Współczesna medycyna stoi dziś przed wyzwaniami, które wymagają nie tylko stałego rozwoju technologicznego, szczególnie w zakresie diagnostyczno-terapeutycznym, ale przede wszystkim pogłębiania zrozumienia patofizjologicznych mechanizmów najczęściej występujących chorób, szczególnie tych cywilizacyjnych. Wielu pacjentów niestety zmaga się z brakiem ostatecznej diagnozy, funkcjonując w systemie opieki zdrowotnej z diagnozami cząstkowymi. Diagnostyka jest rozproszona pomiędzy liczne specjalności, co nierzadko prowadzi do fragmentarycznego leczenia i braku pełnej oceny czynników powodujących dane zaburzenie. Dlatego też pojawia się konieczność (specjalistyczna, medyczna, ale też typowo "ludzka") integracji wiedzy w ramach wielu specjalności oraz poszukiwania (często skomplikowanych) zależności, które łączą na pozór odległe jednostki chorobowe.

Książka, którą trzymasz, Czytelniku, w rękach, została napisana z przekonaniem, że medycyna jest nauką o przyczynach danego zachorowania, a nie jedynie analizą widocznych objawów. Z tego względu istotną część niniejszej książki stanowi szczegółowa analiza relacji pomiędzy zaburzeniami fizjologicznymi a ich kliniczną ekspresją. To ważne relacje, które w praktyce de facto decydują, zarówno o samym przebiegu choroby, jak i o ostatecznym efekcie terapeutycznym. Szczególny nacisk położono na zagadnienia kardiologiczne (tj. nadciśnienie, zawał, poziom cholesterolu), pulmonologiczne (m.in. trudności w oddychaniu, nadciśnienie płucne, przewlekły kaszel), gastroenterologiczne (np. refluks), neurologiczne (np. ból kończyn, drętwienie nóg, zawroty głowy, demencję), endokrynologiczne (cukrzyca, menopauza, niski poziom testosteronu i inne), otolaryngologiczne (np. trudności w oddychaniu przez nos, suchość w ustach), urologiczne (częste oddawanie moczu), stomatologiczne (zgrzytanie zębami w nocy, dzwonienie w uszach, paradontoza itp.), psychologiczno-psychiatryczne (tj. bezsenność, zespół stresu pourazowego), reumatologiczne (np. reumatyzm), dermatologiczne (atopowe zapalenie skóry), oftalmologiczne (zespół suchego oka, jaskra itp.), przewlekły ból (np. głowy), hepatologiczne (niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby), onkologiczne, ginekologiczno-położnicze, nefrologiczne oraz pediatryczne (przerost migdałków, wady zgryzu itd.). Jak widzimy, wielość zagadnień jest imponująca. Nie dzieje się tak bez przyczyny - następuje tu analiza relacji pomiędzy mechanizmami patofizjologicznymi zachorowań.

W centrum tego wszystkiego - tej machiny zależności i "kontaktów" - stoi pacjent, którego układy i narządy współpracują w dynamicznej równowadze. Naruszenie jej rzadko bywa zjawiskiem izolowanym. Dlatego zrozumienie związku między stanem ogólnoustrojowym a chorobami sercowo-naczyniowymi, metabolicznymi, oddechowymi czy neurologicznymi wymaga podejścia systemowego.

Obturacyjny bezdech senny nie stanowi tu wyjątku. Według niektórych szacunków na bezdech może cierpieć nawet 20% Polaków, przy czym zdecydowana większość pozostaje nieświadoma problemu. Pomimo tego, zaburzenia oddychania w czasie snu rzadko stanowią pierwszy trop diagnostyczny, co opóźnia wdrażanie odpowiedniego leczenia i zwiększa ryzyko powikłań.

Książka powstała także jako odpowiedź na rosnącą potrzebę zdobywania nowej wiedzy zarówno wśród specjalistów, jak i pacjentów, którzy coraz częściej poszukują wiedzy pozwalającej im lepiej rozumieć zalecenia terapeutyczne. Dlatego materiał przedstawiono z dbałością o równowagę między precyzją kliniczną a przystępnością języka. Znajdziesz tu więc, drogi Czytelniku, zarówno odniesienia do aktualnej literatury medycznej, jak i komentarze dotyczące praktycznych implikacji diagnostycznych i terapeutycznych.

Warto podkreślić, że medycyna, mimo swoich empirycznych podstaw, jest nauką stale rozwijającą się - nieustannie redefiniującą własne narzędzia diagnostyczno-terapeutyczne, a czasem nawet podstawowe założenia. Dlatego też niniejsza książka nie jest zamkniętym zbiorem odpowiedzi na wszystkie pytania, lecz przewodnikiem po aktualnym stanie wiedzy.

Jeżeli ta publikacja zachęci Cię, drogi Czytelniku, do stawiania nowych pytań klinicznych, krytycznej oceny dostępnych dowodów oraz poszukiwania przyczyn zachorowań, a nie jedynie ich widocznych manifestacji - spełni swój cel. Tylko taka postawa, wykorzystująca podejście interdyscyplinarne, pozwala nam skuteczniej zapobiegać, diagnozować i leczyć.

prof. dr hab. n. med. Piotr Henryk Skarżyński

Medycynę zachodnią często utożsamia się z leczeniem wszelkich dolegliwości za pomocą produktów przemysłu farmaceutycznego. Na niemal wszystko istnieje jakaś tabletka. Lekarze przepisują pacjentom najróżniejsze medykamenty, ponieważ w naszej kulturze, kiedy coś nas trapi, oczekujemy szybkiego i prostego rozwiązania. Rzecz w tym, że leczone w taki sposób schorzenia są w istocie objawami innych problemów, które się ignoruje. Dostarczanie środków zaradczych na owe objawy stało się istną żyłą złota dla wielkich koncernów farmaceutycznych. Żeby móc zacząć wywierać znaczący wpływ na czyjś ogólny stan zdrowia, trzeba tymczasem zająć się prawdziwą przyczyną.

Obturacyjny bezdech senny (OBS) to pospolite, acz poważne schorzenie, w którym podczas snu występują powtarzające się przerwy w oddychaniu, trwające nawet po kilkanaście sekund. Szacuje się, że w Amerykach Północnej i Południowej na to zaburzenie cierpi w sumie aż 37% dorosłych mieszkańców, czyli około170 milionów osób. Choć bezdech może wynikać z wielu czynników anatomicznych lub fizjologicznych, nieregularne oddychanie i wahania poziomu tlenu skutkują, jak dowodzi literatura naukowa, przewlekłym stanem zapalnym, który wpływa na wszystkie układy organizmu. Objawy zależą od tego, który z nich przestaje działać prawidłowo. Nieleczony OBS może wywoływać rozmaite schorzenia-objawy, na przykład nadciśnienie tętnicze, udar mózgu, zawał serca, zastoinową niewydolność serca, arytmię, problemy z pamięcią, przyrost masy ciała, impotencję, bóle głowy, refluks, cukrzycę, wysoki poziom cholesterolu, depresję czy zapalenie stawów. Ponieważ wielu z tych przypadłości nie kojarzono wcześniej z OBS, ważne jest, by rzucić światło na zaburzone procesy fizjologiczne, które stanowią jego przyczynę bądź skutek lub w inny sposób są z nim powiązane. Okazuje się, że prawdopodobieństwo wystąpienia OBS jest większe wśród osób, które już cierpią na określone schorzenia (objawy) - będące zarazem ostrzeżeniem przed możliwością pojawienia się problemów z drogami oddechowymi.

Leczenie objawów nigdy nie wyeliminuje samego schorzenia, natomiast zajęcie się ich praprzyczyną może pomóc pacjentowi wieść zdrowsze życie, bez konieczności przyjmowania wielu przepisanych leków. Zapobiegnie jednocześnie negatywnemu wpływowi leżących u podłoża wszystkiego problemów z drogami oddechowymi na inne układy organizmu. Niniejsza książka, napisana w ciągu ostatnich pięciu lat, powstała, by umożliwić pacjentom pomóc samym sobie. Czas odejść od sięgania po tabletki na poszczególne objawy. Aby usunąć przyczynę swoich dolegliwości, trzeba wyleczyć zaburzenie oddychania.

Jeszcze lepszym podejściem niż leczenie przyczyny jest profilaktyka. Problemów zdrowotnych powszechnych u dzieci nie należy uznawać za normalne dla tego wieku. Coraz więcej dowodów wskazuje, że wiele wad anatomicznych powiązanych z zaburzeniami oddychania podczas snu (ZOPS) u dorosłych można by wyeliminować dzięki interwencji w okresie wczesnego dzieciństwa i korekcie dróg oddechowych. Rozwiązanie tego typu problemu u dziecka w wieku od dwóch do trzech lat umożliwiłoby organizmowi optymalny wzrost i rozwój. Nie ma sensu odkładać leczenia ortodontycznego do czasu zakończenia wzrostu kości szczęki, by dopiero wtedy próbować prostować zęby i zmniejszać ich stłoczenie. Z pewnością możemy zrobić coś lepszego. Zdrowsze życie, do którego wszyscy dążymy, już od najmłodszych lat powinno być wolne od leków i ich skutków ubocznych.

Niniejsza książka omawia dowody potwierdzające związek przyczynowo-skutkowy między ZOPS a licznymi schorzeniami współwystępującymi i powiązanymi. To nowatorskie podejście daje nam wyjątkową możliwość leczenia praprzyczyny wielu powszechnych schorzeń, a jednocześnie zapobiegania niemałej liczbie dodatkowych przypadłości, które mogłyby się rozwinąć w następstwie ignorowania prawdziwej przyczyny. Jeśli kanarek w kopalni węgla zachoruje, czy górnicy próbują go uzdrowić, czy raczej ustalić, jaki trujący gaz za to odpowiada1? Czas przestać leczyć kanarka.

Czytelnicy zaciekawieni rzeczywistą przyczyną swoich schorzeń będą musieli się poddać diagnostyce dróg oddechowych, co wymaga badania snu w nocy. Można je wykonać w specjalistycznym laboratorium (klinice zaburzeń snu) lub we własnym zakresie, zabierając do domu odpowiednie urządzenie. Dostęp do tej szeroko rozpowszechnionej techniki nie stanowi obecnie żadnego problemu. Zebrane informacje natychmiast pomogą pacjentowi określić, jak dobrze śpi. Jeśli badanie snu wykaże ZOPS, możliwe są rozmaite formy leczenia zależne od konkretnych czynników utrudniających oddychanie.

Zważywszy na mnogość zmiennych anatomicznych, fizjologicznych i behawioralnych, które przyczyniają się do zaburzeń drożności dróg oddechowych, łatwo się domyślić, że nigdy nie znajdziemy jednego uniwersalnego rozwiązania tego problemu. Skuteczna terapia może wymagać zastosowania więcej niż jednej metody leczenia.

Dzięki rozwojowi nauki zajmującej się zdrowiem dróg oddechowych pracownicy służby zdrowia są dziś w stanie gromadzić bardziej kompleksowe dane anatomiczne i fizjologiczne niż kiedyś. Te dodatkowe informacje pomagają specjalistom od snu i oddychania lepiej zrozumieć problemy pacjenta i ich konkretne przyczyny. Choć dostępnych może być wiele metod leczenia, istnieje wyłącznie jedna prawidłowa diagnoza. Tylko trafne wskazanie przyczyny daje realne szanse na powodzenie wybranej terapii. Jesteśmy już blisko opracowania skuteczniejszego podejścia do zagadnienia normalizacji dróg oddechowych pacjenta przy jednoczesnej poprawie jego ogólnego stanu zdrowia i zapobieganiu przyszłym chorobom. Wiele uczelni stomatologicznych i medycznych powoli zmierza we właściwym kierunku, ale ich program nauczania w zakresie badania i udrażniania dróg oddechowych nie osiągnął jeszcze pożądanego poziomu. Pacjenci, którzy rozumieją związek między prawidłowym oddychaniem a stanem zdrowia, mogą jednak sami zostać swoimi rzecznikami. Książka ta ma na celu pomóc im podjąć rozmowę z lekarzami na ten temat. To naprawdę nie jest trudne!

15 lutego 2020