Prolog. Dei Corallini

Antoine'owi tak bardzo podobało się dei Corallini, że nieomal żałował, iż zaplanowali takie skromne wesele. Barokowe arcydzieło zostało wzniesione w XVII wieku za pieniądze zarobione na połowach koralowców w Morzu Śródziemnym. Miejscowi rybacy, wdzięczni za swój dobrobyt, ufundowali budowę kościoła. Pełni wdzięczności i dumy byli także rzemieślnicy, którzy przy nim pracowali i rzeźbili każdy kawałek kamienia. Jednak budowla, która powstała, nie była przesadzona ani kiczowata. Kamienie miały delikatny kolor kości słoniowej, elegancją dorównywały im pozostałe gładkie części fasady, pomalowane na jasne odcienie żółci, różu i zieleni.

Wyobrażał sobie, że rodzice Marine woleliby wystawny ślub w swoim kościele parafialnym, Saint Jean de Malte, ale czuł się za stary na taką tradycyjną uroczystość. Uparł się, że będą to Włochy, bo miłość do tego kraju dzielił z Marine, a poza tym chciał uniknąć ślubu w Aix-en-Provence. Chociaż miasto, w którym mieszkał i pracował, było cudowne, to jego zdaniem nie bardzo nadawało się na taką okazję. Pragnął, by ślub z Marine odbył się w sekrecie, w małej liguryjskiej wiosce, z dala od ciekawskich spojrzeń mieszkańców Aix. Prawie tak, jakby nie mógł uwierzyć w swoje szczęście i nie chciał ryzykować, że nagle ktoś nadbiegnie główną nawą i głośno sprzeciwi się ich związkowi. Od kiedy poznał Marine - na kolacji zorganizowanej przez zaprzyjaźnionego prawnika - nigdy nie myślał o sobie jako o żonatym mężczyźnie. To inni ludzie się pobierali, inni ludzie byli szczęśliwi, ale nie on.

Lekko zakrzywiona fasada pastelowego kościoła górowała nad wybrukowanym placem. Budowla zwrócona była w kierunku morza, jakby je ochraniała. Marynarze z daleka widzieli osadzone na wzgórzu dei Corallini. Verlaque spojrzał w górę, starając się skupić uwagę na różnorodnych posągach stojących w niszach na fasadzie, a nie na tym, co wydarzy się w kościele jeszcze tego samego ranka. Poniżej, drogą łączącą nadmorskie miasta i prowadzącą do Imperii, śmigały samochody i skutery. Ktoś z wioski zawołał: "Dario! Dario!", gdzieś trzasnęły drzwi. Verlaque'owi przyszła do głowy myśl, że dla jakiegoś mieszkańca wioski i dla Dario była to kolejna zwykła sobota, podczas gdy dla niego ten dzień był tak doniosły.

Uśmiechnął się i ruszył w kierunku restauracji, planując, jak posadzą gości. Wraz z Marine zaprosili jej rodziców - Anatole'a Bonneta, lekarza rodzinnego, i Florence Bonnet, emerytowaną profesor teologii - a także Sylvie, najlepszą przyjaciółkę Marine, wraz z jej jedenastoletnią córką, Charlotte, Jean-Marca Sauvata, ich wspólnego przyjaciela, Brunona Paulika, komisarza z Aix, i jego żonę, Hél?ne, oraz ich córkę, Léę, również jedenastoletnią. Na liście gości znaleźli się ponadto ojciec Verlaque'a, Gabriel, i jego partnerka, Rebecca Schultz, oraz Sébastien, brat Verlaque'a. Świadkiem Marine została Sylvie, on zaś wybrał Sébastiena, chciał bowiem, żeby przyniosło to coś dobrego - tak naprawdę jego kontakt z bratem był ograniczony. Sébastien uważał paryski rynek nieruchomości za ekscytujący w takim samym stopniu, w jakim Verlaque uznawał go za nudny.

Przed obowiązkowym ślubem cywilnym w Hôtel de Ville w Aix, który odbył się dwa tygodnie wcześniej, Marine i Antoine umówili się z kierownikiem ich ulubionej kawiarni, że zorganizuje dla nich aperitif na tarasie, gdzie mogli zaprosić kolegów i przyjaciół z Aix. Podawano szampana, a mieszkańcy miasta i turyści, idąc wąską ulicą, uśmiechali się na widok przyjęcia, które, jak sądzili, było improwizowane.

Żadne z nich nie lubiło tak zwanych "wyjazdowych ślubów", ale liguryjska wioska leżała tylko o trzy godziny jazdy od Aix, gdzie mieszkała większość gości. Przecież nie zmuszali uczestników uroczystości do podróży na karaibską wyspę. Kolega Marine opowiadał jej o weselu kuzyna w kurorcie na Barbadosie. Goście - w tym dwie starsze panie - musieli odbyć czternastogodzinny lot do miejsca, które ani dla nich, ani dla państwa młodych nie było w żaden sposób znaczące. Marine przyjeżdżała do Paradiso - jak nazywała tę miejscowość w dzieciństwie - od wielu lat. Rodzice wynajmowali małe mieszkanie w niżej położonej części wioski, blisko plaży. Marine zabrała tam Antoine'a, kiedy już wiedziała, że go kocha. Od tamtej pory zawsze zatrzymywali się w starszej, wyżej położonej części i każdego ranka pokonywali setki stopni prowadzących do morza, po czym skakali do wody z płaskich skał znajdujących się poniżej piaszczystej plaży.

Zrobiło się już ciepło, choć był dopiero kwiecień i ledwie wczesny ranek. Powietrze było przesycone wilgocią, a Verlaque miał nadzieję, że nie zrobi mu się za gorąco.

Mało brakowało, a wybrałby się dziś bez skarpetek, w swoich czarnych mokasynach Westona. Marine roześmiała się, gdy wyszedł z łazienki w ich pokoju ubrany w kobaltowy garnitur, ale z gołymi stopami.

- Czy nie uważasz, że powinieneś włożyć skarpetki? - zapytała. - To ujdzie Włochowi, ale to chyba nie twój styl.

Spojrzał w dół na swoje gołe kostki.

- Może masz rację. A ty się nie ubierasz? - zapytał, widząc, że wciąż jest w szlafroku.

- W pokoju Sylvie i Charlotte - odparła Marine. - Ty masz zjeść śniadanie na dole razem z moimi rodzicami. Chcę, by moja suknia pozostała niespodzianką.

Verlaque zatarł ręce.

- Czy ma dekolt? Gołe plecy?

Marine uśmiechnęła się, wstała i otworzyła przed nim drzwi.

- Do zobaczenia później. - Pocałowała go i dodała: - A tak przy okazji, świetnie wyglądasz. Dobrze ci w tym kolorze.

- Denerwujesz się?

- Tak. Denerwuję się, ale jednocześnie jestem szczęśliwa i spokojna, jakbym unosiła się na wodzie. A ty?

- Martwię się o makaron na lunch - odparł Verlaque. - Mam nadzieję, że użyją wystarczająco grubego. Takiego, który naprawdę przesiąknie sosem.

Marine utkwiła wzrok w przyszłym mężu i zaśmiała się z ironią.

- I pomyśleć, że za kilka godzin będę twoją żoną.

- Jesteśmy takimi szczęściarzami - powiedział, całując ją. - Zejdę na dół i zjem śniadanie z twoim cudownym ojcem i gburowatą matką, a później zajrzę do restauracji, by sprawdzić, czy mają ładne kieliszki do wina.

Patrzyła na niego, wiedząc, że mówi serio.

- Powodzenia.

- Do zobaczenia w kościele!

Zamknęła drzwi i podeszła do komody, gdzie w najniższej szufladzie schowała opakowaną w bibułę suknię ślubną. Wyjęła ją, rozłożyła na łóżku i poszła do łazienki wziąć prysznic. Sylvie obiecała zająć się jej fryzurą. Ponieważ miała przyjechać Charlotte, Marine zaprosiła też Léę, wiedząc, że zaproszenie jednej jedenastolatki, a pominięcie drugiej byłoby niesprawiedliwe, a nawet bezduszne. Z tego samego powodu zrezygnowała z angażowania dziewczynki do sypania kwiatków.

Ksiądz Piero był pogodnym pięćdziesięciolatkiem, który najwyraźniej kochał swoją pracę, a na jego okrągłej, uśmiechniętej twarzy malowało się szczęście. Znali Piera od dwóch lat, od pewnego letniego wieczoru, kiedy ich ulubiona restauracja była przepełniona i zostali skierowani do jego stolika. Doskonale mówił po francusku i był pod wrażeniem tego, jak Marine posługuje się włoskim. Wysłali mu odręczny list z prośbą, by udzielił im ślubu, jeśli to możliwe - po francusku. Na wypadek gdyby ich nie pamiętał, załączyli swoje zdjęcie. Ale nie zapomniał swoich współbiesiadników i był dumny, że czarujący giudice i professoressa poprosili go o udzielenie im sakramentu małżeństwa. Zastrzegł jedynie, by uroczystość odbyła się rano, bo sobotnie popołudnia rezerwowano z półtorarocznym wyprzedzeniem. Zgodzili się od razu, planowali bowiem kameralny ślub. Idea porannej ceremonii z następującym po niej lunchem, bez didżeja i tańców do rana, bardzo im się spodobała. Ksiądz delikatnie zasugerował, by tak niewielka uroczystość odbyła się w jednej z kaplic.

Verlaque szedł wzdłuż średniowiecznych ulic szerokich na dwa metry i wysadzanych gładkimi, okrągłymi kamieniami rzecznymi. Środek ulicy znaczony był linią z czerwonych cegieł. Pomimo swojej miłości do Paradiso nigdy nie doświadczyli nadmiernej uprzejmości ze strony mieszkańców wioski - z wyjątkiem Piera i pracowników restauracji. A tego ranka miejscową ludność reprezentowały głównie stare kobiety. Wpatrywały się teraz w niego zmrużonymi oczyma, po czym odwracały wzrok, bez uśmiechu. Bijąca od nich niechęć sprawiła, że mimo upału ciarki przebiegły mu po plecach. Po raz pierwszy od miesięcy zaniepokoił się z powodu dzisiejszego wydarzenia. Czy chodziło o wesele, czy o ślub? Marine Bonnet była ideałem, co do tego miał absolutną pewność. A jemu dużo brakowało do doskonałości. Był arogancki i apodyktyczny - z poczuciem winy przypomniał sobie, jak nalegał, by uroczystość odbyła się tutaj, w Ligurii, a nie w Aix. Marine szybko się zgodziła, ale czy miała jakiś wybór? Wydawało się, że całe ich rodziny i wszyscy przyjaciele cieszyli się z ich zaręczyn, ale teraz wracały do niego ich słowa: "Masz takie szczęście, Antoine", nigdy odwrotnie. On miał szczęście, że zdobył rękę Marine, ale być może ona wyciągnęła krótszą zapałkę.

Spojrzał na palazzo - okrągła ceramiczna płyta dumnie obwieszczała datę powstania budowli: 1578. Z bladożółtej fasady zwieszała się jasnoróżowa bugenwilla. Verlaque'owi bardzo podobały się róż i żółć zestawione z ciemną zielenią okiennic. Ktokolwiek wybrał te kolory, miał wyczucie estetyki, a mimo to powściągliwi mieszkańcy wioski prawie się nie uśmiechali. Być może dobry smak i ogólne poczucie szczęścia nie idą w parze. Jak na komendę starsza kobieta otworzyła drzwi palazzo i popatrzyła na niego, po czym szybko na powrót je zamknęła, tak że nie zdążył nawet powiedzieć "buongiorno". Czy te stare kobiety go przejrzały? Czy one także uważały, że Antoine Verlaque nie jest wart Marine Bonnet?

Westchnął i ruszył dalej, pochylając głowę, by przejść pod niskim kamiennym łukiem. Panował tu półmrok, więc wpatrywał się w promienie słońca na końcu ciasnego tunelu, około sześciu metrów przed nim. W miarę jak szedł, jego kroki stawały się coraz głośniejsze i odbijały się echem od ociekających wilgocią starych kamieni. Przyspieszył, myśląc o długoletnim, nieszczęśliwym i nieuczciwym związku swoich rodziców, o miłosnych podbojach, których sam dokonywał, zanim poznał Marine, o własnym snobowaniu się i arogancji. Czy właśnie to dostrzegały w nim mieszkanki wioski i dlatego odwracały się z pogardą? Pod wpływem Marine wysubtelniał i stał się lepszym człowiekiem, przyznał to nawet jego najlepszy przyjaciel, Jean-Marc. A co on dał jej w zamian? Czy jakoś ją uzupełniał? Wybiegł z tunelu na plac zalany słońcem. Zmrużył oczy, dostrzegłszy potężną postać w czerni idącą w jego kierunku.

- Signore Verlaque! - To był padre Piero. Verlaque uścisnął dłoń księdza. - Dobrze się pan ma? - zapytał duchowny po francusku z lekkim włoskim akcentem. - Zobaczył pan ducha w tunelu?

- Własnego - odparł Verlaque.

Ksiądz uśmiechnął się i ujął dłoń sędziego.

- Dzisiaj się pan żeni. To normalne, że... się pan denerwuje.

- W tunelu - rzekł Antoine, starając się złapać oddech - czułem się tak, jakby goniły mnie wszystkie moje demony.

- W dniu waszego ślubu z pewnością nie potrzebujemy tu demonów.

Verlaque uśmiechnął się.

- Co mogę zrobić?

- Cóż, drogi sędzio - powiedział padre Piero, obejmując Verlaque'a ramieniem i kierując go do wyjścia z placu - mamy dwie opcje. Po pierwsze, może pan iść do spowiedzi...

Antoine zatrzymał się i roześmiał.

- Nie przystępowałem do spowiedzi od...

- Bierzmowania?

- Tak, coś koło tego.

Padre Piero nic nie powiedział i szedł dalej.

- A jaka jest druga opcja? - zapytał Verlaque, obracając się do księdza.

- Un caff? correto.

- Kawa i grappa? To mi się podoba.

- Tak myślałem. Chodźmy do kawiarni, usiądziemy na tarasie z widokiem na morze. Jest pan dobrym człowiekiem, Antoine. Spotkałem wiele par, które miały się tu pobrać, sam pan widzi, jak piękna jest ta wioska i tutejszy kościół. To popularne miejsce na śluby. Pary pobierają się tutaj z wielu powodów, czasem właściwych, a czasem nie. Mogę tylko służyć radą, okazać zrozumienie, a potem odprawić ceremonię i życzyć im jak najlepiej. Oczywiście denerwują się w dniu ślubu, jak pan teraz. Mężczyźni martwią się o pieniądze, żałują też, że kończą się ich szalone lata. Może jestem staroświecki, może kobiety też się o to martwią. - Roześmiał się, kiedy skręcali w wąską ulicę wiodącą do kawiarni. - Ale większość kobiet martwi się samą uroczystością. Kwiatami. Sukniami. Weselem. Jedzeniem. Gośćmi. Ale pańska Professoressa jest - jak mam to ująć? - zen. Jest w niej wewnętrzne szczęście. Promienieje. To pan jej to dał.

1Książę i jego ogród

Le Duc de Pradet - dla przyjaciół Michel Xavier - był szczęściarzem i w pełni zdawał sobie z tego sprawę. Urodził się w Paryżu w 1946, więc ominęła go wojna i niemiecka okupacja. Był za młody, by na własnej skórze odczuć problemy związane ze zdobywaniem racjonowanej żywności, które trwały do lat pięćdziesiątych, poza tym wciąż chronili go rodzice. Jako nastolatek uczył się ukochanego przedmiotu - nie prawa, które zmuszeni byli studiować jego kuzyni, ale historii. Jego ojciec nie był za bardzo praktyczny... W wieku dwudziestu pięciu lat książę ożenił się z Marguerite i chociaż była zamożna, uczynił to z miłości, nie dla prestiżu czy posiadłości ziemskich.

Oczywiście, jego życie nie zawsze było usłane różami. Okazało się, że nie mogą mieć z Marguerite dzieci. Na początku doprowadzało ich to do rozpaczy, ale z upływem lat przywykli do myśli o dwuosobowej rodzinie. Zapomnieli o swej bezdzietności i oddali się podróżom. Podczas gdy inne bezdzietne pary adoptowały dzieci lub bardziej angażowały się w życie swoich siostrzeńców i bratanków, książę i księżna zbliżyli się do siebie jako para. Nie wycofali się z życia, wciąż mieli wielu przyjaciół i mnóstwo zobowiązań towarzyskich, ale po prostu cieszyli się sobą nawzajem. Zajmowali się wieloma sprawami - dbali o dom i ogród w Aix-en-Provence, o dworek w Burgundii i mieszkanie w lewobrzeżnym Paryżu. To wypełniało ich dni. I wtedy w wieku sześćdziesięciu trzech lat Marguerite zmarła na raka piersi.

Książę siedział właśnie na drewnianej ławce w swoim ogrodzie. W tym tygodniu padało, ale dziś świeciło wczesne kwietniowe słońce. Rośliny były teraz zieleńsze niż o każdej innej porze roku, zbledną, kiedy przyjdzie typowe dla Aix suche lato. Temperatura utrzymywała się na wystarczająco niskim poziomie, by siedzieć na zewnątrz, nawet w pełnym słońcu. Już wkrótce stanie się to niemożliwe, zniknie neonowa zieleń liści, a książę ucieknie do Burgundii, gdzie zostanie do połowy września.

Wstał, rozprostował nogi, podniósł swój kosz, sekator i rękawiczki z delikatnej skóry. Sumiennie podlewał rośliny, szczególnie róże, a kiedy spędzał czas w Paryżu lub w Burgundii, szczodrze płacił służącej, by robiła to za niego.

Jasnożółte kwiaty odmiany Lady Banks były w pełnym rozkwicie, grona małych, delikatnych jak piórka kwiatków opadały kaskadami z kamiennego muru jego miejskiego domu. Ścinał kwiaty, nucąc coś pod nosem, i wkładał je delikatnie do koszyka. Marguerite miała talent do aranżowania kwiatów, teraz zajmował się tym Manuel, służący i kucharz księcia.

Otworzyło się okno u sąsiada i dobiegł stamtąd śmiech dziecka, ktoś zakasłał. W ogrodzie, należącym do dwunastu okolicznych budynków, zawsze było gwarno. Ale najwięcej hałasu robiły ptaki, których trele tłumiły odgłosy kroków z pobliskiej rue d'Italie, a także warkot samochodów i autobusów spieszących wzdłuż boulevard du Roi René. Książę przystanął i uśmiechnął się, wspominając wspaniałe dwa tygodnie spędzone u przyjaciół, lorda i lady Ashcroftów, których miejski dom w Kensington także wychodził na wspólny ogród. Pomysł kupienia drewnianej ławki i wygrawerowania na jej oparciu inskrypcji pochodził właśnie stamtąd. U niego tekst brzmiał: "Pour Marguerite, qui adorait ce jardin".

Znowu usłyszał kaszel i odwrócił się.

- Mme Dreyfus - powiedział z uśmiechem. Zwracał się do niej formalnym madame. Wiedział, że nigdy nie była mężatką, ale osiągnęła już poważny wiek. Była atrakcyjną kobietą, miała gęste siwe włosy obcięte prawie na chłopaka, które podkreślały głęboki ciemnoniebieski kolor jej oczu. Okulary do czytania w rogowej oprawie nosiła zawsze na łańcuszku na szyi, ubierała się wyłącznie w czerń i biel. Zajmowała się handlem antykami i zgadywał, że była w podobnym wieku co on lub może nieco młodsza.

- Wspaniałe róże - rzekła.

- Chciałaby pani kilka? - zapytał książę, wskazując na kosz. - Na pewno ma pani w swoim sklepie mały elegancki wazon, może z S?rves.

- Rzeczywiście, mam taki, który doskonale się nadaje - odparła. - Chętnie wzięłabym kilka róż, jeśli pan ma aż nadto.

- Mogę pobiec do domu i poprosić Manuela, by je dla pani zapakował?

- Nie, nie - zaprotestowała.

- Ale ciernie...

- Mam chusteczkę - odparła, wyjmując staroświecką, płócienną chusteczkę z kieszeni swetra.

- Bardzo praktycznie - odrzekł książę i owinął łodygi kwiatów chusteczką. - Kto zajmuje się teraz sklepem?

Kobieta wskazała na swój zegarek.

- Jest pora lunchu.

- Och, rzeczywiście - odpowiedział, patrząc w niebo. - Straciłem poczucie czasu.

- Nie słyszy pan gości restauracji? - Wskazała za siebie. - Mają szeroko otwarte okna.

- Nie, szczęśliwie nie. Ale słyszę fontannę, szczególnie w nocy. - Uświadomił sobie, że sklep Gaëlle Dreyfus i jej mieszkanie dzieliły od nowo otwartego lokalu zaledwie dwa budynki, natomiast jego dom i ogród znajdowały się po przeciwnej stronie ulicy. Nigdy nie słyszał żadnego dźwięku z restauracji i tak naprawdę nieczęsto chadzał rue Mistral. Tak jakby ta ulica znajdowała się o całe światy od niego.

- Między innymi dlatego tu jestem - powiedziała kobieta. - Chodzi o restaurację...

- Proszę usiąść - zaproponował.

Gaëlle Dreyfus usiadła na angielskiej ławeczce, po raz pierwszy zdając sobie sprawę, że wszystko w wyglądzie jej rozmówcy wskazuje raczej na angielskiego lorda niż francuskiego księcia. Poczynając od płaszcza marki Harris Tweed i wełnianej kamizelki, a kończąc na jego włosach - przerzedzonych i nieco zbyt długich z tyłu głowy. Jednak wysokie kości policzkowe, szerokie cienkie usta i niebieskie oczy - podobne do jej własnych - świadczyły o tym, że był kiedyś przystojnym mężczyzną.

- Mam klienta - zaczęła. - Architekta, który poinformował mnie, że szef kuchni z tej restauracji, a zarazem jej właściciel, wystąpił do władz miasta o pozwolenie na poszerzenie sali jadalnej o taras.

- Nigdy nie dostanie pozwolenia - szybko odpowiedział książę, dla większego efektu krzyżując ręce. - W tym quartier nie ma ani jednej restauracji z tarasem.

- Och - westchnęła Mme Dreyfus. - Słyszałam, że nowa mer sprzyja raczej firmom niż...

- Mieszkańcom.

- Tak - przytaknęła, celowo nie dodając "dobrze sytuowanym" albo "arystokracji".

- Mais la fontaine - mówił dalej. - Jest na liście zabytków.

- Tak, ale fontanna, technicznie rzecz ujmując, znajduje się na terenie restauracji, choć wszyscy dzielimy cały ogród.

- Moi rodzice brali z niej wodę.

"Ma pan na myśli to, że wysyłali służących, by ją przynieśli" - pomyślała Mme Dreyfus.

- Ja nadal tak robię - odparła.

- Czy to bezpieczne?

- Oczywiście, co roku woda jest testowana - odrzekła. - Naturalne źródła muszą być sprawdzane.

- Dobrze. Co możemy poradzić w tej sprawie?

- Częściowo właśnie dlatego tu przyszłam - wyjaśniła. - Należę do Towarzystwa Historycznego w Aix, chcielibyśmy uzyskać pańską pomoc.

- Oczywiście, oczywiście - odparł z roztargnieniem.

Mme Dreyfus uśmiechnęła się.

- Właśnie zaczęłam informować innych sąsiadów - kontynuowała. - Bénédicte i Serge Tivolle, którzy mieszkają obok restauracji, już znają plan szefa kuchni... Bénédicte jest skarbniczką naszego komitetu. Rozmawiałam z Thomasem i Stéphanie Roche, mieszkającymi niedaleko restauracji, i z Marine Bonnet. Profesor Bonnet wykłada prawo na uniwersytecie i mieszka tu na najwyższym piętrze. - Wskazała na mieszkanie u góry, mniej więcej w połowie ogrodu, z wielkim tarasem ozdobionym pnącymi różami, krzewem jaśminu owijającym się wokół barierek i dwoma drzewkami oliwnymi w donicach.

- Profesor prawa... - wymruczał książę. Spotkał ją kiedyś na kolacji, lata temu. Pamiętał interesującą rozmowę, którą prowadzili, i jej wspaniały, głośny śmiech.

- Tak, niedawno wyszła za mąż za juge d'instruction z Aix. - Sprzedawczyni antyków uśmiechnęła się szeroko, jakby właśnie podała zwycięską odpowiedź w teleturnieju. Drzwi domu księcia otworzyły się i z wnętrza dobiegł zapach sera i jajek. - Przepraszam - odezwała się Mme Dreyfus, dostrzegłszy Manuela Arrudę stojącego w wykrochmalonym fartuchu w drzwiach kuchni - chyba pański lunch jest gotowy.

Książę odwrócił się i pomachał do Manuela.

- J'arrive! - zawołał. Chętnie zaprosiłby Mme Dreyfus na posiłek, ale nie wiedział, ile omleta i sufletu przygotował Manuel.

* * *

- Na suficie swojej biblioteki Montaigne miał cytaty wyryte na belkach - powiedział fr?re Joël, upiwszy łyk mocnej gorącej kawy. - Często odwiedzałem jego dom, moi dziadkowie mieszkali nieopodal.

- Pamiętam bibliotekę i rzeźbione belki - odparł książę, podając zakonnikowi tacę z ciasteczkami. - Ale nie przypominam sobie, co tam było napisane.

- Słowa rzymskich filozofów - odparł brat zakonny. - Jedną z sentencji była rada Seneki, jak dobrze żyć.

- To temat bardzo znaczący dla Montaigne'a.

- Właśnie - potwierdził fr?re Joël. - Słowa te mówią, że jeśli popadasz w przygnębienie lub odczuwasz nudę na emeryturze, po prostu zainteresuj się otaczającym cię pięknem...

- Na przykład ogrodami - dodał książę pospiesznie.

- Pańskimi różami - zasugerował fr?re Joël, patrząc na kwiaty odmiany Lady Banks. - Albo naszymi zabytkowymi budynkami w Aix.

- Można dokładnie studiować obrazy Cézanne'a w Musée Granet.

Obaj mężczyźni roześmiali się i wzięli ciasteczka z porcelanowej tacy, którą przyniósł Manuel. W zbiorach muzeum Granet w Aix znajdowało się zaledwie dziesięć mniej znanych płócien najsławniejszego syna miasta.

Książę powoli żuł ciasteczko, po chwili zapytał:

- Czy sugeruje ojciec, że wyglądam na przygnębionego? Albo znudzonego?

- Nie - odparł zakonnik po chwili wahania. - Ale obawiam się, że coś pana gryzie.

Minął rok, od kiedy fr?re Joël i książę zapoczątkowali swoją kawową tradycję, teraz kultywowaną prawie codziennie o siedemnastej. Na wpół romański, na wpół gotycki kościół Saint Jean de Malte korzystał z tego samego ogrodu. Miał do niego dostęp przez małą drewnianą furtkę, która otwierała się na rue Cardinale, naprzeciwko kościoła. Książę nie był szczególnie religijny, nie uważał się nawet za wierzącego, ale tak przywykł do niedzielnych mszy, że nie wyobrażał sobie, że mógłby nie pójść do kościoła, tak jak nie wyobrażał sobie, że mógłby nie zjeść śniadania albo nie znaleźć czasu na umycie się. Marguerite pochodziła z Bawarii, była głęboko religijna i wspaniale śpiewała. Książę chodził teraz do kościoła bardziej po to, by posłuchać chóru i prowokacyjnych kazań p?re Jean-Luca, niż by wbijano mu do głowy Pismo Święte. Ale chociaż w Saint Jean de Malte nikomu nic nie wbijano do głowy i chociaż książę podziwiał p?re Jean-Luca, czuł, że ma więcej wspólnego z braciszkiem z Périgourdin, który przybył do kościoła przed dwoma laty i który, podobnie jak książę, uzyskał licencjat z historii.

Książę spojrzał na swojego młodego przyjaciela i powiedział:

- Czeka mnie raczej nieprzyjemna wizyta u mojego lekarza.

Fr?re Joël na chwilę spuścił głowę i spojrzał na swojego rozmówcę.

- Przykro mi - odezwał się. - Czy lekarz postawił diagnozę?

- Jeszcze nie - odparł książę. - Przede mną kolejne okropne badania. I zanim powie mi ojciec, żebym się nie martwił, to wyznam, że nie obawiam się śmierci. Podobnie jak krajan ojca z Périgourdin, Montaigne. Nie pamiętam, co jest napisane na rzeźbionych belkach, ale wiem, że dotyczy to odchodzenia: nie rozmyślaj o śmierci.

- Więc nie ma sensu się o to martwić - zauważył zakonnik, próbując się uśmiechnąć. - Czy jest coś, o czym chciałby pan porozmawiać?

- Zrzucić z siebie? Zanim...

- Nie to miałem na myśli - szybko odparł fr?re Joël.

- Od bardzo dawna się nie spowiadałem. Od dziesięcioleci.

- Możemy zrobić to tutaj.

- W ogrodzie? - zapytał książę, patrząc na starannie przycięte żywopłoty. - Jest coś, co chciałbym wyznać. Ale nie dzisiaj. Przypuszczam, że powinienem przygotować się na najgorsze. Nawet na śmierć.

- Nie martwiłbym się...

Książę się roześmiał.

- Też cytuje ojciec Montaigne'a? Co on takiego napisał? "Jeśli nie wiesz, jak umierać, nie trap się. Wkrótce Natura dobrze cię tego nauczy. Zrobi to najrzetelniej; nie musisz się kłopotać".

2Świat według Philom?ne Joubert

- Mogę ci pogratulować, Marine? - zapytała Philom?ne Joubert. Spotkały się na rynku, przy tym samym stoisku, kiedy patrzyły na pęczki miejscowych wiosennych szparagów.

- Oui, merci beaucoup, Mme Joubert - odparła Marine z uśmiechem i uścisnęła dłoń starszej pani. - To była mała uroczystość - dodała szybko, na wypadek gdyby Philom?ne Joubert uważała, że zaproszony powinien być cały chór Saint Jean de Malte. - We Włoszech.

- Przed niedzielną mszą twoja matka pokazała nam zdjęcia - powiedziała Philom?ne.

- Naprawdę? - zapytała Marine, nie kryjąc zdziwienia. Jej ojciec był lekarzem rodzinnym, a matka emerytowaną profesor teologii. Z nich dwojga to właśnie matka była mniej skłonna do okazywania emocji czy entuzjazmu, a już na pewno obcy jej był nadmierny sentymentalizm.

- O tak - przyznała Mme Joubert. - Wyglądałaś pięknie. - Wybrała pęczek szparagów i taksowała go wzrokiem. - Mme Martin - zawołała, podnosząc warzywo w górę i machając nim w powietrzu. - Vous en des blanches?

Marine uśmiechnęła się, mając nadzieję, że handlarka miała białe szparagi dla jej sąsiadki, a ona sama będzie mogła na dzisiejszą kolację kupić więcej cienkich, zielonych. Tę odmianę poznała dzięki starszej kobiecie sprzedającej swoje produkty z małej łódki w Wenecji. "Risotto, risotto" - nalegała wtedy i Marine wykupiła cały zapas.

Mme Martin wręczyła klientce wiązkę grubych białych szparagów. Philom?ne spojrzała na nie, skinęła głową i włożyła zakupy do materiałowej torby.

Potem podjęła przerwany wątek:

- I ten cudny różowy kościół, jak świeczka na weselnym torcie. - Zaśmiała się z własnego żartu, a Marine jej zawtórowała.

- Jak miło słyszeć śmiech - skomentowała Mme Martin. - Dzisiaj widać tu wiele ponurych twarzy.

- Ah bon? - zapytała Philom?ne. - Przy takiej pięknej pogodzie?

- To przez nudę.

Marine wybrała trzy pęczki najcieńszych zielonych szparagów i umieściła je w koszyku. Philom?ne spojrzała na nią i zmarszczyła brwi.

- Te nie mają takiego samego smaku jak białe.

- Wiem - odrzekła Marine z uśmiechem.

- Ludzie są znudzeni - mówiła dalej Mme Martin, ożywiając się w związku z rozpoczętym przez siebie tematem.

- Kto jest znudzony? - zapytała Philom?ne, oceniając teraz kolejne sezonowe warzywa - karczochy.

- Kiedy nie masz co robić, popadasz w przygnębienie - odparła handlarka. - Proszę rozejrzeć się wokół siebie. Przynajmniej sześć czy siedem moich przyjaciółek, które mają wszelkie powody do szczęścia: zdrowie, dach nad głową, bezpieczny do życia kraj - jest w depresji. Czego im brakuje?

Philom?ne zaczęła:

- Być może...

- No cóż, powiem paniom - przerwała jej Mme Martin. Podniosła rękę i zaczęła liczyć na palcach: po pierwsze, dzieci albo dziecko. Kiedy musisz zaopiekować się innym człowiekiem, nie możesz zamartwiać się swoimi drobnymi problemami.

- Mam trzech wspaniałych synów - wtrąciła Philom?ne.

- Po drugie: jeżeli nie masz dzieci, a jest dużo takich ludzi, to musisz być zadowolony z pracy.

Mme Joubert, która przez ponad czterdzieści lat pomagała mężowi prowadzić drukarnię, kochała swoją pracę, ale teraz milczała. Spojrzała na uśmiechniętą, potakującą Marine. "Świeżo upieczona żona" - pomyślała. "Unosi się ponad ziemią".

- A jeśli przypadkiem nie masz ani jednego, ani drugiego - ciągnęła Mme Martin - to potrzebujesz hobby. Une passion!

- A ja teraz z pasją udam się do domu i ugotuję te szparagi! - zakomunikowała Philom?ne, wręczając Mme Martin garść monet.

Marine wybrała tuzin cienkich karczochów, myśląc o tym, jak je przygotuje - będą fantastyczne z udźcem jagnięcym, jaki zaplanowała na kolację. Szybko zapłaciła Mme Martin, a ta przeniosła swą uwagę na inną klientkę, która dołączyła do rozmowy i która czytała właśnie w kobiecym piśmie artykuł o znaczeniu aktywności...

- Cóż, wracasz do swojego mieszkania? - zagadnęła Philom?ne. - Możemy iść razem.

Marine przytaknęła.

- Zamierzasz je sprzedać?

Zapytana uśmiechnęła się. Nie była ani trochę zaskoczona bezpośredniością sąsiadki. Philom?ne Joubert była z tego znana.

- Nie możemy się zdecydować. Każde z nas uwielbia swoje mieszkanie.

- Obyśmy mieli tylko takie zmartwienia.

- Moi studenci powiedzieliby, że to problem pierwszego świata - odparła Marine, kiedy szły wzdłuż rue Thiers. - Tak, los się do nas uśmiechnął. I jesteśmy bardzo szczęśliwi.

Philom?ne skinęła głową.

- To, o czym mówiła Mme Martin, to żadne odkrycie. Powszechnie wiadomo, że jeśli się czymś zajmiesz, będziesz szczęśliwy. Oczywiście, miewałam chandrę, szczególnie wtedy, gdy François stracił pierwszą żonę albo gdy zamknęliśmy drukarnię, ale powiedziałam sobie: "Philom?ne, zrób choć jedną pożyteczną rzecz każdego dnia. Choć jedną". Więc wstawałam z łóżka i piekłam ciasto. Albo zabierałam się do prasowania. Następnego dnia robiłam trochę więcej, a potem, voila, poczucie pustki ustępowało.

Marine przytaknęła. Podobało jej się, że Philom?ne użyła słowa vide zamiast triste, było ono bardziej trafne i mocniejsze niż "smutek". Znów odezwało się dokuczliwe ściskanie w dołku. Męczyło ją już od dwóch tygodni, przychodziło i odchodziło, ale nikomu o tym nie mówiła. Pojawiało się w najdziwniejszych chwilach, zazwyczaj szczęśliwych, jak ta, gdy szła w porannym słońcu z sąsiadką.

- Mme Martin po części ma rację w tym, co mówi o pasji - zwróciła się do Mme Joubert. - Mam dobrą pracę, ale nie jestem pewna, na ile ją lubię.

- Nie nazwałabyś swojej pracy pasją? - zapytała Philom?ne i zmarszczyła brwi na widok przechodzących obok dwóch licealistek, które jadły croissanty. - Bon app?tit, les filles!

- Nie mają gdzie usiąść i zjeść - powiedziała Marine w obronie dziewcząt. - W centrum potrzeba więcej parków i ławek. - Znowu powrócił ból w dołku. Trochę dziwnie się czuła, rozmawiając o pracy z kimś, kogo dobrze nie znała, a nie z Antoine'em, Sylvie czy z rodzicami. Ale może to właśnie Philom?ne była najlepszą osobą do takiej rozmowy. Podjęła więc przerwany wątek: - Nie, to nie jest pasja. Kiedyś była. Ale mam hobby, które kocham.

- Och, co to takiego? - zapytała starsza kobieta. Wiedziała, że Marine Bonnet była bardzo wykształcona i kulturalna, podobnie jak jej nowo poślubiony mąż. Miała nadzieję, że odpowiedź profesor Bonnet nie będzie zbyt dziwna i że ją zrozumie.

- Pisanie - rzekła Marine.

- Ale i tak musisz pisać jako profesor, prawda? - Philom?ne odzyskała rezon, cieszyła się, że umiała odpowiedzieć.

- Tak, ale nie chcę już pisać prawniczych artykułów. Chcę pisać o życiu.

- Życiu sławnych ludzi? - Philom?ne nie mogła sobie wyobrazić, by Marine Bonnet pisała o gwiazdach kina i piłkarzach.

- Tak, chciałabym pisać biografie. Zaczęłam badać życie Simone de Beauvoir i Jean-Paula Sartre'a. Planuję napisać o ich wzajemnej relacji.

Philom?ne Joubert zatrzymała się na środku chodnika. Zagwizdała i rzekła z powątpiewaniem:

- Chcesz napisać o łóżkowym życiu tych dwojga? Nikt tego nie kupi, Mme Verlaque! Co za sprośności!

- Może to wcale nie było takie sprośne - odparła Marine.

- Akurat... - Philom?ne pokiwała palcem. - Ze swoimi studentkami - szepnęła, pochylając się w kierunku Marine. - Dziewczętami.

Marine starała się opanować wzdrygnięcie. Choć bardzo ceniła etykę pracy tej pary i uznawała ich otwarty związek (który był dobry dla nich, ale nigdy nie odpowiadałby jej samej), fakt, że Simone de Beauvoir sypiała ze swoimi studentami, czy to mężczyznami, czy kobietami, bulwersował ją. Ale być może ocena moralna nie należała wcale do niej. Mogła przecież jedynie prowadzić badania i czytać, ile tylko zdoła, oraz przedstawiać czytelnikom fakty. Czyż nie na tym polegała praca biografa? Nawet jej ukochany Montaigne przyznawał, że nie znał wszystkich odpowiedzi - obserwował i pisał, często kończąc zdania formułą: "chociaż nie wiem na pewno". Problem polegał na tym, że Marine Bonnet koniecznie chciała wiedzieć. Przyznanie się do niepewności nie leżało w jej naturze. To między innymi dlatego Antoine Verlaque był dla niej tak dobrym partnerem. Pomagał jej zwolnić, odpuścić, porzucić perfekcjonizm.

* * *

Bear Valets biegł z wysiłkiem w dół rue Thiers, dźwigając dwie torby wypełnione różnymi rodzajami karczochów. Gdy zobaczył przed sobą dwie rozmawiające kobiety, zwolnił i zatrzymał się, odstawiając jedną z ciężkich toreb. Spojrzał na zegarek, dochodziła dziewiąta. Podniósł karczochy i ruszył dalej, patrząc na kobiety. Młodsza, wysoka była jego klientką i wyjątkowo ją lubił. Nie wiedział, jak się nazywa, ale przychodziła do restauracji z facetem ze złamanym nosem. Pomimo braku klasycznej urody mężczyzna był zdaniem Beara intrygujący. W jednej chwili autorytarny i poważny - zwłaszcza kiedy czytał listę win z włoskimi specjałami - w następnej czuły i zakochany, gdy patrzył na swą towarzyszkę.

Valets pracował w otwartej kuchni - takiej, jaką po raz pierwszy widział w Londynie - i przy każdej możliwej okazji przyglądał się swoim klientom. Gdy ostatni z nich kończyli swoje główne dania, przechadzał się po małej sali restauracyjnej. Rozmawiał z tą parą więcej niż raz i zauważył na ich palcach błyszczące obrączki. Kobieta bawiła się swoją, jakby wciąż się do niej przyzwyczajała. U mężczyzny wyglądała ona tak, jakby była tam od zawsze. Zadawali dużo pytań o posiłek i, jak wszyscy inni, chcieli wiedzieć, jak to się stało, że on, młody francuski kucharz, przyjął imię Bear. "Po liceum przeprowadziłem się do Anglii i moi koledzy nie potrafili wymówić imienia Sigisbert - odpowiadał zazwyczaj. - Więc od tamtej pory jestem Bear". I rzeczywiście, miał w sobie coś z niedźwiedzia, jak zgodnie uznali Marine i Verlaque, wracając z restauracji do jej mieszkania. Był niski, mocno zbudowany, ze sztywnymi kręconymi włosami i bokobrodami, które celowo utrzymywał długie, przycięte do około centymetra od jego szerokiego uśmiechu. Antoine Verlaque natychmiast go polubił.

Bear Valets, urodzony i wychowany w Aix, skończył szkołę średnią z bardzo dobrym wynikiem maturalnym z przedmiotów przyrodniczych i zamiast starać się o przyjęcie na którąś z francuskich uczelni medycznych lub farmaceutycznych, opuścił kraj, by uzyskać pełne stypendium na wydziale biologii University College w Londynie. Zawsze lubił lekcje angielskiego i kilka razy spędził wakacje z rodzinami w Walii, Wyoming i Yorkshire, gdzie szlifował język. Z powodzeniem ukończył pierwszy rok studiów, ale w połowie drugiego roku doszło do recesji i jego ojciec stracił pracę dyrektora w małej firmie farmaceutycznej. Bear próbował utrzymywać się z pieniędzy ze stypendium, ale nie był w stanie mieszkać w centrum Londynu ani płacić za dojazdy. "Zrób to, co ja zrobiłem" - poradził mu wtedy dobry, hinduski przyjaciel, z którym mieszkał w akademiku. "Znajdź pracę na pół etatu w restauracji".

Bear zdał sobie nagle sprawę, dlaczego był tak zaintrygowany tą piękną klientką i dlaczego ryzykował, że spóźni się do pracy, by wolno ruszyć za nią wzdłuż rue Thiers. Przypominała mu Jane. Jane Clark - wspaniałą szefową z Cavolo Nero, szykownej restauracji na nabrzeżu Tamizy. Kiedyś mijał ten lokal, jadąc autobusem. Dostrzegł nazwę restauracji i niebieskie markizy osłaniające wielkie okna w budynku dawnej fabryki. Nacisnął na przycisk "stop" i wybiegł z autobusu. w tylnej kieszeni spodni miał schowane swoje CV. Jane i Judith stały przy barze, piły mocne espresso i z ołówkami w rękach przeglądały wieczorne menu. Rozpoznał je z artykułu w "The Guardian", który czytał - Jane i współwłaścicielka restauracji, Judith Hodges, tworzyły jedyny taki kobiecy duet w Londynie, w dodatku awangardowy. Stawiały na rustykalną kuchnię z Włoch i na przepisy włoskiej teściowej Jane, co pozostawało w kontraście do menu inspirowanych przez sztywne, staromodne kluby męskie. Bear Valets udawał, że zajmuje się swoim telefonem komórkowym, a tak naprawdę przysłuchiwał się ich rozmowie.

- Użyjemy rukoli z Capri w sałatce z karczocha. Czy mamy jej wystarczająco dużo? - zapytała Jane.

- Tak - odparła Judith. - W sam raz.

Jane mogła się pochwalić wysoką i szczupłą sylwetką oraz falującymi, kasztanowymi włosami, natomiast Judith była niska, miała sterczące, czarne włosy i oliwkową cerę.

Menu na lunch serwowany tamtego dnia leżało na marmurowej ladzie. Bear odłożył telefon i bardzo dokładnie przeczytał jednostronicową listę dań. To było jak podróż do Włoch, taka, w jaką wyruszał z rodziną niejeden raz. Zupa z prążkowanej cukinii pochodzącej z prywatnego ogrodu w Suffolk, linguine z omułkami z rzadkim winem z Ligurii o nazwie Pigato, smażony na patelni organiczny kurczak nadziewany mascarpone i rozmarynem. Domyślał się, że mascarpone to gęsty kremowy serek, ale nie był pewien.

- Czy możemy ci pomóc, młody człowieku? - zapytała Judith i odstawiła swoją filiżankę espresso.

Pomieszczenie pachniało ziołami i oliwą z oliwek, a z kuchni dochodziły śmiechy i brzęk naczyń. Okno z tyłu budynku, którego nie widział z drogi, wychodziło na ogród i spienioną Tamizę, która, jak wiedział, czasem przemieszczała się w dwóch kierunkach z powodu występujących pływów.

- Chciałbym tu pracować - wypalił Bear. - W jakimkolwiek charakterze. - Podszedł do nich i uścisnął im dłonie. Wyjął swoje CV i wręczył je, jak mu się wydawało, milszej z kobiet, Jane Clark. Ona spokojnie je przeczytała, podczas gdy Judith przyglądała się Bearowi z uniesionymi brwiami.

- Czy pracowałeś wcześniej w restauracji? - zapytała.

- Nie - uprzedziła go Jane.

- Jestem studentem na University College - powiedział Bear łamiącym się głosem. - Jestem Francuzem i uzyskałem osiemdziesiąt pięć procent na maturze. W naukach przyrodniczych.

- Nikt nie uzyskuje takiego rezultatu na maturze - stwierdziła Judith. - Nawet ja to wiem.

Jane wskazała na CV Beara.

- Mój ojciec stracił pracę - mówił dalej Bear, starając się patrzeć w jej przyjazne zielone oczy. - Potrzebuję pieniędzy. Jestem dobrym pracownikiem. Uwielbiam włoskie potrawy i zrobię wszystko, co potrzeba.

Wydawało mu się, że widzi uśmieszek na ustach Judith, ale Jane położyła dłoń na ramieniu koleżanki.

- Czy możesz dać nam chwilę? Jak wymawia się twoje imię?

- Si-dżis-ber. Ale wszyscy na uczelni nazywają mnie Bear.

- W takim razie zostaje Bear - zadecydowała Judith.

Kobiety opuściły bar i razem weszły do kuchni. Drzwi były lekko uchylone i widział, jak rozmawiają, podczas gdy pracownicy kuchni, młodzi i w większości atrakcyjni, wyjmowali warzywa ze skrzynek i siekali zioła. Dostrzegł, że Judith podnosi ręce i mówi coś do mężczyzny sprawiającego rybę. Bear nie słyszał jej słów. Jane wróciła do baru i uśmiechnęła się.

- Czy możesz zacząć pracę już dziś wieczorem? Brakuje nam jednej osoby. Miałam zadzwonić do mojego męża i poprosić, żeby zszedł na dół. - Wskazała na sufit. - Na górze ma pracownię architektoniczną.

Bear uśmiechnął się szeroko. Podobało mu się jej poczucie humoru, wiedział przecież, że jej mąż jest bardzo znanym architektem - czytał o nim w gazecie.

- Tak, mogę.

- Możesz sprzątać ze stołów. Jamie - ten facet z jasnymi rozczochranymi włosami - wszystko ci pokaże. Tutaj pracujemy niekonwencjonalnie, kelnerzy często pomagają w kuchni. Odpowiada ci to?

- Si! - odparł Bear, rozpromieniony.

- Świetnie. Czy masz jakieś pytania, bo jeśli nie, to Jamie poszuka dla ciebie odpowiedniego fartucha.

Bear ugryzł się w język, by nie zapytać, czy w restauracji pracuje ktokolwiek o imieniu niezaczynającym się na "j". Zamiast tego zadał inne pytanie:

- Co to jest cavolo nero?

3Kolacja

Marine miała na sobie białą, dopasowaną w biuście sukienkę z luźnym wielowarstwowym dołem kończącym się tuż nad kolanem. Verlaque'owi zdawało się, że pamięta nazwę tkaniny: dotted swiss. Był bardzo rozczarowany, że Marine nie przyjęła jego propozycji wyprawy na zakupy do Paryża czy Rzymu, ale kupiła kieckę na internetowej wyprzedaży. Sukienka miała wycięcie w łódkę i krótkie rękawy odsłaniające szczupłe, lekko opalone i pokryte tysiącami piegów ręce Marine. Przyciągnął album prawie do nosa i spojrzał na swoją żonę. Trzymała mały bukiet różowych i białych piwonii, które kupili zaraz po przekroczeniu granicy na przydrożnym straganie, tuż przy stacji benzynowej. Trwał sezon na te kwiaty, a Marine zapomniała kupić wiązankę w Aix. Kosztowały piętnaście euro, Marine skróciła ich łodygi za pomocą piknikowego noża, który trzymał w schowku w samochodzie, i związała kwiaty jedną ze swoich gumek do włosów. W hotelu włożyła je do umywalki w łazience.

Odwrócił stronę w grubym białym albumie, który był prezentem od Sylvie, i zaciągnął się cygarem Bolivar Super Corona. Sylvie, renomowana fotograficzka, poleciła swojego najlepszego studenta, Régisa, do robienia zdjęć na ślubie i weselu. Ona sama chciała się odprężyć i korzystać z przyjęcia. Wiedziała też, że może zerkać na Régisa i sugerować mu kolejne ujęcia. Zresztą nie mogli tak po prostu poprosić Sylvie o robienie fotografii. To tak jakby poprosić kucharza z trzema gwiazdkami Michelina o przygotowanie hot dogów, rozmyślał Verlaque. A Régis spisał się doskonale - przeplatał fotografie czarno-białe z kolorowymi, portrety z ujęciami grupowymi i z martwą naturą: tu srebrna miska wypełniona lokalnymi czereśniami, tam samotna szampanówka stojąca na niskim kamiennym murku, a zaraz potem skrzące się morze. Roześmiana Marine, przyłapana przez Régisa na tym, jak pospiesznie poprawia szminkę na ustach.

Jego ojciec wyglądał dobrze. Wysoki i szczupły - tak inny od Antoine'a. Rebecca uśmiechała się, ujmując go pod rękę. Wyglądali na szczęśliwych, jakby byli razem od dziesięcioleci, a nie zaledwie od miesięcy. Rebecca Schultz pracowała w Yale jako historyk - specjalistka od Cézanne'a. Verlaque poznał ją podczas jednego ze swoich śledztw. Po wywołaniu najpierw sporego zamieszania doktor Schultz ostatecznie pomogła policji w Aix w potwierdzeniu autentyczności dziewiętnastowiecznego portretu namalowanego przez Cézanne'a. Śledztwo zaprowadziło ich do Paryża, a kiedy Rebeccę śledził niebezpieczny typ na motocyklu, Verlaque umieścił ją w jedynym bezpiecznym paryskim domu, jaki znał, a mianowicie u swoich rodziców. Do głowy mu nie przyszło, że jego ojciec i pani historyk sztuki mogliby się w sobie zakochać. W tamtym czasie jego matka cierpiała na anoreksję i przebywała w hospicjum. Wkrótce potem umarła.

Dokładniej przyjrzał się fotografii i zobaczył to, czego nie dostrzegł za pierwszym razem. Na prawo od tej pary, kilka metrów za nimi, stała matka Marine ze skrzyżowanymi ramionami i zmarszczonymi brwiami. Verlaque roześmiał się w głos. Spojrzał na wyraz twarzy Florence Bonnet. Czy jej dezaprobata dotyczyła tego, że Rebecca była o trzydzieści lat młodsza od jego ojca? Czy może tego, że związali się ze sobą, kiedy jego matka jeszcze żyła? A może chodziło o to, że Rebecca Schultz była Afroamerykanką adoptowaną przez parę Żydów?

Verlaque głęboko zaciągnął się cygarem. Czy doktor Bonnet była antysemitką? Albo rasistką? To zupełnie nieprawdopodobne. Antoine wybrał najłagodniejszą opcję i uznał, że matka Marine nie akceptowała różnicy wieku tej pary. Tak naprawdę on też jej nie akceptował. Czy Régis dostrzegł dezaprobatę w wyrazie twarzy teolożki patrzącej na parę? A może to wspaniałe zdjęcie było dziełem przypadku? Nawet jeśli tak, to zostało doskonale zakomponowane. Verlaque, wciąż się śmiejąc, usłyszał, jak drzwi wejściowe otwierają się i zamykają. Marine weszła do kuchni, a stamtąd na taras. Pochyliła się i pocałowała go w czoło.

- Co jest takie zabawne? - zapytała.

Verlaque podniósł album.

- Spójrz na swoją matkę. Pomiędzy tatą a Rebeccą.

Marine wybuchnęła śmiechem.

- Maman nie jest zbyt dobra w ukrywaniu tego, co myśli.

- Ah bon? - zapytał Verlaque ironicznie. - Powinniśmy zatrudnić ją w Pałacu Sprawiedliwości - dodał. - Wystraszyłaby na śmierć młodych bandytów.

- Moglibyśmy zaangażować do pomocy także Philom?ne Joubert - zasugerowała Marine. - Dziś rano roztaczała swój urok na ryneczku.

Verlaque roześmiał się jeszcze bardziej i odłożył album, gestem wskazując Marine, by usiadła mu na kolanach. Tak zrobiła, po czym objęła go za szyję i oparła głowę na jego ramieniu. On podniósł album i swoje cygaro.

- Antoine, trudno jest palić i oglądać ślubne zdjęcia, gdy ktoś siedzi na twoich kolanach!

- Ale ja to potrafię. Popatrz tylko. - Przełożył stronę, a Marine zachwiała się, niemal tracąc równowagę.

Wstała i pokazała na zegarek.

- Goście przychodzą za niecałe dwie godziny. Zabiorę się do gotowania.

- Przyjdę i ci pomogę - rzekł Verlaque. - Chcę tylko jeszcze raz popatrzeć na zdjęcia.

Marine roześmiała się.

- Dam ci pięć minut, a potem poprzycinasz karczochy.

- Czy mogę...?

- Nie, nie możesz jednocześnie palić cygara.

Verlaque coś mruknął, a Marine znów się roześmiała. Założyła fartuch i zaczęła wyjmować produkty z lodówki, zerkając na swojego świeżo upieczonego męża, który po raz setny oglądał fotografie ze ślubu. Na końcu jego złamanego kiedyś, a teraz skrzywionego nosa opierały się okulary do czytania. Uśmiechał się szeroko. Jak bardzo sędzia śledczy z Aix-en-Provence zmienił się od czasu, gdy spotkała go po raz pierwszy - wtedy był kłębkiem nerwów ledwie skrywanych za szklaneczką whisky i cygarem.

Verlaque zamknął album i zgasił cygaro w wielkiej czerwonej popielniczce Havana Club, urodzinowym prezencie od brata, Sébastiena. Kiedy wszedł do kuchni, pocałował Marine w szyję i umył ręce nad zlewem.

- Przypomnij mi, kto przyjdzie - poprosił, wycierając ręce w ściereczkę.

- Sylvie, nasi sąsiedzi, Thomas i Stéphanie Roche, oraz Gaëlle Dreyfus. Będzie nas szóstka.

- Gaëlle ma sklep z antykami przy rue Cardinale, prawda? Mój ojciec uwielbia to miejsce.

- Tak - potwierdziła Marine, stawiając przed nim miskę z tuzinem karczochów. - A Roche'owie zajmują mieszkanie z ogrodem przy naszej ulicy, kilka budynków stąd.

- Czy to ten ogród z portugalskimi płytkami na ścianie? - zapytał. - Widać go z tarasu.

- Właśnie ten - przytaknęła.

- Azulejos - szepnął Verlaque, obejmując żonę.

Marine pocałowała go i odszepnęła:

- Azulejos - lepiej wymawiając portugalskie słowo.

- Popisujesz się - rzekł. - No dobrze, co mam robić?

Marine otworzyła szufladę, wyjęła trzy różne noże i położyła je przed nim. Verlaque spojrzał na żonę zdumiony.

- Ząbkowany nóż służy do obcinania czubków karczocha - wyjaśniła. - Potem obrywasz większość zewnętrznych liści, dopóki nie dojdziesz do żółtych. Dużym nożem rozcinasz warzywo wzdłuż na ćwiartki, a małym ostrym nożykiem wybierasz włochaty środek i wszelkie inne ostre kawałki.

- Więc niewiele zostanie - zauważył, marszcząc brwi. - Dużo pracy, a tak mało miąższu.

- Tak, i dlatego karczochy są takie drogie, sprzedają je w eleganckich sklepach w słoikach z oliwą z oliwek. - Postawiła przed nim miskę zimnej wody i wycisnęła do niej cytrynę.

- Po co cytryna?

- Nie mam pojęcia - odpowiedziała szybko. - Szukałam przepisu dzisiaj, między zajęciami. Teraz przestań zadawać pytania, bo nie zdążymy.

Verlaque skinął głową, widząc, że Marine traci cierpliwość. Gotowanie było jedyną znaną mu rzeczą, która wytrącała ją z równowagi - nie działało tak na nią ani prowadzenie wykładów, ani pisanie prawniczych artykułów w nierealnie krótkim czasie, ani poznawanie nowych ludzi czy robienie zakupów w sobotę na zatłoczonym rynku, czyli wszystko to, czego on unikał za wszelką cenę. Marine skrzywiła się i potarła nos. Odwróciła się tyłem, ale Verlaque widział jej podenerwowanie. Nie miała w zwyczaju podnosić głosu i wpadać w zniecierpliwienie. Chwycił karczocha i ząbkowany nóż, mówiąc:

- Baranina, karczochy, ziemniaki i świeże szparagi. To będzie wspaniałe.

Pierwsza przybyła Gaëlle Dreyfus. Kiedy zapraszano ją na kolację, czasem wybierała jakiś drobiazg ze swojego sklepu i dawała go w prezencie. Tak też zrobiła tego wieczoru. Marine odwiedzała sklep Gaëlle już jako dziesięcioletnia dziewczynka. Zawsze kochała antyki, szczególnie srebra i porcelanę stołową, być może dlatego, że nie dorastała w otoczeniu takich przedmiotów. Przed godziną zamknięcia Gaëlle wybrała komplet kryształowych podpórek pod noże firmy Baccarat. Starannie owinęła je w liliową bibułkę, bo pudełko od tego zestawu pochodzącego z lat czterdziestych dawno już zaginęło. Był to dość ekstrawagancki podarunek dla gospodarzy, ale oni właśnie się pobrali, a ona kupiła komplet w dobrej cenie od kogoś, kto nie znał jego wartości.

Marine prezent bardzo się spodobał, co uszczęśliwiło Gaëlle. Mąż pani profesor, przedstawiony po prostu jako Antoine, szybko zdjął ze stołu przygotowane przez nich podpórki i zastąpił je baccaratami.

- Życzę państwu wielu lat szczęścia - powiedziała Gaëlle.

- Dziękuję - rzekła Marine. - Chyba powinniśmy wznieść toast szampanem, ale...

- Nie, nie - zaprotestowała Gaëlle. - Poczekajmy na resztę.

Pięć minut później dołączyli do nich pozostali goście, dokonano prezentacji, a Verlaque wyjął szampana z wiaderka z lodem.

- Thomas otworzył kiedyś szampana szablą! - oznajmiła Stéphanie Roche.

- Ale tylko w ogrodzie - wyjaśnił Thomas. - Tak naprawdę robiłem to dla dzieci.

- Och, więc to możliwe? - zainteresowała się Sylvie, aż podskakując, gdy korek wystrzelił. - Myślałam, że to mit.

- Absolutnie nie - odparł Thomas.

- Od jak dawna mieszkają państwo przy naszej ulicy? - zapytała gospodyni.

- Kupiliśmy apartament, kiedy mieszkaliśmy jeszcze w RPA, gdzie Thomas pracował jako inżynier - odparła Stéphanie. - Dorastałam w Aix, więc kupiliśmy tu mieszkanie na emeryturę. Przeprowadziliśmy się pięć lat temu.

- Och, emerytura - powtórzyła Gaëlle. - To magiczne słowo.

Aperitif przebiegał gładko. Goście z przyjemnością wypili kilka kolejek szampana (otwarta została druga butelka) i częstowali się cienko pokrojoną kiełbasą obtaczaną w zielonym pieprzu, którą polecał Marine rzeźnik, świeżymi rzodkiewkami z solą morską do dipów, a także migdałami i słodkim marynowanym czosnkiem podanymi w małych miseczkach. Mimo że goście nie mieli ze sobą wiele wspólnego, rozmowa toczyła się swobodnie. Wszyscy obecni zgodzili się, że promowane przez mer nowe centrum handlowe, zbudowane na końcu głównej ulicy Aix, Cours Mirabeau, to katastrofa.

- Niczego tam nie kupuję - wykrzyknęła Stéphanie, krzyżując ręce na piersiach.

Gaëlle zatrzymała dla siebie myśl, że Mme Roche nigdy nie kupiła niczego także w jej sklepie.

- Jestem dumna z tego, że księgarnie przeciwstawiły się pani mer i wielkiemu biznesowi - odezwała się Marine.

- To dlatego FNAC nie sprzedaje książek? - Thomas pytał o dużą franczyzę, która sprzedawała elektronikę, płyty DVD, CD, a w Paryżu także książki.

- Tak, zgodzili się na to, podpisując umowę - wyjaśniła Marine. - Mogą sprzedawać muzykę i elektronikę, ale nie książki.

- Byłeś we FNAC? - żona Thomasa wbiła w niego wzrok. Mężczyzna spojrzał na swój kieliszek do szampana i mruknął, że potrzebował porady w sprawie komputera.

- Uwaga, uwaga. - Verlaque podniósł swój kieliszek. - Za naszych księgarzy.

- Ta anglosaska księgarnia na końcu ulicy to fantastyczne miejsce na popołudniową herbatę - powiedziała Gaëlle. - Czasem chodzę tam, zanim ponownie otworzę sklep o wpół do piątej. Jest coś cudownego w herbacie, babeczkach i zapachu książek.

Aperitif trwał w najlepsze, goście zachowywali się najwłaściwiej, jak umieli, unikając tematów, które mogłyby popsuć sąsiedzkie relacje, takich jak polityka. Podczas rozmowy o nowej siedzibie teatru tańca w Aix, zaprojektowanej przez marsylskiego architekta, Marine zauważyła, że Stéphanie Roche uprzejmie kiwa głową, a jej mąż ziewa.

- To klejnot wśród budynków - stwierdziła Gaëlle Dreyfus. - To tak naprawdę szklane pudełko, ale jakim wspaniałym rozwiązaniem było obramowanie go czarnymi betonowymi belkami, zmierzającymi w różnych kierunkach i przecinającymi się, by utworzyć sieć. - Mówiąc, wykonywała rękami szybkie ukośne ruchy. - A ja nawet nie lubię współczesnej sztuki!

- Ja też uwielbiam ten budynek - oznajmiła Sylvie. - Potrzebujemy więcej czarnych budowli.

Marine zauważyła, że Thomas Roche się żachnął.

- Pewnego wieczoru zatrzymałam się w drodze z biblioteki do domu - odezwała się, przesuwając naczynia z oliwkami na stoliku do kawy. - Sala prób była oświetlona i widziałam tańczącą grupę teatralną. To było hipnotyzujące, stałam tam pewnie z dziesięć minut.

Verlaque uniósł się i dolał gościom szampana.

- Poza tym ten architekt jest wielbicielem cygar. W tym miesiącu jego zdjęcie było na okładce "L'Amateur de Cigare".

- Och, daj spokój, Antoine - powiedziała Sylvie, mrugając okiem. - Nikogo nie interesują twoje głupie cygara.

* * *

Godzinę później wszyscy siedzieli przy stole jadalnym. Udziec barani był doskonale dopieczony, różowy, a ziemniaki i karczochy, które piekły się pod mięsem, były pikantne i soczyste. Kiedy Verlaque cienko kroił mięso, Marine serwowała wino, wolno obchodząc stół.

- Och, kobieta podaje wino - skomentował Thomas Roche.

Sylvie spojrzała na Marine przez stół i bezgłośnie powiedziała:

- Kretyn.

- I do tego serwuje wina, które sama wybrała - oznajmił Verlaque z uśmiechem. - Chciałem kupić czerwone bordeaux, ale moja żona całkiem słusznie zauważyła, że kwaśny smak karczochów wymaga kwiatowego białego wina.

Kiedy zaczęli się ze sobą spotykać, Marine dopiero poznawała wina. Szybko jednak nauczyła się je doceniać i rozumieć. Podchodziła do tego jak do każdej nowej dla siebie dziedziny - czytała. Ślęczała nad atlasami win i uczyła się na pamięć licznych appellations control?es we Francji. Potem dokładnie studiowała wiedzę na temat win z Bordeaux, z Burgundii i z doliny Rodanu. Pochłaniała biografie wytwórców win i ich krytyków. Ostatnią książką był prezent od Verlaque'a - wspomnienia Jancis Robinson, wybitnej angielskiej krytyczki winiarskiej.

- Jest po angielsku - usprawiedliwiał się. Marine wymamrotała podziękowanie i chwyciła książkę, po czym, uklepawszy pod głową dwie poduszki, otworzyła ją na pierwszej stronie. - Ale myślę, że mogłaby być napisana nawet po rosyjsku, a ty i tak byś ją połknęła - zażartował, widząc ekscytację Marine kolejną lekturą.

- Och, to Châteauneuf-du-Pape! - zakrzyknął Thomas. - Nie szkodzi, że białe, panie Antoine. Tak trudno je tu zdobyć.

Verlaque odpowiedział uśmiechem, starając się, by wyglądał na szczery.

- Kiedyś spotykałam się z nowojorczykiem - odezwała się Gaëlle. - Zabrał mnie do swojej ulubionej restauracji na Manhattanie - Veritable, Veritas, coś takiego - i przedstawił mnie właścicielowi, który posiadał całe morze Châteauneuf-du-Pape.

- Jankes! - zawołał Thomas, teatralnym ruchem odkładając serwetkę. - Dlaczego?

- Miał ogromną piwnicę z winami - wyjaśniła Gaëlle. - Trzymał tam osiemdziesiąt tysięcy butelek. Wszystkie Châteauneuf-du-Pape - dodała pośpiesznie, uśmiechając się do Verlaque'a. - Białe i czerwone, jak sądzę.

- Nie bardzo urozmaicona kolekcja, muszę stwierdzić - odezwał się Thomas Roche.

"A kto cię pyta o zdanie?" - pomyślała Sylvie.

- Panie Thomasie - zwrócił się do niego Verlaque, sięgając przez stół, by nalać gościowi więcej wina - czy był pan w tej nowej restauracji przy rue Mistral? Szef kuchni jest naprawdę dumny ze swojej listy win. W większości włoskich...

Starał się podtrzymywać konwersację z sąsiadem Marine, chociaż nie mieli ze sobą nic wspólnego i najprawdopodobniej nie zasiądą już przy jednym stole. Ale dobre wychowanie kazało mu włączać innych do rozmowy.

Marine, widząc, że twarz Thomasa Roche'a pokrywa się czerwienią, dodała szybko:

- Szef kuchni jest uroczy, ma wiele entuzjazmu. Wszyscy nazywają go Bear, to skrót od Sigisberta.

- Rozmawiał pan z nim? - Stéphanie Roche zwróciła się do Verlaque'a.

Ten rozejrzał się wokół stołu, zaskoczony.

- Oczywiście - odparł. - Uwielbiamy tam jadać. - Spojrzał na Marine.

- Tak - potwierdziła. - On, mam na myśli Beara, ma naprawdę interesujący życiorys. Studiował nauki przyrodnicze na londyńskim...

- Nie obchodzi mnie, co studiował! - krzyknął Thomas Roche.

Jego żona odłożyła nóż i widelec i rzekła:

- Jak sądzę, wszyscy wiecie, że ten szef kuchni otrzymał pozwolenie na wybudowanie tarasu w ogrodzie. W naszym sąsiedztwie!

Mazarin było bardzo atrakcyjnym obszarem w centrum Aix. Wznosiły się tam osiemnastowieczne rezydencje wpisane na listę zabytków i w większości podzielone na mieszkania. W tym małym quartier działało kilka sklepów i tylko dwie albo trzy restauracje. Ta prowadzona przez Beara najmniej rzucała się w oczy, ukryta za rzeźbionymi drewnianymi drzwiami i z zaledwie jednym oknem wychodzącym na ulicę. Tylko mała mosiężna tabliczka zdradzała jej nazwę: La Fontaine. Zakupy robiło się przy rue d'Italie. Choć ulica ta formalnie należała do Mazarin, przeciwnego zdania byli uprzywilejowani mieszkańcy domów przy rue Cardinale, rue du 4 Septembre czy rue Goyrand, gdzie często jedynymi dźwiękami były śpiew ptaków i szmer wody w fontannach.

Stéphanie Roche rozejrzała się po obecnych, szukając wsparcia.

- Proszę nie patrzeć na mnie - odezwała się Sylvie. - Mieszkam w biednej dzielnicy miasta. - Przez chwilę trzymała w górze swój pusty talerz. Verlaque podskoczył, by ją obsłużyć.

- Dla państwa nie ma to wielkiego znaczenia - mówiła dalej Stéphanie. - Nie mieszkacie na parterze i nie dzieli was od restauracji dwoje drzwi, tak jak nas.

- To prawda - przytaknęła Marine. - Ale czy rozmawialiście o tym z Bearem? Podobno zobowiązał się, że nie będzie odtwarzał muzyki na zewnątrz i że umieści tam tylko kilka stolików.

- Książę jest po naszej stronie - rzekł Thomas, nie odpowiadając na pytanie gospodyni.

- Prawdziwy książę? - dopytywała się Sylvie, zerkając znad talerza.

Marine spojrzała na swoje kolana i stłumiła śmiech.

- Napisaliśmy petycję i przyniosłem ją ze sobą - mówił dalej Thomas, nie zauważając ironii w pytaniu Sylvie. - Miałem nadzieję, że ją podpiszecie, a pan, panie sędzio, mógłby pociągnąć za pewne sznurki w biurze naszej mer. - Uniósł łokieć i wykonał taki gest, jakby chciał kogoś popchnąć.

- Ona mnie nie znosi, a ja nie znoszę jej - odparł Verlaque, wzruszając ramionami. - Cóż mogę powiedzieć? Początki naszej znajomości były niefortunne.

Gaëlle Dreyfus milczała. Miała nadzieję, że Thomas Roche porzuci temat swojej głupiej petycji, która według niej, jak wszystkie petycje, na nic się nie zda. Ona sama mogła wykonać bardziej wartościową robotę w Towarzystwie Historycznym, którego członkowie zbierali fakty związane z fontanną i ogrodem. Mieli nadzieję, że zgromadzą ich wystarczająco dużo, by przekonać miejskich planistów do rezygnacji z tarasu. Zmieniła temat rozmowy, kierując ją na wieloletnią sąsiedzką debatę o progach zwalniających. W Mazarin mieściły się dwie szkoły, podstawówka i gimnazjum, w którym Cézanne i Zola stali się nierozłącznymi przyjaciółmi. Mieszkańcy od lat starali się nakłonić władze miasta do zainstalowania jednego albo dwóch progów na ich ulicach lub też zamknięcia ruchu dla kierowców nieposiadających identyfikatorów. Sylvie próbowała stłumić ziewanie, a Verlaque zasugerował, by pomogła mu w kuchni z deserem.

- Beczka śmiechu - wyszeptała, wyjmując z szafki sześć deserowych talerzyków.

- Eksperyment. Nieprędko go powtórzymy. Ale sprzedawczyni antyków jest całkiem sympatyczna. A tak przy okazji, album ze zdjęciami, który nam dałaś, jest fantastyczny. Widziałaś fotografię mojego ojca i jego... - zawahał się, myśląc "Kim była Rebecca?", po czym dokończył zdanie: - Jego dziewczyny?

Sylvie roześmiała się.

- Stojąca z tyłu doktor Florence Bonnet z grymasem niezadowolenia na twarzy?

- Więc też zauważyłaś ten szczegół.

- Régis był naprawdę dumny z tego ujęcia - odparła Sylvie. - To jedna z cech wielkiego fotografa i wciąż powtarzam to moim studentom. Wybitna fotografia jest...

- Ostra - przerwał jej Verlaque z szerokim uśmiechem.

- Tak, pacanie. Jest też doskonale zakomponowana, ma interesujący temat, ale w sferę dzieł wybitnych przenoszą ją ukryte niespodzianki. Za każdym razem, kiedy na nią patrzysz, pojawia się coś nowego.

- No cóż, powiedz Régisowi, że wykonał świetną robotę.

Verlaque podniósł ciasto Opera, które wcześniej kupił u Michauda, a Sylvie podążyła za nim z talerzykami. Usłyszeli śmiech dochodzący z jadalni i Verlaque odczuł ulgę.

- To nie jedyna rzecz, jaką mój szalony kolega zrobił, kiedy byliśmy młodzi i głupi - mówił Thomas Roche, nalewając sobie kieliszek wina i stawiając butelkę przed sobą. Nie zaproponował wina innym gościom. Marine spojrzała na swojego męża i mrugnęła. - Kiedyś porzucił pannę młodą przy ołtarzu w Bretanii...

- Niezupełnie - przerwała mu Stéphanie Roche. - Zrobił to kilka tygodni przed ślubem, chociaż zaproszenia zostały już rozesłane.

- A potem ożenił się z miejscową dziewczyną - mówił dalej jej mąż.

Sylvie spojrzała na Verlaque'a zaskoczona. Najwyraźniej stracili coś, kiedy byli w kuchni. Miejscowa dziewczyna, ale z którego kraju?

- Piękność z RPA! - wyjaśnił Thomas, odpowiadając tym samym na wątpliwości Sylvie.

- Czarną jak węgiel - dodała Stéphanie, sznurując usta.

Sylvie celowo odłożyła talerzyki na stół z głośnym stuknięciem.

- I mieli dwoje dzieci i nigdy nie zgadniecie, co się stało - kontynuował Thomas.

Pozostali popatrzyli po sobie i wzruszyli ramionami. Verlaque zaczął starannie kroić ciasto i spoglądając w górę, rzekł:

- Chyba musi pan nam powiedzieć.

- Pierwsze dziecko, chłopiec, było czarne! - ryknął Thomas. - A następne, dziewczynka urodzona dwa lata później...

- Elle était impeccable! - wtrąciła się jego żona, machając rękami.

- Doskonała? - zapytała Marine, chwytając za krawędź stołu.

- No cóż, biała, oczywiście! - wykrzyknęła Stéphanie z szerokim uśmiechem.

* * *

Verlaque usiadł na skraju łóżka i zdjął buty.

- To była wspaniała kolacja, Marine - powiedział.

Marine odwieszała bluzkę do szafy, odwróciła się.

- Nie miałam pojęcia, że Roche'owie są tacy. Żałuję, że ich zaprosiłam.

- Nie martw się - pocieszał ją Verlaque. - Nie wiedziałaś, chciałaś zachować się jak dobra sąsiadka. Możemy ich "unfriendować", jak mówią moi młodsi koledzy. To ma chyba coś wspólnego z Facebookiem.

Marine roześmiała się.

- Przynajmniej nie powiedziałeś z Bookfacem.

- Nigdy tak nie mówiłem!

- Zdarzyło ci się raz u Paulików.

Zdjęła spodnie i wciąż się śmiejąc, umieściła je na wieszaku.

- No cóż, jeśli moje technologiczne upośledzenie tak cię bawi, mogę je zaakceptować - stwierdził Verlaque. - O co chodzi? Wyglądasz na zmartwioną.

Marine usiadła obok i westchnęła.

- O rany, to było westchnienie godne Florence Bonnet - zauważył, biorąc żonę w ramiona. - Kiedy coś rozgotowała...

Marine roześmiała się.

- Albo kiedy jedno słowo dzieliło ją od rozwiązania krzyżówki w "Le Monde", ale nie mogła go sobie przypomnieć.

- Czy chodzi o pracę?

- Niezupełnie - odparła, biorąc głęboki oddech przed następnymi słowami. - Wysłałam rękopis.

- Skończyłaś? - zapytał, odsuwając się od niej na sekundę, by spojrzeć jej w twarz.

Marine skinęła głową.

- To wspaniała wiadomość! Jestem z ciebie dumny. Nie powiedziałaś mi, że skończyłaś!

- Och - rzekła Marine, wzruszając ramionami.

- To twoje skromne wzruszenie ramion.

Uśmiechnęła się.

- Skończyłam już przed kilkoma tygodniami, ale za bardzo się bałam, by wysłać książkę do wydawcy.

- Rozumiem to.

- Naprawdę?

- Absolutnie. Poświęciłaś tyle czasu tej pracy...

- Kosztem moich zajęć na uczelni.

- Studenci prawdopodobnie nawet nie zauważyli. Czym więc się martwisz? Że odrzucą rękopis?

Marine zrobiła przerwę, zanim odpowiedziała.

- Niezupełnie. Martwię się, co zrobię, jeśli go przyjmą.

- A więc to taka skromność? Żartuję oczywiście.

- Ponieważ uważam, że tekst jest dobry - rzekła Marine, wstając. Zaczęła przemierzać pokój. - Jest oryginalny, a niektórzy mogą go uznać nawet za szokujący.

Verlaque uśmiechnął się szeroko, szczęśliwy, że jego żona znów jest w pełni sobą. Cieszył się też, że spaceruje po pokoju w samej bieliźnie.

- Więc w czym problem?

- Że zostanie opublikowany i wszyscy będą go oceniać negatywnie. Ty. Sylvie. Moi rodzice i koledzy. Krytycy.

Chciał jej powiedzieć, że za bardzo wybiega myślą w przyszłość, ale tego nie zrobił. To były jej lęki i miała do nich prawo.

- Komuś może się nie podobać - powiedział. - To normalne i musisz się na to przygotować.

Marine zaczęła podnosić buteleczki perfum ze swojej toaletki i rozstawiać je dookoła.

- Kiedyś miałam przyjaciela, który twierdził, że Sartre i Beauvoir okłamywali siebie nawzajem i wszystkich innych - powiedziała. - I miał rację. Chcieli żyć inaczej niż burżuazja, ale to im się kompletnie nie udawało... Sartre był klasycznym kobieciarzem prosto z Moliera, a Beauvoir to znosiła...

Verlaque wtrącił:

- Tak jak wiele kobiet przed nią.

Marine obróciła się.

- Właśnie. A co, jeśli czytelnicy znienawidzą tę książkę z tego powodu? Jak mogę sprawić, by życie bohaterów wydawało się... wartościowe? A nawet godne podziwu?

- Być może nie będziesz w stanie tego zrobić - stwierdził Verlaque. - Jesteś biografką, nie sędzią. - Uśmiechnął się, jego żart był niezamierzony. - Po prostu przedstaw czytelnikom fakty i zapewnij im przyjemną lekturę.