W ciemności nad bagnami unosiła się mgła.

Spowijała kamienie, rośliny, omiatała porosty i rzadkie krzewy, muskała nierówny, grząski grunt. Gdzieś w oddali słychać było przytłumiony rechot żab, dziwne bulgotanie i krzyk nocnego ptaka przypominający ludzki płacz. Księżyc schowany za chmurami rzucał niewiele światła - zresztą i tak trudno byłoby mu przebić gęstą mgłę.

Na ścieżce wśród bagien dało się słyszeć przytłumione kroki - ktoś szedł, stąpając po miękkim mchu. Kroki były powolne, jakby ich właściciel starannie wybierał kępki roślinności, na których stawał, aby nie wpaść w ciemne bagnisko.

Po chwili we mgle zarysowała się postać. Była to niska, drobna istota w wysokich butach i kolorowej spódnicy. Na głowie miała zielony kaptur przesłaniający dwubarwne, czarno-złote włosy. Dźwigała zarzucony na plecy tobołek. Dziewczynka brnęła naprzód, starając się wzrokiem przebić mgłę i dostrzec w niej cień ścieżki, po której szła. Bardzo nie chciała z niej zbaczać, bowiem dookoła z cicha bulgotały podejrzanie bagna.

Nagle w ciemności dziewczynka dostrzegła odległy błysk. Wpatrywała się przez krótką chwilę w jasny punkcik przed sobą, aż wreszcie zdecydowała się pójść w jego kierunku. Punkcik rósł w oczach, gdy się do niego zbliżała - był chwiejny i migotał. Wreszcie dziewczynka rozpoznała w nim niewielkie ognisko. Gdy podeszła jeszcze bliżej, zobaczyła, że dookoła ognia siedzi kilka postaci. Niektóre z nich trzymały patyki i piekły nadziane na nie kawałki chleba. Dziewczynka pochyliła się i cichutko weszła za kępkę krzaków. Aby nie wejść w krąg światła, okrążyła ognisko i siedzące przy nim postacie.

Wreszcie wypatrzyła zwaloną kłodę, za którą usadowiła się wygodnie, aby posłuchać rozmowy, jaka toczyła się przy ogniu, i przypatrzeć się nieznajomym.

Uwagę każdego z pewnością najpierw zwróciłby olbrzym siedzący na kamieniu. Był niemal dwukrotnie wyższy od najwyższego człowieka na ziemi, miał długą, krzaczastą brodę i ciemnozielony płaszcz, który zapiął teraz pod samą szyję, narzekając pod nosem na nocny chłód. Trzymany przez niego patyk wyglądał w jego wielkich dłoniach jak wykałaczka, na którą nadział kilka kawałków chleba.

Obok niego, wpatrując się w ogień, siedział pies w kowbojskim kapeluszu na głowie. Merdał ogonem, czując przyjemne ciepło rozchodzące się od ogniska, w kierunku którego wyciągał łapy.

Po drugiej stronie paleniska przycupnął malutki jeż. Na jednym oku miał przepaskę, co upodabniało go do pirata. Obok niego spoczywało czerwone jabłko, na które zerkał co chwila, jakby bał się, że zniknie lub ktoś mu je odbierze.

Dalej siedziała bardzo zmęczona wiedźma. Dziewczynka aż podskoczyła, gdy przyjrzała się tej postaci. Wyglądała jak książkowy przykład czarownicy: miała długi, haczykowaty nos, przekrzywiony czarny kapelusz na głowie, ciemne, połatane szaty, a pomiędzy potarganymi włosami widoczne były najprawdziwsze węże, które teraz wyglądały, jakby smacznie spały. Obok stóp wiedźmy leżała czarna skórzana torba i szklana kula, teraz lekko przyprószona popiołem z ogniska.

Czarownica z wężami na głowie wydawała się straszna, lecz kiedy dziewczynka zerknęła na kolejną postać, musiała zakryć sobie usta dłonią, żeby nie krzyknąć. Na początku pomyślała, że to złudzenie, po prostu gęstszy strzęp mgły i dymu, ale po chwili pozbyła się wątpliwości: patrzyła na najprawdziwszego ducha.

Zjawa ewidentnie była kobietą: miała na sobie długą, pofalowaną suknię, elegancki kapelusz na głowie, a na dłoniach rękawiczki, które kiedyś były pewnie jedwabne. Szyję oplatał jej przepiękny biały szal. Na kolanach spoczywały widmowe skrzypce - Zjawa co pewien czas mimowolnie trącała pojedyncze struny, których cichutki dźwięk niknął jednak w bagiennym bulgotaniu i rechocie żab.

Ostatnią osobą przy ognisku był człowiek wyglądający jak... ludzkie drzewo. Każdy kawałek jego skóry pokrywała kora, a z uszu wystawało mu kilka zielonych listków. Dolną część twarzy, poniżej ust, pokrywał mech, tak samo jak czubek jego głowy. Pogryzał upieczony na ognisku chleb, chrupiąc głośno.

- Trzeba będzie niedługo ruszyć na południe - odezwał się pies w kowbojskim kapeluszu, drapiąc się łapą za uchem. - Robi się coraz zimniej. Jeśli macie ochotę, możemy ruszyć razem.

- Ja nie mam planów - odparł olbrzym. - Właściwie jest mi wszystko jedno.

- Muszę sprawdzić w szklanej kuli, czy czeka mnie tam dobra przyszłość - stwierdziła wiedźma, po czym podniosła kulę i zdmuchnęła z niej warstwę popiołu.

Przez chwilę mamrotała pod nosem jakieś zaklęcia. Nic się jednak nie wydarzyło. Kula nie wyświetliła żadnego obrazu. Czarownica przetarła ją kawałkiem spódnicy, lecz i to nie pomogło. Westchnęła głęboko.

- Ach, może później - powiedziała smętnie i odłożyła szklaną kulę na ziemię, gdzie popiół znów zaczął dokładnie pokrywać jej powierzchnię.

- Czy na południu są jabłka? - zapytał jeż-pirat.

- Na pewno! - odparł pies. - Wszystko tam kwitnie o wiele dłużej niż tutaj i jest bardzo smaczne. No i jest tam ciepło.

- Nie lubię, jak jest za ciepło - wtrącił człowiek-drzewo.

- A mnie pogoda jest obojętna - rzekła cicho Zjawa i zapatrzyła się w ogień.

- Coś jednak zrobić trzeba - powiedział pies. - Trzeba się gdzieś urządzić. Zbudować sobie dom.

- Dom... - westchnął olbrzym i pociągnął nosem.

Wszyscy zamilkli. Olbrzym otarł oczy wierzchem dłoni, po czym wyjął wielką chusteczkę i hałaśliwie wytarł nos. Wreszcie przemówiła wiedźma:

- Nie jestem pewna, czy urządzanie się gdzieś to najlepszy pomysł. Nikt z nas nie ma dobrych wspomnień z tym całym "urządzaniem się". Lepiej być w ruchu. Wtedy cię nie trafią.

- Co cię nie trafi? - spytał podejrzliwie pies.

- Urok. Złe oko. Ludzkie słowo. Takie rzeczy.

- Aha... - Psa nie uspokoiła ta odpowiedź.

Tymczasem dziewczynka ukryta za kępką bagiennych roślin podjęła decyzję. Uznawszy, że grupa przy ognisku nie jest niebezpieczna, ale po prostu smutna, postanowiła podejść bliżej i skorzystać z ciepła. Wstała i bardzo ostrożnie podeszła do kręgu światła.

Mech tłumił jej kroki, przez co postacie przy ogniu nie odkryły jej obecności, póki się nie odezwała.

- Dobry wieczór - przemówiła.

Natychmiast zapanowało wielkie poruszenie. Zjawa zerwała się z miejsca i strąciła leżące na jej kolanach widmowe skrzypce, olbrzym spadł ze swojego kamienia i wylądował na plecach, jeż zwinął się w kłębek, nadstawiając swe igły, a człowiek-drzewo... zamienił się w drzewo. Zniknęła twarz z ustami, nosem i oczami. Wszystko teraz pokryte było korą.

Wyglądał jak kawałek zmurszałego pnia.

Jedynie wiedźma i pies zachowali spokój. Zwierzę powoli zbliżyło się do dziewczynki i zaczęło ją obwąchiwać. Czarownica dalej wpatrywała się w ogień, wzdychając głośno.

- Przepraszam - odezwała się dziewczynka, gdy pies usiadł u jej boku i przyjaźnie zamachał ogonem. - Nie chciałam was przestraszyć. Zobaczyłam, że macie ogień, i pomyślałam, że mogłabym się przysiąść. Mam herbatę - dodała na zachętę.

Jeż odwinął się i rozejrzał. Najpierw sprawdził, czy nikt nie zabrał mu jabłka, a dopiero potem spojrzał na nowo przybyłą. Zjawa wylądowała na swoim miejscu, głośno łapiąc oddech, a zmurszały pień odzyskał ludzką twarz. Jedynie olbrzym skulił się na ziemi, przyciskając do twarzy dłonie, jakby bał się spojrzeć, kto podszedł do ogniska.

- Już w porządku, Ot - powiedział pies. - To tylko dziewczynka.

Olbrzym imieniem Ot powoli opuścił dłonie i nieśmiało spojrzał przed siebie. Dziewczynka pomachała do niego przyjaźnie. Dopiero wtedy pozbierał się z ziemi i usiadł z powrotem na swoim kamieniu.

- Siadaj - powiedziała wiedźma. - I daj tej herbaty. Upiecz sobie chleb, jeśli chcesz.

Dziewczynka wyjęła z tobołka garnuszek i manierkę z wodą. Wodę przelała do naczynia, które postawiła przy ogniu. Następnie zaczęła szukać herbaty i kubeczka. W ciszy przygotowała napój i podała w koło siedzącym.

- No, to opowiadaj - rzekł pies. - Kim jesteś?

- Mam na imię Rutka - odpowiedziała dziewczynka. - I wędruję po świecie.

- Po co? - zapytała Zjawa.

- Bo jest wielki i szeroki i chciałam go zobaczyć.

- My też zwiedzamy świat! - powiedział szybko pies. - Jesteśmy grupą wesołych wędrowców.

Rutka spojrzała na pozostałych.

Nikt z nich nie sprawiał wrażenia szczególnie wesołego, nawet pies, który wypowiedział te słowa. Wszyscy wyglądali na smutnych, zmęczonych i zrezygnowanych.

- A dokąd teraz się udajecie? - spytała.

- Właśnie to ustalamy - odparł pies. - Przed nami jeszcze wiele do zobaczenia, mamy mnóstwo planów...

- Och, przestańże tyle gadać! - przerwała mu wiedźma i spojrzała na dziewczynkę. - Nie mamy planów. I nie wiemy, dokąd iść. Spotkaliśmy się przypadkiem wczoraj rano w pobliżu tych bagien i od tej pory tak tu siedzimy.

Zapadła cisza. Nawet pies się nie odezwał. Wszyscy wpatrywali się w ogień.

- To... kim jesteście? - zapytała wreszcie Rutka.

Przez chwilę nikt nie odpowiadał, aż wreszcie głos zabrał olbrzym.

- Jestem Ot - powiedział. - I wcale nie jestem taki strachliwy. Nie myśl sobie! Jestem potężnym, silnym olbrzymem...

- Wiemy, Ot - mruknął człowiek-drzewo. - Już dobrze.

Olbrzym zmarkotniał i znów wytarł nos w chusteczkę. Rutka czekała.

Wreszcie Ot podjął swoją opowieść.

Opowieść Ota

Mieszkałem w grocie razem z innymi olbrzymami. Hen, daleko, za górami. Miałem wielu braci i wiele sióstr. Codziennie siadywaliśmy przy ognisku, takim jak to, tylko że o wiele, wiele większym, i snuliśmy różne opowieści. A w każdej występowały olbrzymy. Wszystkie bez wyjątku były silne, sprytne i niepokonane. Uciekały przed pułapkami i wyprowadzały w pole swoich wrogów. Chciałem być jak one. Myślałem, że wszystkie dorosłe olbrzymy są takie. Gdy byłem mały, starsiobiecywali mi, że już niedługo nauczę się robić to, co wszystkie olbrzymy robią od wieków. Nie mogłem się doczekać, zastanawiałem się, na czym polega ta praca olbrzymów.

I wreszcie, pewnego dnia, gdy już dorosłem, starsi zabrali mnie ze sobą do wioski ludzi i powiedzieli mi, że teraz wszystkiego się nauczę. I kazali... rozbijać domy ludzi i zjadać ich owce. Myślałem, że to żart. Zastanawiałem się, po co to robić. Przecież po czymś takim ludzie będą się nas bać i nienawidzić. Oni odpowiadali, że tak musi być, bo tak jest od zawsze. I sami zaczęli rozbijać te domy i zjadać owce. Patrzyłem na to i nie mogłem uwierzyć. Uciekłem do groty, w której mieszkaliśmy. Byłem w szoku, przecież we wszystkich opowieściach, które słyszałem przy ognisku, olbrzymy były dobre i walczyły tylko z wrogami. Tymczasem okazało się, że to my jesteśmy ci źli!

Kiedy wrócili moi bracia, próbowałem ich pytać, dlaczego to robimy, przecież ludzie są słabsi od nas, nie mogą być dla nas zagrożeniem. A oni na to, że jeśli ludzie zebraliby się całą grupą to owszem, mogą skrzywdzić olbrzyma, więc trzeba ich napadać, żeby im nie wpadło do głowy napaść na nas.

"Przecież to bez sensu!" - tak im powiedziałem. Więc oni wrzucili mnie w najdalszy kąt groty, tam gdzie nie dochodzi światło, i kazali mi przemyśleć swoje zachowanie. Kiedy po kilku dniach pozwolili mi wyjść, znów pognaliśmy do wioski ludzi. Moi bracia i siostry znowu niszczyli ich domy i zjadali owce. A ja... ja udałem, że chcę napaść sąsiednią wieś. Wtedy uciekłem. Biegłem tak przez cały dzień, zmieniając co chwila kierunek. Znalazłem inną grotę i chciałem w niej zamieszkać. Ale pewnego dnia przyszli ludzie z toporami, łukami i mieczami i zaczęli mnie przepędzać. "Dlaczego?" - zapytałem. "Przecież nic wam nie zrobiłem!". Ale oni odparli, że olbrzymy zniszczyły już trzy sąsiednie wioski i nie wierzą, że ja nie zrobię tego samego. Przepędzili mnie.

Od tej pory błąkałem się po górach i dolinach. Musiałem unikać wszystkich stworzeń, bo historie o olbrzymach niszczących wszystko na swojej drodze rozniosły się daleko. Ludzie obrzucali mnie kamieniami, gdy tylko zbliżałem się do ich siedzib. Raz nawet wypuścili na mnie grad strzał. Bały się mnie też łąkowe skrzypowce, mieszkające w lipach. Gdy tylko mnie zobaczyły, wysyłały za mną rój pszczół, aby mnie kąsały. Musiałem uciekać do wody!

Gnomy zastawiały na mnie pułapki. Krasnoludy próbowały mnie zakopać! Wiewiórowce straszyły mnie w każdym lesie, do którego wszedłem, a nimfy wodne pluły w twarz, gdy próbowałem się umyć w sadzawce. Żadne żywe stworzenie nie chce mieć ze mną do czynienia. Postanowiłem więc uciec daleko, tam gdzie nikt nie słyszał o olbrzymach. Aż wreszcie spotkałem tych tutaj...

Olbrzym zakończył swoją opowieść i ponownie sięgnął po chusteczkę. Człowiek-drzewo poklepał go po ramieniu.

- "Tych tutaj" - parsknęła wiedźma. - Każdy z nas ma swoje imię i swoją historię, nie jesteśmy jakimiś "tymi".

- A jaka jest twoja historia? - spytała nieśmiało Rutka.

- Jestem Wiadrosława! A moja historia...

Czarownica urwała i się zamyśliła. Znów podniosła szklaną kulę i przetarła ją rękawem. Nic się nie wydarzyło, nawet gdy zaczęła mamrotać zaklęcia.

Pies spojrzał na nią z politowaniem. Zrezygnowana, odłożyła kulę i podjęła opowieść, wpatrując się w ogień.

- Moja historia jest taka...

Opowieść Wiadrosławy

Jestem Wiadrosława i to bardzo starożytne imię, zapamiętajcie to sobie. W mojej rodzinie nazywano tak kobiety od pokoleń, a każda miała potężną moc. Bo że jestem czarownicą, to chyba nikt nie wątpi!

Wiedźma to znaczy "ta, która wie". Strzeżemy wiedzy od wieków. Znamy się na wielu rzeczach, do nas przychodzą ludzie, gdy potrzebują lekarza albo mają jakieś kłopoty. Znamy się na tym, co wy nazywacie magią. To tajemna moc, która krąży w powietrzu, nawet teraz, tu, na tych bagnach, ale wy jej rzecz jasna nie czujecie. To potrafią tylko wiedźmy. Możemy też spoglądać w przeszłość i przyszłość, od tego mamy szklane kule. Potrafimy pokonać wilkołaka. Albo wampira. Możemy rzucić albo cofnąć klątwę.

Czasami zdarza się, że wiedźma wejdzie jednak na ścieżkę zła. Wtedy szkodzi ludziom. Szkodzi też reputacji wszystkich wiedźm! To przez takie wyjątki ludzie się nas boją i przepędzają.

Chociaż... trochę strachu nie zaszkodzi. Lepsze to, niż gdyby mieli ruszyć na mnie z pochodniami i widłami. Przydarzyło się to kiedyś mojej babce, ledwo uciekła...

Ale wielu ciągle pamięta, że czarownica ma wielką wiedzę i moc. Szanują nas, bo wiedzą, że potrafimy pomagać. Gdy ich trafi urok, to wiedzą, do kogo się udać!

W naszej rodzinie moc przekazuje się uroczyście. Młoda wiedźma dostaje swoją pierwszą szklaną kulę i po raz pierwszy zagląda w przyszłość. I na mnie przyszła kolej. Pamiętam to jak dziś, włożyłam moją najlepszą czarną suknię i spiczasty kapelusz kupiony w miasteczku za połowę oszczędności! Przeczytałam wszystkie księgi, które były w domu, nikt mi nie powie, że coś pominęłam. Byłam przygotowana i niech każdy z was to sobie zapamięta!

Ale kiedy dostałam szklaną kulę... Ona nie chciała mi nic pokazać. Zamykałam oczy i wytężałam całą uwagę. Wzywałam moc. Ale ona nie przyszła... Nic nie zobaczyłam w tej kuli, nic! Rodzina nie wiedziała, co powiedzieć. Uznali to za zły znak.

Zgodnie z tradycją, po ceremonii przekazania kuli miałam zacząć uczyć się rzucania zaklęć. Pozwolono mi na to mimo tej dziwnej sytuacji. Och, nie było nikogo, kto zapamiętałby wszystkie słowa czarów tak szybko jak ja, zapamiętajcie to sobie! Tylko że... te słowa nie działały. Wszystkie czarownice wykrzykiwały zaklęcia i coś się działo, a u mnie nic. Nic! Ani iskierki! Znałam na pamięć wszystkie księgi z zaklęciami, ale gdy je wypowiadałam, nie chciały działać. Dopiero teraz moja rodzina zaczęła się martwić.

Mimo wszystko znałam się na wielu rzeczach. Potrafiłam leczyć ludzi i zwierzęta. Rozstrzygałam spory. Rozpoznawałam rzadkie rośliny. Naprawdę wiele potrafiłam, a teraz potrafię jeszcze więcej! Zapamiętajcie to sobie! Byłam zdolna jak nikt, ale moja rodzina patrzyła na mnie smutno, bo moc nie chciała do mnie przyjść. Choć potrafiłam ją wyczuć. Czasami czułam mrowienie w palcach...

Nie umiałam jednak czarować. Kiedy wchodziłam do domu i wszyscy milkli, wiedziałam, że rozmawiali o mnie. Patrzyli tak współczująco. A ja nie chciałam współczucia! Zrobiłam to, co każda szanująca się wiedźma robi w odpowiednim wieku: ruszyłam na wędrówkę. Po co wędrują czarownice? Żeby pomagać ludziom. Zawsze gdzieś jest jakaś klątwa do zdjęcia albo wilkołak do obłaskawienia. Wiedźma podczas swojej wędrówki rozwija swoje umiejętności i poszerza wiedzę.

Rodzina nie chciała, żebym wyruszała. "Nie władasz magią" - mówili. "Nie poradzisz sobie i przyniesiesz wstyd wszystkim wiedźmom". Oj, nie były to miłe słowa. Mimo to byłam pewna, że podczas podróży znajdę swoją magię. Wtedy wrócę do domu i powiem im wszystkim: "A nie mówiłam?". Więc spakowałam swoją torbę i ruszyłam w świat.

Wiedźma umilkła i zapatrzyła się w ogień. Cisza się przedłużała, słychać było jedynie trzask płomieni.

Wreszcie Rutka nie wytrzymała:

- I co? - spytała.

- Co "co"? - odpowiedziała pytaniem Wiadro-sława.

- Co było dalej? Znalazłaś magię? Powiedziałaś im: "A nie mówiłam?".

Czarownica prychnęła gniewnie.

- Magia! To wiedza jest potęgą! W swoich podróżach dowiedziałam się więcej niż to, co wy wszyscy wiecie razem wzięci! Wiem, gdzie zimują raki, wiem, jakie są najlepsze lekarstwa na serce, wiem, gdzie rosną zaczarowane bzy, umiem upiec placek z rabarbarem, nauczyłam się nawet ślusarstwa! Magia! Też mi coś.

Znów zapanowało niezręczne milczenie, które ponownie przerwała dziewczynka.

- Czyli nie?

- Nie! - warknęła wiedźma. - Patrzę w szklaną kulę i dalej nic nie widzę! Ale przecież jej nie wyrzucę...

- Czyli... nie umiesz zdejmować klątw?

- Nie. Ale umiem mnóstwo innych bardziej pożytecznych rzeczy, zapamiętaj to sobie!

Wiadrosława umilkła. Rutka nie zadawała jej więcej pytań.

Po drugiej stronie ogniska wstał pies, przeciągnął się i ziewnął.

- To teraz ja wam coś opowiem - rzekł.