Toksyczna produktywność - Israa Nasir

Kup ebooka

28.00 zł
22.73 zł (21,56 zł najniższa cena z 30 dni)

-
Proszę czekać

Wstęp

Wyczer­pa­nie jest oznaką sta­tusu, ponie­waż despe­racko pra­gniemy być dostrze­gani, despe­racko pra­gniemy nale­żeć. Chcemy wie­rzyć, że jeste­śmy warci miło­ści.

Brené Brown

"Nie pamię­tam, kiedy ostat­nio nie czu­łam się zmę­czona".

Kilka lat temu było to praw­do­po­dob­nie naj­czę­ściej wypo­wia­dane przeze mnie stwier­dze­nie. Gdy patrzę wstecz, widzę sie­bie w tam­tym okre­sie - osobę, która wciąż zmu­szała się do robie­nia wię­cej i cał­ko­wi­cie poświę­cała się pracy, jed­no­cze­śnie prze­kształ­ca­jąc pro­jekt, który był jej pasją, w biz­nes. Cią­gle w biegu mię­dzy towa­rzy­skimi zobo­wią­za­niami, w dro­dze na przy­ję­cia wci­ska­łam w sie­bie pro­te­inowe bato­niki, bo w porze lun­chu sku­pia­łam się na pracy. Do tego tak się zafik­so­wa­łam na "byciu" dla swo­jej rodziny i grona zna­jo­mych, że nie umia­łam odmó­wić żad­nej proś­bie mimo świa­do­mo­ści, że brak mi prze­strzeni.

Patrząc z zewnątrz, wedle kry­te­riów spo­łe­czeń­stwa sta­no­wi­łam uoso­bie­nie suk­cesu: byłam mężatką, miesz­ka­łam w Nowym Jorku, pra­co­wa­łam w pręż­nie roz­wi­ja­ją­cej się dzie­dzi­nie digi­tal health (e-zdro­wia), wie­czo­rami zaś cho­dzi­łam na przed­sta­wie­nia i pokazy. Każdy uznałby, że radzę sobie świet­nie. W środku jed­nak wciąż odzy­wał się głos, który szep­tał: "To nie wystar­cza. Powin­naś robić wię­cej. Dla­czego nie radzisz sobie tak dobrze jak inni? Nie zasłu­gu­jesz na ten odpo­czy­nek". Cię­żar tych słów towa­rzy­szył mi wszę­dzie, spra­wiał, że codzienne zada­nia były jesz­cze trud­niej­sze do wyko­na­nia, a wie­czo­rami nie pozwa­lał się zre­lak­so­wać.

Nie umia­łam oddzie­lić myśli na swój temat od swo­ich osią­gnięć. "Im wię­cej zro­bię, tym bar­dziej war­to­ściowa się poczuję" -?ta dewiza prze­kła­dała się na każdy aspekt mojego życia, łącz­nie z tym, że wpły­wała na to, jak spę­dza­łam week­en­dowe poranki, ile czy­ta­łam ksią­żek oraz w jakim stop­niu poświę­ca­łam się samo­roz­wo­jowi. Nie­za­leż­nie od tego, ile popro­wa­dzi­łam wykła­dów, ile napi­sa­łam arty­ku­łów, ile spo­tkań zor­ga­ni­zo­wa­łam oraz ile pochło­nę­łam tre­ści z tema­tyki samo­po­mocy, ni­gdy nie wystar­czało. Wkrótce zda­łam sobie sprawę, że moja toż­sa­mość została uza­leż­niona od mojej pro­duk­tyw­no­ści.

Zauwa­ży­łam, że choć wciąż byłam czymś zajęta, nie czer­pa­łam satys­fak­cji z tych czyn­no­ści. Prawdę mówiąc, czu­łam się w środku pusta. Zamiast odczu­wać dumę z wyko­na­nia jakie­goś zada­nia, wciąż wybie­ga­łam myślami w przy­szłość, do kolej­nej rze­czy, która speł­ni­łaby moje ocze­ki­wa­nia. Cią­gle czu­łam, że bra­kuje mi tego ostat­niego odha­cze­nia na liście, tego, które dałoby mi pew­ność, że zro­bi­łam dość, że ja byłam wystar­cza­jąca.

Jeśli cokol­wiek z tego brzmi zna­jomo, jesteś we wła­ści­wym miej­scu.

***

Przy­po­mnij sobie ostatni raz, kiedy mia­łeś kilka godzin "nie­za­go­spo­da­ro­wa­nego" czasu w week­end albo wie­czo­rem. Czy stre­so­wała cię per­spek­tywa braku pla­nów na to, co zro­bić z wol­nymi chwi­lami? Czy pró­bo­wa­łeś zna­leźć sobie zada­nie lub aktyw­ność, które ide­al­nie wypeł­ni­łoby lukę? Czy pamię­tasz jakieś kon­kretne emo­cje, które ci wtedy towa­rzy­szyły? Może palące uczu­cie bycia "w tyle", mimo że nie mia­łeś nawet listy zadań do zro­bie­nia? Czy w two­jej gło­wie poja­wiło się oskar­że­nie, że jesteś leniwy lub tra­cisz czas?

Może nawet teraz jesteś wła­śnie w takiej "wol­nej chwili" i despe­racko sta­rasz się nie stra­cić ani sekundy. Być może prze­trzą­sa­łeś półki z lek­tu­rami o samo­roz­woju w księ­gar­niach, szu­ka­jąc naj­now­szych i naj­lep­szych spo­so­bów na zop­ty­ma­li­zo­wa­nie swo­jego życia. Albo twoja wyszu­ki­warka Google napro­wa­dza cię na zagad­nie­nia "jak być bar­dziej pro­duk­tyw­nym" lub "jak zaże­gnać wypa­le­nie". Czy ktoś, komu na tobie zależy, wrę­czył ci niniej­szą książkę jako nie­zbyt sub­telną wska­zówkę? Nie ma zna­cze­nia, jak się tu zna­la­złeś. Skoro się­gną­łeś po tę książkę, jej tytuł musiał czymś do cie­bie prze­mó­wić albo cho­ciaż cię zacie­ka­wić.

Dlaczego wciąż chcemy być lepsi?

Obił ci się zapewne o uszy grecki mit o Syzy­fie, królu, który został ska­zany przez Hadesa na spę­dze­nie wiecz­no­ści na wta­cza­niu pod górę ogrom­nego głazu. Za każ­dym razem, gdy Syzyf docho­dził na szczyt, głaz tur­lał się z powro­tem na dół, zmu­sza­jąc go do roz­po­czy­na­nia co rusz od nowa. Filo­zo­fo­wie, poeci i arty­ści prze­ści­gali się w inter­pre­ta­cjach zna­cze­nia tego mitu, mnie jed­nak po zapo­zna­niu się z nim zaświ­tała jedna myśl: "Hmm, te nie­koń­czące się zma­ga­nia wydają się cał­kiem zna­jome". Powta­rza­nie tej samej czyn­no­ści, kon­ty­nu­owa­nie mimo zmę­cze­nia, koń­cze­nie zadań tylko po to, by roz­po­cząć nowe, bez zdol­no­ści do dostrze­że­nia czy doce­nie­nia wła­snych postę­pów. Utoż­sa­mia­łam się z Syzy­fem -?od zawsze cią­gle par­łam do przodu. Co wię­cej, mój oso­bi­sty głaz zaczy­nał mi coraz bar­dziej cią­żyć, by po tych wszyst­kich latach cią­gnąć mnie usil­nie ku dołowi.

Jako tera­peutkę nauczono mnie, by przyj­rzeć się "dla­czego" sto­ją­cemu za "co". Z uwagi na to, że ilość mojej pracy zda­wała się nie mieć wpływu na jakość mojego samo­po­czu­cia, posta­no­wi­łam spoj­rzeć na swój pro­blem przez pry­zmat psy­cho­lo­gii beha­wio­ral­nej. Zagłę­bi­łam się w bada­nia nad zmianą nawy­ków, moty­wa­cją, zarzą­dza­niem cza­sem, czyli wszyst­kimi tymi czyn­ni­kami, które wpły­wają na naszą pro­duk­tyw­ność. Prze­te­sto­wa­łam na sobie różne tech­niki i teo­rie: habit stac­king (łącze­nie nawy­ków), macierz Eisen­ho­wera, a także Pomo­doro. Choć stra­te­gie te pomo­gły mi w lep­szej orga­ni­za­cji i kon­tro­lo­wa­niu czasu, nie zmie­niły mojego postrze­ga­nia sie­bie na tle innych, spo­sobu, w jaki oce­nia­łam wła­sne osią­gnię­cia czy sie­bie jako czło­wieka. Za każ­dym razem, gdy zda­rzało mi się mieć wolny wie­czór albo gdy zasnę­łam w łóżku z wciąż otwar­tym lap­to­pem na kola­nach, ten kry­tyczny gło­sik wewnątrz mnie powta­rzał, że to, co robię, nie wystar­cza.

W końcu do mnie dotarło, że to nie jedy­nie prze­lotne myśli czy też zwy­kły stres lub pra­gnie­nia. To mój emo­cjo­nalny fun­da­ment docho­dził do głosu. Fun­da­ment emo­cjo­nalny to pod­sta­wowa struk­tura defi­niu­jąca nasze postrze­ga­nie świata zarówno zewnętrz­nego, jak i wewnętrz­nego. Ukształ­to­wana naszymi wcze­snymi doświad­cze­niami, tem­pe­ra­men­tem i oso­bo­wo­ścią, prze­ko­na­niami i sys­te­mem war­to­ści, a także emo­cjo­nalną dyna­miką, kie­ruje ona naszymi myślami, decy­zjami i nawy­kami.

Ponie­waż emo­cjo­nalny fun­da­ment służy nam jako baza do poru­sza­nia się po świe­cie, zwy­kli­śmy akcep­to­wać go jako nie­za­prze­czalną prawdę -?po pro­stu taki jestem. Fak­tem jed­nak jest, że skoro fun­da­menty emo­cjo­nalne budują się z wyuczo­nych ele­men­tów, można się ich także oduczyć. Gdy zda­łam sobie sprawę, że pod­stawą mojej toż­sa­mo­ści jest pro­duk­tyw­ność, wie­dzia­łam, że ten wewnętrzny kry­tyczny gło­sik nie znik­nie, dopóki nie zgłę­bię tej kwe­stii.

Nasze emo­cjo­nalne fun­da­menty roz­wi­jamy w toku wcze­snych życio­wych doświad­czeń. W okre­sie dzie­ciń­stwa doro­śli, któ­rych mamy wokół sie­bie, zachę­cają nas do eks­plo­ro­wa­nia naszego poten­cjału w każ­dej rze­czy, którą mogli­by­śmy osią­gnąć. Na stu­diach ambi­cje rosną i ocho­czo pra­gniemy zmak­sy­ma­li­zo­wać nasz wkład w roz­wój świata, by zmie­nić go na lep­sze. Dla niektó­rych z nas po osią­gnię­ciu doro­sło­ści te wznio­słe cele spro­wa­dzają się jed­nak do jed­nej, upo­rczy­wej myśli: by sta­no­wić war­tość, musimy tej war­to­ści wię­cej wytwo­rzyć. Nawet tego nie zauwa­żamy, gdy nasze poczu­cie wła­snej war­to­ści zaczyna prze­su­wać się na skali od wewnętrz­nego poten­cjału w kie­runku tego, co z tego poten­cjału może wynik­nąć: wykształ­ce­nia, pen­sji, dóbr mate­rial­nych, rela­cji i repu­ta­cji. Nie mie­rzymy wła­snej war­to­ści tym, co już osią­gnę­li­śmy, ale tym, jak dzi­siej­sze osią­gnię­cia pomogą nam w dąże­niu do celu kolej­nego dnia. A w naszym kon­ku­ren­cyj­nym, zorien­to­wa­nym na osią­gnię­cia świe­cie, gdzie stale sły­szymy slo­gany w rodzaju "wsta­waj i dzia­łaj" czy "prze­kra­czaj gra­nice", nie jest zasko­cze­niem, że trudno nam kie­dy­kol­wiek poczuć się w pełni speł­nio­nymi.

To wszystko pro­wa­dzi do nie­ustan­nego dąże­nia do pro­duk­tyw­no­ści, momentu, w któ­rym przed­kła­damy ją nad nasze zdro­wie fizyczne, emo­cjo­nalne i psy­chiczne -?innymi słowy, ponad nasze pod­sta­wowe ludz­kie potrzeby. Tego typu dzia­ła­nie buduje nawyki takie jak per­fek­cjo­nizm, bra­nie na sie­bie nad­miaru zobo­wią­zań, nie­pew­ność, zanie­dby­wa­nie sie­bie oraz izo­lo­wa­nie się. Nawet te osią­gnię­cia, z któ­rych jeste­śmy naj­bar­dziej dumni, tracą dla nas war­tość i stają się jedy­nie kolej­nymi znacz­kami na nie­skoń­czo­nej liście, eta­pami w dro­dze do celu, który zawsze pozo­staje poza naszym zasię­giem.

To wła­śnie nazy­wam tok­syczną pro­duk­tyw­no­ścią.

Co jest złego w ciągłym dążeniu do poprawy?

Pew­nego dnia pod­czas brun­chu roz­ma­wia­łam z przy­ja­cie­lem o zale­tach i wadach słu­cha­nia pod­ca­stów.

-?Cza­sem pró­buję słu­chać ich pod­czas goto­wa­nia, jed­nak zbyt­nio mnie roz­pra­szają -?powie­dzia­łam.

-?Ja z kolei nie mogę słu­chać ich na siłowni -?odparł. -?W moim przy­padku nie ma to sensu, nie mogę się sku­pić.

-?Tak, a potem jestem w tyle z tyloma świet­nymi odcin­kami.

Oboje ponuro prze­żu­wa­li­śmy frytki, roz­my­śla­jąc nad naszym pro­ble­mem.

Nagle on doznał olśnie­nia.

-?Israa, ale dla­czego my w zasa­dzie mamy słu­chać tych pod­ca­stów, skoro tak nas to stre­suje?

Nieco zasko­czona, spoj­rza­łam na niego, jakby jego pyta­nie było nie­roz­sądne.

-?Cóż, teraz jest tyle dobrych pod­ca­stów. Będę miała poczu­cie, że mar­nuję czas, jeśli nie wyko­rzy­stam tego do wła­snego roz­woju! Co w tym złego?

Przy­ja­ciel zamilkł, zamy­śliw­szy się nad tym samym.

Takie podej­ście to, mówiąc krótko, podej­ście cechu­jące tok­syczną pro­duk­tyw­ność. Wie­rzymy, że bez względu na koszty pro­duk­tyw­ność ni­gdy nie jest złą rze­czą, a wręcz jest zawsze dobra i pożą­dana.

Zanim jed­nak się w to zagłę­bimy, chcę zazna­czyć, że nie zamie­rzam zachę­cać cię do cał­ko­wi­tego porzu­ce­nia idei pro­duk­tyw­no­ści. Alter­na­tywą dla tok­sycz­nej pro­duk­tyw­no­ści nie jest jej zupełny brak. Zamiast tego ape­luję, byśmy rady­kal­nie zmie­nili zna­cze­nie tego poję­cia. Bycie pro­duk­tyw­nym ozna­cza uży­wa­nie swo­ich celów i nawy­ków do roz­woju emo­cjo­nal­nego i oso­bi­stego, a nie do two­rze­nia list zadań bio­rą­cych się z porów­ny­wa­nia się z innymi, wstydu czy per­fek­cjo­ni­zmu.

Zdrowa pro­duk­tyw­ność to umie­jęt­ność dostrze­ga­nia róż­nicy pomię­dzy rze­czami pil­nymi a waż­nymi; zdol­ność do powie­dze­nia "nie" albo cho­ciaż "to za wiele" lub "nie tym razem". Zacho­wa­nie rów­no­wagi i ela­stycz­no­ści zamiast nad­mier­nego sku­pia­nia się na kon­kret­nym wyniku. Zdrową pro­duk­tyw­ność widzę raczej jako tę zrów­no­wa­żoną, mającą gra­nice, które poma­gają utrzy­mać swoje war­to­ści i cele przez długi czas bez poświę­ca­nia swo­jego zdro­wia i dobro­stanu.

Być może pomy­ślisz sobie: "Ale dla­czego miał­bym coś zmie­niać? Jestem prze­cież zupeł­nie zado­wo­lony z faktu, że pomimo stresu potra­fię zro­bić co należy i iść naprzód". To roz­sądne pyta­nie. Wielu moich pacjen­tów rów­nież prze­ja­wiało scep­ty­cyzm wzglę­dem pomy­słu, że mniej­sza pro­duk­tyw­ność sprawi, że poczują się szczę­śliwsi, a ich samo­ocena się poprawi.

Taka kon­cep­cja wydaje się nie­re­alna, bo więk­szość z nas uczy się patrzyć na świat zero-jedyn­kowo. Znacz­nie łatwiej jest rozu­mieć czy utoż­sa­mić się z pew­nymi poglą­dami, gdy są one jak A lub B, czarne lub białe. Od obec­nych stron­nictw poli­tycz­nych po uży­wa­nie Maca lub PC, wciąż musimy wybie­rać. Dla­tego też w kwe­stii pro­duk­tyw­no­ści może nam się zda­wać, że ist­nieją tylko dwie opcje: albo jeste­śmy pro­duk­tywni, albo leniwi, pozba­wieni ambi­cji i zado­wa­lamy się mar­nymi rezul­ta­tami. Jeśli tak wygląda nasze podej­ście, to w momen­cie, gdy nie robimy niczego war­to­ścio­wego, auto­ma­tycz­nie sta­wiamy się w nie­ko­rzyst­nym świe­tle, jako "ci gorsi".

Bycie pro­duk­tyw­nym nie jest złe samo w sobie. Tak naprawdę pro­duk­tyw­ność jest siłą napę­dza­jącą do osią­ga­nia celów i do każ­dego w zasa­dzie dzia­ła­nia. Dla­tego tak istotne jest, by zmie­nić swoje nasta­wie­nie: z tok­sycz­nej pro­duk­tyw­no­ści na tę zdrową. Dzięki infor­ma­cjom, prze­my­śle­niom i ćwi­cze­niom zawar­tym w tej książce nauczysz się iden­ty­fi­ko­wać zależ­ność pomię­dzy pro­duk­tyw­no­ścią a poczu­ciem wła­snej war­to­ści, dowiesz się, jak deli­kat­nie wpro­wa­dzić zmiany w swoim życiu, i na nowo wykreu­jesz swoją rela­cję z wła­sną pro­duk­tyw­no­ścią.

Jak wykorzystać tę książkę?

Książka ta jest wyni­kiem nie tylko moich docie­kań jako tera­peutki i jako czło­wieka, ale rów­nież efek­tem moich wysił­ków, by odse­pa­ro­wać to, co robię, od tego, kim jestem. Mam nadzieję, że i tobie pomoże w tym zada­niu. Zgłę­bimy tu czyn­niki leżące u pod­staw tok­sycz­nej pro­duk­tyw­no­ści w twoim życiu i zapro­po­nuję pro­ste stra­te­gie, które będziesz sto­so­wać w życiu codzien­nym, aby ją prze­zwy­cię­żyć. Każdy roz­dział zawiera ćwi­cze­nia, które pomogą ci ziden­ty­fi­ko­wać czer­wone flagi, roz­po­znać ukryte bodźce emo­cjo­nalne i prze­pra­co­wać trig­gery wyzwa­la­jące nie­chciane zacho­wa­nie. W książce znajdą się rów­nież pyta­nia i pod­po­wie­dzi skła­nia­jące do reflek­sji, które pozwolą ci zasta­no­wić się nad tym, jak spę­dzasz czas, co sądzisz o sobie i swo­ich osią­gnię­ciach, a także jakie myśli i emo­cje ci towa­rzy­szą, gdy nie jesteś niczym zajęty. Jeśli jakaś kwe­stia się do cie­bie nie odnosi i nie możesz się z nią utoż­sa­mić, ozna­cza to po pro­stu, że nie pasuje do two­jej kon­kret­nej sytu­acji lub potrzeb. Możesz śmiało mody­fi­ko­wać każdą ze stra­te­gii czy reflek­sji, by lepiej spraw­dziły się w twoim przy­padku. Zachę­cam cię rów­nież do pisa­nia po tej książce lub pro­wa­dze­nia zwy­kłego albo cyfro­wego dzien­nika, abyś pod­czas robie­nia ćwi­czeń (które mają na celu zmu­sić cię do reflek­sji) zapi­sy­wał swoje odpo­wie­dzi oraz wszel­kie spo­strze­że­nia i odczu­cia, które ci się nasuną.

Ostat­nią suge­stią, którą ci prze­każę, a która pomo­gła mi, gdy pró­bo­wa­łam wdro­żyć do mojej rutyny nowe nawyki, jest przy­ję­cie reguły 80/20. Ozna­cza to tyle, że wpro­wa­dza­jąc kolejne nawyki, zacho­wuję ela­stycz­ność w samo­oce­nie i dążę do 80% suk­cesu lub wyko­na­nia zada­nia. Jeśli nie dajesz rady robić cze­goś codzien­nie, postaw sobie za cel robie­nie tego przez trzy dni w tygo­dniu. Jeśli nie udaje ci się przez 30 minut dzien­nie tre­no­wać nawyku lub poświę­cić czasu na prze­my­śle­nia, rób to przez 15 minut. Zaczy­na­nie od mniej­szych zobo­wią­zań i wol­niej­szego tempa pomaga prze­kształ­cić nawyk w wyćwi­czoną umie­jęt­ność. A w razie gdy­byś potrze­bo­wał to usły­szeć -?nie ma żad­nej pre­sji na to, byś ukoń­czył czy­tać tę książkę na jed­nym posie­dze­niu, czy też nawet w tym mie­siącu. Nie­które z reflek­sji mogą wywo­łać inten­sywne emo­cje czy zaha­czać o tematy, o któ­rych nie chcesz myśleć. I to jest okej. Bądź dla sie­bie wyro­zu­miały. Okaż sobie tro­skli­wość i znajdź prze­strzeń, aby spo­tkać sie­bie w tym punk­cie, w któ­rym się znaj­du­jesz -?by zmiany zacho­dziły powoli i inten­cjo­nal­nie i abyś zbu­do­wał życie, które poko­chasz.

Ponie­waż lep­sze zro­zu­mie­nie sie­bie jest pierw­szym kro­kiem do wypra­co­wa­nia zdro­wych, dłu­go­ter­mi­no­wych nawy­ków, celem mojej książki jest ugrun­to­wa­nie two­jej samo­świa­do­mo­ści, która wzmocni twoją rela­cję ze sobą, pozwa­la­jąc ci zro­zu­mieć, zarzą­dzać i osta­tecz­nie zmie­nić inten­sywne emo­cje towa­rzy­szące osią­gnię­ciom i poczu­ciu wła­snej war­to­ści.

Mam nadzieję, że po prze­czy­ta­niu tej książki poczu­jesz się pew­niej, budu­jąc nową, zdrow­szą rela­cję ze swoją pro­duk­tyw­no­ścią, i pozwoli ci to osią­gnąć wię­cej rado­ści w życiu.

Ćwi­cze­nie

Usta­la­nie inten­cji

Zanim przej­dziemy do wspól­nej pracy, chcia­ła­bym zachę­cić cię do usta­le­nia inten­cji. Usta­le­nie inten­cji przed roz­po­czę­ciem nowego dzia­ła­nia pomaga nie zbo­czyć z kursu, gdy sprawy stają się trudne lub plany nie idą po naszej myśli (jak to czę­sto bywa!). Pomyśl o swo­jej inten­cji jako o adre­sie doce­lo­wym, który wpi­su­jesz do swo­jego GPS-u, a o swo­ich celach jako o wska­zów­kach, które dopro­wa­dzą cię na miej­sce. W tym ćwi­cze­niu zasta­nów się, dla­czego zde­cy­do­wa­łeś się prze­czy­tać tę książkę. Roz­waż, jakie myśli i uczu­cia skło­niły cię do się­gnię­cia po publi­ka­cję o tok­sycz­nej pro­duk­tyw­no­ści. Czy są jakieś obszary two­jego życia, które chcesz zmie­nić, albo nowe nawyki, które chciał­byś wdro­żyć, czy­ta­jąc tę książkę?

Ćwi­cze­nie

Utrzy­maj, Prze­stań, Zacznij

Odpo­wia­da­jąc na poniż­sze pyta­nia, zasta­nów się nad swo­imi obec­nymi nawy­kami doty­czą­cymi pro­duk­tyw­no­ści. Jak ma wyglą­dać twoje kolejne 30 dni?

Utrzy­maj. Co chciał­byś kon­ty­nu­ować w ciągu kolej­nych 30 dni? Zacznij. Co chciał­byś zacząć robić w ciągu kolej­nych 30 dni, czego nie robisz teraz? Prze­stań. Co chciał­byś prze­stać robić w ciągu kolej­nych 30 dni?

Rozdział 1. Czym jest toksyczna produktywność?

Roz­dział 1

Czym jest tok­syczna pro­duk­tyw­ność?

Mierz swoją war­tość miarą odda­nia dla wła­snej ścieżki, a nie suk­ce­sami i poraż­kami.

Eli­za­beth Gil­bert, Wielka magia

Kilka lat temu wraz z moją przy­ja­ciółką prze­trzą­sa­ły­śmy półki w nowo­jor­skiej księ­garni, kiedy ona zatrzy­mała się przy regale z bele­try­styką. Gdy pró­bo­wa­łam prze­mknąć obok niej do działu z roz­wo­jem oso­bi­stym, bez zasta­no­wie­nia wypa­li­łam:

-?Dawno nie czy­ta­łam nic lek­kiego.

Zła­pała mnie za ramię i popchnęła z powro­tem w stronę fik­cji.

-?Skoro tak, to czemu nie kupisz tej nowej Sally Rooney? Wszy­scy o niej mówią.

Zawa­ha­łam się, a w mojej gło­wie poja­wiła się myśl o naj­now­szej książce o pro­duk­tyw­no­ści, o któ­rej ostat­nio sły­sza­łam, Cztery tysiące tygo­dni Oli­vera Bur­ke­mana. Zanim zdą­ży­łam otwo­rzyć usta, ona już wci­snęła mi do rąk Sally Rooney w twar­dej opra­wie.

-?Nie mogę po pro­stu przez cztery godziny sie­dzieć i czy­tać jakiejś pierw­szej lep­szej powie­ści -?zapro­te­sto­wa­łam. -?Zwy­czaj­nie bra­kuje mi czasu, a wciąż mam tyle do zro­bie­nia. Poza tym wła­śnie prze­czy­ta­łam recen­zję Four Tho­usand Weeks i wiem, że przy­da­łoby mi się z nią zapo­znać. Sally Rooney ni­gdzie nie uciek­nie. Mam poczu­cie, że lepiej wyko­rzy­stam mój czas, jeśli będę czy­tać coś, co pomoże mi w roz­woju.

To podej­ście jest kwin­te­sen­cją tok­sycz­nej pro­duk­tyw­no­ści. Odzwier­cie­dla men­tal­ność sku­pioną na "hipe­rop­ty­ma­li­za­cji", czyli mak­sy­mal­nym zago­spo­da­ro­wa­niu każ­dej chwili w imię wyni­ków, suk­cesu i pro­duk­tyw­no­ści.

Moja przy­ja­ciółka spoj­rzała na mnie z nie­do­wie­rza­niem.

-?Czy ty sie­bie sły­szysz? Wszyst­kie arty­kuły, które mi wysy­łasz, i książki na two­jej półce są na temat roz­woju oso­bi­stego. -?Zatrzy­mała się na chwilę, by wziąć głę­boki oddech. -?Wiesz, nie musisz się cią­gle edu­ko­wać.

Póź­niej tego wie­czoru nie mogłam prze­stać myśleć o tym, co powie­działa. Kie­dyś czy­ta­nie, rów­nież bele­try­styki, spra­wiało mi przy­jem­ność. Teraz nie mogłam sobie przy­po­mnieć, kiedy ostat­nio czy­ta­łam coś dla przy­jem­no­ści. Gdzieś na mojej dro­dze, nie­mal nie­zau­wa­żal­nie, czy­ta­nie zaczęło słu­żyć mi jedy­nie do roz­woju oso­bi­stego -?do pozna­wa­nia sie­bie, samo­do­sko­na­le­nia i upew­nia­nia się, że jestem na bie­żąco z nowin­kami na ten temat.

Zaczę­łam się zasta­na­wiać, co jesz­cze w moim życiu ogra­ni­czyło się wyłącz­nie do samo­roz­woju. Wyję­łam swój dzien­nik i wypi­sa­łam wszyst­kie sytu­acje zawo­dowe i nawyki, które w poprzed­nim roku wybra­łam, żeby się roz­wi­jać. Zasta­no­wi­łam się, czy naprawdę tego chcia­łam, czy też raczej uwa­ża­łam, że powin­nam to robić.

Oto co odkry­łam:

Nie czy­ta­łam już dla przy­jem­no­ści, a jedy­nie by się uczyć. Kiedy sia­da­łam, żeby obej­rzeć film, musiał on być "głę­boki" i nieść ze sobą jakąś lek­cję dla mnie. W swo­jej pasji do pisa­nia skon­cen­tro­wa­łam się jedy­nie na comie­sięcz­nym new­slet­te­rze, któ­rego two­rze­nie nie dawało mi już rado­ści. Zmu­sza­łam się do wsta­wa­nia bar­dzo wcze­śnie rano, by zadbać o "self-care" przed roz­po­czę­ciem pracy (zjeść śnia­da­nie, poćwi­czyć, popi­sać dzien­nik, pome­dy­to­wać), jed­nak te zada­nia nie spra­wiały mi przy­jem­no­ści. W prak­tyce pisa­nie dzien­nika i medy­ta­cja szły mi mozol­nie i marzy­łam tylko o tym, by móc je odha­czyć na swo­jej liście.

Te reflek­sje zapo­cząt­ko­wały moją podróż w głąb sie­bie, która dopro­wa­dziła do ziden­ty­fi­ko­wa­nia i oducze­nia się tok­sycz­nych komu­ni­ka­tów na temat pro­duk­tyw­no­ści, które wypra­co­wa­łam w ciągu swo­jego życia.

Czym jest toksyczna produktywność?

Ter­min "tok­sycz­ność" może być uży­wany do opi­sa­nia nawy­ków lub zacho­wań, które prze­kro­czyły próg inten­syw­no­ści lub czę­sto­tli­wo­ści świad­czący o nie­zdro­wym cha­rak­te­rze dzia­ła­nia. Innymi słowy, jest to dopro­wa­dza­nie zacho­wań, ogól­nie uwa­ża­nych za pomocne, do punktu kry­tycz­nego, w któ­rym powo­dują one wię­cej szkody niż pożytku. Przy­kła­dowo robie­nie przy­sług uko­cha­nej oso­bie albo posia­da­nie pozy­tyw­nego nasta­wie­nia do życia może być zdro­wym, dobrym nawy­kiem. Jed­nak gdy przy­sługi te zmie­nią się w chro­niczne zado­wa­la­nie innych albo uśmie­cha­nie się zmie­nia się w masko­wa­nie praw­dzi­wych uczuć, takie zacho­wa­nia zyskują zna­miona tok­sycz­no­ści. W przy­padku tok­sycz­nej pro­duk­tyw­no­ści nie­zdrowe nawyki zaczy­nają się ujaw­niać, gdy kon­se­kwent­nie sta­wiamy pracę, roz­wój oso­bi­sty lub osią­gnię­cia ponad nasze oso­bi­ste potrzeby. Oto kilka przy­kła­dów tok­sycz­nych nawy­ków:

Odma­wia­nie udziału w wyda­rze­niach towa­rzy­skich, by czas ten poświę­cić na pracę lub samo­do­sko­na­le­nie. Zapo­mi­na­nie o posił­kach (lub celowe nie­je­dze­nie) w ciągu dnia. Poczu­cie winy, że nie zro­biło się wystar­cza­jąco dużo. Regu­larna praca po godzi­nach. Utrzy­mu­jące się tygo­dniami (lub mie­sią­cami) poczu­cie przy­tło­cze­nia pod­czas róż­nych aktyw­no­ści czy wyda­rzeń.

Pamię­taj jed­nak, że jeste­śmy przy­zwy­cza­jeni do przyj­mo­wa­nia zero-jedyn­ko­wego punktu widze­nia. Jest więc praw­do­po­dobne, że postrze­gamy pewne dzia­ła­nia jako (A) zdrowe lub (B) tok­syczne. Jed­nak taka dycho­to­mia, podob­nie jak wiele innych zero-jedyn­ko­wych podzia­łów, jest zało­że­niem błęd­nym. W tej kwe­stii nie ma cze­goś takiego jak A albo B, czarne lub białe, zdrowe czy tok­syczne. Pro­duk­tyw­ność należy postrze­gać jako spek­trum. Możesz być pro­duk­tywny i jed­no­cze­śnie wycho­dzić ze zna­jo­mymi po pracy (zamiast uwa­żać to za stratę czasu). Możesz robić swoje i nie podą­żać za narzu­co­nymi przez kul­turę celami (a nie być nie­am­bit­nym). W rze­czy­wi­sto­ści owo wspa­niałe "gdzieś pomię­dzy" to miej­sce, w któ­rym prze­ja­wiamy naj­więk­szą ela­stycz­ność pozwa­la­jącą nam się roz­wi­jać, odnaj­du­jemy swój złoty śro­dek i uczymy się wraż­li­wo­ści na sie­bie i innych.

Gdy zbli­żamy się do tok­sycz­nego krańca tego spek­trum, odczu­walne zaczy­nają być nega­tywne skutki dla naszego samo­po­czu­cia. Mogą one być dwo­ja­kie. Tok­syczne nawyki w zakre­sie pro­duk­tyw­no­ści nie­ko­rzyst­nie wpły­wają na nasze zdro­wie fizyczne, ponie­waż pra­gnie­nie bycia pro­duk­tyw­nym prze­waża nad takimi prio­ry­te­to­wymi potrze­bami jak sen, zdrowa dieta czy poświę­ca­nie czasu na rela­cje spo­łeczne. Funk­cjo­no­wa­nie w takiej skraj­no­ści może na nas rów­nież oddzia­ły­wać na pozio­mie emo­cjo­nal­nym, powo­du­jąc, że wąt­pimy w sie­bie, zachę­ca­jąc do porów­ny­wa­nia się z innymi, wzmac­nia­jąc wstyd i poczu­cie winy. Takie nawyki zmniej­szają poczu­cie wła­snej war­to­ści i zwięk­szają poczu­cie braku przy­na­leż­no­ści. W eks­tre­mal­nym przy­padku możemy doświad­czyć wypa­le­nia - uczu­cia głę­bo­kiego wyczer­pa­nia emo­cjo­nal­nego, fizycz­nego i psy­chicz­nego, nastę­pu­ją­cego w wyniku nad­mier­nego i dłu­go­trwa­łego stresu1.

Nie­stety w cią­głym pościgu za celami i osią­gnię­ciami łatwo prze­oczyć te uczu­cia. Im bar­dziej igno­ru­jemy ten nie­po­kój, tym czę­ściej obja­wia się on w naszych rela­cjach jako draż­li­wość i poryw­czość, w naszych cia­łach jako nie­zi­den­ty­fi­ko­wane bóle i zmę­cze­nie, a w naszych umy­słach jako cynizm i pesy­mizm. Moż­liwe jest nawet "utknię­cie" w pułapce tok­sycz­nej pro­duk­tyw­no­ści, gdzie nasze wła­sne myśli i zacho­wa­nia pod­sy­cają kolejne nega­tywne myśli i zacho­wa­nia, popy­cha­jąc nas jesz­cze dalej, ku tok­sycz­nemu krań­cowi spek­trum.

Skąd mamy wie­dzieć, że utknę­li­śmy w pułapce tok­sycz­nej pro­duk­tyw­no­ści?

W prze­mó­wie­niu inau­gu­ra­cyj­nym w Kenyon Col­lege w 2005 roku, póź­niej opu­bli­ko­wa­nym jako esej zaty­tu­ło­wany This Is Water (To jest woda), David Foster Wal­lace przy­to­czył pewną opo­wieść. Jej boha­ter­kami były dwie młode ryby pły­wa­jące bez­tro­sko w jezio­rze2. Star­sza ryba, pod­pły­nąw­szy do nich, spy­tała: "Jak woda, chło­paki?". Po tym, jak się odda­liła, dwie młod­sze popa­trzyły na sie­bie i wspól­nie zadały pyta­nie: "Co to, do dia­bła, jest woda?".

Histo­ria przy­to­czona przez Fostera Wal­lace'a poka­zuje, że gdy coś nas ota­cza, staje się trudne do ziden­ty­fi­ko­wa­nia. Żyjemy w świe­cie slo­ga­nów, takich jak kul­tura pośpie­chu czy boss energy, w któ­rych tok­syczna pro­duk­tyw­ność jest glo­ry­fi­ko­wana. Komu­ni­katy te utrud­niają nie tylko zauwa­że­nie, ale rów­nież roz­róż­nie­nie, które ele­menty ich prze­kazu są dla cie­bie dobre, a które ci nie służą.

Naucze­nie się patrze­nia na sie­bie z obiek­tyw­nego punktu widze­nia jest jed­nym z naj­waż­niej­szych spo­so­bów, w jakie możesz przy­jąć do wia­do­mo­ści swoje tok­syczne myśli i zacho­wa­nia, prze­rwać cykl tok­sycznej pro­duk­tyw­no­ści i zacząć pro­ces samo­uz­dra­wia­nia. W rze­czy­wi­sto­ści samo­świa­do­mość jest klu­czo­wym pierw­szym kro­kiem do zmiany jakie­go­kol­wiek zacho­wa­nia. Zadaj sobie pyta­nie, w któ­rym punk­cie na spek­trum pro­duk­tyw­no­ści obec­nie się znaj­du­jesz: sprawdź, czy twoje myśli i zacho­wa­nia można zakla­sy­fi­ko­wać jako nor­malne, pro­duk­tywne dzia­ła­nia, czy też stają się one tok­syczne, powo­du­jąc wię­cej szkody niż pożytku. Poniż­szy wykaz zawiera nie­które z naj­częst­szych myśli lub stwier­dzeń, któ­rymi dzie­lili się ze mną klienci, a które odzwier­cie­dlają ich tok­syczne nasta­wie­nie do pro­duk­tyw­no­ści. Przyj­rzyj się i zasta­nów, czy kie­dy­kol­wiek przy­ła­pa­łeś się na mówie­niu lub myśle­niu cze­goś podob­nego:

"Tak, ten pro­jekt też wezmę. Naprawdę, to żaden pro­blem". "Ty idź, ja zjem lunch póź­niej". "Jutro wyjeż­dżam na waka­cje, ale na­dal będę mieć dostęp do mojego służ­bo­wego e-maila, więc nie wahaj się ode­zwać, jeśli będzie taka potrzeba". "Będę lepiej spał, jeśli dokoń­czę". "Gdyby naprawdę byli moimi przy­ja­ciółmi, zro­zu­mie­liby, dla­czego nie mogę spo­ty­kać się w tygo­dniu". "Nie mogę odde­le­go­wać tego zada­nia. Nikt nie zrobi tego tak dobrze jak ja".

Gdy sta­niesz się bar­dziej świa­domy swo­ich tok­sycz­nych myśli i nawy­ków doty­czą­cych pro­duk­tyw­no­ści, będziesz mógł się zasta­no­wić, jakie "dla­czego" stoi za "co" -?a zro­bisz to, ana­li­zu­jąc swoje poglądy na temat pro­duk­tyw­no­ści jako takiej oraz wpływ tych poglą­dów na twoje myśli i zacho­wa­nia. Będziesz mógł wyko­rzy­stać te infor­ma­cje, by w końcu zoba­czyć tę całą "wodę", która cię ota­cza.

Toksyczne podejście do produktywności

Czy kie­dy­kol­wiek zda­rzyło ci się poświę­cić wię­cej czasu na zamar­twia­nie się listą zadań do zro­bie­nia niż na fak­tycz­nym ich wyko­ny­wa­niu? Dzieje się tak nie dla­tego, że nie wiesz, jak je wyko­nać, ale z powodu para­li­żu­ją­cego nie­zde­cy­do­wa­nia co do tego, jak się do nich zabrać. Być może zaczy­nasz dane zada­nie, ale natrętne myśli o resz­cie punk­tów z listy utrud­niają ci sku­pie­nie, spra­wia­jąc, że na wyko­na­nie tego jed­nego poświę­casz wię­cej czasu niż zwy­kle. Aby unik­nąć tego pro­blemu, możesz pró­bo­wać zapla­no­wać, jak podejść do zadań, orga­ni­zu­jąc fol­dery czy notatki albo ukła­da­jąc listę w kolej­no­ści, która ma dla cie­bie sens. Poja­wia się jed­nak nie­mal iden­tyczny pro­blem: wię­cej czasu spę­dzasz na myśle­niu o swo­jej pracy niż jej wyko­ny­wa­niu. Przez cały ten czas umysł przy­po­mina ci o rze­czach, które mógł­byś czy powi­nie­neś robić. W efek­cie ta wewnętrzna walka osła­bia twoją moty­wa­cję. Wyczer­pany i przy­tło­czony, po pro­stu się pod­da­jesz, odkła­da­jąc listę na jutro, mimo że kolej­nego dnia zadań przy­bę­dzie, a cały cykl się powtó­rzy. Brzmi zna­jomo?

Ten pro­blem, powszech­nie znany jako "para­liż ana­li­tyczny", poja­wia się, gdy pra­gnie­nie bycia pro­duk­tyw­nym jest tak silne, że staje na dro­dze fak­tycz­nej pro­duk­tyw­no­ści. Ten impas wyzwala nie­po­kój i zwąt­pie­nie we wła­sne moż­li­wo­ści, pod­sy­ca­jąc poczu­cie bycia "w tyle". Co z kolei wydaje się jedy­nym lekar­stwem na to uczu­cie? Zga­dłeś: bycie bar­dziej pro­duk­tyw­nym. W ten spo­sób zosta­jemy wkrę­ceni w nie­koń­czącą się, auto­de­struk­cyjną pętlę stresu i przy­tło­cze­nia, czyli tok­sycz­nego podej­ścia do pro­duk­tyw­no­ści.

Łatwo utknąć w tym tok­sycz­nym podej­ściu do pro­duk­tyw­no­ści, a zuży­cie ener­gii men­tal­nej i emo­cjo­nal­nej, któ­rej ono wymaga, daje fał­szywe poczu­cie wyko­na­nia jakie­goś dzia­ła­nia. I rze­czy­wi­ście, wyko­na­łeś jakieś dzia­ła­nie: spę­dzi­łeś czas, myśląc o zada­niach na swo­jej liście, przy­go­to­wu­jąc się do ich wyko­na­nia i radząc sobie ze stre­sem zwią­za­nym z samymi zada­niami. Pro­blem polega jed­nak na tym, że wyko­nana przez cie­bie praca odbiega od tej, którą wyzna­czy­łeś sobie jako cel. Ow­szem, byłeś zajęty, ale twoja lista pozo­stała nie­tknięta.

Ponadto tok­syczne nasta­wie­nie two­rzy w twoim umy­śle ide­alne warunki do oce­nia­nia się, przez co sku­piasz się na tym, czego nie zro­bi­łeś, zamiast doce­niać to, co wyko­na­łeś. To uczu­cie porażki może spra­wić, że twój nie­po­kój i stres będą się nasi­lać, co jesz­cze bar­dziej zwięk­szy praw­do­po­do­bień­stwo, że nie dotrzy­masz ter­mi­nów, będziesz się nad­mier­nie anga­żo­wać i poświę­cać na zada­nia znacz­nie wię­cej czasu, niż wyma­gają. Oczy­wi­ście to tylko wstęp do kolej­nych pora­żek. W efek­cie pozo­sta­jesz uwię­ziony w pętli tok­sycznej pro­duk­tyw­no­ści: czu­jesz, że jesteś w tyle, stre­su­jesz się, aby nad­ro­bić zale­gło­ści i pójść do przodu, czu­jesz się przy­tło­czony, w końcu para­li­żuje cię to i znów zosta­jesz (lub czu­jesz, jakby tak było) w tyle. Tok­syczne? Zde­cy­do­wa­nie. Celowe? Nie do końca. Wielu z nas nie ma świa­do­mo­ści tego, jak bar­dzo tok­syczna pro­duk­tyw­ność jest ugrun­to­wana w naszym życiu. Praca nad uzdro­wie­niem tej rela­cji zaczyna się od budo­wa­nia świa­do­mo­ści na temat wzor­ców zacho­wań. Omó­wimy te wzorce i spo­soby ich roz­po­zna­wa­nia w roz­dziale 2.

Co napędza toksyczną produktywność?

Oznaczmy ten nie­uchwytny, ostatni punkt na liście rze­czy do zro­bie­nia jako swój osta­teczny cel. Wiesz, że aby do niego dotrzeć, musisz zro­bić wię­cej. Jed­nak kroki, które podej­mu­jesz w kie­runku wypeł­nie­nia zada­nia, nie przy­bli­żają cię do niego i zaczy­nają wpły­wać na twoje zdro­wie i stan emo­cjo­nalny. Mimo to wal­czysz dalej. Jeśli jed­nak masz na­dal roz­cią­gać swój har­mo­no­gram i wciąż dzia­łać, mimo braku satys­fak­cji -?jeśli to te dzia­ła­nia spra­wiają, że jesteś w tyle -?to przy­naj­mniej ta praca musi mieć jakiś głęb­szy sens. Aby dowie­dzieć się, dla­czego wciąż kul­ty­wu­jesz nie­zdrowe zacho­wa­nia, musisz zadać sobie pyta­nie: co tok­syczna pro­duk­tyw­ność daje mi w zamian?

Aby odkryć, jaką "obiet­nicę" kryją te tok­syczne zacho­wa­nia, istotne jest zapo­zna­nie się z emo­cjo­nalną dyna­miką za nimi. Trzy główne, pod­świa­dome moty­wa­tory tok­sycznej pro­duk­tyw­no­ści to:

Wstyd za bycie nie­wy­star­cza­jąco dobrym, nie­wy­star­cza­jąco mądrym, nie­wy­star­cza­jąco szyb­kim czy po pro­stu nie­wy­star­cza­ją­cym: twoje nawyki są próbą nad­ro­bie­nia tego, czego twoim zda­niem ci bra­kuje. Bycie per­fek­cjo­ni­stą w speł­nia­niu ocze­ki­wań innych osób, a także swo­ich wła­snych wobec sie­bie: twoje nawyki to sta­ra­nia o utrzy­ma­nie sztyw­nej wizji ide­al­nego sie­bie, osoby, którą "powi­nie­neś" być. Porów­ny­wa­nie sie­bie do innych lub do wyide­ali­zo­wa­nej wer­sji sie­bie: twoje nawyki są spo­so­bem, by zyskać apro­batę innych lub osią­gnąć suk­ces, który impo­nuje ci u kogoś innego.

Mimo że pro­duk­tyw­ność może sta­no­wić źró­dło szczę­ścia w sytu­acji, gdy nasza praca spra­wia nam przy­jem­ność lub wie­rzymy w swój pozy­tywny wpływ na coś, pro­blem poja­wia się, gdy uży­wamy pro­duk­tyw­no­ści do osią­gnię­cia szczę­ścia na bar­dziej pod­sta­wo­wym pozio­mie -?jako karty prze­tar­go­wej do akcep­ta­cji, sza­cunku, poczu­cia celu, przy­na­leż­no­ści lub poczu­cia wła­snej war­to­ści. To w mojej oce­nie sedno naszego cią­głego dąże­nia do bycia pro­duk­tyw­nymi. Stąd też samo zarzą­dza­nie cza­sem czy sztuczki polep­sza­jące orga­ni­za­cję nie roz­wiążą naszych pro­blemów z pro­duk­tyw­no­ścią. Aby wyrwać się z tok­sycz­nych wzor­ców myślo­wych, musimy uzdro­wić sche­maty emo­cjo­nalne, które je wspie­rają, zaczy­na­jąc od moc­nych prze­ka­zów, które wdro­żono nam na temat pro­duk­tyw­no­ści, przy­na­leż­no­ści i poczu­cia wła­snej war­to­ści we wcze­snym dzie­ciń­stwie.

Skąd biorą się nasze przekonania?

Zawsze lubi­łam słu­chać histo­rii. Jako małe dziecko spę­dza­łam wiele godzin na czy­ta­niu opo­wie­ści lub two­rze­niu wła­snych. To uczy­niło moją pracę tera­peutki nie tylko łatwiej­szą, ale i nie­sa­mo­wi­cie satys­fak­cjo­nu­jącą, ponie­waż każdy pacjent powie­rza mi swoją histo­rię. Każdy pacjent, który przy­cho­dzi do mojego gabi­netu, prze­ka­zuje wyjąt­kową nar­ra­cję, spójną z jego per­spek­tywą wyda­rzeń i doświad­czeń w życiu, jego emo­cjo­nal­nym dzie­dzic­twem (wzor­cami, nawy­kami i umie­jęt­no­ściami radze­nia sobie z prze­ciw­no­ściami, prze­ka­za­nymi mu przez osoby, które go wycho­wały) oraz wnio­skami, które wycią­gnął na temat swo­jej toż­sa­mo­ści i war­to­ści. Opo­wia­da­nie histo­rii to spo­sób, w jaki nada­jemy sens ota­cza­ją­cemu nas światu i naszemu miej­scu w nim. Moją pracą jest poma­ga­nie pacjen­tom w odkry­wa­niu i bada­niu histo­rii o sobie, w które oni wie­rzą, i w razie potrzeby, zmie­nia­nie ich biegu. Ta faza pisa­nia nar­ra­cji od nowa to moment, w któ­rym zbie­ramy się na odwagę, aby doko­nać zmian, któ­rych pra­gniemy.

Nasze histo­rie zaczy­nają się zazwy­czaj od komu­ni­ka­tów, któ­rych nauczy­li­śmy się w dzie­ciń­stwie. Nie­za­leż­nie od tego, czy były to lek­cje ode­brane od opie­kuna (zwy­kle rodzi­ców, ale rów­nież dal­szej rodziny, nauczy­cieli, rodzeń­stwa czy rówie­śni­ków, etc.), część kul­tury czy reli­gii, w któ­rej się wycho­wa­li­śmy, czy też istotne doświad­cze­nia życiowe, które pozo­sta­wiły nam zaska­ku­jące wnio­ski, te histo­rie kodują nasze postrze­ga­nie świata i sie­bie. Innymi słowy, stają się naszymi prze­ko­na­niami.

Pyta­niem, które czę­sto sły­szę, jest: "Czy teraz zamie­rzasz mi opo­wie­dzieć o wszyst­kich spo­so­bach, na jakie moi rodzice mnie skrzyw­dzili?". Nie­mal zawsze jest ono zada­wane pół­żar­tem, w zadziorny spo­sób. Tkwi w tym jed­nak ziarno prawdy; doświad­cze­nia z wcze­snego dzie­ciń­stwa mają na nas zasad­ni­czy wpływ. Oczy­wi­ście celem tera­pii nie jest oczer­nia­nie rodzi­ców i zwal­nia­nie cię z wszel­kiej odpo­wie­dzial­no­ści. Nie, inten­cją zagłę­bie­nia się we wcze­sne lata życia jest sta­nie się bar­dziej świa­do­mym pro­ce­sów roz­gry­wa­ją­cych się w twoim wnę­trzu, fun­da­men­tów two­ich inte­rak­cji ze świa­tem i wpływu na twoje życie. Gdy zyskasz tę świa­do­mość, łatwiej będzie ci iden­ty­fi­ko­wać szko­dliwe lub nie­przy­datne lek­cje wynie­sione z dzie­cię­cych doświad­czeń i pra­co­wać nad oducze­niem się tych sche­ma­tów, two­rząc prze­strzeń do nowych spo­so­bów zarzą­dza­nia swo­imi emo­cjami, rela­cjami i życiem. Krótko mówiąc, jest to spo­sób na napi­sa­nie swo­jej histo­rii od nowa i roz­wój.

Jak więc twoi wcze­śni opie­ku­no­wie wpły­wają na twoje podej­ście do pro­duk­tyw­no­ści? Wyja­śnię to na przy­kła­dzie histo­rii mojej klientki Mar­ga­ret.

Mar­ga­ret, kobieta po trzy­dzie­stce, zaczęła się ze mną spo­ty­kać, by prze­zwy­cię­żyć uczu­cie, jak to sama okre­śliła, że nie jest "wystar­cza­jąco dobra". Po latach pra­co­wa­nia ponad swoje siły, aby poka­zać zaan­ga­żo­wa­nie, wnet zaczęła mieć pro­blemy z odna­le­zie­niem swo­jego miej­sca w fir­mie i poczu­ciem przy­na­leż­no­ści do niej. Ten nagły spa­dek moty­wa­cji spra­wił, że poczuła się apa­tyczna i ospała. Zaczęły ją nawie­dzać nie­po­ko­jące myśli, że takie podej­ście dopro­wa­dzi w końcu do punktu kry­tycz­nego, który zagrozi całej jej egzy­sten­cji. Zasta­na­wia­łam się też, czy ten stan odbija się na jej oso­bi­stych rela­cjach.

-?Cho­dzi mi o to, że zdaję sobie sprawę, że ludzie w moim życiu, mój mąż Brian, przy­ja­ciele, współ­pra­cow­nicy, trosz­czą się o mnie -?powie­działa Mar­ga­ret. -?Czuję się jed­nak tak samo wyizo­lo­wana od nich, jak od mojej pracy. -?Się­ga­jąc po chu­s­teczkę, nagle zapy­tała: -?Czy można czuć się samotną w dobrym związku?

-?Oczy­wi­ście, samot­ność a bycie samemu to dwie różne rze­czy - powie­dzia­łam, potwier­dza­jąc ade­kwat­ność jej trud­nych uczuć. -?W zeszłym tygo­dniu roz­ma­wia­ły­śmy o two­ich odczu­ciach doty­czą­cych spo­sobu, w jaki spę­dzasz czas z Bria­nem. Wspo­mi­na­łaś, że wahasz się, czy powie­dzieć mu, że chcia­ła­byś czę­ściej wycho­dzić, zamiast oglą­dać razem tele­wi­zję. Co poja­wia się w two­jej gło­wie, gdy wizu­ali­zu­jesz sobie, jak mu to mówisz?

-?Że uzna, że jestem trudna lub wybredna... -?wes­tchnęła. -?Ja wiem, że on taki nie jest. Ale nie chcia­ła­bym narzu­cać mu swo­jego towa­rzy­stwa albo spo­sobu na spę­dze­nie wie­czo­rów po pracy. -?Zamil­kła na chwilę. -?Wiem, że nie sku­piam się na sobie; kon­cen­truję się na nim i jego potrze­bach. Po pro­stu... chcia­ła­bym, żeby, prze­by­wa­jąc ze mną, czuł się szczę­śliwy - dopo­wie­działa szybko.

-?Co twoim zda­niem spra­wia, że czu­jesz się samotna? -?zapy­ta­łam, sta­ra­jąc się poka­zać jej połą­cze­nie mię­dzy tymi dwiema kwe­stiami.

-?Chyba czuję, że Brian mnie nie rozu­mie, i przez to czuję się wyob­co­wana. Nie rozu­miem, dla­czego... -?Urwała, krę­cąc się na krze­śle.

-?Mów dalej, wszystko w porządku. To prze­strzeń dla cie­bie -?zachę­ci­łam ją.

Na to wybu­chła pła­czem.

-?Wła­śnie w tym tkwi pro­blem. Nie rozu­miem, dla­czego ja nie chcę ni­gdzie zaj­mo­wać tej prze­strzeni! Cią­gle coś mnie powstrzy­muje. Wiem, że mam dużo do zaofe­ro­wa­nia i powie­dze­nia, ale... po pro­stu tego nie robię.

Dałam jej kilka minut na wypła­ka­nie się (każdy z nas tego cza­sem potrze­buje!) i zapy­ta­łam:

-?Czy w two­jej gło­wie ist­nieje jakieś wytłu­ma­cze­nie lub prze­ko­na­nie na temat tego, dla­czego ludzie poświę­cają ci miej­sce w swoim życiu?

Pod­czas tej i kolej­nych sesji, w ramach bada­nia jej wcze­snych doświad­czeń z dzie­ciń­stwa i rela­cji z rodzi­cami i rodzeń­stwem, Mar­ga­ret odkry­wała głę­boko ukryte prze­ko­na­nia na temat sie­bie i swo­jej war­to­ści w związ­kach, zarówno oso­bi­stych, jak i zawo­do­wych. Mar­ga­ret dora­stała z bier­nym ojcem, który w ogra­ni­czony spo­sób uczył ją, jak wygląda zdrowe podej­ście do osią­gnięć, oraz z bar­dzo wyma­ga­jącą, ale odpy­cha­jącą ją od sie­bie matką, która ofe­ro­wała nie­wiele poza kry­tyką i dystan­sem emo­cjo­nal­nym. Mar­ga­ret wcze­śnie uzmy­sło­wiła sobie, że "bycie grzeczną" było jedy­nym spo­so­bem na nawią­za­nie kon­taktu z rodzi­cami. Dokład­niej, przy­swo­iła sobie, że kon­kretny typ powierz­chow­no­ści, wysoki poziom wyni­ków w nauce, uprzej­mość i przede wszyst­kim nie­wy­ra­ża­nie wła­snych opi­nii były spo­so­bami na zdo­by­cie uwagi, akcep­ta­cji i potwier­dze­nia swo­jej war­to­ści.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki