Znałam go zaledwie kilka dni, a tyle już o nim wiedziałam! Jakbyśmy poznali się najmniej rok temu, a nie przed tygodniem. Może to zabawne, a może dwuznaczne, lecz całą tę wiedzę przyswoiłam sobie przy użyciu najwyżej stu włoskich słówek. Przeważnie tych, którymi dawniej, jeszcze przed wojną, lubił rzucać od czasu do czasu mój ojciec, a także, w większej obfitości, dziadek Ernest. Ten, który sto lat temu zbudował naszą willę.

Po tygodniu znajomości swój skromny zasób włoskich słówek powiększyłam o kolejną setkę, a może więcej. Próbowałam je nawet policzyć w jakimś szaleńczym porywie, gdy pewnego dnia czekanie na Giulia na stacji kolejowej przeciągało się, lecz doszedłszy do czterdziestu pięciu, dałam sobie spokój z rachunkami. Bo i po co mi one.

On z kolei, jakby dla zachowania symetrii w naszych rozmowach, przyswoił sobie raz dwa też przynajmniej sto polskich słów - nie licząc zwrotów grzecznościowych, które opanował przygotowując się do wyjazdu na festiwal - co w połączeniu z moją dziurawą włoszczyzną pozwalało nam prowadzić pełną zabawnych nieporozumień konwersację.

Miałam wrażenie, że odkąd się poznaliśmy, szybko pochłanianej wiedzy ciągle było mu mało. Na każdym kroku pytał mnie, jak się nazywa po polsku to, a jak tamto. Jedne słowa zapamiętywał natychmiast, inne z miejsca puszczał mimo uszu i albo do nich wracał, albo je zapominał na dobre. Podejrzewałam, że niekiedy tylko udawał, że czegoś nie pamięta. Zwłaszcza gdy po raz kolejny pytał "a to co?", wskazując najpierw moje oczy, potem usta, szyję, wreszcie opuszczając palec jeszcze niżej i celując w sam środek mojej klatki piersiowej.

- Giulio! - zawołałam oburzona, gdy zabawiał się w ten sposób po raz pierwszy. - Na dziś wystarczy. I tak tylu słów naraz nie zapamiętasz.

Giulio zaśmiał się wtedy jak łobuziak, uniósł palec ponad moje czoło i oznajmił:

- A to? Wiem. To jest italiano.

- Jakie znowu italiano? - spytałam zdumiona. Jeśli to był żart, nie chwytałam go.

- Si , ty rano mówi na to "włoski". Czicziese włoski. Tak czy nie? A drugi raz ty mówi, że "włoski" to "italiano". To ja nie wie dobrze?

- Głuptas. Przyczeszę włoski, to znaczy... - Pogrzebałam w moim zasobie leksykalnym, ale nie znalazłam odpowiednich słów. Po chwili zorientowałam się z iskier w oczach Giulia, że spryciarz żartuje. - Znowu mnie nabrałeś! - powiedziałam ze śmiechem.

Teraz też, siedząc na twardej ławce otwartego przedziału w wagonie drugiej klasy pociągu mknącego hałaśliwie z Warszawy do Otwocka i dalej, do Lublina, pochylał się co chwila w moją stronę, niby wpatrując się w mijane obiekty i pytając o ich nazwy, by potem, śmiesznie przekręcając słowa, szeptać mi je do ucha. Współpasażerowie obserwowali naszą igraszkę spode łba, rzucając długie, naganne spojrzenia ku mnie i krótkie, pełne wzgardy, ku niemu. Z chust, jakie mieliśmy na szyjach, domyślali się oczywiście, skąd wzięliśmy się w pociągu i kogo reprezentujemy, i nie próbowali nas zagadywać.

W trakcie zabawy Giulio zaczął grzebać w swoim plecaku z grubego zielonego płótna. Wyjął z niego aparat fotograficzny, odpowiednio nastawił i pstryknął mi zdjęcie. Jedno z przodu, drugie z boku, z oknem w tle. Ja udawałam modelkę: targałam włosy, robiłam miny, raz wesołą, raz smutną, wydymałam wargi.

Ledwo minęliśmy stację Wawer, jeden z pasażerów wstał, zabrał swoją wielką brązową teczkę i zniknął. Nikt nie zwrócił na to szczególnej uwagi, zresztą nie było na co. Po chwili mężczyzna z teczką wrócił i usiadł. Dwie minuty po ruszeniu z następnej stacji w przedziale pojawił się konduktor w towarzystwie milicjanta w stopniu plutonowego.

- Bilety - szepnęłam do Giulia, kierując dyskretnie palec w kierunku drzwi. - Kontrola. Ale po co milicja? - zaniepokoiłam się. Wyciągnęłam rękę, żeby podał mi swój bilet.

Konduktor przedziurkował ręcznym dziurkaczem tekturki pasażerów siedzących przy drzwiach i szybko przeszedł do ławek w środku przedziału. Podałam mu bez słowa bilety swój i Giulia.

- Poproszę dokument uprawniający do zniżki - powiedział konduktor z wąsikiem w stylu Bieruta, obejrzawszy najpierw oba kartoniki. Sięgnęłam do torebki i podałam mu swoją legitymację. Ten zajrzał do wnętrza dokumentu. - A więc obywatelka studentka - oznajmił, jakby to było odkrycie. - A obywatel? - zwrócił się do Giulia, podsuwając jednocześnie moją legitymację milicjantowi.

- Kolega jest Włochem - wyjaśniłam szybko. - Jedziemy razem.

- Włoch, nie Włoch, jakiś dokument chyba posiada - mruknął konduktor, nieco zbity z tropu. - Bilet jest zniżkowy.

- Jest studentem. Bo my właśnie, znaczy on, przyjechał na nasz festiwal - zaczęłam tłumaczyć niepewnie. - I jedziemy teraz...

- I nie ma dokumentu? - przerwał mi milicjant.

- Ależ ma - zapewniłam i zwróciłam się do Giulia: - Documenti.

Giulio, przysłuchując się rozmowie, zrozumiał, o co chodzi. Z kieszeni bluzy wyjął kartę uczestnika Światowego Festiwalu Młodzieży i Studentów i podał ją konduktorowi. Ten natychmiast, nie rzuciwszy nawet na nią okiem, przekazał ją milicjantowi. Funkcjonariusz chwilę wpatrywał się w kartę, jakby chciał wyczytać z niej więcej, niż było tam napisane.

- To obywatel Włoch nie wie, że uczestnicy festiwalu mogą opuszczać Warszawę tylko w zorganizowanych grupach i pod opieką wyznaczonych osób?

Giulio wodził bezradnie wzrokiem ode mnie do milicjanta i z powrotem.

- On nie rozumie dobrze po polsku - rzekłam nieśmiało.

- To niech obywatelka przetłumaczy! - huknął plutonowy.

Pasażerowie z sąsiednich miejsc zaczęli po kolei podnosić się i oddalać do wyjścia. Został tylko mężczyzna z teczką.

- Kiedy ja tak dobrze po włosku też nie umiem - odrzekłam.

Pasażer z teczką uśmiechnął się złośliwie.

- Ciekawe. Dotąd jakoś się rozumieli - burknął głośno. - Nawet bardzo dobrze się rozumieli - dodał z przekąsem.

- Czy ta legitymacja upoważnia obywatela Włocha do zniżki? - zapytał szorstko milicjant, zwracając się do konduktora.

Zapytany obejrzał dokładnie dokument Giulia, po czym zdjął i zaraz założył czapkę.

- W zasadzie nic tu nie jest napisane, ale jako student chyba ma prawo - mruczał, próbując wybawić Giulia z kłopotu.

- Czyli nie upoważnia - oznajmił funkcjonariusz. - A to oznacza, że będziemy musieli wysiąść na najbliższej stacji.

- Kiedy my razem - zaczęłam na nowo wyjaśniać.

Konduktor, jakby nagle czymś olśniony, nie dał mi dokończył.

- Kornelin! - powiedział i pstryknął w bilet. - W zasadzie i tak tu wysiadają.

- Que cosa? - dopytywał się Giulio. - O co chodzi?

- No proszę! - rzekł z triumfem milicjant. - Obywatel Włoch udaje Greka, a mówi jednak po polsku.

Giulio uśmiechnął się szeroko, biorąc jego wypowiedź za komplement. Wstał i wyciągnął rękę po swoją kartę uczestnika, ale milicjant powstrzymał go, nakazując energicznym gestem, by usiadł.

- Najpierw spiszemy - oznajmił. - Na stacji.

Siedziałam jak sparaliżowana. Giulio niczego nie pojmował, ja nie umiałam wytłumaczyć mu, co się dzieje, sama też nie rozumiałam, czemu mamy być zatrzymani.

- A obywatela bilet? - zwrócił się konduktor do mężczyzny z teczką.

- Oczywiście - powiedział tamten służalczo i wręczył swój kartonik.

Konduktor tylko rzucił okiem.

- Dokument uprawniający jest? - zapytał.

Mężczyzna podał mu jakąś czerwoną legitymację. Stojący za konduktorem milicjant popatrzył mu przez ramię, po czym odwrócił wzrok. On zaś szybko zamknął dokument i oddał go właścicielowi.

- Dziękuję, w porządku - oznajmił, stukając lekko obcasami. - A obywatel - zwrócił się do Giulia, sięgając do swojej skórzanej raportówki - płaci karę.

- Co? - zapytał zdumiony Giulio, robiąc wielkie oczy i unosząc ramiona. Popatrzył na mnie. - Co ja płaci?

- Kara to jest... - odrzekłam roztargniona. - Nie wiem, jak po włosku jest "kara". Giulio, ja nie wiem, co się dzieje! - zawołałam, już na dobre wystraszona.

- Ja wiem włoski cara mia - rzekł Giulio. - Droga moja.

- Och, nie! - jęknęłam płaczliwie. - To zupełnie inna kara.

- Spokojnie, wszystko się wyjaśni - oznajmił milicjant i usiadł na wolnym miejscu. - Co obywatel tu robi i obywatelka studentka też. Zadzwonimy gdzie trzeba i wyjaśnimy.

Nagle jakbym odzyskała pewność siebie.

- Tu nie ma nic do wyjaśniania - stwierdziłam drżącym z emocji głosem. - Studiuję w Warszawie, a mieszkam w Kornelinie. Jadę z moim narzeczonym przedstawić go rodzicom.

Plutonowy ożywił się.

- Czyli obywatel Włoch to narzeczony? No proszę! Dlaczego obywatelka od razu tego faktu nie ujawniła?

- Bo nikt nie pytał. Ale teraz oświadczam, że tak jest i proszę nas puścić.

- I obywatel Włoch to potwierdza?

- Proszę go zapytać - rzuciłam zuchwale. - Na pewno potwierdzi.

- Będzie trzeba, to zapytam - odrzekł milicjant ze złością. - Teraz niech lepiej zapłaci karę. Wypisana? - zapytał konduktora, co chwila śliniącego przy wypisywaniu kwitu ołówek kopiowy.

- Zasadniczo tu nie ma adresu - zauważył, wpatrując się w kartę Giulia. - To co mam napisać?

Nastąpiła konsternacja. Nikt nie wiedział, co odpowiedzieć.

- Piszcie, że z Włoch. Wystarczy - uznał milicjant. - Zaraz stacja.

Konduktor wpisał jedno słowo, poślinił palec, przełożył kalkę i wydarł z bloczka oryginał. Chciał podać go Włochowi, ale ja wzięłam kartkę szybciej. Popatrzyłam na sumę.

- Co? - zawołałam. - Nie mam tyle przy sobie.

- Nie szkodzi - skomentował konduktor. - To ten obywatel płaci, nie obywatelka.

- On też nie ma - oznajmiłam natychmiast.

Giulio powoli wyciągnął kartkę z mojej dłoni i zaczął się w nią wpatrywać.

- Zapłacicie w takim razie na poczcie w ciągu trzech dni - poinformował konduktor. - Inaczej kara będzie jeszcze wyższa.

Zapiął raportówkę, szykując się do odejścia. Milicjant podniósł się i przytrzymał go za rękę.

- Zaraz. Musi zapłacić na miejscu. Jak go potem znaleźć, jak wyjedzie?

Pociąg dojeżdżał do stacji. Konduktor zasalutował niedbale.

- To już nie moja sprawa. Zrobiłem, co do mnie należy. Teraz muszę wyjść na peron. Taki obowiązek.

Odszedł ku drzwiom wagonu. My z Giuliem wstaliśmy.

- Proszę. - Milicjant wskazał wyjście ręką, w której trzymał nasze dokumenty. Niby uprzejmie, a władczo. - Idziemy na posterunek kolejowy.

Mężczyzna z teczką także się zerwał.

- Gdyby potrzebny był świadek, służę swoją osobą - oznajmił, ale nie doczekał się odpowiedzi.

- Te e io, andiamo con milicjanto - wyjaśniłam swoją łamaną włoszczyzną polecenie plutonowego, patrząc z przerażeniem w oczy Giulia.

On zachowywał powagę. Aby mnie uspokoić, dotknął mojego ramienia, jakby chciał powiedzieć, że wszystko będzie dobrze. Mandat schował do kieszeni.

Wysiadł z wagonu pierwszy, ja za nim, następnie plutonowy i obywatel z teczką. Milicjant rozejrzał się po stacji, po czym przywołał ruchem ręki stojącego nieopodal zawiadowcę i zapytał go o posterunek kolejowy.

- Mam dwójkę podejrzanych pasażerów - wyjaśnił. - Muszę ich przesłuchać i spisać raport.

Zawiadowca pokazał, jak dojść do pomieszczenia Straży Kolejowej. Ruszyliśmy, a gość z teczką pod pachą za nami.

We wskazanym pomieszczeniu zastaliśmy samotnego strażnika. Gdy milicjant poinformował go o celu wizyty, ten odstąpił mu swoje biurko. Zamierzał wyjść.

- Proszę zostać! - rzekł plutonowy. - Będzie obywatel świadkiem. - Spojrzał na mężczyznę z teczką. - A czy obywatel chciałby złożyć zeznanie? - zapytał.

- W zasadzie, gdyby była potrzeba, to oczywiście. - Podał znowu swoją legitymację. - Zawsze służę pomocą. Proszę spisać dane, a w razie konieczności zadzwonić do prezydium. Mogę też poczekać, aż obywatel plutonowy tych tu przesłucha.

Milicjant bez słowa otworzył swój notes, spisał dane z czerwonej legitymacji, po czym wstał i oddał ją właścicielowi.

- Dziękuję, obywatelu, za waszą postawę. Ja tu wszystko zrobię jak trzeba, co do mnie należy. A w razie potrzeby na pewno skontaktujemy się - rzekł pojednawczo.

Mężczyzna skłonił się lekko, schował dokument i opuścił pomieszczenie.

Staliśmy z Giuliem przy drzwiach. Strażnik usiadł na drugim krześle. Plutonowy zdjął czapkę i położył ją na biurku.

- Jak długo obywatelka zna tego obywatela? - zwrócił się do mnie.

- Od początku festiwalu. Czyli cały tydzień. - Wydawało mi się, że to kawał czasu.

Milicjant spojrzał na mnie spod brwi i uśmiechnął się zjadliwie.

- I już narzeczeni, co? Studenty, szybko to teraz u was idzie.

- W zasadzie my dopiero zamierzamy się zaręczyć - oznajmiłam. - Giulio miał poznać dziś moich rodziców.

- Znaczy się jednak nie narzeczeni. - Funkcjonariusz spojrzał na mnie groźnie. - To dlaczego obywatelka kłamie?

- Nie kłamię! Ja tylko informuję. O co panu chodzi? Nie zrobiliśmy nic złego. - Zdaje się, że popadałam w panikę.

- Czyli obywatelka jest mieszkanką Kornelina, tak? Przywozi ze sobą obywatela Włocha, który opuścił swoją grupę w Warszawie i udał się w niewiadomym kierunku. Czy ktoś z jego opiekunów wie, że obywatel tu przebywa? - Wzruszyłam ramieniem, dając mu do zrozumienia, że nie mam takiej wiedzy. - A czy obywatelka studentka wie, po co naprawdę obywatel Włoch tu przyjechał? Jakie informacje zbiera? Co ma w tej torbie?

Wskazał na plecak Giulia, nakazując natarczywym gestem, aby ten go otworzył. On, upewniwszy się, że milicjant chce go zrewidować, otworzył plecak i pokazał jego zawartość.

- Żadna bomba tu jest - zażartował.

- Aparat fotograficzny - powiedział milicjant, wskazując palcem małoobrazkowa leikę.

- Si, la macchina fotografica! - potwierdził Giulio z entuzjazmem.

- Co obywatel fotografuje? - zapytał plutonowy, naśladując rękoma czynność, o którą zapytał.

- Co? - zdziwił się Giulio. - Mia ragazza.

- To znaczy co? - Milicjant zwrócił się w moją stronę.

- Mówi, że mnie - odrzekłam. - Ragazza, czyli dziewczyna.

- Tak, tak, dziewczyna - podchwycił milicjant. - Tu niby dziewczyna, a przy okazji nie dziewczyna. To nie wiecie, że obiekty kolejowe są objęte zakazem fotografowania? Czytać nie umiecie? Ja mam was uczyć czujności? Zaczekać. - Zaczął coś pisać w notesie. - Muszę zadzwonić - rzekł po chwili.

- Najlepiej, jak pan zadzwoni do jego przewodnika, opiekuna grupy, i wszystko wyjaśni - poradziłam.

- Już ja wiem, gdzie mam zadzwonić - przerwał jej plutonowy.

W tym momencie otworzyły się drzwi i do pomieszczenia wszedł drugi strażnik. Powiódł wokół wzrokiem i zatrzymał go na mnie.

- Irmina? - wyrwało mu się.

Zaskoczył mnie kompletnie. Nic nie odpowiedziałam. Nie znałam go.

- Znacie tę obywatelkę? - zareagował natychmiast milicjant.

- No przecież. - Strażnik stropił się, jakby nie był pewny, czy to dobrze, że ujawnił się z tą znajomością. - Panna Ludwiżanka, z Kornelina.

Przyjrzałam mu się uważniej. Znałam go zaledwie z widzenia, z przypadkowych spotkań na stacji. Nic więcej.

- A tego obywatela? - Milicjant wskazał Giulia.

- Jego widzę po raz pierwszy. Ale o co chodzi? Zbroił coś? Zaczepiał ją?

Pokręciłam energicznie głową. Wpatrywałam się teraz w strażnika jak w ostatnią deskę ratunku.

- Chwilowo są zatrzymani, do wyjaśnienia - oznajmił milicjant. - Dobrze, że jesteście. Trzeba ich odprowadzić na posterunek milicji.

- Ale po co odprowadzać i robić zamieszanie? - zapytał strażnik. - Sam zaraz kogoś stamtąd zawołam. To niedaleko. Zaczekajcie.

Nim ktokolwiek zdążył zaprotestować, opuścił pokój, wykonując wcześniej w moim kierunku uspokajający gest. Plutonowy spojrzał na drugiego strażnika.

- A wy nie znacie obywatelki? - zapytał.

Ten raz jeszcze przypatrzył mi się, tym razem uważniej.

- Coś tak jakby. Ale nie, chyba nie - powiedział niepewnie. - Ja nietutejszy, rozumiecie, dojeżdżam - dodał na usprawiedliwienie. - A tamten kolega jest stąd, to zna ludzi.

- No to piszemy - oznajmił plutonowy i raz jeszcze zajrzał do mojej legitymacji studenckiej. - Irmina Ludwig znaczy - rzekł i zasępił się. - Co to w ogóle za imię jest? Jeszcze takiego nie spotkałem. Ruskie? - Wyglądał na niepewnego. Uczepiłam się tej jego niepewności. Postanowiłam nie prostować, że to imię niemieckie. Wykonałam tylko grymas, który on mógł wziąć za potwierdzenie swego domysłu. Rosyjskie imię wprawiło go w lekką konsternację. - Czyli co, rozumiecie? Studentka z Warszawy, tak? Pochodzenie?

- Inteligenckie - odrzekłam cicho.

- Ach, tak! - skomentował kwaśno funkcjonariusz i znów poczuł się pewniej. - Władza ludowa was kształci, inteligenty, a wy tak się odpłacacie? - Spojrzał na Giulia. - Obywatel pewnie też ciężką pracą się nie zhańbił.

- Ojciec obywatela pracuje w zakładach Fiat - oznajmiłam uroczyście, co było zgodne z prawdą, bo Giulio sam mi to powiedział.

- Czyli co, rozumiecie? Wysługuje się wyzyskiwaczom? Nie powiecie chyba, że syna robotnika stać w kapitalizmie na studia. Tam trzeba płacić, nie tak, jak u nas, gdzie obywatelka ma wszystko darmo. Czy nie tak? Nie uczyli was o tym?

- Jego ojciec jest działaczem związkowym - przerwałam mu. - A Giulio przyjechał na festiwal jako członek postępowej organizacji młodzieżowej.

Milicjant postukał końcem ołówka w blat biurka.

- Tak czy inaczej, muszę powiadomić Urząd Bezpieczeństwa - oznajmił.

Poczułam, że blednę.

- Czy to naprawdę konieczne? - zapytałam gwałtownie. - Nie wystarczy skontaktować się z biurem festiwalu? Tam wam powiedzą, co i jak.

- No nie wiem - mruknął pod nosem plutonowy, kalkulując coś w myślach. - Dlaczego nie jesteście w Warszawie? Przecież tam powinniście teraz być. W radiu trąbią, że wszyscy wasi są teraz na wiecu w obronie pokoju. A wy co, rozumiecie, urwaliście się?

- Już mówiłam. Giulio zwolnił się na kilka godzin. Chciałam przedstawić go swoim rodzicom.

- Tak, tak, mówiliście. Trafił się wam narzeczony, nie ma co. Ale karę zapłacić trzeba. - Zawisł z ręką nad telefonem. Nie uniósł jednak słuchawki. - Powiedzcie, taki festiwal to wielka rzecz, co? - rzucił niespodziewanie, oparłszy dłoń na aparacie. - Cały świat się tu zjechał. Wiecie, że ja dotąd, jak żyję, nie widziałem Murzyna? A tu masz! I biali, i żółci, i czarni, i różni, kolorowi. Nie można oczu oderwać. Wszyscy w kupie, jak na jakim filmie. - Zamyślił się. - Ja to bym chciał chociaż zdjęcie sobie z taką czarnulą zrobić - rozmarzył się na moment, po czym przywołał się do porządku. - No tak, a wróg czuwa - mruknął, zmieniając kierunek myślenia. - Przyznajcie się lepiej, coście tam sfotografowali, bo ten gość z teczką nie odpuści, to ważniak z powiatu, będzie się dopytywał, a ja muszę spisać raport, rozumiecie.

Cofnął rękę. W moje rozkołatane serce wstąpiła nadzieja.

- Nic takiego, panie milicjancie - zapewniłam gorąco. - Giulio naprawdę fotografował tylko mnie. Na stacjach zdjęć nie robił. Ten, co na nas doniósł, na pewno nic takiego nie widział.

- Nieważne, co widział, ważne, co zezna - odrzekł plutonowy, coraz bardziej ludzki w postawie. - Eh, studenty, same z wami kłopoty. - Podrapał się ostrzem ołówka po głowie. I co ja mam z wami zrobić? - Mówiąc to, patrzył na milczącego strażnika. - Tak czy siak, karku za was nadstawiać nie będę.

Znowu wyciągnął rękę po słuchawkę. Nim jednak ją podniósł, ktoś ostro zapukał, drzwi się otworzyły, wszedł drugi strażnik z milicjantem w stopniu sierżanta i, wskazując nas stojących przed biurkiem, powiedział:

- To oni!

Plutonowy, widząc starszego stopniem, zerwał się z krzesła, włożył czapkę i przyłożył dwa palce do daszka.

- Co tu się dzieje? - zapytał sierżant.

- Melduję, że ci tu dwoje - zaczął plutonowy, ale drugi milicjant od razu mu przerwał.

- To nasz teren, i ja przejmuję sprawę! - zakomunikował ostro. - Przejdziemy teraz na posterunek.

- Ale ja - rzekł znowu plutonowy. - Ja właśnie zamierzałem zatrzymanych oddać w wasze ręce.

- Znam tę osobę. Jest moją sąsiadką i mogę za nią ręczyć - oznajmił milicjant starszy stopniem.

Poznałam go od razu, gdy tylko wszedł. Nazywał się Eugeniusz Biernat. Mieszkaliśmy kilka lat pod jednym dachem, w naszej willi, do której po wojnie dokwaterowano całą jego rodzinę. Ale na wszelki wypadek przez chwilę nie odzywałam się. Dopiero teraz chciałam coś powiedzieć, potwierdzić, lecz on powstrzymał mnie kategorycznym ruchem dłoni. Milczałam więc dalej.

- Aha, to dobrze - odrzekł z ulgą młodszy. - A obywatel Włoch?

- Zajmiemy się nim. Jeśli jest z nią, to wszystko w porządku.

- Tak też napiszę w raporcie. Że przekazałem obie podejrzane osoby...

- Nie podejrzane, tylko zatrzymane celem wylegitymowania - poprawił go Gienek z przyganą w głosie. - To uczestnicy Światowego Festiwalu Młodzieży i Studentów. Nie rozumiecie? Chcecie, żeby wam na komendzie zmyli za to głowę? Wiecie chociaż, kto te osoby rekomendował na festiwal?

- Nnno, nie.

- A! Widzicie. A jak to jacyś ważni towarzysze?

Plutonowy stropił się.

- Na szkoleniu kazali nam tylko wzmóc w tych dniach czujność. No i ja, jak widzicie, wzmagam.

- I słusznie. Czujność jest ważna. A teraz tak. Nie robimy widowiska, tylko spokojnie, w miłej atmosferze, przechodzimy na posterunek Milicji Obywatelskiej.

Zasalutował na odejście strażnikom, ci odpowiedzieli mu tym samym, po czym przepuścił nas przodem. Gdy we czwórkę opuściliśmy stację, sierżant Biernat, udając, że idzie w towarzystwie ważnych gości, przeprowadził nas przez tory kolejowe i doprowadził do jednego z nielicznych w najbliższej okolicy stacji murowanych budynków, w którym mieścił się posterunek. Tam, nie zważając na dyżurnego, wprowadził nas od razu do najważniejszego pomieszczenia.

- Towarzyszu komendancie! - oznajmił siedzącemu w środku pod portretem Bieruta funkcjonariuszowi w stopniu starszego sierżanta. - Melduję, że mamy niespodziewaną wizytę. Prowadzę dwoje uczestników Światowego Festiwalu Młodzieży i Studentów, którzy przybyli do nas prosto z Warszawy, by na miejscu, w terenie, zacieśnić więzy przyjaźni studentów z organami porządku.

Starszy sierżant podniósł się z krzesła.

- Dobra, Biernat, nie pitolcie już, za przeproszeniem - przerwał mu. - A plutonowy to kto?

- Towarzysz plutonowy postanowił sam, nieprzymuszony, z własnej, że tak powiem, inicjatywy, eskortować delegatów, żeby przypadkiem nie doznali nieprzyjemności ze strony nieodpowiedzialnych aspołecznych elementów.

- Ale pitolicie, Biernat. Sam nie umie mówić? - Plutonowy zameldował się przepisowo. Starszy sierżant popatrzył na mnie przenikliwie. - A ja obywatelkę znam - powiedział. - Obywatelka tutejsza, prawda?

Zamierzałam odpowiedzieć, ale Gienek mnie także wyręczył.

- Tak jest - oznajmił. - Mam zaszczyt powiedzieć, że razem się wychowywaliśmy, na jednym podwórku, że tak powiem, zanim nie poszedłem do szkoły milicyjnej. Jest sąsiadką moich rodziców i dobrą znajomą mojego brata Tadeusza, który obecnie też tam mieszka. Właściwie mieszkają w jednym domu, wie komendant, gdzie. Tam, przy Podleśnej, w tej ładnej willi na końcu ulicy. To dla nas zaszczyt, że obywatelka studentka reprezentuje naszą skromną miejscowość na festiwalu. A dziś przywozi nam reprezentanta mas pracujących Włoch. Co prawda studenta, ale klasowo uświadomionego.

Komendant dał znak żeby Biernat przestał i uśmiechnął się.

- W takim razie, proszę, czym możemy towarzyszom służyć?

Plutonowy chciał coś powiedzieć, ale sierżant nie dał mu dojść do głosu.

- Towarzysze studenci spieszą się, wiadomo, tyle jeszcze miejsc muszą odwiedzić, ale uważam, jeśli towarzysz komendant pozwoli, że powinniśmy najpierw powitać ich po naszemu. To znaczy, prawda, serdecznie. - Mówiąc to, pokazał palcami, że pięćdziesiątka wystarczy. - Towarzysz plutonowy też nie odmówi.

- Oj, Biernat! - Komendant pogroził mu. - Na służbie?

- W zasadzie, biorąc pod uwagę okoliczności, obecność gości zagranicznych, w pełni dopuszczalne.

Komendant podrapał się za uchem.

- No cóż, skoro nawet partia jest za, trzeba się zgodzić - uznał.

Przysiadł na krześle i otworzył szafkę biurka po lewej stronie. Wyciągnął stamtąd napoczętą butelkę wódki i kilka niejednakowych kieliszków.

Plutonowemu chyba nie podobało się, że swój raport może wrzucić do kosza. Przestępował z nogi na nogę i wzdychał. Obrzucana co chwila badawczym spojrzeniem przez Gienka Biernata, nie odzywałam się. Giulio nie rozumiał niczego, wodził tylko wzrokiem od jednej osoby do drugiej. Czekał, co z tego wyniknie. Gdy na biurku pojawiło się szkło i wódka, domyślił się, że nasza przygoda, wyglądająca początkowo na groźną, zmierza ku szczęśliwemu zakończeniu. Podniósł kieliszek i zawołał ochoczo:

- Evviva!

Pozostali podchwycili toast, wołając "Na zdrowie!", i wypili do dna. Giulio lekko się zakrztusił, pozostali chuchnęli mocno i głośno. Ja wypiłam tylko trochę, w zasadzie umoczyłam jedynie usta, a już wcześniej nie pozwoliłam napełnić swojego kieliszka do pełna. Tego tylko brakowało, żeby mnie upili.

Biernat zatarł dłonie.

- Było po jednym, to teraz do roboty - oznajmił. - Pozwoli komendant, że podwieziemy studentów do domu?

- Ależ nie! - zaprotestowałam.

Lecz i tym razem Gienek nie pozwolił mi na przejęcie inicjatywy. Poczekał, aż komendant kiwnie głową i rzekł:

- Kierowca podrzuci, to przecież niedaleko. Idziemy.

Podziękowaliśmy, pożegnaliśmy się i wyszliśmy. Przed drzwiami, na zewnątrz budynku, Biernat powiedział do plutonowego, klepiąc go po ramieniu:

- No i po sprawie.

- A jak ten z powiatu będzie się dopytywał? - nie dawał za wygraną zmartwiony plutonowy.

- Biorę to na siebie - odpowiedział Biernat i znowu poklepał go po ramieniu. - Jak on się nazywa?

- Sęk w tym, że nie wiem. Przedstawiał się, ale wiecie, zapisałem, tylko kto by spamiętał.

- Można go zapytać - powiedziałam, bo słyszałam ich rozmowę. - Stoi po drugiej stronie ulicy i przygląda się nam.

Teraz także Gienek go zauważył. Przeszedł szybko przez jezdnię i podszedł do mężczyzny z teczką. Zasalutował i zaczęli rozmowę, której spod drzwi posterunku nie dało się słyszeć. Po chwili rozstali się. Mężczyzna odszedł na stację, a Gienek wrócił pod posterunek.

- I co? - zapytał gorączkowo plutonowy.

- Nic, a co ma być? Załatwione - odrzekł sierżant. - Możecie spokojni być, nie będzie się u was o nic dopytywał. - Odwrócił się i zawoławszy kierowcę, wydał mu polecenie, a gdy szeregowy milicjant wskoczył za kierownicę, powiedział do nas: - Wsiadajcie, podrzuci was. - Gdy ruszyliśmy do samochodu, dorzucił: - A, i pozdrówcie ode mnie brata.

- Dziękuję! - odrzekłam, odwracając głowę. - Ale nie wiem, czy go spotkamy. - Bo faktycznie, rzadko go spotykałam, prawie wcale.

Zobaczyłam jeszcze, że Biernat sięgnął po papierosy. Poczęstował plutonowego, przypalił mu i obaj weszli do budynku.

Ledwo ruszyliśmy, zawołałam w popłochu, prawie przerażona:

- Chwileczkę! A moja legitymacja? Ma ją ten plutonowy! Musimy wrócić.

Kierowca przyhamował i wrzucił wsteczny bieg. Za moment byłam już przy wejściu na posterunek. Strażnik przepuścił mnie bez pytania, nawet się uśmiechnął. Niepewnie, cicho stąpając, przeszłam do wewnętrznego korytarza. Ktoś stał za skrzydłem niedomkniętych drzwi jednego z pomieszczeń. Już miałam do tego kogoś zagadać, gdy usłyszałam głos Gienka:

- Co ona o nim mówiła? O tym Włochu. Kto to według niej jest?

Ktoś inny zaciągnął się głęboko i wydmuchnął dym, który kłębem wydostał się na korytarz.

- Mówi, że jej narzeczony, czy coś.

Poznałam głos plutonowego. Gienek Biernat zamilkł na chwilę, jakby kompletnie zaskoczony, a zaraz potem wybuchnął złym śmiechem.

- Narzeczony, mówicie? - prychnął na koniec. - Dobre sobie.

Usłyszałam znowu plutonowego.

- Właściwie mówiła, że dopiero mają się zaręczyć, że znają się tydzień. Podejrzane to.

Tym razem Biernat zaciągnął się dwa razy, głośno wydmuchnął dym, lekko splunął, jakby chciał usunąć drobinę tytoniu z wargi, ale tego nie widziałam.

- Dobra, to dajcie mi teraz ten swój raport, coście go pisali na stacji - rzekł, jakby wydawał polecenie.

- Kiedy nie mogę - odrzekł plutonowy z ociąganiem.

- Dajcie, dajcie! - naparł Biernat zdecydowanie. - Wystarczy mi kopia. Pisaliście przecież przez kalkę, widziałem.

- Czy ja wiem? - Plutonowy ciągle się wahał. - Powinienem właściwie zawiadomić Urząd Bezpieczeństwa.

- Nie bądźcie głupi! - ostrzegł Biernat. Stałam wystraszona, bojąc się ruszyć. Gdyby teraz wszedł strażnik albo komendant, byłabym zgubiona. - Powiem wam tylko, że mój brat, Tadeusz, ten, co mieszka w tym samym domu, co ona, pracuje w UB, i wiecie, co on może. - Zrezygnowany plutonowy sięgnął, jak mi się zdawało, do swojej raportówki i z ociąganiem oddał z trudem przez siebie wypełniony papier. Gienek Biernat powiedział: - To co, żegnamy się? Pociąg powrotny nadjeżdża za dziesięć minut. - Plutonowy stuknął obcasami. Dłużej ukrywać się nie mogłam.

- Halo! - zawołałam. - Jest tu kto? - Oni obaj natychmiast wysunęli się na korytarz i spojrzeli na mnie podejrzliwie. - Legitymacja studencka - powiedziałam grzecznie. - Nie dostałam jej z powrotem. Muszę ją mieć przy sobie.

- A, tak, zgadza się. - Plutonowy pospiesznie sięgnął do kieszeni. - Zapomniałem, rozumiecie.

- Nic dziwnego, przy takiej studentce niejeden by się zapomniał. - Gienek Biernat zaśmiał się fałszywie.

- Gdzie mam się zatrzymać? - zapytał młody milicjant, mniej więcej w wieku Giulia, gdy wjechaliśmy w piaszczystą, prowadzącą w kierunku Wisły ulicę zabudowaną po obu stronach drewnianymi willami.

- Na końcu, po prawej - powiedziałam.

- A, to będzie ta Morena, co to wiecie - przeciągnął i uciął.

- Co takiego? Co pan chciał powiedzieć? - zainteresowałam się.

- No ta, co to brat naszego sierżanta w niej mieszka. Ten, wie pani. Z urzędu.

- A, tak, Tadeusz - przyznałam. - Starsi państwo Biernatowie też tam mieszkają. Ile lat temu to już będzie? Osiem, jeśli dobrze liczę. Zajmują górę domu i przybudówkę. Coś ma się zmienić? Wyprowadzą się może? Tadeusz dostał mieszkanie?

- Ja tam nic nie wiem - odrzekł kierowca i zamilkł.

Podjechał pod drewniany podniszczony parkan z ozdobnie wycinanymi, podstarzałymi już sztachetami i taką samą bramą z furtką.

- Jesteśmy na miejscu - oznajmiłam.

Pokazałam gestem, że trzeba opuścić samochód. Giulio wyszedł pierwszy i pomógł mi wysiąść. Milicjant zasalutował nonszalancko na pożegnanie i ruszył przed siebie, by zaraz gwałtownie zawrócić, wzbijając przy tym tuman kurzu. W jednym z okien willi poruszyła się firanka. Także na piętrze pokazała się za szybą jakaś postać. Podprowadziłam Giulia do furtki i otworzyłam ją.

- Proszę - powiedziałam, wskazując dróżkę.

Ledwie przeszliśmy przez furtkę, otworzyły się drzwi wejściowe i na ganku stanęła moja mama w ciemnej, wizytowej sukni.

- Mamma - szepnęłam do Giulia.

- Buongiorno! - zawołała do nas. - Co tak późno? Pociąg już dawno przejechał.

Podeszliśmy bliżej.

- To jest Giulio - przedstawiłam go, a on uścisnął wyciągniętą do niego rękę.

- Bardzo mi miło - powiedział po polsku z silnym obcym akcentem i uśmiechnął się szeroko.

- Maria Ludwigowa - przedstawiła się mama. - Zapraszam - dodała, kierując rękę ku wnętrzu domu.

Giulio wszedł pierwszy, ja za nim, na końcu mama.

- Milicja? - szepnęła mi do ucha. - Już myślałam, że to Tadeusza przywieźli z powrotem. Bo był tu w południe i odjechał. Stało się coś?

- Nie teraz, mamo - powstrzymałam ją. - To długa historia.

W sieni czekał na nas ubrany w ciemny garnitur ojciec.

- Benvenuto - powiedział na widok Giulia i wyciągnął rękę na powitanie. - Sono Władysław Ludwig.

- Giulio Pavone. Tu wszyscy mówi italiano? - odrzekł mój chłopak mieszanką włoskiego i polskiego, dziwiąc się, że w tej rodzinie każdy coś rozumie w jego języku.

- To oczywiste - wyjaśnił ojciec. - Mój szwajcarski dziadek mówił po włosku na co dzień, ojciec, ożeniony z Polką, też znał ten język, to i ja co nieco się nauczyłem. U nas to rodzinne. Proszę do środka. Plecak można zostawić tutaj - rzekł, wskazując ścienne wieszaki.

Giulio chyba mało rozumiał ze słow ojca i jego gestykulacji, ale domyślił się, o co chodzi. Zostawił plecak w sieni, po czym wszyscy weszliśmy do salonu. Stał tam już zastawiony do posiłku stół.

- Cóż, nie za bogato - powiedziała mama.

- Ależ, mamo, jesteśmy po obiedzie! - zaprotestowałam. - Przecież tam nas karmią na tym festiwalu. - Rozejrzałam się. Nigdzie nie widziałam brata. - A gdzie Antoś?

- Zadzwonił do Biernatów, że nie dojedzie. Musiał zostać dłużej w pracy. Może się spóźni.

Odgadłam pytanie, jakie czaiło się w spojrzeniu Giulia.

- Mój brat, Antoni - wyjaśniłam. - Nie ma. Praca.

Giulio pokiwał głową ze zrozumieniem i także zaczął niespokojnie rozglądać się po domu.

- Jeśli chodzi o toaletę... - domyślił się ojciec. - Poprowadzę.

Gdy obaj odeszli w głąb mieszkania, mama powiedziała:

- Dobrze, że wreszcie mają swoją łazienkę, bo przedtem, sama wiesz, byłoby jak zawsze. - Machnęła ręką. - Flejtuchy. Byłby wstyd przed obcym, w dodatku z zagranicy.

Wrócił ojciec.

- Czy to jakiś komunista, ten cały Giulio? - zapytał bez ogródek.

- Co tacie przychodzi do głowy? - odrzekłam ostro. - Dlaczego zaraz komunista?

- Gdyby był reakcjonistą, jak oni mówią, to by go na ten wasz festiwal nie wzięli. W gazetach piszą, że cała postępowa młodzież świata zjechała do Warszawy. Znaczy lewicowa, komunistyczna. Zbudujemy nowy ład, w którym wszystko będzie lepsze - zakpił słowami popularnej piosenki.

- Giulio to prawdziwy demokrata - weszłam mu w słowo. - W dodatku antyfaszysta. Działa w postępowej organizacji studenckiej. Jest za równością i sprawiedliwością społeczną - wyliczyłam. - To chyba nic złego, nie?

- Miły chłopak - orzekła mama, a napotkawszy wzrok ojca, dodała: - Takie sprawia wrażenie. Dobrze, pójdę po zupę.

- Dlatego podwiozła go do nas milicja? - rzucił ojciec w moim kierunku. - I ciebie razem z nim.

- Oj, tato, zaraz milicja. To nie tak. Najpierw przyczepili się do nas jacyś dwaj w pociągu, bo Giulio robił zdjęcia, w dodatku kupiłam mu bilet ze zniżką studencką, a konduktor uznał, że się nie należy i wlepił karę. Zaprowadzili nas na posterunek.

Ojciec pokręcił głową.

- Czuć od niego alkohol.

- Musiał wypić na milicji. Mnie zresztą też częstowali. Wzięłam tylko kroplę.

- Ej, chyba coś kręcisz. Zatrzymali was na milicji i poczęstowali wódką? Taką wlepili wam karę za jazdę z nieważnym biletem?

- Sam tata widzi, jakie to skomplikowane. Bo jak byliśmy na posterunku, na stacji, pojawił się Gienek Biernat i...

- Idzie - przerwała nam mama, wchodząca akurat do pokoju stołowego z wazą.

Uśmiechnięty Giulio zatrzymał się w drzwiach. Mama postawiła zupę i poprosiła go, by zajął miejsce przy stole. Usiedliśmy wszyscy. Po jednej stronie rodzice, po drugiej my. Mama rozlała zupę jarzynową do talerzy i zaczęliśmy jeść. Giulio najpierw wygłosił pochwały pod adresem gospodyni, że taką wspaniałą zupę wyczarowała z tego, co było pod ręką, w ogródku, po czym rozpoczęła się rozmowa łamanym językiem, trochę po włosku, trochę po polsku, o festiwalu, o rodzinie bliższej i dalszej, o życiu we Włoszech i tak dalej.

- Pan u siebie pewnie codziennie pije kawę, a u nas, niestety, jej nie mamy - rzekła w pewnym momencie mama. - Jest tylko zbożowa. Kiedyś dalszy kuzyn męża ze Szwajcarii przysłał nam kawę w paczce, ale, rozumie pan, więcej z tego nieprzyjemności niż pożytku.

- Nie rozumie - odparł Giulio. - Jak nieprzyjemności? To tylko kawa jest.

- Nie rozumie i nie zrozumie - rzekł ojciec. - Bo wy tam nie macie socjalizmu i nie wiecie, jak to jest wspaniale żyć...

- Władek! - upomniała go mama i rozejrzała się bojaźliwie, kierując przy tym nieznacznie oczy ku górze. - Nie rozmawiamy o polityce.

Giulio jednak nie speszył się. Nabrał powietrza i oznajmił po włosku, że kiedy kapitalizm upadnie, będą mieli socjalizm także we Włoszech.

- Cały świat postęp walczy, żeby wszędzie sprawiedliwość społeczna - zakończył.

Ojciec westchnął głęboko.

- Może tego nie dożyję, kiedy zapanuje - burknął pod nosem. - Bo widzi pan...

- Córka wspomniała, że poznaliście się przy zabawie - przerwała głośno mama wywód ojca, zwracając się wprost do Włocha. - Jak to właściwie było?

Giulio potrzebował usłyszeć kilka włoskich słów, żeby zrozumieć pytanie. Zaczął opowiadać po polsku, ale szybko utknął.

- To może ja powiem - zaoferowałam się. - Zaraz drugiego dnia festiwalu bawiliśmy się na Placu Zamkowym w międzynarodowej grupie w taką czeską grę z chusteczką, wspominałam wam już. U nas małe dzieci też tak się bawią. "Mam chusteczkę kolorową...", znacie przecież. Tu jest taka różnica, że para, która zostaje w kole, musi się na koniec pocałować. Na oczach wszystkich. Jest wtedy dużo śmiechu. I właśnie my z Giuliem, tak się złożyło...

- ...że musieliście się pocałować - dokończyła mama z maskowanym uśmiechem.

- Tak! - podchwycił Giulio. - Irma powiedziała coś italiano i ja bardzo dziwił. To było bardzo miło.

- Tak miło, że zaczęliście się spotykać.

- Każdy dzień! - potwierdził ochoczo Giulio i chciał coś dodać, ale zgromiony moim spojrzeniem, zamilkł.

- Giulio uczy mnie włoskiego - wyjaśniłam. - Już dużo rozumiem.

- Zdolnego masz nauczyciela - rzucił ojciec, podnosząc wzrok, ale nie unosząc głowy znad talerza.

Popatrzyłam na Giulia i roześmiałam się cicho. On przytaknął:

- Irma szybko uczy.

- Się - poprawił ojciec. - Ona uczy się. Pan uczy ją.

- Uczy się - powtórzył Giulio. - Ja też uczę się. Polski.

- Zadziwiająco szybko - uznała mama. - Jak na tydzień nauki, mówi pan znakomicie.

- Ja uczył, się uczył, piccolo, to jest mało, przed jazda do Varsavia. Dzień dobry, dziękuję, proszę, prze-pra-szam, ile kosztuje, takie słowa. I jeszcze taki: ja kocham cię.

- O, o! To najważniejsze - zażartował ojciec i popatrzył na mnie przenikliwie. - Polki to lubią.

- O, tak! - podchwycił Giulio. - Ja teraz mogą powiedzieć: ja kocham Irmina - dodał niespodziewanie.

Poczułam, że się czerwienię, rodzice zapatrzyli się nagle w talerze. Mama odchrząknęła. Żeby przerwać kłopotliwą ciszę, Giulio dodał:

- Ona jest belissima. I taka, jak to się mówi polski, mądra?

- Giulio, przestań! - zganiłam go.

- Ale ja mówi prawda - bronił się. - I ja myśli, Irma pojedzie do Italia. I tam my studiować razem.

Rodzice spojrzeli szybko po sobie. Następnie utkwili wzrok we mnie. Ja spuściłam oczy.

- Bardzo pięknie. Nawet romantycznie - rzekł ojciec. - A długo się znacie? Z tego, co wiem, zaledwie tydzień.

- Ale ja, my, to takie... - Giulio nie znajdował odpowiednich słów. - Ja nie wie. To tak: bum, bum! W serce. I wszystko.

- Od pierwszego wejrzenia - podpowiedziałam.

- Si, si! A prima vista - powtórzył po włosku.

Ojciec odchrząknął. Widać było, że szybko i intensywnie o czymś myśli, i zaraz coś powie. Chrząknął jeszcze raz, jakby chciał ostrzec, by nikt nic nie mówił.

- Pomijam na razie wszystko inne, na przykład czy jako rodzice zgadzamy się, czy nie - odezwał się w końcu. - Załóżmy chwilowo, że jest nasza zgoda. Pan oczywiście wie, jak wygląda procedura wyjazdu na Zachód z Polski polskiego obywatela.

- Noo, ja myśli tak. Paszport... - Giulio podrapał się po głowie. - Normalnie tak.

Ja zerkałam niepewnie w bok. Ojciec roześmiał się wesoło, zadowolony, że udała mu się prowokacja. Potem zaraz spoważniał.

- Mam kolegę w pracy - zaczął opowiadać, wtrącając od czasu do czasu włoskie zwroty dla lepszego zrozumienia. - Jego brat był w armii Andersa, wie pan, druga wojna światowa, polskie wojsko na froncie zachodnim. Nie wrócił do Polski, został we Włoszech.

- Tak? - ucieszył się Giulio. - To mamy tam znajomy?

- Kolega jest na stanowisku - ciągnął ojciec, ignorując pytanie. - Niezbyt eksponowanym, ale zawsze to funkcja kierownicza. Zastępca kierownika szkoły, mój szef. Z bratem zerwał wszelkie kontakty, przynajmniej oficjalnie. Musiał się go wyrzec, bo by stracił pracę, w dodatku mogliby oskarżyć go o szpiegostwo. W rubryce "rodzina za granicą" pisze "nie ma". Rozumie pan?

Giulio powiódł wzrokiem po wszystkich z niedowierzaniem.

- Naprawdę? - zdziwił się. - Dlaczego kłamać? To takie straszne jest, że ktoś z rodzina za granica jest? - Rodzice milczeli. - Kuzyn moja mamma w Ameryka jest, i co? Nic. - Przez sekundę intensywnie myślał. - A, rozumie! - zawołał. - On, ten brat, jest reakcja, nieprzyjaciel, faszysta!

Ojciec roześmiał się gorzko.

- Żaden faszysta - odrzekł. - Patriota. Tylko patriota.

- I nie wraca do Polska? Nie rozumie.

- Kiedyś może zrozumie - rzekł ojciec, kiwając głową. Ja nie próbowałam się wtrącać. - Tak to teraz u nas jest. Oni nie mogą przyjechać, my nie możemy wyjechać.

Giulio popatrzył na mnie, jakby w moich oczach szukał odpowiedzi. Nic jednak nie znalazł. Tak trudno było mi objaśnić najprostszą dla nas rzecz pod słońcem.

- To znaczy, że - Giulio próbował sklecić jakiś wniosek. - Jeśli teraz Irma by jedzie za granica...

- Nie ma obawy - przerwał mu ojciec Irminy. - Nie wypuszczą jej.

- Ale dlaczego? - zaperzył się Giulio. - Ona by uczyła... się.

- Jej nie wypuszczą, zwłaszcza samej, pan natomiast wróci do Włoch bez przeszkód - przerwał mu ojciec. - I tak się skończy wasza piękna przygoda. Smutne, ale prawdziwe.

Gotowa byłam rozpłakać się, zacięłam jednak usta. Giulio siedział zasępiony.

- I nie ma sposób? - zapytał, patrząc najpierw na rodziców, potem na mnie. Wszyscy jednak milczeliśmy. Giulio wiercił się przez chwilę niespokojnie. Wiele bym dała, żeby wiedzieć, co się kłębiło w jego głowie. - A ja myśli, że jest! - zawołał nagle. - Jest!

Szybko opróżnił talerz, rzucając spojrzenia, jakby czekał na pytania.

- Jaki? - zapytała w końcu cicho mama. - Co ma pan na myśli?

Giulio wyprostował się na swoim krześle.

- Ja ożeni z Irma! Tu, w Polska! - oznajmił triumfalnie. - Jeśli my - ciągnął, wskazując nas oboje - matrimonio, musi wypuszczą. Dobrze mówi ja?

Rodzice zastygli. Ja trąciłam Giulia stopą pod stołem, dając mu znak, żeby przestał.

- Hm, rzeczywiście, bardzo sprytnie i bardzo postępowo - mruknął ojciec sarkastycznie, a głośno dodał: - Pan oczywiście wie, ile Irma ma lat?

- Oczywiście - zapewnił. - Dziewiętnaście. Może sposare, może być żona. Prawo da zgoda.

- A pan?Ile pan ma lat?

- Ja? Dwadzieścia jeden. Też mogę żenić.

- No nie, młody człowiek oszalał! - uznał ojciec. - Irmo, a co ty na to? Powiedz coś!

Wzruszyłam ramionami. Nie wiedziałam, co powiedzieć.

- Nie mówiliśmy wcześniej o tym. Też jestem zaskoczona. Giulio teraz to wymyślił, na poczekaniu.

- I co sądzisz o jego pomyśle?

Nim zdążyłam cokolwiek powiedzieć, Giulio wstał.

- Irma! - powiedział uroczyście. - Ja kocham cię. Ty zostanie moja żona? Scuzi, nie ma kwiaty.

Powiodłam wokół spłoszonym wzrokiem. Jak miałam się zachować? Nie wiedziałam, czy to dzieje się na serio, czy też dalej bawimy się w chusteczkę kolorową. Zasłoniłam oczy dłońmi, odgarnęłam włosy. Miałam chęć uciec bez słowa z pokoju.

- Ja... ja... - jąkałam się. - Giulio, nie, ja nie wiem, co powiedzieć. Tak nagle?

- Tylko tak możemy jechać razem do Italia. Ty powie "tak" i dobrze - nalegał.

Rodzice znowu zamilkli na moment. Zdawało mi się, że rozbawienie mieszało się na ich twarzach z rosnącym niepokojem.

- Irma potrzebuje trochę czasu do namysłu - odezwał się wreszcie ojciec, ratując mnie z opresji. - Pensare - dodał po włosku. - Pomyśli. Jutro.

Giulio usiadł i wziął moje dłonie w swoje.

- Ty myśli i powie si - rzekł. - Pan i pani też powie si . Ja powie to moja familia w Italia. I wszystko dobrze.

Cofnęłam ręce. Próbowałam bez skutku opanować mocne bicie serca. Zamierzałam powiedzieć coś zasadniczego.

- To nie takie proste, jak ci się wydaje - bąknęłam tylko.

- Ja myśli proste - rzekł Giulio. - My nasze documenti, idziemy do biuro i tam matrimonio. I wszystko. Ja wiem, w Italia tak nie można, ale w Polska można.

Kręciłam energicznie głową, dając do zrozumienia, że sytuacja mnie przerasta. Mama chyba poczuła, że teraz ona musi wkroczyć.

- Może kompocik dla ochłody? - zaproponowała, pomagając sobie gestykulacją. - Z owoców z naszego ogrodu - dodała i spróbowała powtórzyć to samo po włosku.

- Ja pije, jak Irma mówi "tak" - odrzekł Giulio butnie.

- Mam propozycję - powiedział ojciec, rozbawiony jego szantażem. - Poczekajmy. Jutro o tej samej porze, jak już ten poczęstunek milicjantów z pańskiej głowy wywietrzeje, zapyta pan jeszcze raz i wtedy Irma odpowie konkretnie. A teraz dokończmy spokojnie posiłek, jakby nic się nie stało.

Przytaknęłam skwapliwie i sięgnęłam po kompot. Giulio zrobił to samo z wyraźnym niezadowoleniem.

- Prawdziwie włoski temperament - orzekła mama. - W gorącej wodzie kąpany. Skąd ja to znam?

- Doprawdy, nie wiem - odparł ojciec, dając tonem do zrozumienia, że wie doskonale.

- Czy to nie po swojej babce, przez ojca, niespełnionego artystę, odziedziczyłeś pewne cechy charakteru, he? Przypomnij sobie, jak to było, gdy my...

- Na szczęście odziedziczyłem też coś innego po dziadku i po ojcu. Mianowicie zdrowy szwajcarski rozsądek - odrzekł ojciec spokojnie.

- Ciekawe, że im starszy, tym bardziej stajesz się szwajcarski, a w młodości byłeś bardziej włoski - droczyła się mama, starając się usilnie wywołać nowy temat rozmowy, by przygłuszyć niefortunne oświadczyny Giulia.

- Zdaje się, że nie są to dobre kierunki inspiracji, jak na dzisiejsze czasy - zauważył cierpko ojciec, zerkając na mojego Włocha, który niewiele z tej wymiany zdań rozumiał. - Dobrze, że przynajmniej matkę miałem z Kijowa.

Zajęci rozmową, nie zauważyliśmy wejścia nowego gościa. Dopiero gdy po raz drugi zapukał mocno we framugę, by zwrócić na siebie uwagę, popatrzyliśmy w jego kierunku.

W drzwiach stał nasz sąsiad. Był w szarym garniturze, bez krawata, w rozpiętej pod szyją koszuli.

- Tadek? - zdziwiła się mama. - Przepraszam, panie Tadeuszu, ja tak odruchowo, jak zwykle.

- Nie szkodzi, pani Mario - odrzekł Tadeusz i postąpił krok naprzód. - Proszę mi mówić po imieniu, jak dawniej, pani wie, że zawsze tego się domagam. Dzień dobry tym, których dziś nie widziałem. Mogę na chwilę przeszkodzić?

- Ależ bardzo proszę - powiedział ojciec, wstając od stołu. - Mamy wprawdzie gościa z zagranicy, studenta...

- Wiem, wiem, słyszałem - oznajmił Tadeusz, kłaniając się wszystkim nieznacznie. - I ja właśnie w tej sprawie.

- To może pan z nami usiądzie - zaproponował ojciec, maskując bladym uśmiechem zaniepokojenie tym, co usłyszał.

Tadeusz przysiadł na przysuniętym krześle, popatrzył uważnie po wszystkich, zatrzymując dłużej wzrok na Giuliu. Oczy mu rozbłysły, jakby delektował się rosnącym wokół jego obecności napięciem, po czym rzekł:

- Dowiedziałem się, że macie kłopoty.

Ojciec odchrząknął.

- Jakie znowu kłopoty? - zapytał.

- Eh, głupstwo, można powiedzieć - odrzekł Tadeusz lekceważąco, poprawił zaczesane do tyłu włosy i pogładził się po gładko wygolonym policzku. - Tym niemniej pytam. Wiem od brata. - Położył dłoń na stole i zabębnił krótko palcami. - Mandat jest, prawda? Za jazdę ze złym biletem.

- Gienek już wygadał? Myślałam, że student, to ma zniżkę - zaczęłam się tłumaczyć. - Przecież u nas wszyscy studenci mają.

- Mogę zobaczyć? - wypowiedział Biernat w formie pytającej ostre polecenie.

- Tak, naturalnie.

Wyjaśniłam pospiesznie Giuliowi o co chodzi, rzucając kilka włoskich słów. Ten sięgnął do kieszeni bluzy i wyjął stamtąd mandat. Tadeusz wyciągnął po niego rękę.

- Widzę, że już nawet po włosku z nim rozmawiasz - rzekł z przekąsem, biorąc papier. - Szybko, no, no, popatrz ty.

- W zasadzie trochę umiałam - bąknęłam. - Zanim zaczął się festiwal. Od dziecka przecież znałam.

Tadeusz spojrzał na ojca. Mina, którą ojciec przybrał w odpowiedzi, miała potwierdzać moje słowa.

- Taa - mruknął Tadeusz i przeniósł wzrok na papier. - Co my tu mamy? Giulio Pavone. Student. Z Włoch. - Zamilkł na dwie sekundy. - Brakuje adresu.

Giulio chciał sięgnąć po kartę uczestnika, ale Biernat go powstrzymał.

- Nieważne - powiedział. - Umówmy się tak. Zatrzymam ten papier i będzie po sprawie.

- Jak to, po sprawie? - próbowałam zaprotestować. - Co z nim zrobisz?

- Pan Tadeusz chce ci tylko pomóc - wtrącił się ojciec. - Nie po raz pierwszy zresztą - dorzucił mrukliwie.

- Wiem, o czym pan mówi. Ale wtedy chodziło o pomoc sąsiedzką i koleżeńską, jeśli pan ma na myśli przyjęcie Irmy na studia - odrzekł Biernat otwarcie, ku widocznemu niezadowoleniu ojca. - Owszem, zrobiliśmy, co w naszych możliwościach. Dziewczyna zdolna przecież jest, a że pochodzenie takie, jakie jest? Tłumaczyłem towarzyszom, że postępową inteligencję trzeba przyciągać do naszych racji, a nie z mety odrzucać. Jak widać, poskutkowało. Natomiast teraz chodzi o rzecz inną, wagi państwowej, można powiedzieć. Co towarzysze włoscy sobie pomyślą, jak sprawa z zatrzymaniem ich delegata do nich dotrze? Jak ocenią naszą polską gościnność? I, więcej, co powiedzą nasi, na górze? Zapraszamy towarzysza na światowy festiwal i wlepiamy mu mandat? Komuś tu zabrakło wyobraźni i trzeba naprawić jego błąd. Oczywiście pod warunkiem, że nie mamy tu do czynienia z samowolą, tylko z oficjalnym, zgłoszonym wyjazdem celem zapoznania się z życiem zwykłej polskiej rodziny. Co prawda nie robotniczej, ale postępowej. Ja przynajmniej tak to rozumiem.

Nie zwracał uwagi na uśmiechy Ludwigów i ich gościa, tylko dalej wpatrywał się w papier.

- Włochy, Włochy - mruczał chwilę pod nosem, po czym ożywił się. - W zasadzie - powiedział głośno - można będzie stwierdzić, że to pomyłka, bo we Włochach nikt taki nie mieszka. Pójdę tam do nich, jak będę w Warszawie, i zaświadczę. Spiszą protokół i anulują. A jak nie, uderzymy wyżej.

Jednak wyszedł z niego niedouczony prostak.

- Nie we Włochach, tylko we Włoszech - syknęłam przez zęby, chcąc go poprawić.

Popatrzył na mnie z politowaniem.

- Chyba wiem, co mówię, nie? - odrzekł koleżeńskim tonem, jakbyśmy dalej mieli po kilkanaście lat i bawili się w ogrodzie, przez co na moment przestał grać ważniaka. - Włochy pod Warszawą. Nie znasz? Może nigdy nie byłaś. Ja znam.

Roześmiałam się. Jednak to ja byłam niedouczona. A on przebiegły.

- Chyba że tak! Dziękuję. Co my bez ciebie byśmy zrobili.

Giulio zaczął dopytywać się, o co chodzi, dlaczego się śmieję, ale ja tylko machnęłam ręką.

- Wszystko w porządku - poinformowałam go i dodałam po włosku: - Tutto bene.

Rodzice kiwali głowami, uśmiechając się niepewnie.

Tadeusz wstał.

- To ja w zasadzie miałem do was tyle - oznajmił. - A kolega pewnie wraca jeszcze dziś do Warszawy?

- Tak, tak - zapewniłam go. - Posiedzimy tylko trochę i wracamy. Może posiedzisz z nami? - zapytałam niepewnie.

- Dziękuję, ale mam dziś sporo pracy. Sama rozumiesz. Festiwal i to wszystko wokół niego. Obowiązki. Wpadłem tylko na moment pożyczonym od Gienka motorem. Zostawiłem przy bramie. A kolega jak? Za parę dni ze swoimi do Włoch, co?

Ojciec zerwał się z krzesła.

- No cóż - powiedział szybko. - Tak to wygląda. Właśnie rozmawialiśmy sobie o życiu, że mimo trudności rozwijamy się i dajemy sobie radę. I słyszymy, jak trudno żyje się robotnikom we Włoszech, bo pan Giulio jest synem robotnika. O związkach zawodowych...

- Jak się podoba w Polsce? - Biernat po raz pierwszy zwrócił się bezpośrednio do Giulia, mówiąc powoli i wyraźnie.

- Bardzo dobrze - zapewnił Giulio, uśmiechając się szeroko. - Bardzo ładnie. I dziewczyny, bardzo bardzo, ja powie, fantastico.

Biernat pogroził mu palcem, łypiąc jednocześnie okiem na mnie, po czym pożegnał się i szybko wyszedł.

- Drugi raz dziś tu zagląda - burknął ojciec chwilę po jego zniknięciu.

- Czego chciał za pierwszym razem? - zapytałam, w gruncie rzeczy niezbyt tym zainteresowana.

Ojciec uniósł obie dłonie i szybko je opuścił.

- Nie warto teraz o tym mówić. Może lepiej przejdźmy się trochę - zaproponował.

Wstaliśmy od stołu. Ojciec wyszedł z salonu jako ostatni, po czym przekręcił klucz w drzwiach i wsunął go do kieszeni. Mama zamknęła na klucz kuchnię. Przeszliśmy przez ganek do ogrodu.

Zobaczyłam, że dopiero teraz Giulio przyjrzał się dokładniej całej willi.

Zeszliśmy do stacji Warszawa Śródmieście tymi samymi schodami, którymi opuszczaliśmy peron poprzedniego dnia. Zegar wskazywał pięć minut do dwunastej. Akurat mijały się dwa pociągi, jeden jadący w kierunku wschodnim, drugi w zachodnim, więc tłum przy wyjściu był spory. Stanęliśmy przy jednym z filarów. Naszego nieznajomego nie było nigdzie widać. Nie rozglądałam się jednak zbyt natarczywie, licząc, że jeśli przyjdzie, sam nas rozpozna i podejdzie. Udawaliśmy, że czekamy na następny pociąg.

- Ty boi? - spytał Giulio, obserwujący bacznie moje ruchy.

- Mówiłam ci - odrzekłam zdenerwowana. - To jest nielegalne.

Ujął mnie delikatnie za ramię.

- Ja tu jestem - uspokoił mnie. Przynajmniej spróbował, bo do spokoju miałam daleko.

Jakiś mężczyzna stanął przy nas, odwrócony tyłem.

- Proszę, proszę - powiedział, jakby nie do nas. Poznałam po głosie, że to ten, na którego czekaliśmy. - Państwo młodzi na miejscu, nie zawiedli. Waldziu też nie nawala. Mówi, że jest, to jest. - Odwrócił się. - Państwo też do Otwocka? - Prawą dłonią odsunął brzeg lewego mankietu koszuli, by spojrzeć na naręczny zegarek. Palce tak ułożył, żeby można było bez trudu zauważyć dwie obrączki. Jedną miał nasunięta na palec serdeczny, drugą na mały. Żeby nie było wątpliwości co do jego intencji, poruszył nimi delikatnie. - Czyste złoto, prima sort - dorzucił.

- Ile to będzie kosztowało? - zapytałam natychmiast.

- Ciii - syknął. - Bon ton wymaga, żeby o takich kwestiach z panną młodą nie rozmawiać. To męska sprawa.

- Mam odejść?

- Albo tak, albo my z szanownym narzeczonym udamy się na stronę.

- To już ja wolę się oddalić.

Wyjaśniłam Giuliowi, który nie nadążał za tokiem rozmowy, o co chodzi, i odeszłam kilka kroków w bok. Próbowałam podsłuchać, o czym panowie rozmawiają, lecz ci najwyraźniej porozumiewali się bez słów.

Nim zawarli porozumienie, wydarzyło się coś niepojetego. W pustoszejącej hali przyległej do peronu zauważyłam szybko idącego ku mnie Antoniego. Jednocześnie spostrzegłam, że z drugiej strony podążają naprzeciw niego dwaj nieznajomi mężczyźni. Brat wyglądał na wzburzonego, lecz mimo to przywitał się ze mną serdecznie, jakbyśmy nie widzieli się z od miesięcy. Objął mnie i szepnął do ucha:

- Uważaj, coś się dzieje. Ten ubek gdzieś tu jest.

Giulio natychmiast znalazł się obok mnie. Nieznajomi, którzy szli niemal prosto na nas, nagle przeszli obok.

- Wszystko gra - uspokoiłam mocno zaniepokojonego Giulia. - To jest mój brat.

Waldek obserwował całą scenę, stojąc nieco z boku. Antoni szybko przenosił spojrzenie z jednej osoby na drugą.

- Aha, więc to jest ten...

- Giulio - oznajmiłam.

- A ten? - Antek wskazał wzrokiem handlarza.

- To jak będzie? - włączył się Waldek w tym samym momencie, nie pozwalając mi na wyjaśnienia. - Bo spieszy mnie się. Bierzecie czy nie?

- Panie, nie wiem, w co się bawicie, ale tu jest pełno ubeków - oznajmił Antoni przez zaciśnięte zęby. - Ja na pana miejscu bym pryskał.

- Nie znamy się - rzucił Waldek, i niespiesznie, udając, że znalazł się obok nas przez przypadek, wykonał zwrot w bok, po czym powoli przeszedł w kierunku peronu, następnie odwrócił się, i nagle, jakby sobie o czymś przypomniał popędził ku wyjściu. Nikt go nie zatrzymał, jednak dwaj, którzy przechodzili przed momentem obok nas, podążyli za nim.

- Antoś! - zawołałam, jakbym dopiero teraz ocknęła się. - Ty skąd tu?

Brat stał mocno nachmurzony, łypiąc spod oka na Giulia.

- Co tu się dzieje? - burknął. - Wyjaśnisz mi?

- Może najpierw ty coś wyjaśnisz - odrzekłam poirytowana. - Skąd wiedziałeś, że tu będziemy?

- Wyobraź sobie, że nie wiedziałem.

- W takim razie skąd?

- Musimy najpierw stąd jakoś się wymknąć. Przy wyjściu stoją ubecy.

Spojrzał znowu z ukosa na Giulia. Ten uśmiechnął się i wyciągnął do niego rękę.

- Giulio - przedstawił się.

- Antoni - odburknął brat.

- Antonio! - zakrzyknął mój Włoch. - Antonio! Como mio padre!

- Co on gada? - zwrócił się Antek do mnie.

- Że masz na imię jak jego ojciec.

- I co z tego?

- Nic. Chce być miły. Nie bądź ponury.

- Nie rozumiesz? - Antoni nie podejmował dialogu z Giuliem. - Tu się kroiła jakaś prowokacja. Prawdopodobnie chcieli was zatrzymać pod jakimś pozorem. Co kombinowaliście?

- Zwariowałeś? - zaperzyłam się. - Kto miałby być prowokatorem?

- Nie wiem - odparł Antoni. - Może ten gość, z którym się spotkaliście, a może ten? - syknął przez zęby. Skierował oczy na Giulia, który tylko wodził wzrokiem ode mnie do brata i z powrotem. Teraz to już mocno przesadził. Energicznie potrząsnęłam głową. - Obserwowali was - mówił dalej brat. - Co tu robiliście? Możesz nie kręcić. Ojciec wszystko mi opowiedział.

- Chcieliśmy... - zaczęłam i spojrzałam w oczy Giulia, jakbym szukała w nich ratunku. - To znaczy Giulio chciał.

- No co, mówże! Wymienić obcą walutę u nieznajomego handlarza?

- Kupić obrączki.

- Si, si! - włączył się Giulio. - Dwa ringi.

- Rozmawiam z siostrą! - warknął na niego Antoni. - Bądź łaskaw się nie wtrącać.

- Antek! - upomniałam go. - Giulio to mój narzeczony.

Antoni roześmiał się.

- Słyszałem. Podobno dziś ma się u nas oświadczyć. Nie rozśmieszaj mnie.

Mimo podejrzliwości, spojrzał na Włocha nieco przyjaźniej.

- A ty nie udawaj nie wiem kogo - burknęłam. - Jesteś tylko rok od niego starszy.

- Widać wystarczy - odciął się Antoni. Rozejrzał się. - Wychodzimy - oznajmił. - Najpierw ja, potem wy. Ale dopiero jak wrócę i was zawołam. Na razie nie ruszajcie się.

Odszedł ku schodom. Giulio spojrzał na mnie z troską w oku.

- Ty słucha twój brat. Ja rozumie. U nas to samo. - Milczałam, zmienił więc temat. - Dlaczego on ucieka i nie przedaje ringi? - zapytał. - Mało płaci? Nie rozumie.

- Oj, Giulio - westchnęłam. - Nie rozumiesz? Mówiłam, że to nielegalne jest? Mówiłam. A ty swoje. No i masz. Handlarz się wystraszył, że milicja go zatrzyma, i prysnął.

- Co?

Machnęłam ręką.

- Nieważne - rzekłam.

Giulio wzruszył ramionami.

- No capisco - odrzekł. Oczywiście nic nie rozumiał.

Zaczęliśmy iść powoli w kierunku schodów. Po chwili na ich szczycie pojawił się Antoni. Zachęcił nas ruchem ręki, żebyśmy się pospieszyli. Podbiegliśmy ku niemu, pokonując po dwa stopnie naraz.

- Zmyli się - oznajmił brat. - Może zostawili kogoś nowego, ale nie sądzę. Zorientowali się, że wiemy, że was śledzą, i dali spokój.

Wyszliśmy na zewnątrz, na plac pod Pałacem Kultury. Stanęłam.

- Nie pójdę dalej, dopóki nie wyjaśnisz, skąd tu się wziąłeś - oświadczyłam.

- To proste - odparł Antoni. - Ale nie wiem, czy twój przyjaciel ma chęć tego słuchać. Zwłaszcza że, jak mi się zdaje, niewiele z naszej mowy kapuje.

- Co trzeba, to rozumie - powiedziałam .

- Si, si - zapewnił Giulio. - Ja rozumie polski, ale mało.

- Dobrze, ale krótko - zgodził się Antoni. - Nie ma tu żadnej tajemnicy. Kiedy wczoraj wpadłem na stację w Kornelinie, właśnie odjeżdżaliście. Ojciec potem wszystko mi opowiedział. O tym zwariowanym pomyśle, żeby się pobrać, też. Chociaż, powiem otwarcie, gdyby to chodziło o mnie, nie zastanawiałbym się ani chwili, ale za mną raczej Giulio się nie ożeni. - Roześmiał się głośno z własnego dowcipu. - Wiedziałem od ojca, że macie być przed południem na Rynku na Starym Mieście. Urwałem się z roboty, ale legalnie, żeby coś załatwić, a prywatnie, żeby się z wami spotkać przed waszym przyjazdem do Kornelina. No i na Rynku zamiast was spotkałem tego ubeka.

- Tadeusza?

- Skąd wiesz?

- Nigdy o nim inaczej nie mówisz.

- Zgadza się. Jest ubolem czy nie? Jest. To jak mam mówić?

- Kiedyś bawiliście się razem.

- Skąd mogłem wiedzieć, że wyrośnie z niego taka gnida. - Mówiąc to, Antoni zniżył głos do szeptu.

- Oj, nie mów tak. Przynajmniej nas chroni - broniłam go.

Brat zacisnął zęby i rozejrzał się szybko wokół. Mełł wargi, jakby chciał rzucić jakieś przekleństwo. Opanował się jednak.

- O tym jeszcze pogadamy - mruknął, spoglądając z ukosa na Giulia, jakby sugerując, że do tego tematu nie potrzebują świadka.

- Dziwne, mnie się zdawało, że też mi mignął przed oczami - przypomniałam sobie.

- A widzisz. I, jak myślisz, chciał posłuchać pięknych przemówień przodowników pracy czy przebywał tam służbowo?

- Tyle tam teraz ważnych osób. Pewnie zapewniają im ochronę. Wiesz, ilu wrogów chciałoby wykorzystać nasz festiwal, żeby nam zaszkodzić?

- No nie! Mam siostrę komunistkę - jęknął Antoni.

Giulio, przysłuchując się, zrobił najpierw wielkie oczy, następnie uśmiechnął się.

- Irma nie komunista - odezwał się.

- Co ty tam wiesz - zbył go Antek - Gdyby była komunistką, dawno wyrzuciłbym ją z domu albo sam bym się wyprowadził. A stryj Leon w grobie by się przewrócił. Jeśli go w ogóle gdzieś ma. Z ubeckiego więzienia w każdym razie dotąd nie wyszedł. Dobra, dosyć tego. Mówię, jak było. Zobaczyłem was przy Świętojańskiej, jak odchodziliście z Rynku, i poszedłem za wami. Obserwowałem was. Byliście tak zajęci sobą, że nic innego was nie interesowało. Nie mogliście zauważyć, że ten ubek posłał za wami ogon.

- Antoś, zlituj się, on nie jest tam nikim ważnym - zaoponowałam. - To jego mogli posłać, a nie on kogoś. Ile on ma lat? Tyle, co ty.

- Nie masz pojęcia, kim on jest naprawdę. Był na jakimś przeszkoleniu, sam mi się chwalił, może nawet w Moskwie, albo gdzieś dalej, ale tego nie powiedział. Ma teraz pod sobą ludzi, uważaj. Wsiadłem za wami do autobusu i przyjechałem aż tu, ale nie podchodziłem, nie widzieliście mnie. I co? Tamci dwaj, co za wami szli, też wysiedli. Co więcej, spotkali się z dwoma innymi przy wejściu na stację. Wyobrażasz sobie? Wiedzieli, że tu będziecie! Szykowali jakąś akcję, tylko nie wiedziałem jaką. Teraz wiem. Nakryliby was na nielegalnym handlu. Waluty, złoto, wiesz, co za to grozi?

- Nie wierzę. Po co mieliby to robić?

- Dziewczyno, zrozum! Ten ubek dzięki temu już całkowicie miałby cię w ręku. Do tego dąży. Nas wszystkich miałby w ręku, całą rodzinę. Wiesz, o czym wczoraj rano rozmawiał z ojcem?

- Nie, tata wspominał tylko, że był u niego, ale nic więcej nie powiedział.

- Więc nie wiesz. - Antoni znów łypnął na Giulia. - Jeszcze się dowiesz.

- Ale...

- Ale ja się pojawiłem, nie doszło do transakcji, a tym samym do przestępstwa, i cała akcja została spalona. To chciałaś powiedzieć? W porządku, nie musisz dziękować.

Pewnie wyglądałam na spłoszoną. Teraz zrozumiałam.

- Czy to znaczy, że ten handlarz, Waldzio, czy jak mu tam, był podstawiony? Już w wagonie? Niemożliwe, spotkaliśmy go przypadkiem. Nie mogli wiedzieć, że będziemy jechać akurat tym pociągiem.

- Zapomnij o tym. Mógł być, mógł nie być. Nie wiesz kiedy i jak wsiadł. A jeśli wszedł do pociągu w Kornelinie? Przyglądałaś się, kto wsiada? Mogli też nakryć was wcześniej, jak się umawiacie, bo takie typy są pod obserwacją, a potem go nastraszyli i zgodził się was wkopać. Zupełnie nie znasz się na tych sprawach. Zakładam, że to ich człowiek, jest na usługach UB. - Antoni skończył mówić do mnie i zwrócił się do Giulia. - Czy szanowny kolega rozumie, o czym tu się mówi?

- Ja rozumie, ale nie rozumie.

- Czego kolega szanowny nie rozumie.

- Dlaczego ja nie mogę tak, że idę do sklep i kupuję ringi. Ma pieniądz, liri i kupuje.

- Czyli nic nie rozumie. Socjalizm mamy, władzę ludową. Budujemy szczęście dla mas pracujących. Capite?

Giulio pokręcił przecząco głową. Ruszyliśmy.

Doszliśmy do rogu Marszałkowskiej i Alei Jerozolimskich, gdzie stanęliśmy pod betonowym, wykładanym piaskowcem drogowskazem, pokazującym odległości do nieosiągalnych dla zwykłych obywateli europejskich stolic. Równie dobrze można było pokazać odległość do Księżyca.

- Ty patrzy, Irma, to Roma - powiedział Giulio, pokazując na napis "Rzym". - A tu... - Popatrzył na sąsiedni bok. - Londyn, Madryt, Ateny, cała Europa.

- Aha - potwierdził Antoni. - A w drugą stronę Moskwa. Prawie tak daleko, jak do Rzymu, a zobacz, mamy ją za plecami. - Wyciągnął rękę, by wskazać bielejący świeżością Pałac Kultury i Nauki. - A nawet na gardle.

- Co mówi? - spytał Giulio. - Nie rozumie.

- I w tym rzecz, że nie rozumie - odrzekł Antoni kpiąco. - Tylu was przyjechało, podobno trzydzieści tysięcy, z całego świata, a nikt nic nie rozumie.

- Antonio, ty powie do mnie, ja będę rozumie - poprosił Giulio. - Ja chcę rozumie.

- Nie teraz, kolego - oznajmił Antek. - Teraz niebezpiecznie.

- Co ty znowu! - zirytowałam się. - Jakie niebezpiecznie? Na każdym kroku niebezpiecznie. Już nie przesadzaj.

- Przechodzimy przez ulicę, nie? - zgasił mnie brat. - Tramwaje, samochody, trzeba uważać, nie gadać. Chyba mówię wyraźnie. - Po drugiej stronie Marszałkowskiej, odciągając mnie lekko na bok, szepnął: - Muszę z tobą porozmawiać, zanim zjawicie się znowu w Morenie. Sam na sam, rozumiesz? Jak starszy brat z młodszą siostrą.

- Ale ja... - Usiłowałam coś wymyślić. - Nie mogę go teraz zostawić.

- Jak chcesz. Nie mam za wiele czasu, muszę wracać. Mogę mówić szybko, żeby nie zrozumiał.

- Czemu miałby nie rozumieć?

- Oj, Irma! - westchnął głośno, już przy Giuliu, który zaczął się przysłuchiwać. - Wejdźmy gdzieś. Zafunduję wam lody.

- Gelato! Fantastico! - podchwycił Giulio wesoło, po czym zaraz spoważniał i dodał: - Ja chce rozmawia z Antonio. Jest problemo.

- No masz! - odrzekł Antoni. - Ten też. Każdy ma problem. A ty, człowieku, miej dla każdego dobrą radę. Co ja, Salomon jakiś jestem? - Klepnął Giulia w ramię. - Idziemy.

Zaczęli rozglądać się za najbliższym punktem, gdzie by sprzedawano lody. Poprowadziłam ich na ulicę Chmielną. Uformowała się tam już długa kolejka. Antoni stanął na jej końcu, a my z Giuliem przystanęliśmy z boku, w pewnej odległości od niego.

- Irma - zaczał Giulio, gdy zostaliśmy na chwilę sami. - Ja nie wie, co stało. Ale wie, że nie ma ringi, i co teraz? Ja myśli, Antonio tobie...

- Pomoże? - podpowiedziałam mu słowo, którego nie znał. - Zobaczymy.

Objaśniłam mu jak umiałam, aby stanął w kolejce w miejsce Antoniego, a wtedy ja będę mogła porozmawiać z bratem na osobności. Antek pojął moją intencję. Szybko zgodził się na zamianę.

- A teraz mów, co masz do powiedzenia - powiedziałam do brata, gdy odeszliśmy na bok.

- Dobra. Krótko. Masz moje poparcie, ale pod jednym warunkiem - rzekł i zawiesił głos.

- Czego poparcie? Mów!

- Irma, nie udawaj, wszystko wiem. Jak wyjedziesz, pierwszą rzeczą będzie ściągnięcie mnie do siebie.

- Antoś!

- Przyrzeknij. Jeśli nie, nastawię ojca przeciwko wam. Chłopak na pierwszy rzut oka wygląda porządnie, ale kto wie, co się za tym kryje. Sama tam być nie możesz. Chyba że w razie kłopotów uciekniesz do naszego wuja do Szwajcarii. Ale to może być trudne. Nawet go nie znamy. Poza tym to bardzo daleka rodzina.

Giulio przesuwał się w kolejce coraz bliżej okienka, w którym wydawano lody. Bacznie nas obserwował. Antoni pomachał do niego przyjaźnie, a on odpowiedział tym samym.

- Obiecałam Giuliowi, że cię o coś zapytam. Możesz zdobyć dla nas jakieś tanie obrączki? On płaci lirami.

- Co? Najpierw przyrzeknij.

- Oj, Antoś, przyrzekam, że zrobię, co będę mogła. Co ja dziś mogę wiedzieć? Nawet nie wiem, czy naprawdę chcę wyjść za mąż i wyjechać. To takie nagłe.

- Mówiłem, masz moje poparcie.

- Tak mówisz, bo sam chcesz prysnąć na Zachód.

W jego oczach pojawił się groźny błysk.

- A ty co? Chcesz tu zostać?

- Sama nie wiem. Popatrz dokoła. Kto to wszystko odbuduje? Kto dźwignie kraj z ruin?

- Przestań, nie jesteś na wiecu. Nie wiesz, kto teraz rządzi? Komunistka się znalazła, z drobnomieszczańskim pochodzeniem i stryjem zaplutym karłem reakcji. Świętej pamięci zresztą zapewne. Myślisz, że ten ubek długo będzie cię ciągnął? Albo że pomaga ci bezinteresownie? Właśnie ojciec mi powiedział.

- Co takiego?

- Dobra, o tym później, bo twój ragazzo dochodzi do okienka. A te obrączki się skombinuje, to najmniejszy problem. Przede wszystkim załatwcie formalności, bo to trudniejsze.

- A zostaniesz moim świadkiem?

- Obraziłbym się, gdybyś wzięła innego. Tylko, na miłość boską, zdecyduj się na coś, dziewczyno. Bo chyba się zakochałaś, co?

Uśmiechnęłam się tylko.

- Jesteś moim najlepszym bratem - oznajmiłam, zamiast odpowiedzieć na jego pytanie.

Wzięłam go pod rękę i podeszliśmy do Giulia. W ostatniej chwili, bowiem kobieta z okienka już wychylała się, by go zapytać, jakie lody podać.

- Trzy razy potrójne - powiedział Antoni i sięgnął po portfel.

Odebraliśmy po trzy gałki lodów w stożkowatych wafelkach i przeszliśmy na Nowy Świat.

- Najlepsze lody w Warszawie - oznajmiłam, a Giulio pokiwał z uznaniem głową.

Zdawało się, że Antoni szuka jakiegoś obojętnego tematu rozmowy. Podniósł wzrok na kolorowe kompozycje rozwieszone nad ulicą.

- Wiesz, co mi one przypominają? - zagadnął.

- Nie mam pojęcia - odrzekłam. Bo i nie miałam.

- Pamiętasz te obrazy, które wisiały w stołowym? Te, co potem gdzieś zniknęły. Nie wiem nawet kiedy. Chyba przy remoncie, jak Biernatowie stawiali tę swoją przybudówkę w miejsce małej werandy.

- Te, co to je namalował jakiś tam...

- Nie wiem, kto malował, podobno jakiś znajomy dziadka. Nie w tym rzecz, czyje to obrazy. Mówię tylko, że są podobne do tych tu.

- Zdaje ci się. Co w nich widzisz podobnego? Chyba tylko tyle, że te i tamte nie są, jak to ująć, niezbyt realistyczne.

- O, to właśnie chciałem powiedzieć. Nie pasują do socjalizmu realistycznego. Sztuka społecznie nieużyteczna. Ciekawe, gdzie rodzice je wepchnęli.

- Obrazy? Pewnie do lamusa na górze.

- A, właśnie, przypomniało mi się. Stary Biernat domaga się, żeby opróżnić ten składzik, bo oni chcą w tym miejscu urządzić dodatkowy pokój.

- Dla kogo? Gienek się wyprowadził, a Tadeusz ma już swój pokój. Zresztą rzadko tam bywa.

- Podobno niedługo ich córka ma się wprowadzić z mężem, a jest w ciąży.

Tu mnie zaskoczył.

- Jadzia wraca? Naprawdę? - Nawet się ucieszyłam. - A to niespodzianka! - Odkąd wyjechała, tak jak moja kuzynką Sabina, na Ziemie Odzyskane, nie wiedziałam, co się z nią dzieje. - Nie pisała do mnie. Sabcia zresztą też rzadko się odzywa, sam wiesz, jak jest. No i proszę, masz. Kto ci to powiedział?

- Ojciec. A jemu ten ubek, co wiesz...

- To po to przyszedł do nas wczoraj, jak mnie nie było?

- Eh, żeby tylko po to.

Spostrzegłam, że Giulio próbuje zrozumieć, o czym mowa.

- Scuzi - przeprosiłam. - Mówimy o naszym domu.

- Ja słyszy - rzekł Giulio. - I coś rozumie. Obrazy to znaczy pitturi?

- Pitturi a olio - potwierdziłam. - Czyli olejne. Wisiały na ścianie, a teraz gdzieś są schowane. O nich mówiliśmy.

- Ja mogę zobaczy? - zapytał. - Ciekawe dla mnie arte jest.

- Jak je znajdziemy, czemu nie. Co, Antoś?

Antoni przytaknął mechanicznie. Zamyślił się nad czymś. Po chwili szybko dokończył pochłanianie topniejących w słońcu lodów i wytarł rękę wyciągniętą z kieszeni bawełnianą kraciastą chusteczką.

- Muszę was pożegnać - oznajmił. - I tak mamy się dziś spotkać u nas w domu, prawda?

- Antonio, momento. - Giulio przytrzymał dłużej jego dłoń wyciągniętą na pożegnanie. -Jedna sprawa jest, pamięta?