Chronologia

1. JAPONIA STAROŻYTNA (VII-XII wiek)

Okres Asuka (około VII wieku): Japonia "uczy się" od Chin

Państwo rządzone jest według Kodeksów.

Okres Nara (710-784)

710: stała stolica w Nara, zbudowana na wzór chińskich stolic. Spisanie mitów i legend założycielskich. Rozkwit wielkich klasztorów w Nara. Ekspansja gospodarcza i karczowanie lasów.

Okres Heian (794-1185): cywilizacja arystokratycznej Japonii w pełnym rozkwicie

794: stolica cesarska zostaje ostatecznie przeniesiona do Heian (obecnie Kioto). Około roku 1000: dwór znajduje się pod całkowitą dominacją rodu Fujiwara i jego przywódcy Michinagi: "Ten świat należy do mnie niczym wieczny księżyc w pełni".

Powolne przebudzenie gospodarcze i polityczne prowincji

935-941: powstanie Taira no Masakado i jego wasali w regionie Kant?. Piraci osiągają szczytową aktywność na Morzu Wewnętrznym. Pierwsze przejawy istnienia nowej klasy wojowników (bushi) w prowincjach. 1051-1087: wojny na północy kraju. Północno-wschodnia część Japonii włącza się w japoński krąg kulturowy w XII wieku, wokół miasta Hiraizumi. Początek XI wieku: Murasaki Shikibu, dama dworu, pisze Opowieść o księciu Genjim, jedno z arcydzieł światowej literatury. XI-XII wiek to czas karczowania ziem w prowincjach wschodnich i wzmożonej aktywności handlowej w zachodniej Japonii. 1156-1159: walki frakcyjne rozdzierają dwór; krew się leje, a arystokraci wzywają klany wojowników do rozstrzygnięcia sporów. Cesarz Go Shirakawa, sprzymierzony z wojownikami Taira (Heike) pod wodzą Taira no Kiyomori, zwycięża. Wojownicy Minamoto (Genji) zostają odsunięci. 1160-1180: wszechwładza rodu Taira. 1180-1185: okres wojen domowych między klanami wojowników Taira i Minamoto. Lato 1180: powstanie wojowników wasali Minamoto. Minamoto no Yoritomo ustanawia nielegalny feudalny rząd w Kamakurze, w regionie Kanto. 1185: ostateczne zwycięstwo Minamoto nad klanem Taira. Yoritomo mianuje swoich wasali zarządcami prowincji i intendentami domen, aby zapewnić porządek w kraju.

2. JAPONIA ŚREDNIOWIECZNA (KONIEC XII - KONIEC XVI WIEKU)

Okres Kamakura (1185-1333):

Pierwszy rząd wojowników (szogunat Kamakura). 1192: Yoritomo otrzymuje tytuł Sei-i Tai Szogun, głównodowodzącego do walki z barbarzyńcami. 1221: wojna ery Joky?. Klan Hojo triumfuje na czele szogunatu: Hojo, regenci szoguna, rządzą do upadku reżimu w 1333 r. Rozkwit literatury wojennej. Około 1215: pierwsze wersje Opowieści o rodzie Heike, arcydzieła literatury średniowiecznej. 1274 i 1281: nieudane inwazje Mongołów na Kiusiu. Szogunat Kamakura rozszerza władzę na Zachód. Niemożność nagrodzenia wasali prowadzi do kryzysu systemu. Rozkwit rozbójnictwa.

Okres wojen domowych między Dworem Południowym a Północnym (1336-1392):

Nowy etap umacniania się pozycji klasy wojowników. 1336: Ashikaga Takauji zdobywa władzę w Kioto i tworzy nowy reżim szogunatu wspierany przez cesarza z Kioto (Dwór Północny). Rozkwit gospodarczy na wsi: powstają pierwsze wspólnoty wiejskie.

Okres Muromachi (koniec XIV - koniec XV wieku):

Rozkwit szogunatu pod koniec XIV i na początku XV wieku. 1397: Ashikaga Yoshimitsu wycofuje się pod Kioto, do Złotego Pawilonu. Narastająca niestabilność społeczna: czas buntów (ikki) i "świata na opak". Szczyt cywilizacji średniowiecznej Japonii: teatr n?, y?gen ("ciemny urok tajemnicy"), ogrody zen i nowa estetyka prostoty. W XV wieku władza szogunatu słabnie, coraz trudniej utrzymać porządek feudalny. 1416: niepokoje na Wschodzie: przez ponad wiek region Kanto pogrąża się w anarchii feudalnej. 1467-1477: wojny ?nin. Klany walczą na ulicach stolicy: Kioto zniszczone. 1485-1493: powstanie na południe od Kioto prowadzi do zorganizowania autonomicznej wspólnoty regionalnej kierowanej przez drobnych samurajów z prowincji. 1491: wojownik o niejasnym pochodzeniu, Hojo S?un, tworzy niezależne księstwo na półwyspie i zostaje panem wojny.

Okres Sengoku (Sengoku jidai) (koniec XV wieku - 1573):

Epoka "krajów na wojnie". Nasilają się ruchy autonomii wiejskiej i miejskiej. Nowi niezależni władcy regionalni: panowie wojny. Po 1550 roku charyzmatyczni panowie walczą w prowincjach o supremację: Takeda Shingen, Uesugi Kenshin, Mori Motonari i inni. Japonia po raz pierwszy styka się z Europejczykami, bronią palną i chrześcijaństwem. Oda Nobunaga wchodzi do Kioto w 1568 r. Pokonuje kolejnych przeciwników swojej hegemonii i prowadzi bezwzględną wojnę z klasztorami buddyjskimi. Nobunaga rozbija ligi amidystów i organizacje drobnych wojowników w Kansai. 1573: Nobunaga znosi szogunat Muromachi. Koniec średniowiecznej Japonii i początek procesu odbudowy hegemonicznej władzy.

3. ANCIEN RÉGIME (1573-1867) (CZYLI OKRES PRZEDNOWOCZESNY)

Okres Azuchi-Momoyama (1573-1603): okres przejściowy, odpowiadający procesowi budowy państwa przednowoczesnego

Pokonani panowie wojny zostają podporządkowani jako wasale. Organizacje religijne o charakterze militarnym także zostają podporządkowane. Tworząc wolny rynek, Nobunaga i jego następcy łamią władzę cechów kupieckich i rzemieślniczych oraz wzmacniają nowe warstwy mieszczańskie. Systematyczne pomiary ziemi pozwalają nowemu państwu dostosować podstawę podatkową i zwiększyć dochody z lenn. W następstwie oddzielenia wojowników od chłopów i zmuszenia ich do życia u podnóża zamków, daimy? przekształcają klasę wojowników w warstwę administratorów oderwanych od dawnej ziemi. Klasa samurajów staje się klasą miejską. Kraj przechodzi szeroko zakrojoną urbanizację. 1575: broń palna Ody Nobunagi pokonuje kawalerię Takeda (bitwa pod Nagashino). 1582: Nobunaga zdradzony przez wasala popełnia samobójstwo. Jego generał, Hideyoshi, przejmuje dziedzictwo i kontynuuje dzieło zjednoczenia. 1585: Hideyoshi podporządkowuje sobie panów Shikoku. 1587: Hideyoshi podporządkowuje panów Kiusiu. 1588: Hideyoshi konfiskuje majątki Kościoła w Nagasaki. Zarządza powszechne rozbrojenie chłopstwa ("polowanie na miecze"). 1590: Hideyoshi podporządkowuje sobie wschodnią Japonię. 1592 i 1596: Hideyoshi dwukrotnie wysyła armie do Korei. 1600: w bitwie pod Sekigaharą Tokugawa Ieyasu pokonuje przeciwników i przejmuje polityczne dziedzictwo Hideyoshiego.

Okres Edo (1603-1867):

Długi okres pokoju, ale też izolacji kraju. Znaczący rozwój gospodarczy w XVII wieku, wolniejszy w XVIII i XIX wieku. Po raz pierwszy Japonia staje się cywilizacją miejską i tworzy nową, bogatą kulturę.

A. Lata konsolidacji (1603-1641):

1603: Tokugawa Ieyasu przyjmuje tytuł szoguna i zakłada szogunat w Edo. 1614-1615: wojna z potomkami Hideyoshiego ukrytymi w twierdzy Osaka. 1615: ogłoszenie zasad określających relacje między wojownikami a szogunatem. 1635: daimy? mają obowiązek rezydować w Edo przez część roku (sankin k?tai). 1641: zamknięcie faktorii Hirado. Dla handlu pozostaje otwarta tylko holenderska faktoria Dejima w Nagasaki - całkowite zamknięcie kraju.

B. Szczyt reżimu Edo (połowa XVII - początek XVIII wieku):

1649: ogłoszenie przez szogunat praw określających przez dwa wieki prawa i obowiązki chłopów i panów. 1651: ronin Yui Sh?setsu zbiera niezadowolonych i wznieca bunt przeciw szogunatowi. 1663: szogunat zakazuje praktyki junshi (wasal dobrowolnie towarzyszy swojemu suwerenowi w śmierci). 1688-1703: era Genroku; kultura epoki Tokugawa osiąga jeden ze swoich szczytów. 1701-1703: sprawa 47 roninów.

C. Japonia w połowie epoki Edo (XVIII wiek): zbyt nieśmiałe reformy, by zaradzić skostnieniu instytucji

Druga połowa XVIII wieku: pogarsza się sytuacja ekonomiczna drobnych samurajów, wybuchają bunty chłopskie. Rozkwit "badań narodowych": krytyka oficjalnego neokonfucjanizmu i powrót do "źródeł tradycji japońskiej". Początek "badań holenderskich": studiowanie osiągnięć nauki zachodniej dzięki tłumaczeniu dzieł naukowych. Nowa forma kultury miejskiej rozwija się w Edo w atmosferze względnej wolności. Polityka gospodarcza sprzyja monetyzacji gospodarki, ale niezdolność do głębokiej reformy struktur politycznych prowadzi do narastania niezadowolenia. Problemy finansowe szogunatu i lenn: zubożenie samurajów. Powstają szkoły lennicze dla edukacji synów samurajów.

D. Japonia pod koniec epoki Edo (pierwsza połowa XIX wieku):

Po niepowodzeniu reform szogunat zaostrza kurs wobec presji zagranicznej i wewnętrznej opozycji. 1804-1830: epoka Kasei; nowy etap rozwoju cywilizacji Edo. Mieszczanie uczestniczą w kulturze dzięki upowszechnieniu edukacji i rozwojowi wydawnictw. Wielka epoka barwnych drzeworytów (Ukiyo-e). Wielki głód ery Tempo. 1837: Oshio Heihachiro, samuraj oburzony nędzą, spiskuje w Osace przeciw skorumpowanym urzędnikom. Pierwsze otwarte zakwestionowanie reżimu.

E. Ostatnie lata szogunatu (przybycie Perry'ego 1853 - restauracja Meiji 1868):

Przybycie amerykańskich kanonierek oznacza koniec izolacji. Władza szogunatu zostaje zakwestionowana, a autonomia "księstw południowo-zachodnich" rośnie. 1854: koniec izolacji kraju. Kilka portów zostaje otwartych dla obcych statków. 1858: traktaty pokoju i handlu z mocarstwami zachodnimi, tzw. "nierówne traktaty". 1859: Yoshida Sh?in, przywódca ksenofobicznej i antyszogunackiej opozycji, zostaje aresztowany i stracony. 1860: minister szogunatu Ii Naosuke zostaje zamordowany przez ksenofobicznych samurajów. 3 stycznia 1868 r. dwór ogłasza restaurację władzy cesarskiej. Koniec szogunatu Tokugawa. Rozpoczyna się nowy okres historii kraju. Proces modernizacji jest już w toku.

4. JAPONIA MODERNIZUJE SIĘ POD PANOWANIEM CESARZA MEIJI (1868-1912)

Koniec ancien régime'u. 1869: panowie oddają swoje lenna państwu. 1871: zniesienie lenn i utworzenie prefektur, oficjalna likwidacja dawnych stanów społecznych. Oficjalny koniec uprzywilejowanego statusu samurajów. 1872: Fukuzawa Yukichi, były samuraj, liberał i modernista, publikuje Zachętę do nauki, krytykę tradycyjnej moralności. 1873: wprowadzenie powszechnego poboru wojskowego. 1876: dawnym samurajom zakazuje się noszenia miecza. 1877: "wojna południowo-zachodnia"; samuraje powstają na Kiusiu. Zostają pokonani przez nową armię cesarską złożoną z poborowych. Ich przywódca, Saig? Takamori, popełnia samobójstwo. 1881: Itagaki Taisuke, były samuraj, zakłada Partię Wolności, opowiadającą się za monarchią konstytucyjną i parlamentarną. 1882: Kan? Jigor? "wynajduje" "drogę giętkości" - judo. 1889: ogłoszenie cesarskiej konstytucji Wielkiej Japonii. 1890: pierwsze posiedzenie nowego parlamentu; Japonia staje się państwem narodowym. 1899-1900: Nitobe Inaz? publikuje Bushido, duszę Japonii, przetłumaczoną na japoński w 1908 r. 1906: na nowo odkryto i opublikowano Hagakure. 1947: wejście w życie nowej "pacyfistycznej" konstytucji Japonii.

Postać samuraja - wojownika - zrosła się z historią Japonii[2] do tego stopnia, że stała się jej symbolem. Pierwsi samuraje pojawili się na przełomie IX i X wieku i przez kolejne tysiąclecie zdominowali historię, aż do oficjalnego zniesienia ich statusu podczas reform Meiji w latach 70. XIX wieku. Pojawili się pod koniec starożytnego okresu Japonii, osiągnęli dominację w średniowieczu (XII-XVI wiek) oraz w okresie Edo (1600-1867), zwanym także epoką nowożytną. Choć zniknęli około półtora wieku temu, ich obecność w literaturze, kinie i komiksach wciąż pobudza wyobraźnię zarówno w Japonii, jak i na Zachodzie.

Poza archipelagiem japońskim żadne azjatyckie społeczeństwo nie doświadczyło podobnej wielowiekowej dominacji wojowników.

Chiny na przykład były zarządzane przez ponad dwa tysiąclecia przez biurokrację wykształconych urzędników, mandarynów, i nawet jeśli zdarzało się, że generałowie przejmowali władzę, żadna dziedziczna klasa wojskowa nie zdołała utrzymać się u władzy przez dłuższy czas.

W Korei grupa uczonych o dziedzicznym, uprzywilejowanym statusie - yangbani - zdołała w okresie dynastii Yi (1392-1910) objąć stanowiska cywilne i wojskowe w biurokratycznym aparacie państwa, jednak urzędy i tytuły zależały zasadniczo od systemu egzaminów wzorowanego na chińskim. I zarówno w Chinach, jak i w Korei uczeni administratorzy zawsze postrzegali swoją pozycję społeczną jako nadrzędną wobec wojskowych.

Choć Japonia częściowo dzieli ze swoimi sąsiadami to samo dziedzictwo kulturowe, to wykształcenie się z biegiem czasu grupy wojowników stanowi wyraźną polityczną i społeczną osobliwość w historii japońskiego archipelagu[3]. Japonia stworzyła system, w którym prym wiedli wojownicy - niespotykany gdzie indziej w Azji, a jednocześnie czerpiący z kontynentalnych ideologii. Ten system, uosobiony w postaci samuraja, można nazwać prawdziwym feudalizmem, który wyrósł pośród pól ryżowych.

Od bardzo dawna japońscy uczeni, a później historycy uważali, że przejęcie władzy przez zbrojnych wojowników w wyniku walk między rodami Taira i Minamoto pod koniec XII wieku stanowiło przełom w historii Japonii i zwiastowało narodziny "epoki wojowników", którą charakteryzowało zwłaszcza ustanowienie nowej formy dominacji politycznej - rządów szogunatu[4], zwanego bakufu, z siedzibą w Kamakurze, we wschodniej Japonii, około 500 kilometrów od dworu cesarskiego w Kioto.

Dla Portugalczyków, którzy przybyli na archipelag w XVI wieku, a później dla holenderskich kupców z Nagasaki społeczeństwo japońskie miało głęboko wojowniczy charakter.

Nicolas Lanzillotto, jeden z pierwszych Europejczyków, którzy dotarli na archipelag, wspominał o "licznych drobnych panach feudalnych, podobnych do naszych hrabiów i innych lokalnych władców"[5]. Valignano, wizytator jezuitów, który spędził tam kilka lat, wyjaśniał w swojej relacji misjonarskiej, że w Japonii istnieli:

[...] panowie feudalni, zwani tono: to oni posiadali ziemię i nią zarządzali; istniały między nimi znaczne różnice w godności i pierwszeństwie, podobnie jak u nas między hrabiami, markizami i książętami... Wszyscy żyli z wielką pompą, stosownie do swojej władzy i rangi... [Istnieli także] wojownicy zwani buke, którzy byli rycerzami i drobnymi panami ziemskimi[6].

W ten sposób rozpowszechnił się na Zachodzie pogląd, że w Japonii, podobnie jak w Europie, istniało społeczeństwo wojowników, zdominowane tam przez samurajów. Później, w XIX wieku, zarówno w Japonii, jak i w Europie zostało ono określone mianem "społeczeństwa feudalnego"[7].

Na początku XX wieku, gdy Japonia była zaangażowana w proces modernizacji struktur ekonomicznych i społecznych, a status samurajów został dopiero co zniesiony, japońscy historycy zaczęli kłaść nacisk na wojowniczy charakter dawnej Japonii.

Zaangażowana w militarne przedsięwzięcia na kontynencie Japonia starała się wejść do klubu wielkich mocarstw imperialistycznych. Ukazywanie Japonii jako kraju z natury odmiennego od innych krajów Azji stało się kwestią bardziej ideologiczną niż naukową. W Bushid?, Soul of Japan [Bushido. Dusza Japonii], opublikowanym w Stanach Zjednoczonych w 1899 roku, Nitobe Inaz? (1862-1933), z wykształcenia agronom, próbował wykazać, że japońskich wojowników można było przyrównać do zachodnich panów feudalnych, a bushid? [drogę wojownika] przedstawił jako odpowiednik zachodnich kodeksów rycerskich[8] i twierdził, że wartości tej ideologii nadal kształtowały japońską mentalność jego czasów.

Z kolei historyk Hara Katsur? (1871-1924) opublikował w 1906 roku pracę Nihon ch?seishi [Historia japońskiego średniowiecza], by wyjaśnić, że dzięki istnieniu samurajów Japonia miała poznać bardzo wcześnie system społeczny zasadniczo podobny do europejskiego[9]. Istnienie dawnego japońskiego feudalizmu pozwalało pokazać światu wszystko to, co zbliżało Japonię do Europy Zachodniej, i wszystko to, co odróżniało ją od innych krajów Dalekiego Wschodu, szczególnie Chin. Japońskie średniowiecze było jak Europa w samym sercu Japonii.

Dziś historycy są znacznie bardziej ostrożni w swoich ocenach. Jednak kwestia porównania japońskich i zachodnich społeczeństw wojowników pozostaje otwarta[10].

Na przestrzeni wieków status wojowników, ich funkcje oraz praktyki uległy oczywiście sporym zmianom. Początkowo byli to zwykli zbrojni podporządkowani arystokracji dworskiej, później zorganizowali się w związki wasalne, ustanowili władztwa i pod koniec XII wieku narzucili państwu swoje przywództwo wraz ze swoim wodzem, szogunem, wyposażonym w pełnię władzy wojskowej. Japonia wkroczyła wówczas w okres średniowiecza, niestabilny czas naznaczony licznymi wojnami przeplatanymi nie mniej licznymi rozejmami.

Od XVII wieku, wraz z powrotem stabilnych i pokojowych rządów, dążenie władz do utrwalenia statusów społecznych doprowadziło do przekształcenia grupy społecznej wojowników w nową szlachtę, której funkcje były zresztą bardziej administracyjne niż wojskowe. Samuraje stali się w większości mieszkańcami nowo powstających miast "u podnóża zamku", które wówczas rozkwitały. Stanowili kadrę administracyjną szogunatu i domen feudalnych i tworzyli mniejszościową, ale dominującą grupę społeczną, zazwyczaj dobrze wykształconą, która skupiała około 5% populacji w połowie XIX wieku, czyli około pięć razy więcej, niż liczyła francuska szlachta w 1789 roku.

Sytuacja większości samurajów nie była jednak łatwa, niektórzy byli nawet bardzo zubożali. Stanowili oni główną siłę ruchu, który doprowadził do obalenia[11] systemu szogunatu w latach 1867-1868 i modernizacji kraju w epoce cesarza Meiji (1868-1912). Zrozumienie społecznych i kulturowych aspektów historii samurajów pozostaje więc kluczowe dla poznania zarówno dawnej Japonii, jak i źródeł współczesnego japońskiego społeczeństwa.

U schyłku okresu starożytnego japońscy wojownicy byli początkowo grupą podporządkowaną - by użyć sformułowania Pierre'a Bourdieu: zdominowaną częścią klasy dominującej - zanim od końca XII wieku stali się właściwą grupą rządzącą, co trwało do XIX stulecia.

Sama ich liczebność pociągała za sobą znaczne zróżnicowanie statusów rzeczywistych. Od rodziny szoguna i rodów wielkich panów feudalnych, tak zwanych daimy?, którzy tworzyli arystokrację wywodzącą się z warstwy wojowników, po drobnych samurajów zmuszonych do sprzedaży miecza lub urzędu, by przetrwać - grupa wojowników była bardzo niejednorodna. Co więcej, o ile w średniowieczu samuraje byli rzeczywistymi wojownikami, o tyle począwszy od XVII wieku stawali się przede wszystkim urzędnikami lub uczonymi.

Wreszcie, mimo że samuraje często inspirowali artystów, a niekiedy wspierali ich i udzielali im pomocy, stanowili tylko jedną z grup społecznych - obok mnichów, ludzi z marginesu czy później mieszczan - które kształtowały nowe formy cywilizacji japońskiej i jej kulturowej wrażliwości na przestrzeni wieków[12].

Nieco wiedzy o języku japońskim pomoże zrozumieć złożoność tej historii. Słowo samurai wywodzi się ze starożytnego czasownika saburafu, oznaczającego "służyć". Początkowo zatem samuraj był po prostu sługą. Jednak już w XII wieku termin ten odnosił się do szczególnego rodzaju służby - zbrojnej, i oznaczał członka eskorty arystokraty, osobistego strażnika. Oprócz słowa "samuraj" funkcjonują także inne terminy, jak bushi czy musha. Bu - znak, którego sino-japoński odczyt to bu, (w niektórych wyrazach czytany mu, a po chińsku wu), odnosi się do "wojennego" charakteru tych ludzi. Sylaba bu występuje w słowie bushid? - "droga bushi", czyli wojownika, a także w bud? - "droga broni", czyli sztuk walki. Często przeciwstawia się ją sylabie bun oznaczającej nauki. Stąd bunshi to uczony, a bushi - wojownik. Sylaba shi wskazuje na osobę wysokiej rangi. Z biegiem wieków terminy "samuraj" i bushi stały się synonimami.

Istnieją też jeszcze dawniejsze terminy określające specjalistów od rzemiosła wojennego: mononofu i tsuwamono. Odnoszą się one do nowej grupy społecznej, która stopniowo kształtowała się w IX i X wieku, u schyłku okresu starożytnego - do wojowników, nazywanych również buke, co dosłownie oznacza "rody oddane wojnie". Pojęcie to obejmowało zarówno panów feudalnych mieszkających w swoich posiadłościach, jak i otaczających ich zbrojnych. Panowie feudalni uznawali nad sobą zwierzchnika - suzerena - nazywanego t?ry? (dosł. "kalenica") lub yumiya no ch?sha ("wódz łuków i strzał"). Zwykłych wojowników określano różnymi terminami: yumiya no tomogara ("noszący łuki i strzały"), kenin lub ienoko ("członkowie domostwa") czy kashin ("wasal"). Tych, którzy zajmowali najniższe pozycje, nazywano r?t? - "giermkami", co dosłownie znaczy "członek oddziału" (pańskiego), albo kachi ("piechurzy").

W XV wieku, kiedy to wojny i bunty zachwiały stabilnością społeczeństwa, niektórzy wzbogaceni chłopi, którzy wybili się na wiejskich przywódców, nabywali miecz i konia i ogłaszali się samurajami. Nazywano ich jizamurai - "samurajami ziemi", swoistymi chłopskimi rycerzami.

Właśnie w tym czasie zaczęto nazywać wielkich panów feudalnych terminem daimy?. Przyjął się on powszechnie w następnym stuleciu. Ówcześni wielcy panowie, w okresie Sengoku (1477-1573), dysponowali często ogromną władzą - do tego stopnia, że Europejczycy określali ich niekiedy mianem "królów". Niektórzy z tych daimy? posiadali "[...] w pewnym sensie królewskie tytuły i władzę, będąc panami całych królestw, nad którymi sprawowali pełnię praw własności i zwierzchnictwa"[13].

W okresie Edo, począwszy od XVII wieku, daimy? dzielili się na dwie główne kategorie: fudai - dziedzicznych wasali szoguna z rodu Tokugawa, oraz tozama - tych, którzy po przegranej z Tokugawą Ieyasu w 1600 roku (został on szogunem w 1603 roku) musieli uznać jego zwierzchnictwo.

Daimy? stali na czele terytorium (ry?goku), które określano również słowem han - często tłumaczonym jako "lenno". W połowie XIX wieku niektórzy daimy? stali się prawie całkowicie niezależni, a zarządzane przez nich domeny zaczęły prowadzić własną politykę zagraniczną.

Dotyczyło to zwłaszcza południowo-zachodnich hanów - Ch?sh?, Satsuma, Tosa i innych - które doprowadziły do upadku szogunatu w 1867 roku. To wywodzący się z tych domen samuraje, wśród których byli też ludzie skromnego pochodzenia, stworzyli nowe elity rządzące państwem Meiji oraz przeprowadzili reformy instytucjonalne, które pchnęły kraj na drogę modernizacji.