WTORCYNO NIY ŻYJE

pi?ntek, 9 paździyrnika

Niy wiym, wiela czasu mi ôstało. Jutro moga być już zimno, bezt?ż musza sie uwijać.

Mianuja sie Gertruda Mika, a godaj?m na mie Micyno. Możno to moja ôstatnio wiad?mość, t?ż ôstawi?m j?m w mojij chałpie, bo yno sam je durś bezpiycznie. Żodnymu na Fytlu niy moga już ufać. M?m nadzieja, że tyn, fto j?m znojdzie, do znać władz?m ô tym, co sie u nos wyrobio. A musza w?m pedzieć, że jak dugo sam miyszk?m, takij ôstudy żech jeszcze niy widziała.

Miarkuja, co niy kożdy nasza godka poradzi spokopić. Bezt?ż byda pisać tak, coby p?n prokurator, farorz abo mojij wnuczki chop, kery je gorolym, wszyjsko kapli. Chca, coby wszyjsko było klar, a niy choby wtynczos, kej jedyn chop z Małgorzatki wyloz z chałpy i poszoł sie hangn?ńć. Niy chcioł chyba za dugo wisieć, bo przed siyni?m ôstawi?ł szkartka, na keryj stoło: "Biera szn?ra i ida na g?ra". Wiad?mość znod jego s?msiod gorol i poszoł go szukać na g?rka wele kościoła i na smyntorzu, bo myśloł, co ôn sie tam na jakim str?mie ôbwiesi?ł. Niy wiedzioł, iże "g?ra" po naszymu to je strych, a kejby nasza godka znoł, to możno by chopa jeszcze wyretowoł.

Nale wroc?m do tego, co sie sam dzieje. Ôd rana mielimy na Fytlu chaja. Do s?msiada z wiyrchu prziwiyźli w?ngel. Tyn im doł halba, coby mu to ściepli bez ôkno do pywnice. Poszoł sie na śniodanie i jak zjod to chcioł badn?ńć, eli s?m już fertich. Chopy sie fest namachali, ale ściepli niy do tego ôkna, co mieli. S?msiod wzi?n p? nich przezywać i chcioł nazod ta flaszka, ale ôni już j?m wypiyli przi robocie. No to im kozoł wlyź do pywnice i zrobić do porz?ndku to, co prz?dzij zmaściyli. Ale te sie już uwijali z w?nglym do inkszych ludzi, t?ż ôbiycali, że przijad?m w pyńdziałek. S?msiod wzi?n im gaśnica z auta na fant i pedzioł, że ôddo, jak bydzie zrobi?ne.

Ale istne niyszczyńście zaczło sie kole połednia, kej briftryjger, abo jak wolicie list?nosz, przini?s wiad?mość, że nasza s?msiadka Wtorcyno niy żyje. Umarła w autobusie. Dzisiej wczas rano pojechała do cery do Niymiec. Boła sie tyj jazdy jak pier?n, bo nogi jij puchn?m, a tela godzin miała siedzieć w autobusie. Tuplikowała żech jij, że je za staro na tako dr?ga, yno sie umynczy i bydzie lepij, jak ôstanie w d?ma. Ku tymu miała angina i bezma blank straciyła głos. Ledwa żech słyszała te jeji "Padocie? Padocie?", a i tak mie klipa niy posuchała. T?ż terozki mo za swoje.

Kej mi to list?nosz pedzioł, fest dugo żech płakała, bo Wtorcyno to niy yno s?msiadka, ale tyż richtig dobro kamratka. Ôd tego ślimtanio i siedzynio na zimnych słodach blaza mi sie chyba przeziymbiyła i terozki porz?nd musza lotać do ustympu, a i tak niy umia sie wyjscać. Nale wtynczos żech tego jeszcze niy wiedziała i p?ł godziny darymnie siedziałach na haźlu. Kej żech zaś zlazła z drugigo sztoku na d?ł, kaj miyszkała Wtorcyno, to niy mogłach uwierzić w to, co widza. Dźwiyrze ôd miyszkanio mojij kamratki ôtwarte do mola, a ze postrzodka wyłazi s?msiod z drugij siyni. W rynkach niesie dwa drzewniane stołki, na kerych my sie zawdy z Wtorcyn?m siedziały w jeji izbie i ôsprawiały ô rozt?majtych sprawach. Zaroz za nim ciśnie s?msiadka z drugigo familoka i smyczy nowo patelnia a dwa gorki ôd tyj boroki niyboszczki. Nastympny wyłazi synek ôd s?msiada z wiyrchu i mijo mie na słodach z telewizorym ôd Wtorcyny na rynkach. I ani mi sie gizd niy kł?nio. Tego żech już niy mogła strzimać i przezyw?m na tych pierzińskich kradziok?w:

- Co to robicie?! Jeszcze my Wtorcyny niy pochowali, a wy j?m już ôkrodocie?! Zw?nia na policyjo i zaroz wos wszyjskich zawrz?m!

A tyn synek ôd s?msiada mi frechownie pado:

- Wy, Micyno, to ani telef?nu niy mocie.

Niystety mioł recht, nale musiałach mu coś na to ôdpedzieć.

- Przi takich s?msiadach lepij nic niy mieć, bo zaroz czowieka ôkradn?m. A ty byś b?ł piyrszy!

S?msiod, co te dwa stołki porwoł, szoł już nazod do miyszkanio i pedzioł:

- Pani Wtorkowej to już się nie przyda, a ja zbieram takie zabytkowe meble.

Wloz do kuchnie i zacz?n dźwigać byfyj, w kerym Wtorcyno trzimała wszyjske papi?ry i pij?ndze. Na to żech niy mogła przizwolić. Chyciyłach paryzol ôd Wtorcyny i napoczłach go prać po glacy. Myślałach, co sie chop ôdwinie i mie piźnie, nale chyba sie ździybko wylynkoł, bo wartko pitn?ł na plac. A tam, pod siyni?m, nastympne sympy rychtowały sie już, coby wlyź rajn. No to jo ani niy czekała, yno zawarłach dźwiyrze na klucz ôd postrzodka. Choć aby na ta chwila miyszkanie było bezpiyczne.

Cało nastympno godzina słyszałach tych kradziok?w urzyndować na siyni. Żodyn ani niy zaklupoł na dźwiyrze. Zdowało im sie, że to jo sie podd?m i wyleza, ale jo ich przetrzimała. Było kajś sztwierć na trzecio, kej żech sie yntlich ôpowożyła wylyź. Zawarła żech dźwiyrze na klucz i poszłach do d?m, boch już miała fest gł?d. Ze sztwortku ôstoł mi sie jeszcze żur, ale w pi?ntek poszcza i jym yno hawerfloki na mlyku. Żur bydzie na jutro. Wtorcyno tyż by dostała, kejby żyła, bo zawdy godała, że to jo robia nojlepszy żur na Fytlu. Nale możno przijedzie wnuczka ze swojim chopym gorolym, to tyż dostan?m. Ôn dycki godo, co nikaj takigo dobrego niy jod.

Kole sztwortyj siedziałach przi stole w kuchni i jadłach ta mlyczno zupa. Ôroz usłyszałach jakeś larmo. Wejzdrzałach bez ôkno na plac, kaj m?j s?msiod, tyn glacok, co zbiyro stare meble, wyłazi?ł prawie z lastauta z jakimś cudzym chopym. Ôba poszli dyrekt ku naszyj siyni, t?ż jo po cichu wylazłach z miyszkanio posuchać, co tam sie bydzie dzioć. Nojprz?d zaklupali na dźwiyrze ôd Wtorcyny, a potyn kożdy ś nich nacis na kl?mka. Drzwi sie niy ôtwarły, bezt?ż zaklupali jeszcze roz, mocnij a głośnij. Po dugszyj chwili chyba sie kapli, co w miyszkaniu żodnego niy ma.

- Pewnie już wyszła, ale klucza nie odda.

- No to co, wyważamy?

- No, nie wiem. Może w nocy?

- Dobra. Przyjadę koło dziesiątej.

Kej yno wyleźli ze siyni, dostałach z nerw?w takich hercklekot?w, że musiałach sie siedn?ńć na słodach. Skirz tego zaroz żech poleciała do haźla i zaś żech sie niy poradziyła wyjscać.

Wartko żech uzdała, co byda robić. Po ôbejzdrzyniu "Jedyn z dziesiynciu" i "Jaka to melodia" zjadłach sie na wieczerzo dwie sznity z kyjz?m. Potyn zlazłach na d?ł do miyszkanio Wtorcyny. Byda wachować jeji maj?ntku jak swojigo i niy d?m żodnym chachar?m sie na jeji śmierci nachapać.

Na zygarze już trzi sztwierci na dziesi?nto i hned te pier?ny sam byd?m. Jak niy dożyja do jutra, musicie wiedzieć, fto je tymu winiyn. Chop mianuje sie Czupryński i miyszko w piyrszyj siyni mojigo familoka. Idzie go leko poznać po glacy i tych jego ôkropicznie złych ślypiach.

Ale kejbych tak jutro była żywo, to ô wszyjskim w?m napisza. Ida już, bo słysza jakeś larmo.

sobota, 10 paździyrnika

Durś dych?m. Ale to b?ł ciynżki dziyń. Siedza u Wtorcyny, bo chca, coby już niczego niy porwali do czasu, jak przijedzie jeji familijo. Ale robia to barzij dlo siebie, niźli d? nij, bo chyba jij sie take poświyncynie z mojij str?ny niy noleży. Ô umartych sie źle niy godo, bezt?ż yno napisza w?m, co żech sie dowiedziała. I kożdy z wos s?m uzdo, co ô tym wszyjskim myśleć.

Tak jak sie ugodali, wczorej ô dziesi?ntyj ôba chopy przileźli do naszyj siyni. Filowała żech na nich bez kuklok. Zaklupali na dźwiyrze, ale jo była cicho. Dopiyro jak wyci?ngli brecha, napoczłach sie trocha nerwować. B?ł już czas cosik pedzieć.

- Jo sam wachuja i podwiela żyja, to niy wleziecie rajn - widziałach bez kuklok, że ich to ździybko tyrpło.

Wejzdrzeli jedyn na drugigo, poprzezywali trocha i za chwila wyleźli ze siyni. Jużech myślała, co sumiynie kozało im sie dać pok?j, ale żech sie chachła. Za minuta prziszli nazod z t?m brech?m i Czupryński pedzioł:

- Jak pani nie otworzy, to i tak się dostaniemy do środka. Chcemy tylko ten kredens i szafę. Potem damy pani spokój.

- Bydziecie sie smażyć w piekle, to już wiym na zicher. Ale nojprz?d bydziecie mieć z Micyn?m do czyniynio. A naprowdy niy wiym, co je gorsze.

Yno mie wyśmioli. Wciśli ta brecha miyndzy dźwiyrze a futrziny. No to jo już ani niy medykowała, yno ôdymkła żech drzwi na keta, wyci?ngłach rynka i napoczłach im pyrskać gazym po ślypiach. Twało to możno jake piyńć sekund, bez kere te chopy blank ôgupli. Zaczli sie drzić na cołki karpyntel, ściepli ta brecha na zol i pr?bowali sie zasł?niać. Czupryński chcioł chycić moja rynka, ale jo coroz to warcij prziciskała tyn gaz, aże yntlich pitli ze siyni. Ryczeli, że jeszcze przid?m nazod, no to jo im pedziała, co z chyńci?m wypr?buja na nich jeszcze inkszo br?ń. Wci?ngłach ta brecha do miyszkanio (możno sie przido), zawarłach dźwiyrze i zicłach sie na szezl?ng. Pora minut niyskorzij słyszałach lastauto ôdjyżdżać z placu. Cało noc b?ł już pok?j, a jo spała we ł?żku ôd Wtorcyny choby zabito.

W nocy zdowało mi sie, że Wtorcyno mie woło. Blank sie tymu niy dziwuja, że mi sie prziśniyła. Na zicher chciała mi z tamtego świata podziynkować za to wszyjsko, co d? nij robia.

Rano poszłach do mojij chałpy. Miałach nadzieja, co żodyn niy bydzie sie chcioł wł?mać w bioły dziyń. Ale niy mogłach być tego pewno, bezt?ż porz?nd zagl?ndałach do siyni. Yntlich musiałach sie tyż ôk?mpać, dyć dzisiej m?my sobota. Nalołach sie wody do badywanny, niy za wiela, bo musza szporować. Wartko żech wlazła rajn i cały czos suchałach, eli na siyni niy ma jakigo larma. Nic sie niy dzioło, bezt?ż jak żech już była nazod ôblecz?no, nalołach tyj wody z k?mpieli do kibla i umyłach sie ni?m del?wka. U mie ani kapka sie niy zmarni. Wtorcyno zawdy godała, że jo umia nojlepij szporować. I miała recht, bo jo niy kradna wody, a i tak płaca nojmyńsze rach?nki w naszym familoku.

Spodziywałach sie, że dzisioj może mie nawiydzić wnuczka ze swojim chopym, a ôni dycki maj?m ze sob?m mobilnioka. Mogła bych ś niego szkyrtn?ńć do tyj borocki, cery ôd Wtorcyny, do Niymiec. Chciałach sie przewiedzieć, eli ftoś jij pedzioł, co sie stało. I kej przijedzie na Fytel ôbejzdrzeć wszyjske rzeczy ôd matki i wzi?ńś to, co jij sie może przidać. Ale niy miałach n?mera ôd tyj dziołchy. Miałach nadzieja, że znojda go we byfyju ôd Wtorcyny, kaj trzimała wszyjske dokumynta. Napoczłach w nim sznupać, aże yntlich za talyrzami znodłach tako srogo blaszanno biksa. Blank żech niy miarkowała, bo niby pojakymu, że Wtorcyno we byfyju trzimie biksa Pandory. No to już terozki wiym.

Driny znodłach ksi?nżeczka na płat, rozt?majte rach?nki i ku tymu jedyn mały heft z adresami i n?merami telef?n?w ôd cołkij familije. Ale to niy było wszyjsko, co żech znodła. Wtorcyno trzimała tam pora starych zdjyńć, kerych mi nigdy w życiu niy pokozała. I powiym w?m, że blank sie tymu niy dziwuja. Na jednym ś nich była Wtorcyno, jeszcze modo, ale niy sama, yno ze chopym per amt. Bernat Wtorek, chop ôd Wtorcyny, b?ł dycki mały a ruby, ale tyn na zdjynciu wygl?ndoł inakszyj. Ôn b?ł chudy a dugi, a ku tymu blank podany na... mojigo ślubnego. I to niy yno bez cufal, bo, piernika kandego, to niystety b?ł richtig m?j chop. Poczułach sie trocha niymocno, nale napoczłach te fotografije przegl?ndać. Na nastympnyj uwidziałach sama gymba ôd mojigo świyntyj pamiyńci Jorga i wyczucie kozało mi wejzdrzeć na drugo zajta ôd tego zdjyńcio. Po tym, co żech tam przeczytała, zaczło mi sie kryńcić w gowie i musiałach sie wartko legn?nć na ł?żko. Tako fest bam?ntno dugi czas filowałach na gipsdeka i zdowało mi sie, co widza tam srogimi literami naszkryflane trzi słowa: "Rozt?miyłyj Aneli, Jorguś".

Niy wiym, eli żech usła, abo ?mdlała, z?uwiz?u jak żech sie ôckła, to było już sztwierć na pi?nto. Za ôknym jakiś autok larmowoł choby staro walkownia, a jo dobrze znała tyn klang. Dźwigłach sie z prykola i wartko kukłach bez ôkno. Miałach recht, to b?ł tyn klamor ôd mojij wnuczki i jeji chopa. Prawie ôdjyżdżoł z Fytla. No to fajnie. Na zicher byli u mie, żodyn im niy ôtwiyroł, bezt?ż pojechali f?rt. Niy mogli wiedzieć, że jo u Wtorcyny kibluja. Jer?nie, ale m?m ôkropiczny dziyń. I to wszyjsko skuli Wtorcyny. Musiała ta kobiyta umiyrać?

Zrobiyłach sie głodno. Poszłach do d?m i zjadłach sie tyn żur, co b?ł do mojij wnuczki a jeji chopa. Kejby trocha poczekali, abo sie kapli, iże siedza u s?msiadki - dyć wiedz?m, że sie ś ni?m kamraca - to ôni by terozki jedli ta zupa. A tak byd?m klipy głodne. Potyn narychtowałach sie na wieczerzo dwie klapsznity z bajlag?m i ôbwinyłach je w papi?r. Miałach zamiar spyndzić noc u Wtorcyny. Skirz tego, co żech u nij znodła, niy musiałach tego robić. Ale, po piyrsze, tak je barzij po krześcijańsku. A po druge, musiałach akuratnie przesznupać ta pierzińsko biksa. Możecie sie myśleć, żech je wrazidlato, ale jo to smola. W tyj sprawie na zicher niy ôdpuszcza i niy d?m sie już robić za bozna!

W biksie było jeszcze pora zdjyńć, ale na żodnym niy widziałach już mojigo chopa. Za to jedne ś nich przedstawiało modo Wtorcyno w samym badykostiumie! Jak żech sie p?myślała, że to możno Jorg wtynczos knipsowoł i co ta baba potyn ś nim wyrobiała, to zaś mi sie zrobiyło słabo. Nale musiałach to przetrzimać, bo na k?niec ôstało mi nojważniyjsze. W kuwercie znodłach jakeś brify i wyczuwałach, co zaroz ôdkryja kor?nny dow?d na śmiyrtelny grzych Jorga i tyj motyki. No i żech sie niy chachła. Nojwiyncyj do Wtorcyny pisała cera z Niymiec, a niykedy przisłała coś jeji siostra, klosztorno panna. Ale mie ciekawi?ł yno jedyn brif. Cobyście niy myśleli, że jo je imfintlich, przepisza w?m sam cołki tekst:

Rozt?miyło Anelo,

Dzisioj bez cało szychta myśloł żech ô Ciebie i ô tym, co żeś mi wczorej dała. Tak my r?mplowali w tym chlywiku, aże mi sie blazy w niykerych miyjscach porobiyły. Możno jutro zajś sie trefiymy?

Tw?j Jorguś

Downo żech niy była tako markotno, jak dzisioj po tyj lekturze. Przi mie Jorg nigdy niy mioł blaz?w. A jak już mu sie jake boloki zrobiyli, to jo go bez te wszyjske lata ôpatrowała, a niy ôna!

Terozki pisza do wos te słowa i ślimt?m choby gupio. I zaczyn?m mieć w?nty, eli to wszyjsko mo syns. Bo możno te płaczki tak mi ślypia umyły, ale ôroz wszyjsko zdało mi sie inksze. U Wtorcyny była żech chyba ze sto razy, ale dopiyro dzisioj prziszłach ku tymu, że ôna sam miyszko richtig jak za staryj piyrwy. Ta drzewniano del?wka, ôszkubany zokel na ścianach, zar?ściały żeleźniok, a we badycimrze pewnikym waszbret zamiast waszmasziny. A ku tymu wszyjskimu noczynia stare jak świat. Nojgorzij wygl?ndo tyn ciynżki dymbowy szrank i byfyj, na kerym prz?dzij bioło farba zrobiyła sie już blank ż?łto. Tak mi sie terozki zdowo, że dziołcha ôd Wtorcyny niy bydzie chciała wzi?ńś ani jednyj rzeczy z miyszkanio swojij matki. I na co jo m?m p? nia zw?nić? To je darymny futer! Ida spać, a jutro musza z kimś k?niecznie pogodać.

niydziela, 11 paździyrnika

Dalsza część dostępna w wersji pełnej