"Praktyki pisemne": kiedy myśl zapisana na papierze zaczyna brzmieć inaczej
"Wszystko rozumiem, kiedy o tym myślę. A potem przychodzę na konsultację i nie potrafię wyjaśnić, co się ze mną działo".
"Mam w głowie jednocześnie tyle myśli, że przestaję rozumieć, która z nich naprawdę jest moja".
"Po sesji wydaje mi się, że chciałbym jeszcze wiele rzeczy przemyśleć. Ale mija kilka dni i wracam do codzienności".
"Próbowałam prowadzić dziennik, ale za każdym razem otwieram go i nie wiem, o czym pisać".
Pisanie wydaje się bardzo prostym narzędziem. Nie wymaga szczególnych warunków ani skomplikowanych instrukcji - wystarczy kartka papieru, notes albo aplikacja do notatek w telefonie. Istnieje jednak istotna różnica między "zapisywaniem tego, co wydarzyło się w ciągu dnia" a psychologiczną praktyką pisemną.
Kiedy człowiek po prostu rozmyśla, jedna myśl łatwo ustępuje miejsca następnej. Pojawia się nieprzyjemne wspomnienie - a kilka sekund później uwaga jest już skupiona na planach. Pojawia się trudne pytanie - i wewnętrzny dialog niemal niezauważalnie wraca na dobrze znane tory. W ten sposób można wielokrotnie powracać do tego samego problemu, a w rzeczywistości wciąż poruszać się po tym samym kręgu.
Pisanie spowalnia ten proces.
Aby zapisać myśl, trzeba ją sformułować. Aby dokończyć zdanie - pozostać przy danym temacie jeszcze przez chwilę. A potem napisać kolejne zdanie. I nierzadko właśnie w trzeciej, piątej czy dziesiątej linijce człowiek zauważa, że pisze już o czymś zupełnie innym, niż zamierzał na początku.
Talia "Praktyki pisemne" została stworzona właśnie z myślą o takim sposobie poznawania siebie. Zawiera 30 kart z pytaniami i tematami do refleksji. Jednym z proponowanych sposobów korzystania z niej jest miesięczna praktyka: każdego dnia losować jedną kartę i poświęcać trochę czasu na pisanie, obserwując własne myśli, emocje i procesy wewnętrzne.
Dla osoby, która chciałaby prowadzić dziennik, ale zatrzymuje się przed pustą stroną, od razu znika jedna z głównych trudności:
nie trzeba wymyślać, o czym dzisiaj pisać.
Temat już jest. Pozostaje sprawdzić, dokąd zaprowadzi własna odpowiedź.
Możliwości talii nie kończą się jednak na tym. Można wykorzystywać ją do samodzielnych praktyk pisemnych, prowadzenia dziennika i rozwijania uważności na własne przeżycia, a psychologowie i inni specjaliści mogą sięgać po nią jako po zadanie domowe, materiał do refleksji pomiędzy spotkaniami oraz dodatkowe narzędzie pracy indywidualnej.
Szczególnie interesujące jest przy tym to, co dzieje się po przeczytaniu pytania i rozpoczęciu pisania.
Dlaczego napisanie czegoś to nie to samo co pomyślenie o tym
Wyobraźmy sobie pytanie:
"Co zajmuje teraz najwięcej miejsca w moim życiu?"
Można je przeczytać i niemal natychmiast odpowiedzieć:
"Praca".
Gdy pytanie zostaje zadane ustnie, rozmowa może łatwo potoczyć się dalej. Praktyka pisemna zachęca jednak, aby przy tym temacie pozostać.
"Najwięcej miejsca w moim życiu zajmuje teraz praca. Ciągle o niej myślę. Nawet wieczorem sprawdzam wiadomości. Mam wrażenie, że jeśli przestanę wszystkiego pilnować..."
Człowiek zapisuje kolejne zdanie:
"...wszyscy zobaczą, że bez ciągłego wysiłku tak naprawdę nie jestem nikim szczególnym".
Zaczynał od ilości pracy.
A doszedł do związku pomiędzy pracą a poczuciem własnej wartości.
Na tym polega jedna z mocnych stron praktyki pisemnej: człowiek musi pozostać przy temacie dłużej niż do pierwszej odpowiedzi.
Jest jeszcze jeden efekt. To, co zostało zapisane, staje się widoczne.
W głowie zdanie "muszę sobie ze wszystkim radzić" może brzmieć zupełnie naturalnie. Ale kiedy na stronie pojawia się:
"Muszę dobrze pracować. Muszę być spokojną matką. Muszę ćwiczyć. Muszę dobrze wyglądać. Muszę wspierać męża. Nie powinnam narzekać",
już samo nagromadzenie tych wymagań może sprawić, że człowiek się zatrzyma.
Psycholog nie musi nawet jako pierwszy zwracać na to uwagi. Może zapytać:
- Co zauważa Pani, kiedy ponownie czyta to, co napisała?
Człowiek zyskuje wtedy możliwość spojrzenia na własny dialog wewnętrzny z pewnego dystansu.
"Co jest dla mnie teraz szczególnie ważne?"
W udostępnionej instrukcji opisano przeznaczenie i sposoby wykorzystania talii, ale nie zamieszczono treści wszystkich 30 kart. Dlatego poniższe pytania są przykładami pytań do praktyk pisemnych, na których można pokazać mechanizm takiej pracy, a nie dosłownymi sformułowaniami z kart tej talii.
Weźmy pytanie:
"Co jest dla mnie teraz szczególnie ważne?"
Pierwszą odpowiedź zwykle nietrudno znaleźć:
"Rodzina".
"Praca".
"Spokój".
"Zdrowie".
"Odpoczynek".
Jeżeli jednak jest to praktyka pisemna, nie trzeba zatrzymywać się na pierwszym słowie.
