relację nie tylko ze śmierci Jezusa, ale również z jego życia, pokazując, w jaki sposób jego przesłanie wpłynęło na świat.

Ponownie dziękujemy za lekturę.

 

 

Indeks

A

Abraham

Adam

Afryka

Afryka Północna

Agrypa Marek Wipsaniusz (Marcus Vipsanius Agrippa)

Akcjum (miejsce bitwy)

Al-Aksa (meczet)

Aleksander III Wielki

Aleksandria

Alezja

Andrzej apostoł

Anna (prorokini)

Annasz Młodszy syn Annasza

Annasz, właśc. Ananos syn Setiego (arcykapłan)

Antoniusz Marek (Marcus Antonius)

Antypas zob. Herod Antypas

Apokalipsa świętego Jana

apostołowie

aramejski (język)

Archelaos

Aretas IV Philopatris

astrologia

astronomia

Asyryjczycy

August (cesarz)

- wojna domowa

B

Babilonia i Babilończycy

Bar Kochba

Barabasz

Bartłomiej

bazylika Grobu Świętego w Jerozolimie

Bazylika św. Piotra w Rzymie

Betania

Betlejem

- rzeź niewiniątek

Betsaida

Biblia

Bitynia

bluźnierstwo

Boże Narodzenie

Brama Jafska

Brutus (Decymus Juniusz Brutus, Decimus Iunius Brutus Albinus)

Brutus (Marek Juniusz Brutus, Marcus Iunius Brutus)

Brytania

C

Capri

Carrhae (miejsce bitwy)

cena

Cezar

- Kleopatra

- spisek i zamach na niego

- wojna domowa

- wojny galijskie

Cezarea

Cezarea Filipowa

Cezarion (Ptolemeusz XV Cezarion)

chleb przaśny

chłosta

chrzest

chrześcijaństwo, wczesna historia

cuda i uzdrowienia

Cyceron (Marcus Tullius Cicero)

Cymber Tyliusz

D

Dawid

Dekalog

denar

dni tygodnia

dolina Cedronu

drogi

druga wojna światowa

Druzus (Druzus Młodszy, Druzus II Kastor, Tiberius Claudius Drusus Castor; Drusus Iulius Caesar)

Dziedziniec Kobiet

Dziedziniec Pogan

Dzieje Apostolskie

E

edykt mediolański

Efez

Egipt

ekwici

Eliasz

Elizeusz

Estera

Etiopia

Euzebiusz z Cezarei

Ewangelia świętego Jana

Ewangelia świętego Łukasza

Ewangelia świętego Marka

Ewangelia świętego Mateusza

Ewangelie kanoniczne

Ewangelie synoptyczne

exactor mortis

F

faryzeusze

figowiec

Filip (syn Heroda)

Filip z Betsaidy

Filippi (miejsce bitwy)

Filistyni

Filon z Aleksandrii

flagrum

Flegon

Francja

Fronton Marek Korneliusz (Marcus Cornelius Fronto)

G

Gajusz Popiliusz Laenas (Gaius Popilius Laenas)

Galia i Galowie

Galilea

Gennat (brama)

Germanik (Gaius Claudius Drusus Caesar Germanicus)

Getsemani (ogród)

Golgota

gołębie

gościnność

Góra Oliwna

Gratus Waleriusz (Valerius Gratus)

Grecja i Grecy

H

Hadrian

Hasmoneusze zob. Machabeusze

hebrajski (język)

hellenizacja

hematohydrozja

Herod Agrypa I 

Herod Antypas

- egzekucja Jana Chrzciciela

Herod I Wielki

- rzeź niewiniątek

Herodiada

Hierapolis

Hiob

Hiszpania

Hitler Adolf

homoseksualizm

I

idy marcowe

ientaculum

Indie

islam

Italia

- wojna domowa zob. też Rzym

ius gladii

Izaak

Izajasz

Izrael i Izraelici

J

Jakub

Jakub Brat Pański

Jakub Starszy

Jan Chrzciciel

- jego zabójstwo

Jan Ewangelista

Jehuda

Jeremiasz

Jerozolima

- mapa

- Ostatnia Wieczerza

- Pascha

- proces i skazanie Jezusa

- rzymskie rządy

- Świątynia zob. Świątynia Jerozolimska

- turystyka

- ukrzyżowanie Jezusa

- wjazd Jezusa na osiołku

- wojna sześciodniowa

- zniszczenie

Jezioro Galilejskie

Jezioro Tyberiadzkie zob. Jezioro Galilejskie

Jezus, syn Ananiasza

Jezus

- chłosta

- chrzest

- cuda i uzdrawianie

- dochody

- dzieciństwo

- dziedzictwo

- imię

- jako Syn Boży

- Kazanie na Górze

- korona cierniowa

- narodziny

- nauki

- Ostatnia Wieczerza

- Pascha

- pogrzeb i grób

- pojmanie

- Poncjusz Piłat

- popularność

- proces i skazanie

- proroctwa o nim

- śmierć

- tunika

- uczniowie

- ukrzyżowanie

- w Kafarnaum

- w ogrodzie Getsemani

- wjeżdża na osiołku do Jerozolimy

- wymieniający pieniądze

- zdjęcie z krzyża

- zdradzenie przez Judasza

- zmartwychwstanie

Jom Kippur

Jordan

Józef Brat Pański

Józef Flawiusz

Józef z Arymatei

Józef, ojciec Jezusa

Juda Brat Pański

Juda Galilejczyk

Judasz Iskariota

- śmierć

- trzydzieści srebrników

- zdradzenie Jezusa

Judea

- rzymskie rządy

Julia Starsza

K

kaci

Kafarnaum

Kajfasz

- Judasz

- śmierć

kalendarze

Kaligula

Kalpurnia

Kalwaria zob. też Golgota

Kana Galilejska (wesele)

karet

Kasjusz (Gajusz Kasjusz Longinus, Gaius Cassius Longinus)

Kaska (Publiusz Serwiliusz Kaska, Publius Servilius Casca Longus)

Katon Młodszy Utyceński (Marcus Porcius Cato Uticensis)

Kazanie na Górze

King Martin Luther

Klaudiusz

Kleopatra VII Wielka

kobiety

Kopuła na Skale

Koran

Kościół katolicki

Kościół prawosławny

Krassus (Marek Licyniusz Krassus, Marcus Licinius Crassus)

krzyż

- Jezusa

- kaci

- korona cierniowa

- poglądy historyków

- symbol

- uczniów

- ukrzyżowanie

Księga Daniela

Księga Izajasza

Księga Jeremiasza

Księga Kapłańska

Księga Liczb

Księga Micheasza

Księga Powtórzonego Prawa

Księga Psalmów

Księga Rodzaju

Księga Wyjścia

Księga Zachariasza

L

Las Teutoburski (miejsce bitwy)

Legio X Fretensis

Legio XIII Gemina

lewici

Lincoln Abraham

List świętego Pawła do Koryntian

List świętego Pawła do Rzymian

Longin z Cezarei Kapadockiej

ludobójstwo

- rzeź Galów

- rzeź niewiniątek

Lukian z Samosat

Ł

łacina

Łazarz

- wskrzeszenie

Łukasz Ewangelista

M

Macedończycy

Machabeusze

Macheront (twierdza)

Magdala

Mahomet

Malchos

Marek Ewangelista

Maria Magdalena

- śmierć Jezusa

Maria

- dziewictwo

- śmierć Jezusa

Mariamme

Marta i Maria

Mateusz Ewangelista

Menander

metoda galilejska

metoda judejska

Mędrcy

Micheasz

Mojżesz

monety

Moria (góra)

Munda (miejsce bitwy)

muzułmanie

N

Nabuchodonozor II

Nazaret

nazizm

Neron (Lucius Domitius Ahenobarbus, po adopcji przez Klaudiusza Nero Claudius Caesar Drusus Germanicus)

niewolnicy

- seks

Nikodem

Nikomedes IV Filopator

Nowy Testament

O

obrzezanie

obrzędy puryfikacyjne

ofiara ze zwierząt

Oktawian August zob. August

opodatkowanie

orgie

osiołek

- na którym Jezus wjechał do Jerozolimy

ossuarium

Ostatnia Wieczerza

owce

Palestyna

Pałac Hasmoneuszy

Partia i Partowie

patibulum

Patton George Smith

Paweł

Pascha

- Ostatnia Wieczerza

- wymienianie pieniędzy

Persja i Persowie

pierwsza Świątynia

Pięcioksiąg

Piłat Poncjusz

- jego trasa

- Jezus

- śmierć

Piotr

Pius IX

Pius XII

plemiona germańskie

Pliniusz Młodszy (Gaius Plinius Caecilius Secundus)

plumbatae

Plutarch z Cheronei

pocenie się krwią zob. hematohydrozja

pogaństwo

Pompejusz Wielki Gnejusz (Gnaeus Pompeius Magnus)

portyk Salomona

Potejnos

praetorium

prandium

prostytucja

Ptolemeusz XIII

pugio

Q

quaternio

R

Reagan Ronald Wilson

Ren

Rhamnus nabeca

Rodos

rolnictwo

Rubikon

ryby i rybołówstwo

Rzym

- bunty żydowskie przeciw Rzymowi

- ekwici

- historycy

- Judea pod jego rządami

- kaci

- kobiety

- legalizacja chrześcijaństwa

- legioniści

- mapy

- metody prześladowań i egzekucji

- republika

- rządy Rzymian

- Senat

- teatr Pompejusza

- teksty

- upadek

- wojna domowa

- wojny galijskie

S

saduceusze

Salome III

Salomon

Samaria i Samarytanie

sanhedryn

Saul

Sedecjasz

seder

sedile

Seforis

Sejan Lucjusz Eliusz (Lucius Aelius Seianus)

Sokrates

Spartakus

spisek mający na celu oskarżenie Jezusa

Spurinna (Titus Vestricius Spurinna)

Stary Testament

staticulum

Sukkot

Swetoniusz (Gajusz Swetoniusz Trankwillus, Gaius Suetonius Tranquillus)

Symeon (starzec)

synagogi

Syria

szabat

Szawuot

szekel

Szema

sztandary rzymskie

szulhanim zob. wymieniający pieniądze

Szwajcaria

Szymon Brat Pański

Szymon faryzeusz

Szymon z Cyreny

Szymon Zelota

Ś

Świątynia Jerozolimska

- Pascha

- sale i dziedzińce

- strażnicy

- szaty

- wymieniający pieniądze

- zniszczenie

T

Tacyt

Tallus

Talmud

Tanach

Tarkwiniusz Pyszny (Lucius Tarquinius Superbus)

Teudas

Tomasz Apostoł

Tora

tradycja starszych

Trakowie

Trazyllos

tunika

Turcja

Twierdza Antonia

Tyberiada

Tyberiusz

U

uczniowie

ukamienowanie

V

verberatio

Via Dolorosa

W

Warus Publiusz Kwinktyliusz (Publius Quinctilius Varus)

Waszyngton Jerzy

Watykan

Wercyngetoryks

Wipsania Agrypina

Włócznia Przeznaczenia (Włócznia Lucjana)

woda zmieniona w wino

wojna sześciodniowa

wojny galijskie

wymieniający pieniądze

wyzwoliciele

Wzgórze Świątynne

Z

Zachariasz

zmartwychwstanie Jezusa

Zorobabel

zwoje znad Morza Martwego

Ż

żmije

Żydzi i judaizm

- arcykapłani

- bunty przeciwko Rzymowi

- gościnność

- Pascha

- Prawo

- proroctwa o Mesjaszu

- rytuały pogrzebowe

- święta

żywność

żywoty i męczeństwo po ukrzyżowaniu Jezusa

 

 

Do czytelnika

Na początku...

Stwierdzenie, że Jezus z Nazaretu był najbardziej wpływowym człowiekiem w dziejach, trąci banałem. Prawie dwa tysiące lat po jego brutalnym straceniu przez rzymskich żołnierzy ponad dwa miliardy ludzi żyje zgodnie z jego nauką i wierzy, że jest Bogiem. Według badań Instytutu Gallupa w liczbie tej zawiera się siedemdziesiąt siedem procent populacji Stanów Zjednoczonych. Nauki Jezusa kształtowały cały świat i nadal mają na niego wpływ.

Wiele napisano o Jezusie, synu skromnego cieśli. W istocie jednak niewiele o nim wiadomo. Oczywiście mamy Ewangelie świętego Mateusza, świętego Marka, świętego Łukasza i świętego Jana, ale są w nich sprzeczności, a ponieważ pisano je z perspektywy duchowej, nie stanowią one historycznej kroniki życia Jezusa. Kim Jezus istotnie był i co się z nim właściwie stało, to zagadnienia kontrowersyjne, które często prowadzą do zaciekłych sporów.

Pisząc tę opartą na faktach książkę, nie zamierzamy z Martinem Dugardem twierdzić, że wiemy o Jezusie wszystko. Wiemy jednak wiele i opowiemy wam rzeczy, o których być może nie słyszeliście. Nasze badania pozwoliły odkryć historię zarazem fascynującą i niejednoznaczną. W życiu Jezusa są białe plamy i czasami możemy się tylko domyślać, co się z nim działo, na podstawie najlepszych dostępnych materiałów. Kiedy tylko było to możliwe, opieraliśmy się na tekstach źródłowych. Nasze podstawowe źródła są podane na końcu książki. Tak jak w wypadku naszych poprzednich książek, Zabić Lincolna i Zabić Kennedy'ego, będziemy mówić, kiedy nie wiemy, co się stało, albo kiedy naszym zdaniem przywoływane przez nas dowody można by podważyć.

Rzymianie prowadzili niezwykle skrupulatną dokumentację swoich czasów, kilku żydowskich historyków w Palestynie również spisywało ówczesne wydarzenia. Kłopot polega na tym, że dopiero w ostatnich kilku miesiącach swego krótkiego życia Jezus zwrócił uwagę establishmentu. Przedtem był tylko kolejnym Żydem walczącym o przetrwanie w bezwzględnym społeczeństwie. Tylko jego przyjaciele zważali na jego poczynania.

Ale ci przyjaciele przekazali ustnie wiele opowieści i w ten sposób powstały ewangelie. Nasza książka nie jest jednak dziełem religijnym. Nie opisujemy Jezusa jako Mesjasza tylko jako człowieka, który natchnął do czynu odległy rejon cesarstwa rzymskiego i napytał sobie potężnych wrogów, głosząc filozofię pokoju i miłości. W istocie nienawiść względem Jezusa i jej konsekwencje mogą niekiedy przytłoczyć czytelnika. To brutalna historia rozgrywająca się w Judei, ale też w Rzymie, gdzie cesarze byli uważani przez swoich wiernych poddanych za bogów.

Jesteśmy z Martinem Dugardem katolikami i pobieraliśmy wykształcenie w katolickich szkołach. Ale pozostajemy też badaczami historii i naszego celu nie stanowi nawracanie czytelnika, tylko dotarcie do prawdy o ważnych postaciach. Naszą metodę, opierającą się na skrupulatności i rygorze naukowym, zastosowaliśmy względem Abrahama Lincolna i Johna F. Kennedy'ego; na stronach niniejszej książki zastosujemy ją wobec Jezusa z Nazaretu. Na marginesie: i Lincoln, i Kennedy wierzyli, że Jezus jest Bogiem.

Żeby zrozumieć, co osiągnął Jezus i jak doszło do tego, że przypłacił to życiem, musimy zrozumieć, co się działo wokół niego. Żył on w czasach, kiedy Rzym panował nad całym zachodnim światem i nie tolerował dysydentów. Ludzkie życie nie miało żadnej wartości. Średnia jego długość wynosiła czterdzieści lat, a nawet dużo mniej w wypadku osób, które naraziłyby się rzymskim władzom. Wnikliwy - choć być może nieco pompatyczny - opis tych czasów wyszedł spod pióra dziennikarza Vermonta Roystera w 1949 roku:

Odbywały się prześladowania - wobec tych, którzy nie zaliczali się do przyjaciół cesarza Tyberiusza... bo jakiż był sens ludzkiego życia, jeśli nie służyć cezarowi?

Prześladowano ludzi, którzy odważyli się mieć inne zdanie, [...] słyszeli dziwne głosy albo czytali dziwne teksty. Do niewoli trafiali ci, których plemiona nie pochodziły z Rzymu, ludźmi o obcych rysach gardzono. A przede wszystkim gardzono ludzkim życiem. Czym dla potężnych był jeden człowiek mniej lub więcej w zatłoczonym świecie?

Wtedy, znienacka, na tym świecie pojawiło się światło, a z nim przyszedł człowiek z Galilei, który powiedział: "Oddajcie więc Cezarowi to, co należy do Cezara, a Bogu to, co należy do Boga".

I ten głos z Galilei, który miał rzucić wyzwanie cezarowi, przedstawił wizję nowego królestwa, w którym każdy człowiek mógł chodzić dumny i kłaniać się tylko swojemu Bogu... tym samym na świecie pojawiło się światło, a ci, którzy żyli w mroku, poczuli lęk i chcieli opuścić zasłonę, żeby ludzie nadal wierzyli, iż zbawienie pochodzi od władców ziemskich.

Ale w różnych zakątkach świata okazało się, że prawda istotnie wyzwala, choć ludzie mroku oburzyli się i postanowili to światło zgasić.

I ci ludzie (przynajmniej na krótką metę) odnieśli sukces. Jezusa stracono. Ale niesamowitej historii śmiertelnej walki dobra ze złem nie opowiedziano w całości. Aż do dzisiaj. Taki przynajmniej jest cel tej książki. Dziękuję za jej lekturę.

Bill O'Reilly Long Island, Nowy Jork

 

1

Betlejem, Judea marzec, 5 r. p.n.e. rano

Trwa polowanie na dziecko, któremu zostało trzydzieści sześć lat życia.

Uzbrojeni po zęby żołnierze ze stolicy, Jerozolimy, maszerują do tego miasteczka, szukając chłopca, którego mają zabić. To grupa zagranicznych najemników z Grecji, Galii i Syrii. Nie znają imienia tego dziecka - Jezus - którego jedyną winą jest to, że czyimś zdaniem ma on zostać następnym królem narodu żydowskiego. Obecnemu monarsze, umierającemu półżydowskiemu, półarabskiemu despocie o imieniu Herod, tak bardzo zależy na śmierci dziecka, że rozkazał armii zamordować każdego chłopca w Betlejem, który ma mniej niż dwa lata[1].

Żaden z żołnierzy nie wie, jak wyglądają rodzice dziecka ani gdzie jest jego dom, muszą zatem zabić wszystkich chłopców w miasteczku i okolicy. Tylko tak można się upewnić, że potencjalny król zostanie zgładzony.

W Judei panuje wiosna, sam środek pory jagnienia się owiec. Pofałdowana, piaszczysta droga prowadzi armię obok gęstych zagajników drzew oliwnych i wypasających swoje stada pasterzy. Żołnierze, obuci w sandały, mają gołe nogi, a biodra zakrywają im podobne do spódniczek pteruges. Młodzieńcy pocą się obficie pod zbrojami na torsach i pod cynowanymi attyckimi hełmami z brązu, które zakrywają im głowy i boki twarzy.

Żołnierze są świadomi okrucieństwa, z którego słynie Herod, i jego gotowości zabicia każdego, kto mógłby zagrozić jego władzy. Nikt jednak nie kwestionuje etyki zabijania dzieci[2]. Żołnierze nie zastanawiają się też, czy będą mieli odwagę wyrwać krzyczące dziecko z ramion matki i przeprowadzić egzekucję. Kiedy nadejdzie pora, wykonają rozkazy i swoje zadanie - inaczej ryzykują natychmiastowy wyrok śmierci za niesubordynację.

Dzieci zamierzają zabijać mieczem. Wszyscy żołnierze są uzbrojeni w judejską odmianę ostrych jak brzytwa pugionum i w gladiusy stosowane przez rzymskie legiony; broń noszą przy pasku. Ale sztylet bądź miecz to niejedyne narzędzia zbrodni. Żołnierze Heroda, jeżeli będą mieli ochotę, mogą też użyć kamienia do zmiażdżenia czaszki, strącać chłopców po kilku w przepaść albo chwytać dzieci za tchawice i dusić.

Metoda zadania śmierci nie jest istotna. Liczy się jeden prosty fakt: król Żydów czy nie, każdy chłopczyk musi zginąć.

-   -   -

Tymczasem w Jerozolimie król Herod wygląda przez pałacowe okno na Betlejem, nerwowo wyczekując wieści o rzezi. Na wybrukowanych ulicach król z rzymskiego nadania widzi zatłoczone bazary, gdzie sprzedawcy handlują wszystkim: od wody i daktyli po błyskotki dla turystów i pieczoną jagnięcinę. Otoczone murami miasto liczące około osiemdziesięciu tysięcy mieszkańców stłoczonych na powierzchni dwóch i pół kilometra kwadratowego leży na skrzyżowaniu szlaków wschodniego wybrzeża Morza Śródziemnego. Jednym spojrzeniem Herod może ogarnąć przyjezdnych galilejskich chłopów, krzykliwie ubrane syryjskie kobiety i zagranicznych najemników, którzy dla niego walczą. Choć są doskonałymi żołnierzami, nie są Żydami i nie mówią ani słowa po hebrajsku.

Herod wzdycha. Za młodu nigdy nie stałby w oknie i nie martwiłby się o przyszłość. Jako potężny król i wojownik nakazałby osiodłać ulubionego białego rumaka, na którym pogalopowałby do Betlejem, żeby własnoręcznie zamordować chłopca. Ale Herod ma teraz sześćdziesiąt dziewięć lat. Jego tusza i nieustające kłopoty ze zdrowiem uniemożliwiają mu wychodzenie z pałacu, a co dopiero wsiadanie na konia. Jego napuchniętą twarz okala broda, która ciągnie się od podbródka po jabłko Adama. Tego dnia Herod ma na sobie opończę w kolorze purpury królewskiej w rzymskim stylu na białej jedwabnej tunice z krótkim rękawem. Zazwyczaj Herod woli miękkie skórzane spodnie ufarbowane na purpurowo. Dziś jednak nawet najlżejsze muśnięcie tkaniny o jego duży palec u stopy, gdzie wdał się stan zapalny, wystarczy, żeby krzyczał z bólu. Tak oto Herod, najpotężniejszy człowiek w Judei, kuśtyka po pałacu boso.

Ale podagra to najmniejszy z kłopotów Heroda. Król Żydów, jak ten niepraktykujący konwertyta lubi siebie nazywać, cierpi też na chorobę płuc, ma problemy z nerkami, robaki, kłopoty z sercem, choroby weneryczne i paskudną odmianę gangreny, przez którą jego genitalia zgniły, sczerniały i zagnieździły się w nich robaki - dlatego nie może nawet dosiąść konia, nie wspominając o jeździe.

Herod nauczył się żyć ze swoimi bólami i cierpieniem, ale ostrzeżenia o nowym królu w Betlejem napawają go lękiem. Od kiedy Rzymianie mianowali go ponad trzydzieści lat temu władcą Judei, Herod udaremnił niezliczone spiski i stoczył wiele wojen, żeby pozostać na tronie. Zamordował wszystkich, którzy mieli pretensje do tronu - skazywał na śmierć nawet tych, których tylko o to podejrzewał. Jego władza nad mieszkańcami jest absolutna. Nikt w Judei nie jest bezpieczny. Herod nakazywał egzekucje przez powieszenie, ukamienowanie, uduszenie, spalenie, ścięcie, rozszarpanie przez zwierzęta, ukąszenie węży, pobicie i rodzaj publicznego samobójstwa, w którym ofiary zmusza się do skoków z wysokich budynków. Jedynym rodzajem śmierci, którego nie zadawał, było ukrzyżowanie, śmierć najwolniejsza i najbardziej upokarzająca, polegająca na tym, że człowieka biczuje się, po czym przybija nagiego gwoźdźmi do drewnianego krzyża widocznego z miejskich murów. Rzymianie są mistrzami tej brutalnej sztuki i praktykują ją właściwie tylko oni. Herod nie śmiałby rozsierdzić swoich panów w Rzymie, przejmując ich ulubioną metodę mordu.

Herod ma dziesięć żon - albo raczej miał, zanim kazał zgładzić ognistą Mariamme za to, że podobno spiskowała przeciwko niemu. Dodatkowo zarządził egzekucje jej matki i jej synów Aleksandra i Arystobula. Nie minie rok, jak zamorduje trzeciego męskiego potomka. Nic dziwnego, że wielki rzymski cesarz August podobno otwarcie powiedział: "Lepiej być świnią Heroda niż synem Heroda".

Ale to najnowsze zagrożenie, choć ze strony zaledwie oseska, jest najpoważniejsze. Od wieków żydowscy prorocy przepowiadają nadejście nowego króla, który będzie rządził ich narodem[3].

Wyszczególniono pięć konkretnych wydarzeń, które mają przepowiadać narodziny Mesjasza.

Pierwsze to pojawienie się wielkiej gwiazdy.

Drugie to narodziny dziecka w Betlejem, miasteczku, gdzie wielki król Dawid przyszedł na świat tysiąc lat wcześniej.

Według trzeciej przepowiedni dziecko musi być bezpośrednim potomkiem Dawida, czego łatwo dowieść, sięgając do szczegółowych zapisów genealogicznych Świątyni.

Po czwarte potężni ludzie przybędą z oddali, żeby złożyć mu hołd.

Po piąte, matką dziecka musi być dziewica[4].

Heroda najbardziej niepokoi, że wedle jego wiedzy dwa pierwsze znaki już się pojawiły.

Jeszcze bardziej wstrząsnęłoby nim, gdyby się dowiedział, że spełniło się już wszystkie pięć przepowiedni. Dziecko jest potomkiem Dawida; potężni ludzie przybyli z daleka złożyć mu hołd; a jego nastoletnia matka, Maria, zarzeka się, że w dalszym ciągu, pomimo ciąży, jest dziewicą.

Nie wie też, że dziecko nazywa się Jeszua ben Josef - lub Jezus, czyli "Pan jest zbawieniem".

Herod najpierw dowiaduje się o Jezusie od podróżnych, którzy przybyli oddać cześć dziecku. Ci tak zwani "królowie" zatrzymali się w jego zamku, żeby złożyć mu wyrazy szacunku po drodze do Jezusa. Są astronomami, wróżbitami i mędrcami, którzy studiują również wielkie teksty religijne świata, a wśród nich Tanach[5], zbiór podań, przepowiedni, poezji i pieśni o historii narodu żydowskiego. Zamożni obcokrajowcy przemierzają prawie tysiąc sześćset kilometrów po surowym terenie, podążając za szczególnie jasną gwiazdą, która świeci na niebie każdego dnia przed świtem. "Gdzie jest nowo narodzony król żydowski? - pytają po przybyciu na dwór Heroda. - Ujrzeliśmy bowiem jego gwiazdę na Wschodzie i przybyliśmy oddać mu pokłon" (Mt 2,2)[6].

O dziwo, królowie niosą skrzynie pełne złota i pachnących słodyczą żywicy, mirry i kadzidła. Ci kapłani to uczeni, ludzie światli. Ich życie upłynęło na analizie i rozumowaniu. Herod dochodzi do wniosku, że albo królowie postradali zmysły, ryzykując, że ktoś ukradnie im te skarby na olbrzymiej i wyjętej spod prawa partyjskiej pustyni, albo naprawdę wierzą, że dziecko jest nowym królem.

Wściekły Herod wzywa doradców religijnych. Jako osoba świecka nie zna się na żydowskich przepowiedniach. Upiera się, żeby arcykapłani i nauczyciele Prawa powiedzieli mu dokładnie, gdzie znaleźć nowego króla.

Odpowiedź przychodzi natychmiast:

- W Betlejem w Judei.

Przesłuchiwani przez Heroda nauczyciele to skromni ludzie. Chodzą w zwyczajnych lnianych szatach i czapkach. Ale brodaci kapłani świątynni to już co innego. Ubierają się okazale, w biało-niebieskie lniane czapki ze złotą opaską na czole i niebieskie szaty zdobione jaskrawymi frędzlami i dzwoneczkami. Na szatach mają płaszcze i sakwy zdobione złotem oraz kamieniami szlachetnymi. Na co dzień wyróżniają się strojem spośród jerozolimczyków. Ale Herod, nawet udręczony, nadal roztacza wokół siebie królewską aurę. Teraz przemawia władczym tonem do nauczycieli i kapłanów:

- Gdzie jest ten tak zwany król Żydów?

- W Betlejem w ziemi Judy. - Cytują dosłownie przepowiednię proroka Micheasza wypowiedzianą około siedmiu wieków wcześniej. - Albowiem z ciebie wyjdzie władca, który będzie pasterzem ludu mego, Izraela (Mt 2,6).

Herod pozwala mędrcom ruszyć w drogę. Na odchodnym wydaje królewski nakaz, że jeżeli odnajdą dziecko, mają powrócić do Jerozolimy i przekazać mu, gdzie dokładnie ono przebywa, żeby sam mógł się udać i złożyć mu hołd.

Mędrcy przejrzeli jego podstęp. Nie wracają.

Po jakimś czasie Herod zdaje sobie sprawę, że musi podjąć dalsze kroki. Z okien pałacowej fortecy ma widok na całą Jerozolimę. Po lewej stronie wyrasta wielka Świątynia, najważniejsza i najświętsza budowla w całej Judei. Umieszczona na szczycie potężnego kamiennego wzniesienia, dzięki któremu przypomina bardziej cytadelę niż zwykłe miejsce czci, Świątynia jest ucieleśnieniem narodu żydowskiego i jego prastarej wiary. Świątynię zbudował Salomon w X w. p.n.e. Zburzyli ją Babilończycy w 586 r. p.n.e., po czym Drugą Świątynię postawili Zorobabel i inni pod rządami Persów prawie siedemdziesiąt lat później. Herod niedawno odrestaurował cały kompleks i przeprowadził potężną rozbudowę Świątyni, która teraz jest dużo większa niż za czasów Salomona. Świątynia i jej dziedzińce są teraz symbolem nie tylko judaizmu, ale i samego złego króla.

Jest więc w tym pewna ironia, że do momentu kiedy Herod spogląda zatroskany w stronę Betlejem, Jezus i jego rodzice dwa razy odbyli już pielgrzymkę do Jerozolimy i odwiedzili wielką kamienną fortecę zbudowaną w miejscu, gdzie żydowski patriarcha Abraham prawie poświęcił własnego syna Izaaka. Pierwsza wizyta nastąpiła osiem dni po narodzinach Jezusa[7], żeby można go było obrzezać. Tam dziecku oficjalnie nadano imię Jezus, zgodnie z proroctwem. Druga wizyta nastąpiła, kiedy chłopiec miał czterdzieści dni. Małego Jezusa przyniesiono do Świątyni i oficjalnie przedstawiono Bogu zgodnie z prawami żydowskiej wiary. Jego ojciec Józef, cieśla, sumiennie wykupił parę młodych gołębic na ofiarę dla uczczenia tego doniosłego wydarzenia.

Kiedy Jezus i jego rodzice znaleźli się tego dnia w Świątyni, wydarzyło się coś bardzo dziwnego i mistycznego - coś, co sugerowało, że Jezus może istotnie być niezwykłym dzieckiem. Para nieznajomych ludzi, starzec i staruszka - z których żadne nie wiedziało nic na temat dziecka o imieniu Jezus ani spełnieniu się przepowiedni - zobaczyła go w tym zatłoczonym miejscu czci i podeszła do niego.

Maria, Józef i Jezus podróżowali anonimowo, unikając wszystkiego, co zwróciłoby na nich uwagę. Starzec nazywał się Symeon i wierzył, że przed śmiercią będzie mu dane zobaczyć nowego króla Żydów. Wziąwszy go na ręce, Symeon zmówił modlitwę do Boga, dziękując mu za możliwość zobaczenia na własne oczy przyszłego władcy. Potem oddał Jezusa Marii z tymi słowami: "Oto Ten przeznaczony jest na upadek i na powstanie wielu w Izraelu, i na znak, któremu sprzeciwiać się będą. A Twoją duszę miecz przeniknie" (Łk 2,34).

W tej chwili podeszła również kobieta o imieniu Anna[8].

Była osiemdziesięcioczteroletnią wdową i prorokinią, która przesiadywała większość dnia w Świątyni, poszcząc i modląc się. Słowa Symeona nadal rozbrzmiewały w uszach Marii i Józefa, kiedy Anna wystąpiła i również oddała chwałę Jezusowi. Głośno dziękowała Bogu za sprowadzenie tego niezwykłego chłopca na świat. Potem powiedziała coś niesamowitego, wieszcząc Marii i Józefowi, że ich syn wyzwoli Jerozolimę spod panowania Rzymian.

Maria i Józef byli zadziwieni słowami Symeona i Anny, schlebiało im, jak wszystkim rodzicom, zainteresowanie ich dzieckiem, ale nie wiedzieli, jakie jest znaczenie opowieści o mieczach i odkupieniu. Dokończyli wizytę i wyruszyli ze Świątyni do zatłoczonej Jerozolimy, oboje przepełnieni radością, ale też obawami dotyczącymi życia, które czekało ich syna.

-   -   -

Gdyby tylko Herod wiedział, że Jezus jest tak blisko - niecałe pięćset pięćdziesiąt metrów od jego sali tronowej, być może ulżyłoby to jego udręce. Ale Jezus i jego rodzice to były tylko trzy z wielu osób przeciskających się tego dnia przez gwarne bazary i wąskie, kręte uliczki w drodze do Świątyni.

To Świątynia będzie na zawsze świadczyć o potędze Heroda - tak mu się w każdym razie wydaje. Jak na ironię, nie jest mile widziany w jej murach, a to za sprawą jego braku wiary i bezlitosnego gnębienia narodu żydowskiego.

Poza Świątynią, po drugiej stronie doliny Cedronu, wznosi się stroma Góra Oliwna, gdzie pasterze wypasają swoje stada na trawach zboczy pokrytych gdzieniegdzie wapieniem. Nadchodzi święto Paschy, na które dziesiątki tysięcy żydowskich pielgrzymów ściągną z całego królestwa Heroda, chętne, by słono zapłacić za owcę na ofiarę w Wielkiej Świątyni.

Pod wieloma względami morderstwo dzieci w Betlejem niczym się od tego nie różni. Są one składane w ofierze panowaniu Heroda - inaczej można by powiedzieć, że morduje się je w imieniu cesarstwa rzymskiego. Herod bez Rzymu jest nikim, marionetką, która swoje królestwo zawdzięcza wyłącznie tej brutalnej i potężnej republice. Jego prawem i obowiązkiem jest podtrzymywać jej brutalne metody, gdyż królestwo Heroda różni się od innych znajdujących się pod bezwzględnymi rządami Rzymu. Żydzi są prastarą cywilizacją opartą na systemie wiary, pozostającą w konflikcie z Rzymem, który zamiast jednego żydowskiego Boga czci wiele bóstw pogańskich.

Herod jest mediatorem tej niezręcznej sytuacji. Rzymianie pociągną go do odpowiedzialności za wszystkie kłopoty spowodowane przez nowego króla Żydów. Nie będą tolerować władcy, którego sami nie wybrali. A jeżeli zwolennicy tego nowego "króla" wywołają rewolucję, to z pewnością Rzymianie natychmiast wkroczą, żeby brutalnie zdławić ten dysydencki ruch. Lepiej, żeby Herod sam zapanował nad sytuacją.

Herod nie widzi ze swojego pałacu Betlejem, ale miasteczko leży w odległości jakichś dziesięciu kilometrów, po drugiej stronie niskich zielonych wzgórz. Nie widzi krwi płynącej teraz po ulicach, nie słyszy jęków przerażonych dzieci i ich rodziców. Kiedy Herod wygląda ze swojego pałacu, robi to z czystym sumieniem. Niech inni potępiają go za zamordowanie ponad tuzina dzieci. On zaśnie dzisiaj z czystym sumieniem, mając świadomość, że zabójstwa popełniono w imię jego rządów, dla dobra Judei, dla dobra Rzymu. Jeżeli cezar August dowie się o rzezi, z pewnością ją zrozumie: Herod robi to, co trzeba.

-   -   -

Jezus i jego rodzina z ledwością uchodzą z życiem z Betlejem. Józef budzi się z przerażającego snu i ma proroczą wizję. Budzi Marię i Jezusa w środku nocy i uciekają. Żołnierze Heroda przybywają za późno. Masakrują dzieci na darmo, wypełniając przepowiednię, którą pięćset lat wcześniej ogłosił bezkompromisowy prorok Jeremiasz[9].

W Piśmie Świętym jest wiele przepowiedni o życiu Jezusa. Powoli, ale nieubłaganie, kiedy z dziecka wyrasta mężczyzna, przepowiednie te się wypełniają. Przez swoje zachowanie Jezus zostanie mianowany rewolucjonistą słynącym w całej Judei z budzących niepokój przemów i niekonwencjonalnych nauk. Będzie uwielbiany przez naród żydowski, ale stanie się zagrożeniem dla tych, którzy wyzyskują ludzi: arcykapłanów, uczonych w Piśmie, starszyzny, marionetkowych władców Judei, a przede wszystkim cesarstwa rzymskiego.

A Rzym nie toleruje zagrożenia. Czerpiąc z przykładu takich cesarstw jak macedońskie, greckie i perskie, które poprzedzały powstanie Rzymu, Rzymianie opanowali do perfekcji sztukę tortur i prześladowań. Rewolucjoniści i podżegacze są karani surowo i przykładnie, żeby innych nie kusiło pójście w ich ślady.

Tak będzie też w wypadku Jezusa. I w odniesieniu do niego przepowiednia się wypełni.

Wszystko to dopiero nastąpi. Na razie Jezus jest dzieckiem, którym opiekują się i które kochają Maria i Józef. Urodził się w stajni. Odwiedzony przez Mędrców, otrzymał ich bogate dary, a teraz ucieka przed Herodem i cesarstwem rzymskim[10].