REDAKCJA:

Jacek Kopciński

redaktor naczelny

Katarzyna Flader-Rzeszowska

zastępca red. naczelnego

Katarzyna Tokarska-Stangret

sekretarz redakcji

Jacek Cieślak, Szymon Kazimierczak,

Anna Szymonik, Agata Tomasiewicz, Grzegorz Wroniewicz Kinga Czaplarska

sekretariat

STALE WSPÓŁPRACUJĄ:

Jarosław Cymerman, Artur Duda, Artur Grabowski, Mirosław Kocur, Jolanta Kowalska,

Dorota Kozińska, Edyta Kubikowska,

Wojciech Majcherek, Jadwiga Majewska, Małgorzata Piekut, Paweł Płoski,

Paweł Schreiber, Iwona Uberman,

Halina Waszkiel, Jarosław Zalesiński

RADA REDAKCYJNA:

Janusz Degler, Małgorzata Dziewulska, Piotr Kłoczowski, Antoni Libera, Jerzy Limon, Zbigniew Majchrowski, Tadeusz Nyczek, Barbara Osterloff, Marta Piwińska,

Dobrochna Ratajczakowa, Lech Sokół, Lech Śliwonik

PROJEKT LAYOUTU:

Kamila Schinwelska/dizajnia

OPRACOWANIE GRAFICZNE, OKŁADKA I REDAKCJA TECHNICZNA:

Elżbieta Krassowska Modlinger

RYSUNKI:

Bogna Podbielska

ADRES REDAKCJI:

ul. Kozia 3/5 m. 6, 00-070 Warszawa tel.: +48 22 692 88 18,

+48 22 692 88 19

e-mail: teatr@teatr-pismo.pl

WYDAWCA:

Instytut Książki

ul. Zygmunta Wróblewskiego 6

31-148 Kraków Dział Wydawnictw

ul. Parandowskiego 19, 01-699 Warszawa tel.: +22 697 05 32, +22 697 05 34

e-mail: czaspatron@instytutksiazki.pl

Czasopismo patronackie Instytutu Książki wydawane na zlecenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Istnieje od 1946 roku.

TEKSTÓW NIEZAMÓWIONYCH REDAKCJA NIE ZWRACA. REDAKCJA ZASTRZEGA SOBIE PRAWO DOKONYWANIA SKRÓTÓW I ZMIAN W PUBLIKOWANYCH TEKSTACH.

SLOW MOTION

REDAKTOR NACZELNY: JACEK KOPCIŃSKI

Otworzyli teatry - a tu Euro i znowu spektakl w telewizorze. Jedni grają słabo, inni wspaniale, jak na scenie. Kostiumy świetnie skrojone, fryzury przednie. Podobno niektórych piłkarzy przed meczem czeszą specjalnie zatrudnieni fryzjerzy. U nas najlepszy przedziałek z połyskiem ma Szczęsny, najfajniejszą podniesioną grzywkę Lewy, a stylowego kucyka wiąże sobie Krychowiak. Ale to i tak nic w porównaniu z takim Pogbą, który ufarbował sobie połowę kruczoczarnych włosów i świeci z daleka jak latarnia. Farbowanie w tym roku nie było jednak modne, liczyło się dobre cieniowanie a la Hazard i żelowanie a la Giroud, choć i tak nic nie przebije gęstych loków Ronaldo.

Na Euro potarganego gracza nie uświadczysz, a przecież piłka nożna to gra kontaktowa i co chwila ktoś wskakuje komuś na plecy, ciągnie za koszulkę albo ryje murawę. Umorusani piłkarze wstają, otrzepują się z trawy i podciągają skarpetki, ale fryzury zawsze mają nietknięte. Swoją drogą - jak oni upadają! Co się liczy w tej sztuce? Po pierwsze czujność, bo upaść trzeba wtedy, gdy przeciwnik ledwie nas trąci, po drugie sprawność, bo upadek w pełnym biegu naprawdę może być niebezpieczny, po trzecie dramatyzm. Grymas bólu na twarzy, łzy w oczach to abecadło każdego piłkarza. Sędzia gwiżdże i zaczyna się spektakl: ofiara wije się na trawie w fikcyjnych konwulsjach, niewinny sprawca robi wielkie oczy, zawodnicy żądają sprawiedliwości. Kiedy zapada wyrok, sfaulowany wstaje i jakby nigdy nic strzela z całej siły w światło bramki.

Jestem pewien, że do nauki pozorowanych fauli drużyny wynajmują ekspertów, prawdopodobnie kaskaderów lub wysportowanych aktorów. Potrzebny jest też reżyser, bo przecież publiczność czeka na spektakularne sceny cierpienia i bólu. Wiadomo, czasami piłkarzy znoszą z boiska i w ciężkim stanie odwożą do szpitala, ale większość wolnych i karnych to efekt faulu dobrze udanego. Sędziowie doliczają coraz więcej minut do podstawowego czasu gry, bo coraz dłużej trwają dramatyczne intermedia. Do tego dochodzi powtórka całej sytuacji, wielokrotnie odtwarzana na ogromnym telebimie. I oczywiście w naszych telewizorach. Z punktu widzenia realizatorów transmisji współczesny mecz futbolowy to relacja połączona z momentalną kreacją. Prawdziwy show tworzy dziś replay, jak to się kiedyś mówiło. Rejestracja meczu jest perfekcyjna, a jego montaż wręcz oszałamiający. Ujęcia z pięciu kamer dynamizują akcję, zbliżenia oddają charakter walki, a zwolnienia obrazu ukazują emocje. Realizacyjnie na boiskach króluje dziś slow motion. Zwolniony ruch zdradza anatomię zawodu i rezygnacji albo szczęścia i radości, jak na najlepszych instalacjach wideo Billa Violi, który od lat inspiruje reżyserów teatralnych.

Przyjrzyjcie się choćby wyrafinowanej choreografii 3SIÓSTR Luka Percevala, o której dużo piszemy w tym numerze "Teatru". "Podstawowe założenie było takie, że mamy się połączyć, a głównym hasłem Luka - "connect". [...] Wiadomo, że nie chodziło o całkiem wspólny rytm, raczej o powód ruchu. O to, dlaczego on taki jest. Każdemu przychodzi do głowy ruch inny, ponieważ on się łączy z tym samym źródłem, różnie nazywanym - albo ból, albo strach, że coś się złamie..." - wspomina pracę nad spektaklem Rafał Maćkowiak, który u Percevala zagrał Kułygina. Mistrzostwa Europy w piłce nożnej już za nami, ale mistrzowski spektakl belgijskiego reżysera jest ciągle do obejrzenia.

FORUM

WYDARZYŁO SIĘ

Złote i Platynowe Lwy

Krzysztof Warlikowski - reżyser teatralny i operowy, dyrektor artystyczny Nowego Teatru w Warszawie, obecny na najważniejszych międzynarodowych festiwalach i scenach operowych, "emblematyczna postać postkomunistycznego teatru" - otrzymał Złotego Lwa La Biennale di Venezia za całokształt twórczości w dziedzinie teatru. Podczas ceremonii, która odbyła się 3 lipca 2021 w trakcie XLIX Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego w Wenecji (pokazany na nim został spektakl Wyjeżdżamy z 2018 roku), artysta zadedykował nagrodę zespołowi i Zygmuntowi Malanowiczowi, aktorowi zmarłemu 4 kwietnia w trakcie prób do premiery Odysei. Historii dla Hollywoodu (2021). W poprzednich latach laureatami tej prestiżowej nagrody byli m.in. Thomas Ostermeier (2011), Luca Ronconi (2012), Romeo Castellucci (2013), Jan Lauwers (2014) i Christoph Marthaler (2015). Z kolei filmowe gdyńskie Platynowe Lwy za całokształt twórczości otrzymała w tym roku Agnieszka Holland.

Krzysztof Warlikowski; fot. Bartosz Krupa / East News

Balladyna dziedzictwem ludzkości

10 czerwca rękopis Balladyny Juliusza Słowackiego, przechowywany w zbiorach Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu (i dostępny w bibliotece cyfrowej polona.pl), został wpisany na krajową listę UNESCO, tworzoną w Polsce od 2014 roku.

Balladyna, rękopis; fot. BN Polona

Prokuratura zamyka sprawę Gardzienic

Zarzuty o mobbing i molestowanie, które kobiety współpracujące z Ośrodkiem Praktyk Teatralnych Gardzienice postawiły Włodzimierzowi Staniewskiemu, nie będą miały konsekwencji prawnych. Z powodu przedawnienia Prokuratura Rejonowa w Świdniku umorzyła w tej sprawie śledztwo.

Ośrodek Praktyk Teatralnych Gardzienice; fot. Jakub Orzechowski / Agencja Gazeta

Piękny album wśród teatraliów

Katalog Historie naturalne (wydawnictwo Polskiego Teatru Tańca, 2020), którego pomysłodawczynią była dyrektorka Polskiego Teatru Tańca - Baletu Poznańskiego Iwona Pasińska, został doceniony przez międzynarodowe jury European Design Awards 2021 Złotym Medalem w kategorii "katalogi artystyczne". Publikacja zaprojektowana przez Ryszarda Bienierta zawiera wykonane przez Andrzeja Grabowskiego portrety tancerzy i zwierząt z poznańskiego zoo. Ukazują one organiczny związek ruchu oraz zachowań człowieka i zwierząt, o czym w książce piszą specjaliści w dziedzinach filozofii, zoologii i teatru.

Historie naturalne; fot. Andrzej Grabowski

ODESZLI

Jan Janga-Tomaszewski - aktor teatralny i filmowy, kompozytor, wykonawca piosenki aktorskiej, od 1997 związany roku z Teatrem Ateneum w Warszawie.

Andrzej Zakrzewski - reżyser filmowy, telewizyjny i radiowy (w 2001 roku nagrodzony Wielkim Splendorem Teatru Polskiego Radia).

W TOKU

Burza, reż. Szymon Kaczmarek; fot. Dawid Linkowski / Gdański Teatr Szekspirowski

Letnie festiwale

O ile duża część sezonu teatralnego 2020/2021 odbyła się online, o tyle letnie festiwale w większości pozwolą na kontakt z żywym teatrem. Między 30 lipca a 8 sierpnia odbędzie się XXV Festiwal Szekspirowski. Tegoroczna jubileuszowa edycja ułożona została jeszcze przez zmarłego w marcu Jerzego Limona. W programie m.in. Otello Oskarasa Koršunovasa, Antoniusz i Kleopatra Tiago Rodriguesa, Billy's Violence Jana Lauwersa i produkcja Teatru Szekspirowskiego - Burza w reżyserii Szymona Kaczmarka. W stolicy osiemnasta edycja Warszawy Singera (21-29 sierpnia), w tym samym czasie zaplanowano łódzkie Retroperspektywy pod hasłem "Spotkanie/Wspólnota/Święto" (20-29 sierpnia), a niedługo potem Festiwal Łódź Czterech Kultur (10-18 września). Licznie reprezentowane będą też festiwale lalkowe i cyrkowe - Carnaval Sztukmistrzów w Lublinie, festiwal "Ulicznicy" w Gliwicach, odbywający się w tym roku w formule weekendowej ciekawy festiwal teatrów lalek dla dorosłych "Metamorfozy Lalek" w Białymstoku czy Międzynarodowy Festiwal Teatrów Ulicznych "Ulica". Na to ostatnie wydarzenie warto zwrócić uwagę także w kontekście jubileuszu Teatru KTO, który 4 września otwiera na krakowskim Podgórzu swoją nową siedzibę, powstałą w wyniku rewitalizacji dawnego Kinoteatru Wrzos.

"Zmiana - teraz!" w edukacji

Akademia Teatralna w Warszawie jest liderem prowadzonego we współpracy z Akademią Teatru i Tańca w Amsterdamie, Narodowym Wyższym Konserwatorium Sztuk Dramatycznych w Paryżu, Królewskim Konserwatorium Szkocji w Glasgow oraz Instytutem Teatrologii Stosowanej w Giessen programu edukacyjnego CHANGE NOW! Jego "celem jest opracowanie nowych propozycji kształcenia i praktyk teatralnych opartych na zasadach demokratycznych, podmiotowych i zespołowych". Projekt będzie realizowany w latach 2021-2023. Wyłonieni w procesie zakończonej już (30 czerwca) rekrutacji studenci z partnerskich uczelni w ciągu dwóch lat wezmą udział w czterech edycjach warsztatów i konferencji organizowanych w Polsce, Niemczech, Holandii i Francji. Powstaną także autorskie produkcje teatralne w międzynarodowych zespołach powołanych spośród artystów, wykładowców i studentów (aby aplikować do CHANGE NOW!, należało przedstawić pomysł na własny projekt teatralny lub zagadnienie, które chce się zgłębiać). W sezonie 2022/2023 cztery wybrane spektakle zobaczymy w warszawskich teatrach: Nowym, Powszechnym, Studio i Komunie Warszawa.

Utwór dla "Teatroteki"

Do 15 października można wziąć udział w konkursie otwartym na utwór przeznaczony dla "Teatroteki" - cyklu ekranizacji nowej polskiej dramaturgii realizowanych przy użyciu technologii filmowych w Wytwórni Filmów Dokumentalnych i Fabularnych (w "repertuarze" zainaugurowanej w 2013 roku "Teatroteki" znajduje się już pięćdziesiąt spektakli). Dramat o dowolnej tematyce współczesnej, skierowany do dorosłego odbiorcy, powinien być obliczony na 40-60-minutowy format. Laureatów poznamy 15 grudnia.

KADRY

"Człowiek Teatru" 2021

Odbyła się VIII edycja Nagrody im. Zygmunta Hübnera przyznawanej twórcom "za działalność zgodną z myślą i działaniem" patrona. Nagrodę tę otrzymali dotychczas Anna Augustynowicz, Dorota Buchwald, Piotr Cieplak, Jan Englert, Jacek Głomb, Tomasz Rodowicz i Jerzy Trela. Laureaci wraz z członkami Rady Fundacji im. Zygmunta Hübnera (Barbara Borys-Damięcka, Ewa Dałkowska, Joanna Hübner-Wojciechowska, Krystyna Janda, Janusz Gajos, Kazimierz Kaczor, Stanisław Radwan, Jacek Sieradzki, Allan Starski) wybrali "Człowiekiem Teatru" 2021 Roberta Talarczyka, będącego aktorem, reżyserem i dyrektorem Teatru Śląskiego w Katowicach. Wyróżnienie "Złoty Prolog", dla "twórcy na początku drogi, który w nowatorski, sobie właściwy sposób, realizuje hübnerowskie idee teatru" otrzymał reżyser Jędrzej Piaskowski.

Bez zmian dyrekcji

Adam Orzechowski, kierujący Teatrem Wybrzeże od 2006 roku, został przez marszałka województwa pomorskiego Mieczysława Struka powołany bez konkursu na czwartą kadencję. Przypomnijmy, że dwa lata temu dyrektor został laureatem Nagrody Specjalnej "Teatru" "za talent, konsekwencję w budowaniu zespołu i wyjątkowo udany sezon 2018/2019". Z kolei w procedurach konkursowych swoje stanowiska utrzymali m.in. Jacek Głomb, kierujący Teatrem im. Heleny Modrzejewskiej w Legnicy, i Iwona Woźniak, dyrektorka Teatru Zagłębia w Sosnowcu. Nierozstrzygnięty na razie pozostaje konkurs w Teatrze Szaniawskiego w Płocku - żadnemu z dwanaściorga kandydatów nie udało się przekonać do swojego programu większości komisji konkursowej.

Nominacje do Nagrody Norwida

W roku, w którym zbiegają się dwa jubileusze - dwusetna rocznica urodzin poety i dwudziesta Nagrody im. Cypriana Kamila Norwida - nominowani w kategorii "teatr" zostali: Wojciech Faruga za reżyserię spektaklu Matka Joanna od Aniołów w Teatrze Narodowym w Warszawie, Modest Ruciński za rolę Cervantesa/Alonsa Kichana/Don Kichota w spektaklu Człowiek z La Manchy w Teatrze Dramatycznym m.st. Warszawy oraz Danuta Stenka za rolę Charlotty w spektaklu Sonata jesienna z Teatru Narodowego w Warszawie.