Wstęp
Teatr Tragiczny Piątej Strony Świata w Zamościu powstał we wrześniu 2006 r. z inicjatywy Bogdana Nowaka (reżysera i scenarzysty). Trzon zespołu od początku tworzyli: Katarzyna Szadkowska, Bożena Gwiazdowska-Nowak, Barbara Mydlak, Andrzej Gwiazdowski, Paweł Mazur, Łukasz Maziarczyk, Piotr Kozyra, Paweł Turczyn i Bartosz Tomaszewski.
Po kilku miesiącach samodzielnej działalności teatr przyłączył się do zamojskiego Stowarzyszenia "Towarzystwo Leśmianowskie". Już na początku swojej pracy grupa przyjęła za patronkę Annę Pappenheimer. Tę matkę trojga dzieci posądzono o czary, gdy miała 59 lat (1600 r.). Torturowano ją, a potem spalono na stosie w Monachium. Jej los - podobnie jak tysięcy innych prześladowanych kobiet - był przejmujący i okropny (a zamojski teatr, według swoich założeń, zawsze stawał po stronie słabszych - przeciwko ciemiężycielom).
Zamojska grupa zaprezentowała kilka autorskich spektakli na podstawie scenariuszy Bogdana Nowaka i licznych nietuzinkowych pomysłów całego zespołu. Wystawiono spektakle: "Koniec sezonu na wsi" (premiera w październiku 2006 r.), "Potwór" (premiera w lutym 2007 r.), "Niepokoje młodego Grubbera" (premiera w marcu 2007 r.), "Żołnierze bez celu" (premiera w czerwcu 2007 r.; wsparcie finansowane na realizację spektaklu pozyskano z zamojskiego Urzędu Miejskiego) "Las umrzyków" (kinoteatr; premiera w październiku 2008 r.) oraz "Zabawa" (premiera w marcu 2008 r.).
W scenariuszach owych przedstawień można było znaleźć wiele nawiązań do sztuk Williama Szekspira, Juliusza Słowackiego, Adama Mickiewicza, powieści Henryka Sienkiewicza, popularnych filmów (np. "Władcy pierścieni"), a nawet afrykańskiej poezji i "Tybetańskiej księgi umarłych". Inspirację stanowiły także m.in. słynny "Król Ubu, czyli Polacy", brawurowy dramat Alfreda Jarry'ego z 1888 r., oraz dzieła (i teatrzyk) Mirona Białoszewskiego.
Publiczność zwykle bezbłędnie odczytywała te "literackie kody", nawiązania do współczesności i liczne cytaty, które w nowej teatralnej przestrzeni nabierały innych barw lub zmieniały odcienie.
Szyld pubu Piąta Strona Świata.
W 2009 r. powstał monodram "Janek" (na scenie wystąpił Andrzej Gwiazdowski) oraz bajeczka dla dzieci pt. "O smoku, który myślał, że jest piecem". W tym czasie została także założona wywodząca się z Teatru Tragicznego Agencja Artystyczna "Wrona bez ogona".
Na przełomie lat 2009 i 2010 w przygotowaniu pozostawały kolejne spektakle: "Tivanic, czyli kamienica wójta" oraz "Najpiękniejszy sen Gorchana". Pierwsze próby odbywały się m.in. w nieistniejącym już zamojskim barze wegetariańskim "Owca cała" (była tam obszerna sala, którą planowano zaadaptować na potrzeby obu przedstawień). Niestety, nie udało się tych zamierzeń zrealizować, bo teatr nieoczekiwanie rozpadł się. Jedną z najważniejszych przyczyn była tragiczna śmierć Pawła Turczyna. Bez niego scena wydawała się zespołowi pusta, trudna do oswojenia...
W sumie przedstawienia zamojskiego Teatru Tragicznego prezentowane były kilkadziesiąt razy. Oglądano je w zamojskim pubie Piąta Strona Świata, na miejscowych staromiejskich podwórkach (m.in. przy ul. Bazyliańskiej), podczas Zamojskiego Lata Teatralnego (w latach 2007 i 2008) oraz na biłgorajskich juwenaliach (w 2008 r.).
Bajeczkę o smoku zobaczyły natomiast dzieci z przedszkoli Zamojszczyzny. Była także prezentowana podczas zajęć Warsztatów Terapii Zajęciowej w Zamościu i Biłgoraju.
Spektakle Teatru Tragicznego obejrzało w sumie kilka tysięcy widzów: dorosłych i milusińskich. Na temat przedstawienia "Żołnierze bez celu" Sylwia Mazur oraz Aleksandra Oleksiak z Wyższej Szkoły Dziennikarskiej im. M. Wańkowicza Wydział Zamiejscowy w Lublinie nakręciły reportaż filmowy. Powstał w 2007 r. pod kierunkiem Krzysztofa Karmana (znalazły się tam także wypowiedzi członków zamojskiej grupy).
Publikacje nawiązujące do działalności zamojskiego teatru ukazywały się także w regionalnych czasopismach (m.in. w "Dzienniku Wschodnim" i w "Zamojskim Kwartalniku Kulturalnym") oraz na portalach internetowych (regularnie na "Zamość online" oraz "eZamość.pl").
W 2011 r. Bogdan Nowak za działalność w zamojskim Teatrze Tragicznym otrzymał tytuł Animator Kultury Zamościa (wyróżnienie przyznał prezydent tego miasta).
***
W książce, którą oddajemy do rąk czytelników, znalazły się scenariusze spektakli przygotowywanych przez Teatr Tragiczny. Zamieszczono w niej także kilka archiwalnych artykułów opisujących działalność grupy oraz fotografie wykonane przez zaprzyjaźnioną z zespołem Katarzynę Pomian (stanowią większość zdjęć zamieszczonych w tej publikacji).
Korektę tekstów wykonała Anna Rudy.
Teatr Tragiczny nie funkcjonuje. Może ktoś jednak sięgnie po trochę zapomniane scenariusze tego zespołu i ponownie wystawi je na scenie? Oby. Także po to jest ta książka.
