Wykaz skrótów
AK - Ateneum Kapłańskie
AL - Franciszek, Adhortacja apostolska, Amoris Laetitia
BF - Breviarium Fidei
Ch L- Jan Paweł II, Adhortacja apostolska, Christifideles laici
DCE - Benedykt XVI, Encyklika, Deus Caritas est.
DiM - Jan Paweł II, Encyklika, Dives in misericordia
DeV- Jan Paweł II, Encyklika Dominum et Vivificantem
DV - Instrukcja o szacunku dla rodzącego się życia ludzkiego i o godności jego przekazywania Donum Vita (22.02.1987)
EE - Jan Paweł II, Encyklika Ecclesia de Eucharistia
FC - Jan Paweł II, Adhortacja apostolska, Familiaris Consortio
HV - Paweł VI, Encyklika, Humane vite
ICD - Insegnamenti di Giovanni Paolo II 1978-1997. [Oficjalna wersja elektroniczna], Libereria Editrice Vaticana 1998.
KK - Konstytucja dogmatyczna o Kościele, Lumen Gentium
KDK - Konstytucja duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym, Gaudium et spes
KO - Konstytucja dogmatyczna o objawieniu Bożym, Dei Verbum
KKK - Katechizm Kościoła Katolickiego
KPK - Kodeks Prawa Kanonicznego
LK - Jan Paweł II, List do kobiet
LPZH - Kongregacja Nauki Wiary: Uwagi dotyczące projektów legalizacji prawnej związków między osobami homoseksualnymi
LR - Jan Paweł II, List do Rodzin Gratissimam sane
MC - Paweł VI, Adhortacja apostolska Marialis cultus
MD - Jan Paweł II, List apostolski, Mulieris Dignitatem
MiN - Jan Paweł II, Mężczyzną i niewiastą stworzył ich
ORp - L'Osservatore Romano. Wyd. Pol., Citta del Vaticano 1980-
PDV - Jan Paweł II, Adhortacja apostolska, Pastores dabo Vobis
PH - Paweł VI, Deklaracja Persona Humana
RC - Jan Paweł II, Adhortacja apostolska, Redemptoris custos
RCMOS - Jan Paweł II, Rodzino, co mówisz o sobie?
RH - Jan Paweł II, Encyklika Redemptor Hominis
RM - Jan Paweł II, Encyklika Redemptoris Mater
TM - Jan Paweł II, Katechezy Ojca Świętego Jana Pawła II. Teologia małżeństwa
VC - Jan Paweł II, Adhortacja apostolska Vita Consecrata,
WMiK - Kongregacja Nauki Wiary. "O współdziałaniu mężczyzny i kobiety w Kościele i świecie". (31.05.2004)
Wstęp
Bóg jest twórcą małżeństwa (Ef 5, 32) [KDK 48], gdyż stworzył człowieka mężczyzną i kobietą. Bycie - w ciele i duszy - mężczyzną "dla" kobiety i kobietą "dla" mężczyzny uczynił wielkim i niezastąpionym darem oraz zadaniem w życiu małżeńskim. Rodzinę oparł na fundamencie małżeństwa złączonego na całe życie miłością nierozerwalną i wyłączną. Postanowił, że taka właśnie rodzina będzie właściwym środowiskiem rozwoju dzieci, którym przekaże życie oraz zapewni rozwój materialny i duchowy[1].
Ta chrześcijańska wizja wypływa z odczytania natury osoby ludzkiej, natury małżeństwa i rodziny. Odrzucanie tej wizji prowadzi nieuchronnie do rozkładu rodzin i do klęski człowieka. Jak pokazuje historia ludzkości, lekceważenie Stwórcy jest zawsze niebezpieczne i zagraża szczęśliwej przyszłości człowieka i świata. Muszą zatem budzić najwyższy niepokój próby przedefiniowania pojęcia małżeństwa i rodziny narzucane współcześnie, zwłaszcza przez zwolenników ideologii gender[2]. Wobec nasilających się ataków tej ideologii skierowanych na różne obszary życia rodzinnego i społecznego należy stanowczo i jednoznacznie wypowiedzieć się w obronie chrześcijańskiej rodziny, fundamentalnych wartości, które ją chronią, a z drugiej przestrzec przed zagrożeniami płynącymi z propagowania nowego typu form życia rodzinnego[3]. Przesłanie moralne Kościoła w dziedzinie ludzkiej płciowości [Zob. KKK 2331-2400; KDK 47-52][4] zderza się dzisiaj z koncepcjami i zjawiskami, które nie odpowiadają pełnej prawdzie o człowieku. Trzeba to widzieć w podwójnym wymiarze: z jednej strony chodzi o zafałszowanie, redukcyjne koncepcje ludzkiej płciowości, z drugiej strony - o sytuację współczesnej kultury, która banalizuje ludzką płciowość[5]:
"Jesteśmy świadkami, pogłębiania się wymiarów tego nowego zjawiska poprzez zaciemnianie prawdy o człowieku, przy czym chodzi między innymi o tendencje banalizowania płciowości. W ten sposób tworzy się kultura, w której społeczeństwo i środki masowego przekazu dostarczają w tej dziedzinie często informacji odartych z wymiaru osobowego, o charakterze zabawy, informacji często pesymistycznej, a nadto nie uwzględniającej poszczególnych etapów rozwoju dzieci i młodzieży. Dzieje się tak pod wpływem fałszywego, indywidualistycznego rozumienia wolności i w kontekście pozbawionym podstawowych wartości opartych na życiu, na miłości ludzkiej i na rodzinie"[6].
W ubiegłym stuleciu narastało zjawisko, które można określić mianem "desakralizacji" płciowości. Chodzi nie tylko o to, że nie widzi się jej jako daru Stwórcy, że oderwano ją od nadprzyrodzonego powołania człowieka, ale także o to, że nie widzi się jej w kontekście integralnej wizji osoby ludzkiej, że chce się ją sprowadzić do aspektu popędowego. Prowadzi to tym samym do banalizacji ludzkiej płciowości. Staje się ona wówczas jedynie "towarem" do wymiany pomiędzy ludźmi. Pod wpływem freudyzmu szerzy się różnego rodzaju mitologizacja i fetyszyzacja seksu. Jeśli libido jest podstawą całego życia psychicznego, to naczelną zasadą życia staje się zasada przyjemności. Prowadzi to do absolutyzacji seksu, a takie zjawisko nazywa się niekiedy "panseksualizmem" dla podkreślenia, że chce się wszystkie wymiary życia ludzkiego sprowadzić do seksu. Znalazło to swoje odbicie między innymi w hasłach "wyzwolenia seksualnego". Głosi się mit, że odrzucenie wszelkich norm moralnych w dziedzinie ludzkiej płciowości, jako potwierdzenie fundamentalnego prawa do wolności, jest drogą do tego wyzwolenia[7].
Za tymi- i wieloma innymi- zjawiskami współczesności, kryje się niewłaściwe rozumienie ludzkiej cielesności. Wbrew temu, co się zarzuca Kościołowi jakoby nie doceniał ludzkiego ciała albo nawet nim pogardzał, to współczesna kultura redukuje ludzkie ciało do wymiaru czysto materialnego i traktuje je jedynie jako zespół organów, funkcji i energii, których można używać, odwołując się wyłącznie do kryteriów przyjemności i skuteczności. Ciało nie jest więc postrzegane jako typowa rzeczywistość osobowa, jako znak i miejsce relacji z innymi. Prowadzi to do pozbawienia ludzkiej płciowości wymiaru osobowego. Staje się ona jedynie narzędziem afirmacji własnego "ja" oraz samolubnego zaspokajania własnych pragnień i popędów, natomiast przestaje być znakiem i językiem miłości, czyli daru z siebie przyjęcia daru od drugiego człowieka[8].
Według św. Jana Pawła II, u podstaw tych zjawisk i tendencji leży niewłaściwe pojmowanie wolności, oderwanej od prawdy i przeżywanej w praktyce jako ślepe uleganie instynktom i popędom, za czym idzie naruszanie norm moralnych. Tego typu postawa "odzwierciedla się szczególnie w pojmowaniu ludzkiej płciowości, która zostaje pozbawiona swej godności, jaką nadaje jej służba wspólnocie i wzajemnemu oddaniu się osób, i traktowana jest jako zwykłe dobro konsumpcyjne. W ten sposób przeżycia uczuciowe wielu młodych nie prowadzą do harmonijnego i radosnego rozwoju osobowości, otwartej na drugiego człowieka przez dar z siebie, lecz powodują poważne zakłócenia natury psychologicznej i etycznej, które niewątpliwie zaciążą nad ich przyszłością"[9].
Realizowane jeszcze kilka lat temu w polskich szkołach restrykcyjne wychowanie seksualne przechodzi teraz okres wielkiej próby. Musi ono zmierzyć się z próbującym wejść do polskich szkół liberalnym wychowaniem seksualnym. Nie ulega wątpliwości, że jedną z przyczyn ryzykownych zachowań seksualnych młodych ludzi jest właśnie permisywny model wychowania seksualnego, w którym zachęca się adolescentów, a nawet dzieci w młodszym wieku szkolnym oraz przedszkolaków do nieskrępowanego życia płciowego. Tylko restrykcyjny model wychowania seksualnego jest w stanie uchronić młode pokolenie od reperkusji wynikających z podejmowania ryzykownych praktyk seksualnych. Młodzież musi wiedzieć, że swoboda w dziedzinie seksualności, tak mocno lansowana przez genderowców niesie ze sobą wiele niebezpieczeństw[10]. Sam Bóg stworzył płciowość, która jest wspaniałym darem dla Jego stworzeń. Gdy się ją pielęgnuje i troszczy, by nie wymknęła się spod kontroli, to czyni się tak dlatego, aby zapobiec "niedowartościowaniu właściwej wartości". Św. Jan Paweł II odrzucił pogląd, jakoby nauczanie Kościoła prowadziło do "zaprzeczenia wartości ludzkiej płci", lub najwyżej ją tolerowało z powodu "konieczności prokreacji". Potrzeba seksualna małżonków nie jest obiektem pogardy, i "nie chodzi żadną miarą o zakwestionowanie owej potrzeby"[11].
Z tego wynika również, jak ważne dla wychowania seksualnego jest rzetelne przedstawienie chrześcijańskiej koncepcji płciowości ze szczególnym uwzględnieniem jej charakteru personalistycznego i etycznego, czym zajął się Karol Wojtyła w książce "Miłość i odpowiedzialność"[12].
Ewangelia w przykazaniu miłości wykazuje jak odpowiedzialnie korzystać z daru wolności, który zakotwiczony w miłości Boga daje podstawy do formowania w małżeństwie seksualnych relacji, które mają owocować na polu relacji rodzinnych. Natomiast oblubieńcze przeżywanie miłości ma pokazać, że chrześcijanin przeżywając godnie w związku małżeńskim akty seksualne ma możliwość nie tylko na spotkanie Boga, ale również może oddać Mu w gestach czystej miłości ofiary zasługujące. Wychodząc od uzasadnień filozoficznych Karola Wojtyły na powyższy temat, niniejsza praca ukaże ich kompatybilność względem nauk teologicznych, a przede wszystkim wykaże spójność analiz z Bożym Objawieniem i Tradycją Kościoła[13].
Mimo dużego zainteresowania wydawców tematem teologii ciała, nie ma publikacji, która przedstawiałaby w sposób wyczerpujący teologię aktu małżeńskiego uwzględniając nowość wojtyłowskiej teologii. Duże znaczenie miałoby systematyczne opracowanie, które stałoby się pomocą dla katechetów, czy doradców rodzinnych w tworzeniu programów spotkań z narzeczonymi i informowaniu ich w sposób rzetelny oraz w miarę możliwości dogłębny i całościowy.
Autor w pracy jedynie w zarysie podejmuje problem w kontekście spuścizny Jana Pawła II i odpowiada między innymi na takie pytania: Jakie jest znaczenie aktu małżeńskiego w świetle Objawienia Bożego?, Kiedy i w jakich warunkach można mówić o godności aktu małżeńskiego?, Kto jest podmiotem aktu jako "mowy ciała"? , Jakie znaczenie we współżyciu płciowym małżonków ma ich duchowość?.
W niniejszej publikacji posłużono się głównie metodą analizy tekstu źródłowego, jakim jest książka "Miłość i odpowiedzialność" Karola Wojtyły. Całość została ujęta w trzech rozdziałach. Pierwszy prezentuje osobowe znaczenie aktu małżeńskiego ze szczególnym ujęciem problemów komplementarności płci[14] i normy personalistycznej w zjednoczeniu ciał i osób zarazem. Drugi rozdział wyjaśnia jak akt seksualny może być językiem komunii; w tym uwydatniono normę etyczną we współżyciu oraz jedność i rodzicielstwo, jako owoce tejże komunii. W trzecim rozdziale duchowy wymiar mowy ciała został omówiony w aspekcie oblubieńczym - oddania siebie w miłości oraz został ukazany problem afirmacji osoby jako odpowiedzi na miłość.
[1] List Pasterski Episkopatu Polski na Niedzielę Świętej Rodziny 2013 r. [dostęp: 25.03.2017], .
[2] Gender to zespół zachowań, norm i wartości przypisanych przez kulturę do każdej z płci. Słownik języka polskiego, Warszawa 2016.
[3] List Pasterski Episkopatu Polski na Niedzielę Świętej Rodziny 2013 r. dz. cyt.
[4] Por. HV, FC.
[5] J. Nagórny, "Płciowość ludzka z perspektywy chrześcijańskiego personalizmu", w: "Płciowość ludzka w kontekście miłości. Przesłanie moralne Kościoła", pr. zbior. red. J. Nagórny, M. Pokrywka. Lublin 2007, s. 22-23.
[6] Papieska Rada ds. Rodziny. "Ludzka płciowość prawda i znaczenie. Wskazania dla wychowania w rodzinie". Instytut Studiów nad Rodziną, Łomianki 1996, s. 1.
[7] J. Nagórny, "Płciowość ludzka z perspektywy chrześcijańskiego personalizmu", dz. cyt. s 23-24.
[8] Por. EV 23. Zob. K. Wojtyła, "Propedeutyka sakramentu małżeństwa. Kryzys instytucji i kryzys sakramentu, w: AK 50 (1958) t. 56, z. 1, s. 23-25.
[9] Por. PDV 8.
[10] A. Baranowska, "Ryzykowne zachowania seksualne młodzieży, O konieczności realizacji wychowania seksualnego w szkole", w: "Katecheta", Nr 6/2014 s. 13-22.
[11] AL. 150.
[12] Przedmiotem analiz niniejszego studium jest przede wszystkim osoba poddana oddziaływaniu popędu seksualnego, następnie miłość, między mężczyzną i kobietą, która wzrasta na podłożu tego popędu, następnie cnota czystości, która jest koniecznym elementem tej miłości, i ostatecznie sprawa małżeństwa i powołania. K. Wojtyła, "Miłość i odpowiedzialność", dz. cyt. s. 14.
[13] Źródło doktryny w dziedzinie moralności "płciowej": Mt 5,27.28; Mt 19,1-13; Mk 10,1-12; Łk 20,27-35; J 8,1-11; 1 Kor 7 (w całości); Ef 5,22-33. Por. K. Wojtyła, "Miłość i odpowiedzialność", dz. cyt., s. 2.
[14] Zob. PH 1.
