Spis treści
Podziękowania
Przedmowa
ROZDZIAŁ I. CELE
Po co stawiamy sobie cele?
Rodzaje celów
Klasyfikacja celów ze względu na termin
Klasyfikacja celów ze względu na trudność
Klasyfikacja celów ze względu na to, jaki mamy wpływ na rezultat
Prawidłowe wyznaczanie celów
Przykład prawidłowo wyznaczonego celu
Liczy się proces
Pytania na dziś
ROZDZIAŁ II. PRZYGOTOWANIE TECHNICZNE
Rozwijaj technikę, lecz nie dąż do perfekcji
Izoluj technikę
Paraliż analizą
Nagrywaj siebie
Dostosowuj się do sytuacji
Bądź naturalny
Cierpliwość kluczem do sukcesu
Prawdziwy test jest podczas meczu
Pytania na dziś
ROZDZIAŁ III. PRZYGOTOWANIE TAKTYCZNE
Taktyka pozwoli ci wygrać mecz
Rotacja
Trajektoria lotu piłki
Trajektoria lotu piłki
Wysokość piłki nad siatką
Moc uderzeń
Przygotuj strategię
Kiedy przygotować strategię?
Jak powinna wyglądać nasza strategia?
Zmieniaj taktykę w czasie meczu
Polegaj na swoich zaletach
Mocne strony
Wykorzystuj słabe strony przeciwnika
Słabe strony
Uderzenie po krosie vs. uderzenie po linii
Uderzenia po krosie
Uderzenia po linii
Odpowiednie ustawienie na korcie
Uderzenie po przekątnej z końcowej linii
Uderzenie po prostej z końcowej linii
Uderzenia przy siatce
Pozycja w stosunku do linii końcowej
Ofensywa
Krótkie zagranie przeciwnika
Otwarty kort
Nieskuteczność naszej dotychczasowej taktyki
Uderzenia agresywne o dużej sile
Uderzenie wznoszącej się piłki
Uderzenie z powietrza typu drive
Uderzenie z powietrza (wolej/smecz)
Skrót
Uderzenie kątowe
Defensywa
Pozycja na korcie
Rozpoznawanie własnych zagrań
Strategia rywala
Cel taktyczny
Kierunek zagrań
Zmiana rytmu gry
Waleczność
Kompleksowe podejście
Otwieranie kortu
Pytania na dziś
ROZDZIAŁ IV. PRZYGOTOWANIE MENTALNE
Stres
Błędy
Błąd jest nieważny. Liczy się twoja reakcja na niego
Nie popełniaj dwa razy tego samego błędu
Rozróżniaj dobre i złe błędy
Błędy budują doświadczenie
Pewność siebie
Pracuj nad pewnością siebie
Używaj wyobraźni
Przypomnij sobie sukcesy
Nie słuchaj innych
Nie przykładaj wagi do wyników
Wizualizacja
Przygotowanie techniczne
Przygotowanie taktyczne
Przygotowanie fizyczne
Przygotowanie mentalne
Motywacja
Cele
Filmy
Muzyka
Inne osoby
Wiara
Kontrolowanie emocji
Oddychanie
Słowo klucz
Rytuały
Wizualizacja
Skupienie na "tu i teraz"
Skupienie na przeszłości
Skupienie na przyszłości
Skupienie na teraźniejszości
Koncentracja
Koncentracja wewnętrzna wąska
Koncentracja wewnętrzna szeroka
Koncentracja zewnętrzna wąska
Koncentracja zewnętrzna szeroka
Pytania na dziś
ROZDZIAŁ V. PRZYGOTOWANIE FIZYCZNE
Ćwicz poszczególne umiejętności
Wytrzymałość
Szybkość
Koordynacja
Kierunek biegu
Długość punktu
Regeneracja
Praca na korcie podczas treningu
Wytrzymałość
Szybkość
Reakcja
Zwinność
Siła
Rozwój całego ciała
Optymalne uderzenia
Mniej kontuzji
Urozmaicaj bieganie
Rozciągaj się
Rozciąganie
Wytrzymałość
Sposoby na poprawę wytrzymałości tlenowej
Sposoby na poprawę wytrzymałości beztlenowej
Sposoby na poprawę wytrzymałości mieszanej
Odnowa biologiczna
Równowaga
Pytania na dziś
ROZDZIAŁ VI. KILKA RAD NA KONIEC
Zdrowe odżywianie
Uzupełnianie płynów
Nie zwracaj uwagi na innych
Sen
Pora snu
Długość snu
Drzemka
Walcz o swoje
Tenis a życie
Rozdział ICele
Po co stawiamy sobie cele?
Zapewne wiele razy słyszałeś o osobach, które stale wyznaczają sobie cele. Często postępują tak ludzie, którzy mogą pochwalić się olbrzymimi sukcesami w różnych dziedzinach życia. Biznesmeni stawiają cele, by zwiększyć wydajność firmy, co korzystnie wpływa na jej zyski. Sportowcy wyznaczają sobie cele, by poprawić wydolność organizmu lub pozbyć się niekorzystnych nawyków technicznych. Nawet w codziennym życiu ludzie często sięgają po tę metodę. Wyznaczają sobie cele np. podczas odchudzania lub przy rzucaniu palenia. Jeżeli tak wiele osób to robi, to czy postawienie celu od razu oznacza, że zostanie on osiągnięty? Oczywiście, że nie.
Wyznaczenie zadania, do którego realizacji będziemy dążyć, to pierwszy krok tego złożonego procesu. Samo zapisanie celu sprawia, że traktujemy dane wyzwanie bardziej poważnie. Tak samo jest przy podpisywaniu kontraktu, np. na sprzęt tenisowy. Jeżeli zadzwoni do nas przedstawiciel znanej firmy produkującej rakiety i zaproponuje nam kontrakt na sprzęt, to nie możemy być pewni, czy dana oferta nie zostanie anulowana w najbliższych dniach z powodu jakichś niesprzyjających okoliczności. Jeżeli natomiast przedstawiciel danej firmy spotka się z nami i umowa zostanie spisana, taki kontrakt ma moc prawną i obie strony są zobowiązane do przestrzegania go. Właśnie dlatego należy zapisać cel, który chce się osiągnąć. Słowa wypowiadamy często pod wpływem emocji. Gdy je zapiszemy, mają zupełnie inną moc.
Proces doskonalenia własnej osoby powinien rozpocząć się od wyznaczenia celów. Jest to bardzo skuteczna metoda motywacyjna, zwiększająca szansę realizacji zadania. Nawet najbardziej leniwe osoby zmieniają swoje podejście do wysiłku, gdy wyobrażają sobie porażkę, jaką byłoby nieosiągnięcie celu, który sobie zapisały. Co więcej, kiedy udaje nam się wykonać tak wyznaczone zadanie, czujemy, że odnieśliśmy sukces. Zwiększa to naszą pewność siebie, co oczywiście wpływa pozytywnie także na inne nasze zdolności. Ważne jest, by zrozumieć, że wyznaczenie i zapisanie celu to podjęcie zobowiązania i powinniśmy zrobić wszystko, żeby się z niego wywiązać. Tenisiści, którzy nie stawiają sobie wyzwań, nie mają postępów w grze. Chcieliby grać lepiej, lecz nie wiedzą, jak to osiągnąć.
Rodzaje celów
Wiemy już, dlaczego nasz rozwój musi opierać się na wyznaczaniu celów. Teraz powinniśmy głębiej zrozumieć ich specyfikę oraz poznać poszczególne ich rodzaje. Każdy rodzaj posiada indywidualne cechy, które warto wziąć pod uwagę przed wyznaczeniem sobie wyzwania na najbliższy czas. Zadania różnią się pod względem czasu potrzebnego na ich wykonanie, stopnia trudności oraz tego, jaki mamy wpływ na osiągnięcie zamierzonego skutku.
Klasyfikacja celów ze względu na termin
Cele dzielą się na krótko- i długoterminowe. Pierwszy rodzaj to te, na których osiągnięcie dajemy sobie niewiele czasu. Nie da się dokładnie określić, ile to jest niewiele, lecz zazwyczaj zawodnicy wyznaczają sobie od kilku dni do kilku miesięcy. Na czas wykonania zadania wpływ ma mnóstwo czynników, takich jak: motywacja, specyficzne wymogi danego sportu, kalendarz imprez czy możliwości organizacyjne.
Cele krótkoterminowe są szczególnie dobre dla osób zaczynających przygodę z planowaniem. Krótki czas realizacji pomaga w utrzymaniu zapału do pracy, dzięki czemu nawet mało cierpliwi sportowcy mogą odnieść zadowalający rezultat w postaci wykonania zadania i poprawy umiejętności. Ze względu na spore ograniczenie czasowe cele należące do tej kategorii powinny być łatwe do wykonania, lecz oczywiście każdy zawodnik musi indywidualnie określać trudność stawianych przed sobą wyzwań. Przykładem zadania krótkoterminowego odpowiedniego dla tenisisty może być czterotygodniowa praca nad zmianą chwytu przy serwisie ze wschodniego na kontynentalny.
Drugi rodzaj to cele, których osiąganie wymaga od zawodników znacznie więcej pracy. Cele długoterminowe mogą być kilkumiesięczne, ale niektóre osoby stawiają przed sobą nawet kilkuletnie wyzwania. Długi czas realizacji może być problemem dla osób, którym brakuje cierpliwości, dlatego wyznaczanie takich celów zaleca się sportowcom o głębokiej wewnętrznej motywacji, skupionym na własnym rozwoju i dążącym do osiągania wysokich wyników. Przykładem typowo tenisowym może być zdobycie medalu mistrzostw Polski w dwóch kolejnych latach.
Cele krótkoterminowe
Cele długoterminowe
Zmiana uchwytu przy serwisie
Zdobycie medalu na mistrzostwach Polski
Wprowadzenie rytuałów przed punktami
Znalezienie się w pierwszej dziesiątce w kraju
Dodanie naskoku przy returnie
Włączenie do gry uderzeń agresywnych
Klasyfikacja celów ze względu na trudność
Pierwszy rodzaj zadań w tej klasyfikacji to te, które są dość proste do wykonania. Na początku powinniśmy wyznaczać sobie łatwe cele, żeby się nie zniechęcać już przy pierwszych niepowodzeniach. Łatwość to pojęcie względne. Doświadczony sportowiec może uważać codzienne półgodzinne rozciąganie za łatwe zadanie, natomiast dla młodego tenisisty prostym wyzwaniem będą dziesięciominutowe ćwiczenia rozciągające wykonywane raz w tygodniu.
Kolejny rodzaj to zadania o średnim poziomie trudności. Określenie tego poziomu jest także sprawą indywidualną, lecz musimy mieć świadomość, że cele z tej grupy wymagają większego wysiłku niż łatwe wyzwania. Zadania, które zmuszają nas do dość intensywnej pracy, to najlepszy opis tej kategorii. Dla średniozaawansowanego tenisisty takim celem może być poprawa skuteczności serwisu poprzez ćwiczenie "serwowania z koszyka" trzy razy w tygodniu.
Trzecia grupa to cele trudne. Aby osiągnąć taki cel, sportowiec musi wykonywać dane zadanie dość często, co powoduje zmęczenie organizmu i wystawia zawodnika na poważną próbę. Wielu młodych zawodników nie potrafi się zdrowo odżywiać, dlatego całkowite odstawienie słodyczy to najlepszy przykład celu, z którym wiele osób może sobie nie poradzić.
Cele łatwe
Cele średnio trudne
Cele trudne
Jedna sesja rozciągania w tygodniu
Samodzielny trening serwisu trzy razy w tygodniu
Wprowadzenie zdrowych nawyków żywieniowych
Zapisywanie wniosków z treningu
Kontrola wagi oraz poziomu tłuszczu
Poprawa beztlenowej wytrzymałości organizmu
Samodzielne nawijanie owijki
Samodzielne organizowanie sparingów
Zmiana stylu gry na bardziej ofensywny
Klasyfikacja celów ze względu na to, jaki mamy wpływ na rezultat
Biorąc pod uwagę to, jaki mamy wpływ na ich realizację, zadania możemy podzielić na dwie grupy. Pierwszy rodzaj to cele, których osiągnięcie zależy wyłącznie od nas. Nikt nie może nam w tym pomóc ani przeszkodzić. Łatwo zatem oszacować ilość pracy, jakiej wymaga od nas tego typu zadanie. Wyznaczanie celów, których osiągnięcie możemy kontrolować, jest bardzo skuteczne. Kiedy czynniki zewnętrzne nie mają decydującego wpływu na jego rezultaty, sportowiec skupia się na własnej osobie, co gwarantuje mu stały rozwój umiejętności i prowadzi do lepszych wyników na korcie tenisowym. Przykładem takiego celu może być poprawienie wydolności tlenowej, co da się uzyskać przez odpowiedni trening.
Drugi rodzaj to cele, których osiągnięcie zależy nie tylko od nas. Ciężka i systematyczna praca okazuje się czasem niewystarczająca do realizacji wyznaczonego zadania. Brak widocznych efektów może zniechęcić sportowca oraz zatrzymać jego rozwój. Przykładowymi celami z tej kategorii mogą być: konkretne miejsce rankingowe lub wygranie turnieju. Musimy pamiętać, że na rezultat meczu oprócz naszej gry wpływ ma także szereg innych, niezależnych od nas czynników, takich jak forma przeciwnika czy decyzje sędziów. Skoro nie możemy ich zmienić, powinniśmy je zaakceptować. Cele nie do końca od nas zależne są dobrym uzupełnieniem planów długoterminowych. Sprawiają, że motywują nas zarówno czynniki wewnętrzne, jak i zewnętrzne.
Cele, których osiągnięcie zależy od nas
Cele, których osiągnięcie zależy nie tylko od nas
Poprawa wydolności tlenowej
Wygranie turnieju
Zmiana odprowadzenia rakiety przy forehandzie
Otrzymanie powołania do kadry narodowej
Zagrywanie większości returnów po przekątnej
Zaserwowanie dziesięciu asów w meczu
Prawidłowe wyznaczanie celów
Skoro już wiemy, po co stawiamy sobie cele i jakie są ich rodzaje, przejdźmy do ostatniego punktu, czyli do wyznaczania sobie zadań. Aby przygotować się do naszej indywidualnej misji oraz zwiększyć szanse na jej pozytywne zakończenie, powinniśmy odpowiednio scharakteryzować cel. Jego pełne zrozumienie pomoże nam zaplanować poszczególne etapy pracy.
Wyznaczając cel, powinniśmy brać pod uwagę kilka podstawowych czynników, takich jak:
1. Specyfika sportu lub dziedziny.
2. Możliwość zmierzenia rezultatu.
3. Osiągalność.
4. Rama czasowa.
5. Kroki do celu.
6. Problemy czekające na drodze do sukcesu i ich rozwiązania.
Specyfika sportu lub dziedziny. Prawidłowo określony cel musi mieć związek z dziedziną, w której chcemy być lepsi. Tenisista powinien wyznaczać sobie cele, które doprowadzą do widocznej poprawy umiejętności potrzebnych na korcie. Bieganie trzydziestu kilometrów dziennie w żaden sposób nie wiąże się ze specyfiką tenisa, w którym większość akcji kończy się po ośmiu sekundach dynamicznych sprintów w różnych kierunkach. Dla tenisisty lepszym rozwiązaniem będzie praca nad wytrzymałością beztlenową w postaci treningu interwałowego, np. sprint na zmianę z truchtem.
Możliwość zmierzenia rezultatu. Nie ma nic gorszego niż wysiłek, którego efektów nie możemy zweryfikować. Wymierny rezultat to ważna informacja zwrotna, która może podziałać jak silny bodziec motywacyjny (jeśli udało się nam osiągnąć cel) lub pomóc nam ulepszyć metody treningowe (jeśli zadania nie udało nam się wykonać). Stawianie sobie zbyt ogólnych wyzwań to problem wielu niedoświadczonych sportowców. Najlepsi zawodnicy na świecie wyznaczają sobie konkretne, wyrażone w liczbach zadania. Zamiast starać się poprawić jakość uderzeń z głębi kortu, lepiej jest np. postawić sobie za cel osiągnięcie takiego poziomu powtarzalności forehandu i backhandu, by nie przekraczać liczby piętnastu niewymuszonych błędów podczas meczu turniejowego.
Osiągalność. Podczas wyznaczania celów trzeba brać pod uwagę stopień trudności danego wyzwania. Niedopasowana trudność może być przyczyną negatywnego nastawienia mentalnego zawodnika, co oczywiście obniża motywację. Przy zbyt łatwym zadaniu tenisista nie będzie zmuszony do całkowitej koncentracji oraz pełnego zaangażowania. Natomiast cele niemożliwe do osiągnięcia mogą zdołować nawet najbardziej zmotywowanego sportowca. Dobry cel powinien być zarówno osiągalny, jak i wymagający.
Rama czasowa. Młodym ludziom często trudno jest działać systematycznie. Określanie limitów czasowych przy wyznaczaniu celów prowadzi do poprawy tej jakże ważnej cechy charakteru. Gdy nie mamy określonego terminu, w którym musimy wykonać daną czynność, często odkładamy ją na później. "Porozciągam się" to dość ogólne postanowienie, z którego łatwo zrezygnować, ale gdy ustalimy sobie konkretną godzinę ("Porozciągam się o siedemnastej"), mamy większą szansę na zrealizowanie naszego planu.
Kroki do celu. Każdy plan składa się z poszczególnych kroków, które prowadzą do wymarzonego rezultatu. Dzisiaj, w czasach iPhone'ów i tabletów, o uwagę młodego pokolenia walczy wiele bodźców, dlatego np. postanowienie przeczytania dwóch książek o tenisie jest za mało precyzyjne, by mogło stanowić wystarczająco motywujący plan. Aby osiągnąć sukces, trzeba umieć zaplanować poszczególne etapy drogi do celu. Dotyczy to każdej dziedziny życia. Wyznaczenie konkretnej liczby rozdziałów do przeczytania w ciągu dnia lub tygodnia to najbardziej skuteczny sposób na to, by zachować systematyczność.
Problemy czekające na drodze do sukcesu i ich rozwiązania. Gdyby spełnianie marzeń było łatwe, na świecie żyliby sami pozytywnie nastawieni ludzie sukcesu. Niestety, dążenie do celu zawsze jest walką z wszelkiego rodzaju przeciwnościami próbującymi nam udowodnić na każdym kroku, że łatwiej jest żyć bez zmian. Jedzenie chipsów jest o wiele przyjemniejsze niż chrupanie marchewki, choć oczywiście nikogo nie trzeba przekonywać, że marchewki są zdrowsze od chipsów. Podczas wyznaczania celu powinniśmy wypisać przeszkody, na które możemy natrafić, oraz sposoby na ich pokonanie. Pomoże nam to przygotować się do poszczególnych zadań i ułatwi rozwiązywanie napotkanych problemów.
Przykład prawidłowo wyznaczonego celu
Cel: Zwiększyć skuteczność returnu drugiego serwisu (maksymalnie jeden zepsuty return na gem)
Specyfika sportu
Osiągnięcie tego celu zredukuje liczbę moich niewymuszonych błędów i punktów zdobywanych przez przeciwnika, co sprawi, że rywal będzie musiał ciężej pracować na zwycięstwo
Możliwość zmierzenia rezultatu
Statystyki turniejowe: najwyżej jeden zepsuty return drugiego serwisu na gem
Osiągalność
Cel trudny, lecz możliwy do osiągnięcia przy maksymalnej koncentracji podczas treningów oraz meczów turniejowych
Rama czasowa
Dwa miesiące
Kroki do celu
- Na kartce zapisać swój cel i powiesić ją w widocznym miejscu w pokoju;
- Nakleić małą karteczkę z celem na ramie rakiety;
- Poprosić trenera lub rodzica o prowadzenie statystyk podczas meczów sparingowych i turniejowych
- Koncentrować się na uderzeniach topspinowych oraz na odpowiedniej wysokości piłki nad siatką podczas returnu
- Oglądać mecze z udziałem tenisistów o najlepszym returnie, zwracając przy tym uwagę na wybory taktyczne tych zawodników
Problemy czekające na drodze do sukcesu i ich rozwiązania
Problem
Rozwiązanie
Dobry serwis przeciwnika
Zmniejszyć siłę returnu na rzecz dokładności
Dużo własnych błędów autowych
Celować w większy obszar
Dużo błędów w siatkę
Dodawać piłce rotacji awansującej
Słabe wyniki turniejowe
Jeżeli będę się rozwijał, to na pewno zacznę wygrywać
Liczy się proces
Ludzie sukcesu wiedzą, że największe korzyści daje samo dążenie do celu. Dobrze jest, jeśli udaje się nam realizować wyznaczone zadania, lecz czasem porażka może nauczyć nas więcej niż sukces. Rafael Nadal często powtarza, że wygranie turnieju wielkoszlemowego to wspaniałe uczucie, ale jest to jedynie zwieńczenie ciężkiej, wieloletniej pracy. Świętowanie danego osiągnięcia często łączy się z zabawą. Pozwalamy sobie wtedy na rzeczy, których musieliśmy unikać przez dłuższy czas. Potem musimy jednak wrócić do rzeczywistości, wyznaczyć sobie kolejne wyzwania i znów ciężko pracować. Jeśli spoczniemy na laurach, szybko zrozumiemy, że bez dalszej pracy nie powtórzymy ostatniego sukcesu ani nawet nie osiągniemy zbliżonego rezultatu. Motywacja zewnętrzna, czyli np. chęć wygrania turnieju Rolanda Garrosa czy dążenie do zajęcia pozycji najlepszego tenisisty w rankingu to za mało, by sportowiec mógł się stale rozwijać. Potrzebny jest wewnętrzny ogień i zapał do jeszcze cięższej pracy. Tylko taka motywacja pcha nas do ciągłego podnoszenia umiejętności i daje największe szanse na poprawę lub utrzymanie dobrych wyników na korcie.
Pytania na dziś
1. Po co stawiamy sobie cele?
2. Jakie są rodzaje celów? Wymień ich zalety.
3. Podaj sześć etapów prawidłowego wyznaczania celu.
4. Rozpisz przykładowy cel, uwzględniając informacje z tego działu.
5. Dlaczego proces jest ważniejszy niż rezultat?