Więcej niż jeden świat - Joanna Bator

-
Proszę czekać

Ta, która opowiada

Odrywam się od ziemi. Lecę, turlam się po miękkich chmurkach, nurkuję w błękit daleko, coraz dalej od wszystkiego, co znam. Ryba poczuła to całą swoją istotą, każdym gramem ze stu pięćdziesięciu sześciu kilogramów materii organicznej i pneumatycznej. Jestem wolna, lekka, zostawiam ten badziew i brud, bulgot i ból, burczenie, wchłanianie i wydalanie. Pa, pa, moje cielsko, good bye flaki i duszny lęku o poranku, lecę, turlam się, nurkuję, a wokół mnie ławica małych srebrzystych stworzeń. Są gibkie i silne, wkręcają się we mnie, nie we mnie i rozbłyskują pod skórą pokrytą łuskami, przemieszczają się jak tęczowe wiry. Jestem jak one, przemieniona, chlastam ogonem, kołyszę piersiami pięknymi jak u modelki plus size, wzbudzając pieniste tsunami. Nawet jeśli wrócę do siebie, do tej ciężkiej, poturbowanej, wielkiej Ryby z kiszkami pełnymi gazów, z głupim naiwnym łbem, z dupą jak zajezdnia tramwajowa i duszą przypominającą balonik stratowany przez nieczuły tłum, nie będę już taka sama.

Zacznę od Ryby, bo to ja decyduję, gdzie jest początek, i opowiem o pewnym ważnym doświadczeniu za nią, bo w jej stanie raczej by się to nie udało, zresztą po to tu jestem. Ta potężna dziewczyna nigdy wcześniej nie doświadczyła niczego podobnego, bo chociaż doznawała uniesień i upadała, nie znała takiego całościowego odlotu, podczas którego jej ciałodusza zostałaby wstrząśnięta i zmieszana.

Są takie przygody w życiu, które pulsują w pamięci jak wieloramienne żywe gwiazdy, bo zbiegają się w nich wszystkie istotne rzeczy i nagle widzi się wzór, ożywczą jasność symetrycznych promieni. Jak logo jakiejś porąbanej sekty, bystrze pomyślała Ryba, mrugając swoimi krótkowzrocznymi, przekrwionymi oczami. Kiedy usłyszała opowieść o rybaku Tar? z Urashimy, zrozumiała, że mówi ona o jej życiu, choć nie wiedziała, skąd czerpie tę pewność, skoro japońskiej bajce brakowało jednoznacznego morału czy nauki.

Tak naprawdę Eleonora Rybczyńska nie słyszała do tej pory bardziej pokręconej historii, a na domiar wszystkiego w tak osobliwych okolicznościach. Totalnie pojebane, ale wciąga, to była wówczas jej jedyna w miarę przytomna myśl, co potwierdza słuszność mojego założenia, że lepiej ją w tej opowieści trochę wyręczyć. Mog­ło chodzić o to, że nazywają ją Rybą, i o Bałtyckie Morze, nad którym spotkało ją to wszystko, choć było inne niż to z historii o rybaku, żółwiu, księżniczce i podwodnym Zamku Smoka, do którego drogę pokazują ryboludzie. Ale także o pewien obiekt, będący w istocie podmiotem, goszczący przez chwilę we wrocławskim domu państwa Rybczyńskich i już dający o sobie znać, hello, o której to osobliwości dowiecie się w swoim czasie dużo więcej doprawdy przedziwnych rzeczy. A głównie po prostu o to, że biedna Eleonora Rybczyńska, lat prawie dwadzieścia, właśnie po raz pierwszy w życiu zażyła kwas.

Kwas, czyli wyciąg ze sporyszu, naturalnej formy przetrwalnikowej grzyba, buławinki czerwonej, jak obiecywał sprzedający chłopak, przebywający podobnie jak ona w luksusowym ośrodku dla młodych wariatów. Zaczepił ją po śniadaniu na korytarzu, pssst, jak jakiś klaun od Stephena Kinga, najpiękniejszy chłopak wśród pensjonariuszy, więc wbiła się w kąt i przygarbiła, jakby to miało jakoś pomóc. Widziałaś? Ale co? Zatrzęsło! A potem szuuu, jego ramiona wykonały taniec, jakby zagarniał jakąś niewidoczną materię.

Ryba milczała, nabierając podejrzeń, że skończy się to jakąś katastrofą albo co najmniej jej ośmieszeniem. Trzęsienie ziemi w Japonii, wyjaśnił chłopak. I wielkie tsunami!, powtórzył taniec ramion, długich i giętkich jak macki ośmiornicy. Chcesz kwas? Gwałtownie zmienił temat, ale w jego głowie te dwie rzeczy mogły w jakiś sposób się łączyć, bo w ośrodku dla młodych wariatów relacje między ludźmi, emocjami i obiektami były niecodzienne.

Poprzedniego dnia Ryba widziała na przykład atak paniki w obliczu pomidorków koktajlowych, które podano na śniadanie, a wcześniej wielki powrót psychozy po tym, jak ktoś puścił z telefonu Numb Linkin Park. Kwas! Z Holandii, zachęcił ją nakręcony, szalonooki, a ponieważ Ryba, wsparta na kulach, patrzyła na niego z całkowitym brakiem zrozumienia na twarzy, oświecił dziewczynę dłuższą opowieścią. Miał gęste brązowe loki i wydał się Rybie piękny jak anioł, podobny do Adiego, ale nauczona nieprzyjemnym doświadczeniem, które ją tu przywiodło, starała się powściągnąć emocje.

Rozejrzawszy się, jakby zaraz miała ich dopaść policja, choć byli sami w korytarzu pomalowanym na kolor szałwiowej zieleni, mającej koić ich wariackie umysły, pięknowłosy dealer pokazał jej kartonik, na którym widniał jaskrawy smok o głupio rozdziawionej paszczy. Król Smoków! Kupujesz kwadracik i możesz go podzielić na cztery części. Raczej nie bierz od razu całego. Chociaż, chłopak zawiesił na opornej klientce swoje ruchliwe ciemne oczy, szacując wielkość Rybiego ciała, aż poczuła mrowienie w brzuchu. No w sumie jak chcesz. Najwyżej będziesz miała trip życia!

Ale jak to brać?, wtrąciła Ryba odważnie. Dla początkujących pod język. Niektórzy suszą i sprzedają dalej takie wydziamgane kartony, ja pierdolę, ble, zaśmiał się, ale nie ja. Tu masz towar pierwsza klasa. Pod język i czekasz, chociaż można też inaczej, pod powieki, wypalił, a widząc przerażenie Ryby, odchylił skórę nad gałką oczną, ukazując jej intymny, wilgotny rewers. Ryba wzdrygnęła się. To ja chyba pod język, mruknęła. Chłopaki mogą też pod napletek, a dziewczyny to wiadomo, zachichotał.

Niech nie powie cipka ani pizda, ani nic, poprosiła w myślach Ryba, bo ten wiecznie spragniony szczegół anatomii przysparzał jej tylko kłopotów. Musiała połykać wiele prochów na swoje przypadłości, ale nigdy nie używała narkotyków, więc teraz kompletnie nie miała pojęcia, co robi. Jak zawsze chciała tylko akceptacji, choćby jako kupująca dragi. Takie rzeczy robią zwykłe dziewczyny, ewentualnie modelki plus size, czyli takie, które mogą się podobać. Wzięła z ciekawości, z brawury, z nadziei, że coś się wydarzy, ale też z poczucia odpowiedzialności za relację kupna-sprzedaży z tym pięknym chłopakiem, bo jeśli zużyje nabyty towar, będą mogli wszystko powtórzyć od początku.

Świat najpierw zwinął się w sobie jak mimoza wstydliwa, po czym rozprostował się i zakołysał tak, że morze było niebem, a niebo morzem, jedno i drugie pełne wirów, Ryba zaś stała się jednocześnie rybą, ptakiem, wodą, powietrzem i piachem. Nic nie było takie, jak przedtem, bo wszystko tańczyło w wielu przenikających się kręgach, i dziewczyna rozglądała się, mrużąc swoje słabe, a teraz tak wiele dostrzegające oczy.

O, goście idą, coś w niej zapiszczało i odbiło się jej zdrowym śniadaniem, które zagryzła batonikiem pełnym złych tłuszczów. Goście! Gościnie! Ryba dostała czkawki, w jej kiszkach nadymały się balony, jeszcze chwila, a uniosą ją głową w dół, nogami do niebios, rozkraczoną na przyjęcie kosmosu. Na plaży pojawiła się dziewczęca gromadka z kolorami, tyle kolorów, takie jaskrawe, ze świergotem wysokich głosików, z długimi włosami wyskakiwały ze świrującej materii. Najpierw miały odnóża, a po chwili ogony opalizujące jak benzyna w kałuży, i chlast, chlastały nimi, wiły się na brzegu, a fale, z których każda w rozjarzonym umyśle Ryby przypominała tęczową grzywę jednorożca z jakiejś innej historii, szykowały się, by porwać te istotki, rozszarpać na tysiące strzępków migoczących jak chińskie lampki choinkowe, zapalających się i gasnących na spienionych grzywach. O nie, potopią się. Trzeba coś zrobić!

Poczuła w ustach piach, widocznie zaryła twarzą w plażę, a kiedy wypluła twarde drobiny, te uleciały jak zdmuchnięte konfetti. Ryba ruszyła w kierunku istot targanych przez fale, chyba chciała je uratować, a może razem z nimi dać się unicestwić, rozsypać się jak wór świecących kulek, wystrzeliwujących ze wszystkich otworów jej ciała, najmniejsze przez pory skóry, pyk, pyk, szła, ale wydawało jej się, że powietrze to woda, gęsta i liliowa jak gencjana, więc wykonywała ramionami ruchy żabki, uginała kolana, szybko, jak najszybciej, dyszała, jednak stała w miejscu, aż znad wydm nadleciała skłębiona chmura i delikatnie popchnęła ją ku morzu. Ryba potknęła się, ale podźwignęła swoje trudne, duże ciało i wtem stała się nieważka. Nieważka jak ważka, pomyślała, choć nie była pewna, czy to jej myśli, czy to jej głowa. Ważka nieważka płynęła! Leciała! W chmurze seledynowych skrzydełek, kulistych choinkowych lampek, liliowej mgły.

Następne, co pamięta, to te trzy dziewczyny, starsze, niż jej się wydawało, ale młodsze od niej, ich drobne, piękne twarze. Ryba uważała, że ma ryj jak patelnia, pasujący do dupska jak szafa trzydrzwiowa, a one miały buzie, buzie jak pani Bozia, szczupłe, szlachetnie wyrzeźbione, z wyrazistymi kośćmi policzkowymi. Siedziała na piasku otoczona nimi, mokra od stóp do głów, choć marzec, a wszystko zaczynało przybierać normalne kształty sprzed kwasowego tripa, ostatnie lampki choinkowe dopalały się na grzywach fal, jeszcze kilka seledynowych ważek nieważek latało nad piaskiem, coraz bardziej przezroczyste strzępki materii, a sponiewierana Ryba przypomniała sobie, kim jest, i dziwiła się, że te piękne istoty ani nie uciekają z krzykiem, ani się z niej nie naśmiewają. Przeciwnie, umościły się obok, zalśniły. Są tu na międzynarodowym obozie sportowym wodnego tańca artystycznego i każda, dosłownie każda, chciałaby zostać profesjonalną syreną.

Rybie znów odbiło się i aspirujące stworzenia wodne zachichotały, a najśmielsza też beknęła, co jeszcze bardziej je rozbawiło. Ale że jak syreną? Normalnie! Można w ten sposób naprawdę dobrze zarobić na pokazach w akwarium i zawodach, bo syreni taniec podwodny jest konkurencją sportową, a nawet olimpijską. Ryba patrzyła na nie oniemiała. Dziewczynka o długich brązowych włosach tłumaczyła nauczycielskim tonem, To odmiana tańca synchronicznego albo artystycznego. My preferujemy, pre-fe-ru-je-my, powtórzyła z naciskiem, nazwę artystyczny. Wszystkie syreny mają oczywiście długie włosy, jak ja. Włosy jak syrop daktylowy!

Ryba prawie poczuła smak płynnej, mrocznej słodyczy, którą jej ojciec przywiózł kiedyś z wyprawy handlowej do Turcji, i zamlaskała jak niemowlę, ale nikt się z niej nie zaczął nabijać. Chłopcy też by chcieli, ale się boją, dodała daktylowłosa, a czarnula i blondyna jej przytaknęły. Niech się boją! Głupie chujki, zachichotały tak wysoko, że Ryba dostała gęsiej skórki. Opowiedziały jej, że w hotelu mają basen, gdzie ćwiczą bycie syrenami z instruktorką, także syreną, ale basen to nie to samo co morze, więc wymknęły się przez okno, by porobić sobie zdjęcia na plaży, choć zimno.

Tego się można nauczyć? Bycia syreną? zapytała Ryba, ale jej głos brzmiał dziwnie, jakby miała usta zanurzone do połowy w wodzie. Każda unosząca się z nich bańka powietrza twardniała, nabierała koloru, zaczynała świecić i wirować jak szklista piłeczka. Kwas jeszcze działał, ale kulki znikły, gdy Ryba zamrugała oczami. Chyba teraz dostały się pod jej powieki. Trzeba umieć pływać, nurkować. To wiadomo, ale ogon. Trzeba mieć ogon, a ty nie masz. Nie mam, potwierdziła Ryba i zrobiło jej się przykro, choć jeszcze nie była pewna, co ma, a czego nie po tym wszystkim, czego tu doświadczyła. Gdybyś miała, mogłabyś popłynąć do Pałacu Smoka. Popłynęłybyśmy razem! Potrzebujesz naprawdę dużego ogona dla mega dużej syreny. Mogłabyś płynąć przodem i torować drogę. Wyglądałabyś jak syrena-chłopak, bo masz za krótkie włosy, ale nie gej. Prawda?

Blondynka, która to powiedziała, popatrzyła na czarnowłosą, a ta uśmiechnęła się i zmrużyła oczy. Jeśli tak postanowimy, to tak będzie, uroczyście wydeklamowała trzecia, z włosami jak syrop daktylowy, bo? Bo na moc wszystkich mórz możemy wszystko!, powtórzyły trojgiem ust, a Ryba pomyślała, że nigdy, ale to nigdy nie powiedziała niczego wspólnie z innymi dziewczynkami i raczej się to już nie wydarzy. Wszystko? Zapytała tylko po to, by jeszcze raz usłyszeć ich zaklęcie. Na moc wszystkich mórz! Wszystko!, potwierdziły. Tylko posłuchaj!

Opowieść usłyszana wtedy przez Rybę od małych ryboludzi, które same siebie nazywały bardziej swojsko syrenkami, brzmiała, tak jak przytoczę ją poniżej, na razie tylko pierwszy odcinek, by pobudzić apetyt na ciąg dalszy. Historia Tar? z Urashimy istnieje w wielu wersjach i nie ma jednej właściwej, więc moja może się nieco różnić od tej, którą niektórzy z was gdzieś słyszeli. Na pewno nawet teraz ktoś jeszcze oprócz mnie ją opowiada, a ktoś inny powtarza dziecku albo przyjaciółce, zmieniając to i owo, przykrajając do swojego życia przygody biednego rybaka. Dla równowagi są i tacy, co zapominają o Tar? i żółwiu, bo ich umysły i ciała zamykają się, kurczą. Kiedy ktoś umiera, razem z nim odchodzą niepowtarzalne wersje historii, które stworzył.

Dawno, dawno temu w małej wiosce na brzegu morza żył sobie młodzieniec imieniem Tar?. Jego życie było proste, monotonne i ubogie. Wstawał tuż przed słońcem, mył twarz i ręce, jadł miseczkę ryżu z wodorostami, a potem ruszał na połów malutką łodzią. Czasem udało mu się złapać aż pięć ryb, czasem tylko jedną, a bywało, że Tar? wracał z niczym. Jeśli w jego sieć wpadły cztery srebrne ciałka, wypuszczał wszystkie, bo ta cyfra to zły omen, zwiastun śmierci. Nie do końca rozumiał, dlaczego tak jest, nie umiał pisać ani czytać, jednak wszyscy rybacy w wiosce przestrzegali tej zasady. Za każdą zdobycz Tar? dziękował morzu i przepraszał wszystkie schwytane stworzenia za to, że staną się pokarmem dla ludzi. Sam prawie nigdy nie jadł ryb, ale lubiła je jego matka, a kiedy nie dała rady dokończyć posiłku, żuł twardą skórę, resztki spomiędzy ości, by nic, co dobre, się nie zmarnowało.

Tar? cały czas był zajęty rzeczami, które trzeba zrobić, by przeżyć, i rzadko miał to, co dużo później ludzie zaczęli nazywać czasem dla siebie. Nikt nie pytał Tar?, co lubi robić, a czego nie, bo to były rzeczy oczywiste. Lubiło się w jego wiosce sytość po posiłku, napić się zimnej czystej wody albo poczuć na twarzy pierwsze wiosenne słońce, morską bryzę, zapach fermentacji w garnku z kapustą lub rzodkwią, zwiastujący smaczny posiłek. Lubiło się, gdy morze było hojne, ryż puszysty, a warzywa w przydomowych ogródkach dorodne, lubiło się bliskość innych ciał, ich ciepło. Było dobrze, gdy trwała równowaga między ogniem, wodą, ziemią i powietrzem, natomiast gdy płonęły chaty, tajfun porywał ich dachy, morze wściekało się, a ziemia drżała, co zdarzało się nadzwyczaj często, było źle.

Tar? czasem marzył o żonie, którą kiedyś znajdzie w Urashimie, ale nie wyobrażał sobie żadnej konkretnej dziewczyny. Były w jego życiu momenty, kiedy zatrzymywał się w codziennym trudzie i patrzył na morze. Myślał o wszystkich żyjących w jego głębi stworzeniach, zaplątanych w sieci i wypuszczonych przez niego z powrotem dziwadełkach bez imienia, ale też o tym, co znajduje się za horyzontem, i wówczas rybak drżał z trwogi, podszytej tęsknotą o smaku soli. Stał na piasku, za plecami miał swoją wioskę, dalej gęsty las i wyspę Honsiu z zamkami i miastami, których nigdy nie pozna, a przed sobą przestwór wody z wielką niewiadomą tam, gdzie stykał się z niebem. W końcu chłopak otrząsał się i wracał do codziennych zajęć, ale przez chwilę jeszcze czuł się nieswój, jakby do jego wnętrza dostało się jedno z bezimiennych ruchliwych stworzeń.

Tego ranka Tar? przyszedł na brzeg później niż zwykle, bo musiał naprawić płot w ogródku, zniszczony przez jakieś leśne zwierzę. Nie miał żalu do mieszkańców lasu. Rozumiał głód, bo sam zaznał go nieraz, ale ta praca była uciążliwa w swej powtarzalności. Na plaży bawili się młodsi od niego chłopcy i już miał zepchnąć łódkę na fale, kiedy jego uwagę przyciągnął jakiś kształt między brązowymi od słońca ramionami i nogami wrzeszczących podrostków. Tar? podszedł i przekonał się, że to wielki żółw, którego dzieci przewróciły na plecy i waliły teraz kijami w żółtawy brzuch, a stworzenie niezdarnie przebierało łapami. Tar? nigdy nie widział tak wielkiego karapaksu. Spod złotobrązowej skorupy wychylał się tylko czubek głowy nieszczęśnika.

Rybaka ogarnęło współczucie i zezłościł się na głupotę chłopaków. A jakby was ktoś tak tłukł kijami po brzuchach? Podobałoby się wam? Wyrwał prowodyrowi kij i się nim zamachnął, a wtedy chłopcy rozpierzchli się w popłochu. Żółw nieśmiało wysunął głowę ze skorupy i popatrzył na Tar?. Jego oczy są jak krople nocnego morza, w którym odbijają się gwiazdy, pomyślał Tar? i zdumiała go ta śmiała metafora. To bardzo piękne, powiedział wtedy żółw ludzkim głosem. Co?!, przestraszył się Tar?. To zdanie o nocnym morzu i moich oczach. Dawno nie słyszałem tak pięknego komplementu. Dziękuję za uratowanie mi życia, dodał żółw.

Oblicze miał spokojne i przecież gdyby mógł, dawno rzuciłby już urok i na tamtych okrutnych chłopaków, i na Tar?, więc może nie był y?kai, czyli złym duchem. Nie jestem y?kai, żółw znów wypowiedział na głos myśli Tar?. Jestem za to bardzo, naprawdę bardzo wdzięczny za uratowanie mi życia. Tar? uspokoił się trochę i poczuł się dobrze w przedziwny sposób, inaczej i lepiej nawet niż wtedy, gdy złowił dwanaście tłustych i soczystych ryb. Stworzenie przed nim nie było zwykłym żółwiem, o czym świadczył nie tylko jego ogromny rozmiar i ludzka mowa, lecz także onieśmielające dostojeństwo.

Przewrócę szanownego pana żółwia szanowną skorupą do góry, jeśli szanowny pan żółw pozwoli, powiedział więc Tar?, starając się zabrzmieć jak ktoś, kto ma pewne doświadczenie w kontaktach z wyższymi sferami, a żółw wydał z siebie delikatne, przyjazne parsknięcie. Poproszę, zgodził się. Na raz, dwa, trzy, dodał, a Tar? zaparł bose stopy w piasku i chwycił brzeg skorupy swoimi silnymi dłońmi. Raz, dwa, trzy i żółw opadł na cztery łapy, wzniecając małą piaskową burzę. Dziękuję ci, Tar?, westchnął z ulgą. Szanowny pan żółw zna moje imię! Chłopak stał olśniony pięknem karapaksu, który wyglądał jak lśniące brązowe wyspy pooddzielane nitkami złotego morza i lśnił w słońcu, aż Tar? zapiekły oczy. To były łzy, przez które młody rybak, zawstydzony tym, że płacze, zauważył jakiś ruch w morzu.

Czekają na mnie, wyjaśnił żółw. To ningyo, ryboludzie, w których towarzystwie zawsze pływam. Na lądzie są bezbronni i mają powody, by się obawiać was, rybaków. Tar? zwiesił głowę, bo choć sam nigdy nie wyłowił ningyo, zdarzało mu się przynosić do chaty istoty, których nazw nie znał, nie mówiły jednak ludzkim głosem. Zaraz się pożegnamy, powiedział żółw, ale mam dla ciebie propozycję. Uniósł głowę i spojrzał swojemu wybawcy w oczy czarnymi kroplami nocnego morza, w którym odbijają się gwiazdy, a chłopak ukląkł przed nim na piasku, by nie uronić ani słowa. Jego serce płonęło.

W nagrodę za uratowanie mi życia zapraszam cię do Pałacu Smoka, gdzie mieszkam z wieloma innymi wodnymi stworzeniami. Córka Smoka to księżniczka niezwykłej urody, tak się mówi, ale dodam od siebie, że uroda urodą, ale z Otohime nie będziesz się nudzić i doświadczysz wielu rzeczy, o jakich ci się nawet nie śniło. Czas do namysłu masz do jutra. Pojawię się tu zaraz po zachodzie słońca i będę na ciebie czekał. Wybór zależy od ciebie, dodał żółw i zanurzył się w morzu, gdzie po jego obu stronach wyłoniły się z fal głowy ryboludzi, na zbyt krótko, by Tar? dobrze im się przyjrzał. Zapamiętał jednak ich lśniące ciemne włosy jak wodorosty hijiki, a pośród nich sterczące, karminowe ptasie grzebienie. Po chwili morze było puste, fala za falą lizała piasek, obmywała stopy Tar?. Jego serce ciągle biło szybko i nigdy przedtem nie czuł swojego istnienia tak wyraźnie. Nie wiedział jednak, że nie tylko on był świadkiem tej sceny, bo spomiędzy suchych wydmowych traw śledziły wszystko czyjeś bystre oczy.

Było już za późno, by wypłynąć na połów, więc młody rybak wrócił do domu. Jego matka nie była zadowolona z braku ryby na wieczorny posiłek i cicho zrzędziła przy palenisku, ale syn nie słuchał, bo przepełniał go niepokój, z powodu którego nie czuł ani głodu, ani pragnienia. Spotkanie z żółwiem poruszyło coś nowego w jego jestestwie. Owszem, Tar? lubił czasem wpatrywać się w morze, teraz jednak otworzyła się przed nim możliwość poznania jego głębin. Pomógł żółwiowi w odruchu współczucia i troski, nie spodziewając się zapłaty, ale czy takie czyny nie powinny być nagradzane? Może zasłużył na wizytę w Pałacu Smoka? Tylko gdzie tam jemu, prostemu rybakowi, do takich państwa! Poza tym oczekiwanie zapłaty pomniejsza dobry uczynek i jak Tar? teraz wygląda, jak najniższe ze stworzeń! Położył się, gdy tylko zaszło słońce, ale nie mógł spać i pierwszy raz doświadczył insomnii.

Leżał rozbudzony w gęstniejącej ciemności i słuchał odgłosów chaty. Ogień pod paleniskiem dopalał się i drewniane szczapy wydały ostatnie jęknięcie, matka oddychała ciężko, jakby biegła, choć zawsze utrzymywała, że nic jej się nie śni, a na zewnątrz toczyło się życie lasu i morza, których szum tej nocy nie usypiał Tar?. Co mówił żółw? Będzie spędzał czas z księżniczką? Pływał z ryboludźmi? Jak brzmiało imię pięknej pani, z którą każdy dzień jest przygodą? Otohime, Młoda Księżniczka, wyszeptał Tar? w ciemność chaty. Czy to możliwe, że Pałac Smoka jest tak blisko tego, co znane i zwyczajne? I że on, Tar?, taka marna, niczym się niewyróżniająca istota, ma dar, z którego istnienia nie zdawał sobie sprawy? Może przekroczyć granicę, a nie tylko gapić się na horyzont? Czy to nie dziwne, że wystarczy stanąć w obronie jakiegoś zwierzęcia i dzięki temu zdobyć zaproszenie do Pałacu Smoka? Przecież on, Tar?, nie jest w żaden sposób wyjątkowy.

A może chodzi o to, że każde życie jest jak ta chałupa i las tuż koło niej, przenikający do środka przez szpary w drewnianych ścianach, wysyłający na przeszpiegi muchy, komary, jaszczurki, węże, a raz nawet momongę. Tę malutką latającą wiewiórkę Tar? znalazł zeszłej jesieni otumanioną dymem w kącie za posłaniem i zapamiętał drżenie jej silnego ciałka, gdy bez lęku wyniósł ją między drzewa i poczekał, aż odbije się od jego ręki i odleci. Bądź grzeczny, bo przyjdzie momonga i cię zje, straszyła go matka, bo to nocne stworzenie latające, choć nie jest ptakiem ani owadem, napełniało ludzi trwogą. Opowiadano, że w ciemności nagle spada na twarz, odbierając rozum, albo gasi pochodnię i zostawia nieszczęśnika samego w ciemności pełnej zębatych i pazurzastych y?kai. Ale Tar? słyszał też inną historię i nie wiedział, czy w nią wierzyć, skoro wyszła z ust Takaia, wiejskiego przybłędy uznawanego za głupka. Od razu jednak zapadła w jego duszę i tam poczuł jej prawdziwość. Chłopak nazwał zwierzątko akkamui i powiedział Tar?, że jest opiekuńczym bóstwem, które chroni dzieci i śpiewa im kołysanki. Młody rybak od tej pory, słysząc gwa, gwa momongi, odnajdował w ciemności nocy kojącą melodię w nieznanym języku i cieszył się, że to on znalazł zwierzątko, a nie jego matka. Może to wtedy nawiązał kontakt z innym światem? Te myśli były tak trudne i nowe, że Tar? czuł, jakby jego duszę drapały od środka pazury.

Nie przespawszy ani godziny, wstał, gdy tylko ciemność zaczęła szarzeć, i cicho, by nie zbudzić matki, wyszedł do ogrodu. Za jego plecami szumiało morze, przed nim szeptał coś las. Dokończył pracę nad płotem, porządnie wiążąc bambusowe sztachety, by ochronić warzywnik przed nieproszonymi gośćmi, a potem ruszył do łodzi. Nie podjął jeszcze decyzji, tak sądził, chciał tylko wykonać swoje obowiązki, a morze okazało się tego dnia dla niego hojne. Złapał trzy duże ryby i zaniósł je matce, która krzątała się przy ogniu, nie zwracając na niego uwagi, ale zauważył uśmiech na jej twarzy na widok tłustych łososi. Prawie nigdy nie rozmawiali o niczym innym niż jedzenie, jego obecność lub brak, uświadomił sobie Tar?. Poje sobie staruszka do syta, pomyślał, i wtedy ogarnęła go fala zachwytu, lęku i oczekiwania, zrozumiał bowiem, że łososie o mięsie pomarańczowym jak zachodzące słońce były prezentem pożegnalnym.

Nic ze sobą nie zabrał, bo prawie niczego nie posiadał. Spojrzał ostatni raz na matkę, jak zwykle narzekającą na coś przy oprawianiu jednej z ryb do suszenia, i pobiegł na plażę w samej przepasce biodrowej. Morze powitało go wzburzone, szare, niebo zlewało się z nim w jedną groźną materię, a na plaży nie było nikogo oprócz Tar? i paru ptaków. Chłopak po raz kolejny pomyślał, że może to wszystko było tylko ułudą, ale przecież w wiosce już gadali o wielkim żółwiu i plotki dotarły nawet do jego matki, której zamarzyła się zupa żółwiowa, choć nigdy jej nie jadła. Podejrzewał, że rozniósł je Takai, wioskowy sierota i dziwak, którym po śmierci rodziców opiekowali się wszyscy i nikt.

Nie wiadomo, czy jego prawdziwe imię zostało zapomniane, czy może rodzice nadali mu pierwsze lepsze pasujące, bo po urodzeniu ponoć wyglądał jak chudy i długi wiosenny bambus. Takai, czyli wysoki, kręcił się to tu, to tam, szukając czegoś do jedzenia i opowiedzenia. Był wiecznie głodny strawy, co zrozumiałe, ale jego co najmniej równie potężne pragnienie niezwykłości sprawiało, że uchodził za głupka. Nie sposób było przyuczyć Takaia do normalnych męskich zajęć, za to kłapał jęzorem jak stara baba i zawsze pojawiał się tam, gdzie działo się coś wykraczającego poza codzienność. Od wczoraj śledził więc Tar?, rozmyślającego ponuro, że może to był zwyczajny żółw, a całą resztę podpowiedział mu jakiś y?kai, zwodząc go i teraz wyśmiewając za plecami. Tar? obejrzał się i wydawało mu się, że trawy na wydmach szeleszczą jak wredne głosiki, ale nie dostrzegł Takaia.

Kiedy zgnębiony Tar? obrócił się znów w stronę morza, zobaczył najpierw skłębioną pianę, a po chwili uniesiony ponad topielą łeb żółwia, który pruł fale, zbliżając się do brzegu szybciej niż jakakolwiek łódź. Przypłynął po niego! I to nie sam, po każdej stronie miał troje ryboludzi. Wydawał się o wiele większy niż poprzedniego dnia, jego skorupa wybłyszczona i złota jak dach w Pałacu Smoka, a przynajmniej tak sobie to Tar? wyobrażał, głowa uniesiona dumnie, mądre oczy wpatrzone w twarz rybaka, krople nocnego morza, w którym odbijają się gwiazdy.

Żółw wyszedł na piasek, a ryboludzie zatrzymali się w wodzie, ich długie ciemne włosy jak wodorosty, pośrodku głowy jaskrawe ptasie grzebienie nastroszone buńczucznie. Usta okrągłe jak kwiaty kamelii, oczy jak kulki utoczone z błyskawicy. Żółw wyszedł na brzeg, a zachęcony zaproszeniem Tar? umościł się na jego skorupie, zdziwiony, że jest tak miła i ciepła. Weszli do morza, a ningyo pierwsi zaczęli znikać pod wodą. Najmniejsze z ryboludzi, trzymające się nieco z tyłu, już miało dać nura w fale, gdy nagle obróciło się przez ramię i spojrzało prosto na Takaia leżącego wśród suchych nadmorskich traw. Tą ciekawską morską istotą byłam ja.

Anna

Wracam tam po raz ostatni, to zdanie powtarzało się w głowie Anny przez całą drogę do Wałbrzycha. Nie było w tym walki, wahania, nie, przypominało to raczej stawianie kropki na końcu wykonanej roboty. Jechała szybko, czasem za szybko, pewnie. Prowadząc auto, bała się tylko, że pod koła wpadnie jej zwierzę, i czasem jej się to śniło, brązowy pies, wielkooka sarna, chudy wiejski kot. To wszystko, co na nią czekało i z czym musiała zrobić porządek, wyobrażała sobie jako nieporęczny bagaż, który dawno temu upchnęła w przechowalni. Co miesiąc płaci się za to, by tam pozostał, ale od dawna nie stanowi to ani obciążenia, ani wielkiego kłopotu. Coś w rodzaju emocjonalnego zlecenia stałego.

Jeśli Anna się skupi, może stworzyć dokładny obraz zawartości tej skrytki, tak jak wyobraża sobie nieistniejące jeszcze domy. Przestrzennie i dynamicznie. Jest w niej więc czerwony plecak turystyczny ze stelażem, podarty i połatany, bo to z nim ruszyła w świat, a także czarne poliestrowe torbiszcze na kółkach, podróbka znanej marki, które, zniszczywszy plecak, ciągnęła później przez jakieś dziesięć lat od jednej stancji do drugiej. Kółka od nowości nie chciały działać i tylko utrudniały przemieszczanie się, niczym materializacja snu o ruchomej nieruchomości. Po drodze Anna musiała więc pozbywać się rzeczy, książek, butów, majtek, talerzy jak tonąca, która odciąża szalupę, by ta utrzymała się na falach.

W czerwonym plecaku i czarnej torbie mieści się wszystko, czego nie udało jej się wyrzucić ani tym bardziej użyć ponownie i przekształcić, jak lubi to robić z rozbiórkowym drewnem, kamieniem czy cegłą. A nawet z lastriko sprzed pół wieku, tworząc z niego mozaikę podłogową, połączoną złotymi bliznami kin­tsugi. Architektura zero waste. Mariaż modernizmu i estetyki wabi-sabi. Mistrzowski upcykling, ekoluksus skromności i umiaru, tak piszą o jej projektach, kiedy piszą dobrze. Nie wszystkim się podobają. Tymczasem jej zamknięty w przechowalni bagaż emocjonalny pełen jest zdekompletowanych plastikowych części, śrubek do niczego, stwardniałych tubek z klejem, pogiętych gwoździ, paprochów styropianu i zaschniętego na amen cementu. Takie śmieci zostają po każdej budowie i do niczego się już nie przydadzą. Czeka je utylizacja zamiast upcyklingu, ale wcale nie tak łatwo pozbyć się takich odpadków.

Pamięć lat spędzonych w bloku, od góry oświetlonym właśnie pierwszymi promieniami słońca, a tonącym wciąż w szarości nocy do siódmego piętra, jest dla Anny w tym momencie na wyciągnięcie ręki. Ulica Zofii Nałkowskiej. Czytała dzienniki pisarki i nie mogła zrozumieć, czemu ta wspaniała kobieta do końca tak bardzo zabiegała o uznanie mężczyzn. Anna w wieku uznawanym za średni uważa, że jedyną przydatną męską rzeczą, której nadal nie potrafi, jest mycie zębów bez użycia kubka. Lubiła patrzeć, jak robił to Ryszard, łapiąc strumień wody ustami bez zalania siebie i łazienki, ale od dawna nie ma już Ryszarda. Anna zwleka, stojąc przed swoim pierwszym lokum, które ludzie na ogół nazywają domem rodzinnym. A teraz wystarczy wejść do bramy, wjechać windą na ostatnie piętro i pobudzić wspomnienia. Otworzyć drzwi.

Zaparkowała, wciskając się między dwa wiekowe Passaty. Cały parking był zajęty, samochody stały też po obu stronach drogi dojazdowej, spowitej jeszcze w szare smugi przedświtu. Miała szczęście, z bramy wypadł w pośpiechu drobny mężczyzna w za dużym garniturze i odjechał swoją Skodą tak szybko, jakby przed czymś uciekał, a Anna się skrzywiła. Pomyślała, że w tym kraju jest zbyt wiele aut i za mało mieszkań, a nadmiar dotyczy także mężczyzn w za dużych garniturach, ale sama zganiła się w myśli za tę niską złośliwość. Momenty głupiej mizantropii i przypływy agresji, coraz rzadsze, lecz jednak, nazywała czesiami od imienia mężczyzny, który emocjonalnie przypominał reaktor z Czarnobyla tuż przed wybuchem i wystąpił na scenie życia jako jej ojciec, Czesław Starski.

Bardzo nie chciało jej się opuszczać auta. Zadzwoń do Adama, powiedziała do samochodowego komputera, a ten wybrał numer i po chwili odezwał się zaspany młody głos jej asystenta. Nie robimy tego osiedla, powiedziała bez zbędnych wstępów, Daj im znać jeszcze dziś. Ale, zaczął Adam, lecz Anna nie czekała na ciąg dalszy. Jeszcze przez chwilę cieszyła się znajomym komfortem wnętrza, w radiu nastawionym na stację rockową puszczali Stairway to Heaven. Bardzo lubiła ten utwór.

Lubiła wszystkie wielkie rockowe ballady sprzed lat i nostalgię, jaką w niej budziły, bo dawno już zrozumiała, że można tęsknić za czymś, czego się nigdy nie miało, na przykład za szczęśliwym dzieciństwem, a smutek, który się wtedy odczuwa, jest żałobą po ukochanym niebyłym. Anna wiedziała, że ludzie to nie domy mobilne i nie da się ich przemieścić i postawić w zupełnie nowym miejscu, tak jakby nie mieli przeszłości. Wierzyła jednak, że można odkopać, wysuszyć i wzmocnić fundamenty, by wznieść na nich o wiele wspanialszą budowlę, niż pozwalały na to warunki początkowe. Lubiła takie wyzwania, budowy z rozbudową, przebudową i nadbudową, i często używała budowlanych metafor, wprawiając ludzi w zakłopotanie.

Jak tam?, zapytała innym głosem niż ten, którym wydała zlecenie asystentowi. Jak tam? Śpisz?, powtórzyła i odpowiedziało jej głębokie westchnienie, a Anna wciągnęła w płuca ciepły zapach. Z tyłu na rozpiętej macie ochronnej i ulubionym kocyku obudził się pies, z którym dzieliła życie. Tylko w odniesieniu do tej osoby zwierzęcej nazywała koc kocykiem, do tego ulubionym, jedzenie jedzonkiem i nawet życie żyćkiem. Psi zapach i spokojny oddech były na przeciwnym biegunie świata niż ta skrytka z emocjonalnym wysypiskiem, której historię przyjechała zakończyć, choć wcześniej tyle razy łudziła się, że jest już zamknięta. Łagodne poranne słońce nadało chwilowej szlachetności pomalowanej na straszliwe kolory fasadzie bloku z wielkiej płyty.

Był to chudy sześcian z jedną tylko bramą, usadowiony na wzniesieniu jak rakieta przed startem w niebo i na swój prosty sposób piękny. Zieleń, brąz, oranż i róż z piekła rodem oraz nadgniła żółć, jakby ktoś rozdeptał worek z resztkami po gotowaniu zupy jarzynowej na mięsie, teraz na chwilę rozkwitły w toskańskie kolory ziemi. Patrz, Bułka, szepnęła Anna, kolory się naprawiły, nieźle, co?, na co pies po swojemu zaskrzypiał i zagruchał, jakby próbował coś powiedzieć w ludzkiej mowie, jednak brakło mu odpowiedniego aparatu w masywnym pysku.

Ogromna łaciata istota miała na imię Bułka i była suką w kwiecie wieku. Kiedy trafiła do Anny, oceniono ją na siedem miesięcy i ważyła dziesięć kilo, choć sądząc po rozmiarze łap i głowy, powinna była dwa razy tyle. Weterynarz musiał ją ogolić, bo jej sierść kleiła się od smoły i innego syfu. Łysa i skulona na kanapie, przypominała Annie wielką, niedopieczoną kajzerkę. Teraz osiągnęła siedemdziesiąt siedem kilo i produkowała tyle podszerstka, że po jednej zimie wystarczyło na sweter dla Anny, bo akurat projektowała dom dla małżeństwa przedsiębiorców od paneli słonecznych, których córka w spektrum zajmowała się przędzeniem i robieniem na drutach z wełny zwierząt domowych. Da sierść?, zapytała bez zbędnych wstępów na widok Bułki i Annę ta idea zafascynowała. Da! Nie miała zamiaru nigdy się pozbyć miękkiego swetra, który jej podarowano.

Anna i Bułka wszędzie jeździły razem. Na wakacje to oczywiste, ale też do pracy, co Bułka bardzo lubiła, bo obwąchiwanie i obsikiwanie działek, na których Anna projektowała ludziom domy albo przebudowy z rozbudową i nadbudową, sprawiało jej taką samą przyjemność jak jej towarzyszce wyobrażanie sobie konstrukcji, które tam powstaną. Anna nie była architektką biurkową i kiedy pojawiało się zlecenie, które ją inspirowało, potrafiła spędzić na pustej działce kilka dni, żeby robić notatki, śledzić słońce, obliczać kąt jego padania w innych porach roku, wsłuchiwać się w dźwięki okolicy, analizować ruch uliczny i trajektorie samolotów. Dwa lata praktyk budowlanych, jakie odbyła na początku swojej kariery, pozostały jednym z najmilszych Anny wspomnień, jakie ludzie zwykle wiążą raczej z wakacjami w pięknych miejscach.

W drodze powrotnej Anna rozmawiała zawsze z Bułką o swojej koncepcji oraz o oczekiwaniach klientów i wyjaśniała, dlaczego wiele z nich uważa za bezsensowne lub estetycznie chybione. Szprosy przy takiej czystej bryle? Po moim trupie. Wielospadowy dach? Akurat! Wyspa kuchenna? Co to w ogóle jest wyspa kuchenna?! Nie wystarczy im, że wrócili właśnie z Bali? Może walniemy zamiast wyspy kolumnę jońską? Na przykład pośrodku salonu?

Nie istniał powód, by nie zabrać i w tę podróż kogoś, kto nigdy Anny nie zawiódł, tym bardziej że osoby, której powierzyłaby tak odpowiedzialne zadanie jak opieka nad swoją towarzyszką życia, po prostu nie było. Bułka ziewnęła szeroko, rozdziawiając paszczę pełną białych zębów, a jej człowiek powtórzył ten grymas. Pies piękne zęby zawdzięczał naturze, kobieta bardzo dobrym dentystom.

Czesław ułatwił jej sprawy. U notariusza, który zawiadomił ją o śmierci, czekał na nią testament i klucze, a także instrukcja dotycząca pogrzebu. Zdziwiła ją ta zapobiegliwość i to, że chciał cichego pochówku bez księdza czy mistrza ceremonii, bez zaproszenia prezesa spółdzielni, którego podziwiał, kochał i nienawidził przez całe jej dzieciństwo.

Oprócz Anny i lekko wstawionych grabarzy w tym bardzo niezręcznym pożegnaniu uczestniczyły trzy przypadkowe osoby, dwie babcie sprzątające akurat sąsiednie nagrobki i jakiś starzec, zanoszący się co rusz straszliwym, mokrym kaszlem. Nawet jeśli przyszedł specjalnie, nie odezwał się do niej ani się jej nie ukłonił. Bała się, że po kolejnym ataku, kiedy cichł z otwartymi ustami, waląc się w pierś, mężczyźnie nie uda się zaczerpnąć oddechu i padnie między zimne łoża nieboszczyków. Anna nie znosiła polskich cmentarzy z ich masywnymi płytami i stylistycznym rozpasaniem, ze zniczami ohydziejącymi z roku na rok w coraz bardziej wybujałe formy. Nie miała pojęcia, kim był gruźliczy matuzalem, bo Czesław Starski, którego urnę złożono do kolumbarium bez żadnej celebry, nie miał przyjaciół. W sumie nie miał nikogo.

To wszystko odbyło się poprzedniego dnia, a mieszkanie, do którego kobieta i suka jechały teraz windą, stanowiło ostatni punkt programu wizyty w tym mieście. Zanim Anna zleci firmie opróżnienie i posprzątanie, a następnie sprzedaż tych dwóch malutkich pokoi z kuchnią, musiała tu zajrzeć. Nie przejmowała się konwenansami w rodzaju, trzeba spełnić ostatnią wolę zmarłego, a już zupełnie nie uważała, że o zmarłych to tylko dobrze, ale była zwyczajnie ciekawa, choć raczej nie tego, co tam zastanie.

Niedługo przed śmiercią Czesława czytała książkę pisarza, który opowiadał światu o odejściu matki i wyliczał artystycznie, całkiem zajmująco, liczne dzieła po niej, te, których się pozbył, i te pozostawione. Nie jej bajka. Żal, jakiego nie czuła od dawna, zazdrość, smutek uderzyły ją z niespodziewaną siłą, kiedy niedawno sięgnęła po tę niepozorną książeczkę. Po chwili odetchnęła głęboko i przeanalizowała to, co poczuła, jakby przygotowywała plac budowy. Ciekawiły ją własne emocje w nieprzewidywalnych sytuacjach. Uważała, że takie wstrząsy zawsze ostatecznie przynoszą coś, co przyda jej się do pracy, a więc do życia, którego poza pracą ponoć nie miała wiele. Znajdowała się na tym etapie rozwoju, gdy istnienie normy, jak powinno wyglądać udane życie, wydaje się jakąś dziecinną zabawą albo hochsztaplerką, na której zarabiają dyplomowani psychoterapeuci i cała rzesza innych samozwańczych naprawiaczy ludzi z mediów społecznościowych. Anna uważała, że robi dokładnie to, co chce i jak chce. Czuła się spokojna.

Do wnętrza skrytki, gdzie zostawiła bagaż z samymi nieprzydatnymi rzeczami, wiodło dwoje drzwi, a przynajmniej tak pamiętała. Pierwsze były sprzed jakichś dwudziestu pięciu lat i miały dwa zamki, drugie wstawiono na samym początku, w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku, i otwierały się pojedynczym, starodawnym kluczem. Po raz pierwszy Czesław użył go w towarzystwie matki Anny, po której zostało tylko imię, Iwona, za mało na ulokowanie wspomnień. Tyle, imię i dotyk na kluczu, jaki nosiły kiedyś na szyjach dzieci, drące się pod oknami, Mama, rzuć na oranżadę. Anna też nosiła, ale nie miała do kogo się drzeć. Parę razy spróbowała, żeby poczuć, jak to jest, ale nie pod swoim blokiem, poszła na drugi koniec osiedla, długo szukając odpowiedniego miejsca. Stanęła pod wieżowcem podobnym do swojego, tylko mniejszym, i krzyczała, Mamo, mamo, mamo, ale nikt jej nie odpowiedział.

Za drugą bramą zaskoczyła Annę przeszkoda w postaci kraty. Na szczęście okazało się, że wystarczy przełożyć rękę i odsunąć zasuwkę. A więc w ten sposób, zza kraty, Czesław rozmawiał z tymi, którym w ogóle otworzył drzwi. Kto to mógł być? Inkasent, akwizytor, bo już nawet nie świadkowie Jehowy, którym zabroniono nagabywania ludzi w domach, a wcześniej dawali Czesławowi pożywkę do złoszczenia się i wyzywania. Widziałaś gnoja? Jebańca widziałaś? Myśli, że nie wiem, że dam się złapać. Dasz mu palec, a rękę wyrwie! Głos Czesława rozległ się w głowie Anny zduszony, ale wyraźny, Bułka wyczuła go i otrząsnęła się, jakby wyszła z wody. Podniosła kufę ku opiekunce. Wchodzimy?

W środku Annę uderzyła pustka. Spodziewała się jakiejś gęst­wy, skłębionego czasu i tego właściwie oczekiwała, nagłego uderzenia w zmysły. Tymczasem nie było tu nic. Bułka wepchnęła się pierwsza i rozpoczęła inspekcję mieszkania, w którym nigdy nie żyło żadne zwierzę. Z przedpokoju zniknęły chodnik i linoleum, wydobywając na powierzchnię pierwotne winylowe płytki z czasów komuny, i Anna ze zdziwieniem stwierdziła, że źle pamiętała ich kolor. Rozczarowało ją to odrobinę. Jest przecież dobra w zapamiętywaniu kolorów, ich niuansów, odcieni. Tymczasem płytki nie okazały się brudnozielone jak szlam, lecz banalnie szare płaskim odcieniem suchego asfaltu. Pazury wielkich łap Bułki wydawały dziwny, nieznany Annie przedtem odgłos.

Kobieta otworzyła szafę wnękową, której front pokrywała taka sama imitująca boazerię tapeta jak na ścianach przedpokoju, odstająca na rogach i wypłowiała. Pusto. Nie zostały nawet wieszaki. Tylko na środkowej półce utknęła pojedyncza kulka na mole. Wyglądała jak jagoda śnieguliczki i Anna zrobiła jej zdjęcie.

Pokój po lewej został ogołocony podobnie jak przedpokój, choć przez lata służył jako magazyn przydasiek i spiżarnia na gromadzone przez Czesława zapasy puszek i towarów sypkich z promocji. Okno wychodziło na północ i za zasłoną od zawsze mieszkał tam na wilgotnej ścianie grzyb, od którego piekły oczy i bolało gardło. Anna nie miała ochoty się z nim witać. Na karniszach z żabkami wciąż wisiały firanki i story, przypomniało jej się nieużywane od lat słowo, story, tak się mówiło, zawsze w liczbie mnogiej, nigdy ta stora. Zaciąg story, nie rób kina. Jakby zgromadzeni widzowie tylko czekali, by zobaczyć film o życiu Czesława i jego córki. Polski realizm niemagiczny.

Bułka obeszła pokój i kichnęła, jej nos, wilgotna trufla pełna zakończeń nerwowych, drżał w obliczu tysięcy zapachów niewyczuwalnych dla człowieka. Czuła życie, które minęło? Śmierć? Raczej nie jedzenie czy wspomnienie o nim. Bułka nie była psem żarłocznym, a już na pewno nie wszystkożernym, co miało dobre strony, bo nie połykała świństw na spacerach i zachowała smukłą sylwetkę, grymasząc i wybrzydzając. Ta jej zaskakująca u sponiewieranej istoty cecha ujawniła się w pierwszych dniach wspólnego życia, kiedy po krótkim okresie napychania się do granic możliwości zaczęła kaprysić. Anna próbowała ją skłonić do zjedzenia specjalnej wysokobiałkowej karmy dla zabiedzonych szczeniąt ras olbrzymich, pełzając po podłodze i udając, że jak nie, to ona sama, weganka, zaraz pożre tę masę o dziwnym zapachu taniego pasztetu, mniam, mniam. Po kilku próbach chuda i poraniona Bułka ze szczurzym ogonem, ogolona na zero, nie licząc uszu, przewróciła miskę i położyła się obrażona tyłkiem do niej. Anna pojechała do mięsnego, zbyt dobrze pamiętając własną wybiórczość pokarmową, by nie zrozumieć innej istoty, a potem w lateksowych rękawiczkach, pełna obrzydzenia i grozy, kroiła indyczą pierś, by ugotować ją z dynią i odrobiną komosy ryżowej.

Konieczność obcowania ze zwłokami innych istot była najwyższą ceną, jaką płaciła za życie ze swoją włochatą towarzyszką, i codziennym dowodem, że nobody's perfect. Drugim minusem wybredności Bułki była jej niewyuczalność rzeczy, które ponoć pies powinien robić w zamian za smaczki, co wprawdzie Annie wydawało się od początku głupie i jakoś nie w porządku wobec wrażliwej, inteligentnej istoty, ale spróbowała. Na spacerach widziała mnóstwo ludzi cały czas czegoś żądających od swoich psów i faszerujących je w nagrodę smaczkami noszonymi w saszetach przy pasie, w jakich kiedyś gustowali cinkciarze. Jakby pies był automatem podobnym do kościelnego Murzynka, kiwającego głową za każdy wrzucony grosz.

Bułka robiła jednak, co chciała, na ogół pozostając psem bezproblemowym i wyzutym z agresji. Robiła, co chciała, i nie robiła, czego nie chciała, bo jeśli nie akceptowała kierunku spaceru, kładła swoje ciężkie, puszyste ciało na chodniku lub ścieżce i głęboko wzdychała, za nic mając prośby i ponaglenia. Działało oddalenie się, bo widząc znikającą Annę, suka w końcu wstawała i najpierw powoli, potem coraz szybciej biegła w jej kierunku z wywieszonym ozorem i roześmianą kufą. Anna uczyła się od niej, nie z książek, co znaczy być psem.

W mieszkaniu opuszczonym przez Czesława Bułka trwała przy swojej opiekunce przyklejona do niej bokiem i stropiona. Ziewała całą paszczą, demonstrując niepokój. Nic tu nie ma, zapewniła Anna, a suka spojrzała na nią nieprzekonana. Jeszcze łazienka, powiedziała Anna i Bułka pierwsza uchyliła nosem drzwi do malutkiego pomieszczenia. Nic, tu też nic, nie licząc popękanego mydła, wiszącego na umywalce w plastikowej siatce, i nic w toalecie wielkości szafy, zionącej zastałym smrodem starej kanalizacji. Jeszcze ci się wody do dupy naleje, przypomniała sobie ulubione ostrzeżenie Czesława i wzdrygnęła się, przywołując w głowie jego niespokojną postać.

Nie znał poczucia bezpieczeństwa i zachowywał się, tak jakby skulony w okopach wiecznie oczekiwał najgorszego. Oblężony! Jeszcze ci się wody do dupy naleje, albo, Nie szukaj miodu w dupie, wokół dupy krążyło wiele złości Czesława, a jego emocje były jak dzieci bez zapięcia na karuzeli łańcuchowej. Ziu i wypadały stamtąd raz po raz, poharatane, walące na oślep we wszystko, co napotkały na drodze.

W kuchni zostały tylko laminowany stół i jedno krzesło, a także szafka ze sklejki, a w niej opakowanie kawy rozpuszczalnej, cukierniczka i skamieniała sól w torebce. Kiedyś były dwa krzesła, Czesław musiał uznać pewnego dnia, że na tym drugim nikt już nigdy nie usiądzie. Kiedy to było? Przez jakiś czas żył w tej ogołoconej przestrzeni, pijąc rozpuszczalną kawę. Anna wyjrzała przez okno, osiedle najpierw schodziło ku dołowi, a potem znów się wznosiło, rozpływając się powoli w łagodne wzgórza na horyzoncie. Trójgarb zawsze przypominał jej wielkie, miłe zwierzę, jako dziecko prosiła go o opiekę. Chełmiec był daleki i niedostępny jak Olimp, choć słyszała, że inne rodziny robią tam niedzielne wycieczki. Przedwojenne domy z ogródkami otaczały blokowisko porwanym, przerośniętym zielenią łukiem.

To było dobrze rozplanowane, ładne osiedle, które nie miało szczęścia do żadnych czasów, całkiem jak niektórzy z żyjących tu ludzi. Jak Czesław. Nikt już nie projektował z takim rozmachem, z wolną przestrzenią między budynkami, w której zmyślny patodeweloper skoncentrowałby dwa obozy szeregowców z mini­ogródkami. Niedawno pracownia Anny dostała taką propozycję i przez chwilę architektka rozważała zrobienie czegoś szalonego, wystrychnięcie na dudka cwaniaka, który do niej przyszedł, ale ostatecznie kazała Adamowi zrezygnować. Poczuła na dłoni ponaglający dotyk Bułki.

Jeszcze jedno pomieszczenie. Stołowy. Kiedy na początku kariery zgłaszali się do niej klienci, mówiąc, że chcą stołowy, mog­ła sobie z dużym prawdopodobieństwem wyobrazić, czego jeszcze zapragną, i robiła to najlepiej, jak umiała. Robiła w czasie przeszłym, bo teraz projektuje tylko domy, w których sama chciałaby mieszkać, choć dotąd nie zbudowała swojego. Jak ten pierwszy dla Ryszarda. Wtedy to się zaczęło. Krok po kroku Anna stawała się coraz bardziej wolna i nie szukała już pracy, tylko ona jej. Kocha to, co robi. Pochyliła się i pogłaskała psa za uszami, uśmiechnęła się. Pomyślała, że mogłaby więc teraz dokonać małego cudu, wynająć ekipę i nie zważając na koszty, urządzić to malutkie mieszkanie po swojemu. Stworzyłaby z real­nej materii to, co budowała tu kiedyś w wyobraźni. Może nawet zrobiłaby mozaikę w łazience, ściągając znajomą artystkę ze stolicy. Na mozaice byłoby morze, żółw, chłopiec na jego grzbiecie i ryboludzie. Tak właśnie mówił jej ktoś dawno temu, nie syreny, tylko ryboludzie, potężniejsi, pradawni. Syreny przy nich to disnejowski kicz.

Pomyślała o chłopcu nazywanym Bruce Lee, który mieszkał w tym samym bloku i podobnie jak ona godzinami przesiadywał w osiedlowej bibliotece. Anna zamknęła oczy i zobaczyła pod powiekami jego lekko pyzatą twarz, malutkie usta, bystre, dziwnie dorosłe spojrzenie, jakby sam był jedną z tych dawnych, mądrych istot i tylko udawał ludzkie dziecko. Opowiedział kiedyś Annie japońską bajkę, która głęboko zapadła jej w pamięć i teraz pojawiła się znów jak mały lśniący bumerang, raz po raz odsyłany w głąb nieświadomości tylko po to, by oczekiwać jego powrotu. Nagle naprawdę zapragnęła tej mozaiki, może zamiast chłopca na skorupie żółwia siedziałaby jasnowłosa dziewczynka? Para skraplałaby się na ceramicznych elementach, ożywiając kolory, dając wrażenie ruchu. Anna nikomu by nie pokazała tego wnętrza, tylko spędziłaby tu tydzień lub dwa lata, żyjąc inną wersją swojej przeszłości.

Jej rodzice byliby estetami i aktywistami, a jedno i drugie umożliwiałby im spadek po wuju z Chicago. Broniliby rzek, lasów i sprowadzaliby do domu porzucone i ranne zwierzęta, które wylegiwałyby się na kanapie i krzesłach Chierowskiego. Psy, koty, świnki. Nikt nie przejmowałby się śladami pazurów na meblach i sierścią w kawie. W kryształowej misie trzymaliby kocie chrupki. Przy drewnianym stole, nieznającym ceraty, z blatem pełnym śladów biesiadnego życia, dyskutowaliby o właśnie przeczytanych książkach i obejrzanych filmach, planowaliby wyjścia do teatru i wyjazdy do wrocławskiej opery, a ona kręciłaby się tam kochana i traktowana poważnie. Pytano by ją, A co ty o tym myślisz, Anno? Dokładnie tak, w wołaczu. Jakie jest twoje zdanie? Twoje uczucia? Czy ciebie też deszcz napełnia radością? Wiatr wałbrzyski trwogą?

Mokry nos natarczywie trącił rękę Anny i kobieta odwzajemniła ponaglające spojrzenie Bułki. A co, nie mogę się zamyślić? Mina Bułki mówiła, Pospiesz się, Anna znała ten filuterny wzrok i przekrzywioną głowę. Wizja znikła. Nie potrzebowała już ludzkiej rodziny, ani dobrej, ani złej, wielkie dzięki. Jeszcze przez chwilę w powietrzu drżał tylko obraz Bruce'a Lee. Chłopiec znikł, kiedy wyjechała na studia, jego rodzina wkrótce wyprowadziła się nie wiadomo dokąd, ale on sam przepadł jeszcze wcześniej, zostawiając rodziców z dwójką młodszych braci. Anna googlowała Tomasza Kałużę, jednak żaden z obecnych w czeluściach internetu mężczyzn o tym imieniu i nazwisku nie przypominał Bruce'a Lee z Piaskowej Góry. Czy wiedział, że czasem za nim tęskni?

Drzwi z szybą z półprzejrzystego, chropowatego szkła były zamknięte, a kiedy Anna je uchyliła, poczuła świeży powiew, wdzierający się przez otwarty lufcik. Lufcik. Kolejne słowo, którego od dawna nie używała ani nie słyszała. Ludzie nie chcieli już lufcików. Dziwne, Czesław zawsze zamykał okna, żeby ciepło nie uciekało. A kiedy było gorąco, by nie wchodziło. Zasada była taka, że to, co w środku, powinno tam pozostać, odgrodzone od reszty świata firanami i storami.

Podłoga w stołowym także została zdarta do pierwszej warstwy palimpsestu, czyli winylowych płytek, które pokrywała wcześniej wykładzina, na niej pośrodku leżał dywan z Kowar, na nim z kolei ochronne kółka, wycięte z innej, zdobytej gdzieś, zakombinowanej wykładziny, pod drzwiami balkonowymi wycieraczka, na niej szmata. Pamiętała dokładnie, bo tak działał jej umysł, zawsze najlepiej rejestrował materię, jej zapach, kolor, smak, fakturę.

Czy ogołacając mieszkanie, właściciel tych dwóch pokoi z kuchnią chciał, żeby Anna zwróciła uwagę na coś innego niż zwykle? Ale przecież nigdy nie słuchał tego, co mówiła. Nie umiał się skoncentrować, jakby cały czas ktoś potrząsał nim jak butelką Coca-Coli z Mentosem. Albo był pobudzony i na granicy wybuchu, albo zasypiał, zapadał się w sobie, sprawiając wtedy wrażenie jeszcze mniejszego.

W stołowym, nigdy niegoszczącym ani stołu, ani stołujących się przy nim gości, nadal stała rozkładana wersalka z narzutą w tygrysi wzór, którą obwąchiwała Bułka. Teraz kapa wypadła z przechowalni nieużywanych słów i Anna wypróbowała zapomniany smak na języku. Kapa, Bułeczko. Od łacińskiego cappa, przykrycie, szata, stąd kaptur, kapuza, kapelusz. Lubiła poznawać historię słów i rzeczy, domów, ale nie znała własnej. Kiedy tutaj mieszkała, oprócz jej podręczników były na półce tylko dwie encyklopedie, powszechna i medyczna. Anna uczyła się na pamięć definicji z obu w nadziei, że w ten sposób zrozumie świat, a także ochroni się przed wszystkimi możliwymi przypadłościami. U jej koleżanki z liceum wykryto gruźlicę i zabrano ją do sanatorium tuż przed maturą, a Anna wówczas najbardziej się bała, że coś ją powstrzyma, unieruchomi. Jeden fałszywy krok albo gruźliczy prątek i koniec.

Oprócz wersalki, na której Czesław spał, co wieczór rozkładając jej chybotliwą konstrukcję i wyrównując zapadlisko pośrodku przy użyciu dodatkowej kołdry, koca, starego śpiwora, był tylko stolik, a na nim szklanka z resztką brunatnej mazi porośniętej pleśnią. Pleśń, pomyślała Anna, potoczna nazwa grzybów saprotroficznych, takich jak pleśniak, kropidlak, pędzlak. Rozwijają się na resztkach jedzenia, skórze, ich niteczki wrastają głęboko, nie wystarczy zdjąć z dżemu zielonego skrzepu. W szkole kazano im kiedyś wyhodować pleśń na chlebie w słoiku, ale ta Anny nie chciała wyrosnąć, bo Czesław kupował na bazarku wiecznotrwały chleb tostowy tak naładowany chemią, że żaden grzyb go nie tknął. Dłużej poleży, mówił. Kto chlebem gardzi, to chleb nim bardziej!

Obok pleśni jaskrawiła się plastikowa teczka formatu A4, fioletowa. Nowa i obca w tej pustce i resztkach. Anna zatrzymała na niej wzrok, wiedząc już, że znajdzie tam wyjaśnienie prośby zmarłego, ale zwlekała z jej otwarciem, by dalej skanować odmienioną przestrzeń. Tam, gdzie kiedyś rozpierała się masywna meblościanka o niepokojącym wątrobianym odcieniu, a na niej najważniejszy sprzęt, czyli telewizor, teraz jaśniał nagi prostokąt ściany w kanarkowym kolorze. Miała może siedem lat, kiedy Czesław położył zszarzałą teraz tapetę, zmywalną, jak mówił, choć nikt jej nigdy nie zmywał, ale kto by odsuwał meblościankę. Kanarkowy był wcześniej, przypominały Annie o nim ściany zaniedbanych mieszkań i starych domów na wsiach, których nowi właściciele, przytupując z ekscytacji, zapraszali ją, by z upadłej materii wyczarowała ich wymarzone siedziby.

Przez moment zobaczyła tę żółć, zimną, aż się otrząsnęła, oczami małej dziewczynki, pytającej, czy teraz mogłaby mieć kanarka. Albo chomika. Dwie myszki? A dlaczego jak myszki, to dwie?, zapytał ją wtedy Czesław i Annę to zdziwiło, pamiętała wciąż wyraźnie, bo uznała wtedy, że zrobił coś przełamującego ich normalny brak komunikacji. Zaśmiał się po swojemu, ze smutkiem i drwiną, kiedy odpowiedziała, że tak małe zwierzę w pojedynkę na pewno czułoby się bardziej samotne niż duże. Pitolisz!, prychnął, Myszy to się tępi, a nie w domu trzyma!

Bułka wskoczyła na kanapę, na którą za życia właściciela nie wpuszczono by żadnego śmierdzącego zwierzęcia, a wszystkie zwierzęta śmierdziały, ale po chwili znów znalazła się na podłodze i węszyła, podnosząc łbem zwisającą kapę, nagle podekscytowana, powarkująca jak wtedy, gdy wie, że za chwilę wykopie starą kość ukrytą w ogrodzie.

Dalsza część w wersji pełnej