CHWAŁA UKRAINIE!

AUTOR: JACEK KOPCIŃSKI

fot. Kinga Karpati

Skończyła się olimpiada, zaczęła się wojna. Rosjanie nie wycofali swoich wojsk znad ukraińskiej granicy i 24 lutego rozpoczęli brutalny atak. Część ich rakiet nadleciała z terenów Białorusi, gdzie brygady Putina i Łukaszenki przez całe igrzyska ćwiczyły inwazję na Kijów. Olimpijski płomień zgasł, kruchy pokój runął, choć przecież zawody sportowe w Pekinie to jeden wielki skandal. Chiny po raz drugi w ciągu czternastu lat zorganizowały olimpiadę, mimo że notorycznie łamią prawa człowieka, a do prześladowania Ujgurów stosują nawet sztuczną inteligencję, która za pomocą kamery bada emocje na twarzach ludzi aresztowanych i orzeka o ich winie. Osiem lat temu zimowe igrzyska zorganizowała też Rosja, która w polityce od zawsze stosuje przemoc, a w sporcie doping. Jedyną sankcją, jaka spotkała jej reprezentantów, był zakaz występowania pod flagą narodową, co oczywiście nie dotyczyło polityków. Olimpiada w Soczi skończyła się 23 lutego 2014, a dwa dni później rozpoczęła się aneksja Krymu. Wkrótce potem Rosja zaatakowała obwody ługański i doniecki na wschodzie Ukrainy. Do obecnej konfrontacji Ukraińcy przygotowywali się więc od dawna - prowadząc wojnę obronną. W tym czasie świat szykował się do kolejnych igrzysk, które jak w soczewce skupiają wszystko, co w nim najgorsze: chciwość, hipokryzję i okrucieństwo.

Zaczęła się wojna, a z nią telewizyjny spektakl, od którego trudno się oderwać. Zasypiamy z głową pełną strasznych obrazów zabijanych ludzi i niszczonych miast ukraińskich, budzimy się z pytaniem, czy Kijów jeszcze się broni, a Wołodymyr Zełenski żyje. Porównanie jego odważnych, inteligentnych, przejmujących, a niekiedy - na przekór wszystkiemu! - dowcipnych wystąpień z tępym kremlowskim przekazem to dziś najlepsza lekcja public relations. Jeżeli rzeczywiście relacja telewizyjna jest równie ważna jak zbrojne starcia, to Ukraina już tę wojnę wygrała. Źródłem sukcesu ukraińskiego prezydenta nie jest jednak jego aktorskie przygotowanie, choć z pewnością pomaga mu ono utrzymać formę w chwilach tak dramatycznych. Decyduje o nim jego prawdomówność, nonkonformizm i poczucie sprawiedliwości. Porównaniem martwej twarzy Putina z żywym obliczem Zełenskiego zajmują się dziś specjaliści, ale przecież materiału do analiz jest więcej. Przypomnijcie sobie spektakl, jaki na kilka dni przed inwazją zagrali najważniejsi rosyjscy politycy, prosząc Putina o uznanie niezależności wschodnich obwodów Ukrainy. Odtworzenie go jeden do jednegow prawdziwym teatrze i przed publicznością, która zasypia i budzi się z obrazami wojny pod powiekami, dałoby porażający efekt.

Do Polski płynie strumień kobiet i dzieci ukraińskich, umęczonych, przerażonych wojną, niepewnych jutra. Polacy masowo przyjmują ich do swoich domów, karmią, ubierają, dają im pracę, uczą języka. Słowo "solidarność" znowu znaczy dla nas coś konkretnego, a zarazem wyjątkowego. Pomagamy uciekinierom i z podziwem patrzymy na nieugiętych Ukraińców, którzy walczą za ojczyznę. Czy byłoby nas stać na taką odwagę? Pamiętam falę katastroficznych spektakli, która przetoczyła się przez polskie sceny po pierwszym ataku Rosjan. Słowo "wojna" odmienialiśmy wtedy przez wszystkie przypadki, nie po to jednak, by wspierać walczących sąsiadów, ale by wyrazić nasz zbiorowy lęk, wściekłość na polityków i niechęć do poświęcania życia w imię ich brudnych interesów. Gdy konflikt na Ukrainie przeszedł w fazę wieloletniego ostrzału, emocja wojenna opadła, a jej miejsce zajęły na polskich scenach inne afekty: złość na Kościół, gniew kobiet, lęk przed katastrofą klimatyczną. Przyczyny tych afektów nie są wyimaginowane, ale też koncentracja na nich zdradza bezradność - także artystyczną. Od lat czytam dramaturgię ukraińską, obserwuję też młody ukraiński teatr, i znajduję w nich zupełnie inne jakości. Mimo że artyści z Kijowa, Charkowa czy Odessy chętnie posługują się fantastyką i groteską,ich przekaz o wiele bardziej skoncentrowany jest na rzeczywistości. Czy wobec niesamowitej odwagi walczących Ukraińców teatr w Polsce porzuci wreszcie swoje komfortowe lęki?

Zanim pierwsze pociski spadły na Ukrainę, przez wiele miesięcy krwawiła Białoruś. Nie na polu bitwy czy w bombardowanych kamienicach, ale w więziennej celi. Łukaszenko zmiażdżył swoje społeczeństwo po tym, jak ośmieliło się zaprotestować przeciwko sfałszowanym wyborom. Represje dotknęły nawet hołubionych dotąd artystów, czego symbolem zwolnienie całego zespołu Narodowego Teatru Akademickiego im. Janki Kupały w Mińsku. Kupałowcy, a także inni artyści białoruscy, uciekają do Polski, by w poruszających spektaklach, które recenzujemy, opowiadać o sytuacji na Białorusi. Choć obrazy wojny na Ukrainie są dziś silniejsze, wsłuchajmy się w ich głos, bo więzienna cela bywa miejscem straszniejszym niż otwarty front. Wsłuchajmy się też w głos rosyjskich reżyserów, którzy otwarcie potępiają reżim Putina, ale pragnęliby uznania i szacunku dla tej części rosyjskiego społeczeństwa, która wiele ryzykuje, protestując przeciwko wojnie. Ich wypowiedzi także drukujemy na naszych łamach. Marcowy numer "Teatru" otwieramy jednak głosem z samej Ukrainy. Należy on do trojga poetów, którzy na przekór lękowi i śmiertelnemu zagrożeniu starają się wyrazić swoje tragiczne doświadczenie. W odpowiedzi na ich poruszające wiersze możemy dziś powiedzieć tylko jedno: chwała Ukrainie!

AUTORZY

JACEK CIEŚLAK - krytyk teatralny i dziennikarz "Rzeczpospolitej", redaktor "Teatru".

PIOTR DOBROWOLSKI - literaturoznawca, estetyk, teatrolog; pracownik naukowy w Zakładzie Estetyki Literackiej UAM. Krytyk literacki i teatralny, tłumacz, eseista.

MAGDALENA DRAB - aktorka, autorka i reżyserka, obecnie w zespole Teatru Modrzejewskiej w Legnicy. Współzałożycielka Teatru Zamiast w Łodzi. Laureatka GND za dramat Słabi. Ilustrowany banał teatralny (2017).

ANDRZEJ DRAGUŁA - ksiądz diecezji zielonogórsko-gorzowskiej, profesor w Instytucie Nauk Teologicznych US. Zajmuje się związkami między teologią i kulturą, a także werbalnąi ikoniczną komunikacją religijną. Opublikował m.in: Bluźnierstwo. Między grzechem a przestępstwem (2013) i Posty (2021). Laureat Nagrody Dziennikarskiej "Ślad"im. bp. Jana Chrapka (2018).

MARTA ELOY CICHOCKA - poetka, fotografka, dziennikarka, tłumaczka, doktor iberystyki, adiunkt na UP w Krakowie. Przekładała na język polski m.in. Calderona i Racine'a,a także Eugeniusza Tkaczyszyna-Dyckiego na język hiszpański. Publikowała m.in. w "Pro Arte", "Kulturze", "Dekadzie Literackiej" i miesięczniku "Foto Pozytyw". Laureatka I Międzynarodowego Stypendium Twórczego im. Antonio Machado.

KAROLINA FELBERG - badaczka literatury późnej nowoczesności, autorka m.in. książki Melancholiai ekstaza. Projekt totalny w twórczości Andrzeja Sosnowskiego (2009), edytorka wielotomowego wydania Dzienników i zapisków Agnieszki Osieckiej. Współtworzy "Nowy Tygodnik Kulturalny".

KATARZYNA FLADER-RZESZOWSKA - teatrolożka, profesor UKSW, zastępca redaktora naczelnego miesięcznika "Teatr". Autorka m.in. książki Teatr prze-

ciwko śmierci. Kryptoteologia Tadeusza Kantora (2015).

DOMINIK GAC - krytyk teatralny, stale współpracuje z "Teatrem"i portalem teatralny.pl.

ANTONINA GRZEGORZEWSKA - plastyczka, dramatopisarka, autorka m.in. dramatów On, Ifigenia, Migrena, laureatka konkursu "Dramatopisanie", w ramach którego napisała dramatLa Pasionaria.

DOROTA JARZĄBEK-WASYL - historyk teatru, pracujew Katedrze Teatru i Dramatu Wydziału Polonistyki UJ;

ostatnio wydała (wraz z Barbarą Maresz) Archiwum teatru XIX wieku. Ludzie, dokumenty,

historie (2019).

SZYMON KAZIMIERCZAK - krytyk teatralny, redaktor "Teatru".

GRZEGORZ KONDRASIUK - teatrolog, krytyk teatralny. Redaktor i współautor książek Scena Lublin (2017) i Cyrk w świecie widowisk (2017). Pracuje na UMCS, współpracuje z Instytutem Teatralnym w Warszawie.

JACEK KOPCIŃSKI - redaktor naczelny miesięcznika "Teatr". Profesor w IBL PAN, wykładowca UKSW i UW. Autor kilku książeko dramacie współczesnym i teatrze. Ostatnio opublikował tom Wybudzanie. Dramat polski / Interpretacje (2018).

DOROTA KOZIŃSKA - latynistka, krytyk muzyczna i teatralna, tłumaczka, wykładowczyni, wieloletnia redaktorka "Ruchu Muzycznego". Autorka Dobrej pustyni (2012).

JOANNA KRÓLIKOWSKA - doktorantka w Szkole Doktorskiej Nauk Humanistycznych UŁ. Zdobywczyni głównej nagrody w konkursie na najlepszą pracę magisterską z zakresu wiedzyo teatrze, widowisku i performansie organizowanym przez Instytut Teatralny w Warszawie.

ŁUKASZ MACIEJEWSKI - filmoznawca, krytyk, wykładowca w Szkole Filmowej w Łodzi. W 2020 roku opublikował Wpadnij, to pogadamy... - rozmowy o teatrzez Krzysztofem Orzechowskim.

KAROLINA MATUSZEWSKA - absolwentka Wiedzy o Teatrze AT,wydawca programów informacyjnych i kulturalnych w TVP Wilno. Mieszka w Wilnie.

ALICJA MÜLLER - doktorantkaw Katedrze Antropologii Literatury i Badań Kulturowych UJ. Publikuje m.in. w "Teatrze", "Didaskaliach", "Akcencie", "Blizie" i na portalu taniecpolska.pl. Autorka książki Sobątańczenie. Między choreografią a narracją (2017).

ARTUR PAŁYGA - dramatopisarz, dramaturg w Teatrze Śląskimw Katowicach. Autor m.in. Żydai Nieskończonej historii; uhonorowany GND za tekst W środku słońca gromadzi się popiół (2013).

FELIKS PLATOWSKI - absolwent Wiedzy o Teatrze AT i Organizacji Produkcji Filmowej łódzkiej PWSFTviT.

JADWIGA ROŻEK-SIERACZYŃSKA - teatrolożka, doktor nauk humanistycznych, wykładowczyni w Katedrze Scenografii ASPw Krakowie.

ANNA SZYMONIK - krytyk teatralna, redaktorka "Teatru".

WIKTORIA TABAK - doktorantka w Szkole Doktorskiej Nauk Humanistycznych UJ.W latach 2019-2021 stażystka w czasopiśmie naukowym "Didaskalia. Gazeta Teatralna" oraz redaktorka internetowego magazynu "Teatralia". Stale współpracuje z "Didaskaliami"i "Dialogiem".

KATARZYNA TOKARSKA-STANGRET - redaktorka "Teatru", autorka słownika Kantorowskiego Pokój Wyobraźni (2015).

AGATA TOMASIEWICZ - krytyk teatralna, redaktorka "Teatru".

JAROSŁAW ZALESIŃSKI - dyrektor Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Gdańsku, krytyk, poeta, autor siedmiu książek poetyckich, laureat m.in. Nagrody im. ks. Janusza Pasierba.

MARYLA ZIELIŃSKA - absolwentka teatrologii UJ, pracowała m.in. w teatrach Starym, Narodowym, Współczesnym we Wrocławiu; w "Didaskaliach", "Gazecie Wyborczej" i "Teatrze".

PRENUMERATA 2022

Instytut Książki również w 2022 roku realizuje specjalną ofertę dla Czytelników. Prenumerując jedno z czasopism IK, drugi, tańszy tytuł otrzymają Państwo z 50-procentowym rabatem.Prenumeratę można zamówić na dowolnie wybrany okres. Zamawiający nie ponosi żadnych opłat związanych z wysyłką.Promocja dotyczy tylko prenumeraty realizowanej przez Instytut Książki. Szczegółowe informacje pod numerem telefonu: +48 22 697 05 34.

"TEATR" MOŻNA ZAPRENUMEROWAĆ ONLINE:

ZA POŚREDNICTWEM INSTYTUTU KSIĄŻKI

www.instytutksiazki.pl (e-sklep) lub przez Dział Wydawnictw IK: + 48 22 697 05 34

ZA POŚREDNICTWEM FIRMY RUCH SA

Prenumerata krajowa:

Zamówienia na prenumeratę przyjmują zespoły prenumeraty właściwe dla miejsca zamieszkania klienta, www.prenumerata.ruch.com.pl,e-mail: prenumerata@ruch.com.pl

Prenumerata ze zleceniem wysyłki za granicę:

Informację o warunkach prenumeraty i sposobie zamawiania można uzyskać pod nr tel. +48 22 693 67 75, www.ruch.pol.pl, e-mail: prenumerataz@ruch.com.pl

W 2021 roku cena "Teatru" nie ulega zmianie. Cena numeru w prenumeracie - 10 zł, prenumerata kwartalna - 30 zł, półroczna - 60 zł, roczna - 120 zł.

Instytut Książki z siedzibą w Krakowie, przy ul. Z. Wróblewskiego 6, jako Administrator danych informuje, że Państwa dane osobowe będą przetwarzane wyłączenie w celu realizacji prenumeraty Czasopism Patronackich. W związku z przetwarzaniem, Administrator może podpowierzyć dane osobowe podmiotom zewnętrznym. Przysługuje Państwu prawo dostępu do treści swoich danych, ich poprawiania, cofnięcia zgody na dalsze przetwarzanie, prawo do bycia zapomnianym oraz wniesienia skargi na zasady przetwarzania danych do organu nadzorczego tj. Prezesa Urzędu Ochrony Danych

Osobowych. Podanie danych jest dobrowolne, lecz niezbędne w celu złożenia zamówienia na prenumeratę. W sprawach związanych z danymi osobowymi można kontaktować się z inspektorem ochrony danych - iod@instytutksiazki.pl.

Na pierwszej stronie okładki zdjęcie z warszawskiej demonstracji poparcia dla Ukrainy; fot. Piotr Molęcki / East News

REDAKCJA:

Jacek Kopciński

redaktor naczelny

Katarzyna Flader-Rzeszowska

zastępca red. naczelnego

Katarzyna Tokarska-Stangret

sekretarz redakcji

Jacek Cieślak, Szymon Kazimierczak,

Anna Szymonik, Agata Tomasiewicz,Grzegorz WroniewiczKinga Czaplarska

sekretariat

STALE WSPÓŁPRACUJĄ:

Jarosław Cymerman, Artur Duda, Artur Grabowski, Mirosław Kocur, Jolanta Kowalska,

Dorota Kozińska, Edyta Kubikowska,

Wojciech Majcherek, Jadwiga Majewska, Małgorzata Piekut, Paweł Płoski,

Paweł Schreiber, Iwona Uberman,

Halina Waszkiel, Jarosław Zalesiński

RADA REDAKCYJNA:

Janusz Degler, Małgorzata Dziewulska, Piotr Kłoczowski, Antoni Libera, Zbigniew Majchrowski, Tadeusz Nyczek, Barbara Osterloff, Marta Piwińska,

Dobrochna Ratajczakowa, Lech Sokół,Lech Śliwonik

PROJEKT LAYOUTU:

Kamila Schinwelska/dizajnia

OPRACOWANIE GRAFICZNE,OKŁADKA I REDAKCJA TECHNICZNA:

Elżbieta Krassowska Modlinger

RYSUNKI:

Bogna Podbielska

ADRES REDAKCJI:

ul. Kozia 3/5 m. 6, 00-070 Warszawatel.: +48 22 692 88 18,

+48 22 692 88 19

e-mail: teatr@teatr-pismo.pl

WYDAWCA:

Instytut Książki

ul. Zygmunta Wróblewskiego 6

31-148 KrakówDział Wydawnictw

ul. Parandowskiego 19, 01-699 Warszawatel.: +22 697 05 32, +22 697 05 34

e-mail: czaspatron@instytutksiazki.pl

Czasopismo patronackie Instytutu Książki wydawane na zlecenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Istnieje od 1946 roku.

TEKSTÓW NIEZAMÓWIONYCH REDAKCJANIE ZWRACA. REDAKCJA ZASTRZEGA SOBIE PRAWO DOKONYWANIA SKRÓTÓWI ZMIAN W PUBLIKOWANYCH TEKSTACH.

FORUM

WYDARZYŁO SIĘ

Teatr w Polsce solidarny z Ukrainą

Koncert "Warszawskie teatry dla Ukrainy"; fot. Wojciech Olkusnik / East News

Inwazja zbrojna Rosji na Ukrainę, która rozpoczęła się 24 lutego 2022,wywołała w Polsce sprzeciw i solidarną pomoc uciekającym z bombardowanego kraju. Swoje poparcie dla broniących wolności i niepodległości sąsiadów wyrażają także ludzie teatru. W budynkach pojawiły się niebiesko-żółte kolory, a aktorzy wychodzą do oklasków, trzymając w rękach ukraińską flagę. Teatr Śląski zaprosił artystów do nadsyłania powstających podczas wojny tekstów, które zostaną odczytane ze sceny. Dochód z wybranych spektakli przeznaczany jest na zbiórki dla uchodźców, a podczas specjalnych pokazów, na które bilet kosztuje złotówkę, organizowane są też zbiórkido puszek. Teatry umożliwiają Ukraińcom nieodpłatne uczestniczeniew wydarzeniach. Ta oferta coraz bardziej się rozrasta, obejmując na przykład warsztaty, kierowana jest do dzieci czy kobiet w ciąży. Aktorzy angażują sięw koncerty charytatywne w różnych miastach, z których największy,pod hasłem "Warszawskie teatry dla Ukrainy", odbył się 5 marca. Jednocześnie bojkotowani są rosyjscy artyści i instytucje, popierającydziałania Władimira Putina lub korzystający z pieniędzy państwowych.Wezwało do tego MKiDN (ministerstwo "zdecydowanie zaleca instytucjom kultury wstrzymanie się od wszelkiej współpracy z przedstawicielami świata kultury Federacji Rosyjskiej. W polskich instytucjach kultury nie powinno być miejsca na jakąkolwiek instytucjonalną współpracę z przedstawicielami rosyjskiego reżimu"). Instytucje (teatry, festiwale, ZASP) same decydują się na m.in. zawieszanie spektakli (na przykład Stary Teatr zamienił w repertuarze Płatonowa w reżyserii Bogomołowa na Panny z Wilka Agnieszki Glińskiej) i odwoływanie wyjazdów do Rosji (m.in. spektaklu Imagine Krystiana Lupy na festiwal Złota Maska w Moskwie). Pojawiają się jednakapele, w których zwraca się uwagę na to, że represje dotykają też twórców, którzy od lat sprzeciwiają się reżimowi, a obecnie żyjąc w Rosji,podlegają obowiązującemu tam prawu wojennemu. Za rozprzestrzenianie informacji o wojnie grozi ono karą do piętnastu lat więzienia.

Zniesiono limity w instytucjach kultury

Teatry nie muszą już liczyć osób z certyfikatami zaszczepienia przeciw COVID-19. Od 28 lutego zniesione zostały limity widzów i ograniczeniadotyczące wymaganej powierzchni przypadającej na jedną osobęw instytucjach kultury. Nadal w pomieszczeniach zamkniętych trzebaużywać maseczek.

Odeszła Krystyna Meissner (1933-2022)

Reżyserka teatralna, dyrektorka, inicjatorka i przez wiele lat kuratorka dwóch najważniejszych polskich festiwali międzynarodowych - "Kontakt" w Toruniu (powołała go w 1991 roku podczas swojej dyrekcji w Teatrze im. Wilama Horzycy) i "Dialog - Wrocław" (powstał w 2001 roku, gdy była dyrektorką naczelną i artystyczną Wrocławskiego Teatru Współczesnego, którą to funkcję pełniła w latach 1999-2012). Wielka osobowość nie tylko polskiego, ale także europejskiego teatru. Zmarła 20 lutego 2022.

Krystyna Meissner; fot. Mieczysław Michalak / Agencja Wyborcza.pl

NOWOŚCI

Teatralno-filmowa podróż

Drive my car, reż. R. Hamaguchi; fot. Gutek Film

Na ekrany polskich kin wszedł nagrodzony (od premiery w 2021 zdobył trzy nagrody na festiwalu w Cannes, Złoty Glob dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego oraz nominacje do tegorocznych Oscarów) film Drive my car, którego główny bohater jest aktorem i reżyserem, próbującym poradzić sobie ze śmiercią żony, reżyserując Wujaszka Wanię. Scenariusz filmu Ry?sukego Hamaguchiego powstał na podstawie opowiadania Harukiego Murakamiego z tomu Mężczyźni bez kobiet. To japońskie kino drogi - odbywająca sięw niespiesznym rytmie podróż trwa 179 minut.

ODESZLI

Tadeusz Borowski - aktor teatralny, filmowy i dubbingowy. Zadebiutował w 1963 roku w Teatrze Wybrzeże, potem grał w Teatrze Narodowym i Teatrze im. Juliusza Osterwy w Lublinie, od 1972 roku związany był z warszawskim Teatrem Ateneum.

Grzegorz Młudzik - aktor teatralny i filmowy. Od lat osiemdziesiątych występował na scenie Teatru Współczesnego w Szczecinie.

KADRY

"Teatr jest nasz"

Krzysztof Głuchowski; fot. Jakub Wlodek / Agencja Wyborcza.pl

Pod takim hasłem protestują przeciwnicy odwołania Krzysztofa Głuchowskiegoze stanowiska dyrektora Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie. Zarząd województwa małopolskiego jako powód wszczęcia procedury odwoławczej podaje nie listopadową premierę Dziadów w reżyserii Mai Kleczewskiej, lecz naruszenie dyscypliny finansów publicznych. W opublikowanym 8 marca 2022 oświadczeniu dyrektor nazywa sformułowane publicznie zarzuty przeciw sobie pomówieniem i szeroko wyjaśnia, o jakie sprawy chodzi (i jaki prawny status, na przykład "zatarcie orzeczenia", de facto one mają). To m.in. zmiana warunków zatrudniania firmy sprzątającej w okresie pandemii, która pozwoliła teatrowi zaoszczędzić znaczną sumę pieniędzy.

Osadnik dyrektorem STUDIO teatrgalerii

O ile w Teatrze Dramatycznym m.st. Warszawy nastąpi od września duża zmiana w związku z objęciem teatru przez Monikę Strzępkę, o tyle kurs znajdującej się naprzeciw STUDIO teatrgalerii pozostaje bez zmian. Komisja powołana przez Miasto Stołeczne Warszawę do rozstrzygnięcia konkursuna stanowisko dyrektora wybrała na kadencję 2022-2027 Romana Osadnika.W drugim etapie, prócz obecnego dyrektora, znaleźli się Paweł Miśkiewiczi Artur Urbański. Z przyczyn formalnych odrzucona została aplikacja Tomasza Platy, kuratora i rektora ds. naukowych w Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza - uznano, że nie udokumentował on swojego pięcioletniego doświadczenia w realizacji projektów artystycznych. Biuro Kultury twierdzi, że Plata został wezwany do uzupełnienia dokumentacji. Kandydat zapowiada odwołanie, choć będzie to jedynie gest sprzeciwu, regulamin nie przewiduje bowiem procedury odwoławczej.

Hycnar rezygnuje z prowadzenia Jaracza

Marcin Hycnar poinformował pracowników teatru i urząd marszałkowski, że rezygnuje z funkcji dyrektora Teatru im. Stefana Jaracza w Łodzi. Został nim w grudniu 2020 (po zwolnieniu Waldemara Zawodzińskiego odbył się nierozstrzygnięty konkurs, Hycnara w wyniku konsultacji środowiskowych wskazał organizator), swoje obowiązki będzie pełnić do końca obecnego sezonu.

Marcin Hycnar; fot. Jacek Dominski / REPORTER

W TOKU

Najlepsze w offie

Zakończył się pierwszy etap IV Konkursu na Najlepszy Spektakl Teatru Niezależnego "The Best Off", organizowanego przez Fundację Teatr Nie-Taki.Jury w składzie Dominika Knapik, Katarzyna Knychalska, Małgorzata Sikorska-Miszczuk, Dominik Gac i Daniel Jacewicz wskazało na piętnaście najlepszych ich zdaniem przedstawień offowych. Są to: IV RP snów (Sztuka Nowa), 9.811 (Fundacja Sztukmistrze), Bezbrzeża (Grupa Coincidentia), Bezimienny/Nieznany (Fundacja Gra/nice), Echa (Teatr Migro), Faktoria przyjemności (Mikro Teatr), Have a good cry (Magda Szpecht, Weronika Pelczyńska, Lena Schimscheiner), Last minute (Teatr Naumiony), Malala. Dziewczyna z kulą w głowie (Teatr Odnaleziony), Robot 2 (Unia Teatr Niemożliwy), Sit-down tragedy (Teatr Kana), Sticky Fingers Club (Daniela Komędera-Miśkiewicz, Dominika Wiak, Dominik Więcek, Monika Witkowska), Ukochany kraj, umiłowany kraj (Physical ArtHouse), Unbody (Hertz Haus), Warunki zabudowy (Arti Grabowski i Zbigniew Szumski). Jury drugiego etapu do czerwca wyłoni spośród nich spektakl, który pojedzie w tournée po Polsce - obejmie ono przynajmniej pięć dużych instytucjonalnych scen.

Grzegorzewski. Jak słyszymy go dziś?

W warszawskiej Akademii Teatralnej 16 i 17 maja 2022 odbędzie się konferencja "Grzegorzewski. Wrażliwość. Wyobraźnia" poświęcona zmarłemu w kwietniu 2005 roku artyście. "Nie chcemy narzucać konkretnych tropów interpretacyjnych, zależy nam na swobodnej, autorskiej refleksji nad doświadczeniem teatru Jerzego Grzegorzewskiego. Zaprezentowanena konferencji referaty zostaną zebrane w tomie, którego publikację planujemy na rok 2023" - piszą organizatorzy, którzy na zgłoszenia czekają do 28 marca br.

Rezydencje Ukraina - Białoruś w IT

Program rezydencji artystycznych dla przedstawicieli zawodów kreatywnych, prowadzony przez Instytut Teatralny z myślą o Białorusinach represjonowanych przez reżim Łukaszenki, w związku z wojną został otwarty także dla twórców ukraińskich. "Główną ideą inicjatywy powołania rezydencji artystycznych jest łączenie ukraińskich i białoruskich przedstawicielek i przedstawicieli zawodów kreatywnych związanych z teatrem z polskimi organizacjami/instytucjami kultury, tworzenie sieci kontaktów i stwarzanie realnych szans na podjęcie współpracy/relacji zawodowej". Rezydencje (trwające 1-6 miesięcy) przewidziano dla sześćdziesięciu osób. Szczegóły znajdują się na stronie organizatora.

Dziady legendarnych Kupałowców

5 i 6 marca 2022 w Centrum Kultury w Lublinie odbyły się premierowe pokazy Dziadów Adama Mickiewicza w tłumaczeniu Sierża Minskiewicza, wyreżyserowane przez Pawła Passiniego z grupą Wolni Kupałowcy. Należą do niej aktorzy Narodowego Teatru Akademickiego im. Janki Kupały, którzy dwa lata temu zostali zwolnieni z pracy za sprzeciw wobec przemocy panującej w ich kraju. Przez ostatnie miesiące pracowali w ukraińskich teatrach, co obecnie stało się niemożliwe. Passini podkreśla, że "ludzie, którzy tu występują, cierpią z powodu tego samego reżimu, który w tym momencie zrzuca bomby na Ukrainę", a dramat o "tyranii władzy" jest boleśnie aktualny.

Wołodymyr Zełenski - na scenie

Aktor, komik, prezenter telewizyjny, a od 2019 roku prezydent Ukrainy, który w ostatnich tygodniach stał się bohaterem dla swojego narodu i jako jego przywódca zyskał uznanie w świecie, będzie bohaterem spektaklu w krakowskim Teatrze Proxima. Scenariusz pisze Ziemowit Szczerek, reżyseruje Piotr Sieklucki, a zagrają prawdopodobnie także przybywający do Krakowa aktorzy ukraińscy. Premiery możemy spodziewać się w maju.

IRYNA SZUWAŁOWA

Kijów - Nankin

(moim bliskim)

1. niewyrażalne

o o o

tu tu

ono leży

to niewyrażalne

ciężkie

jak martwe ciało

bliskiej osoby

długie

jak noc kiedy

mają bombardować

bierz niewyrażalne

pod mokre od krwi pachy

ciągnij je

zostawiaj ślady

niech rano

te czerwone smugi

będzie widać

z daleka

2. poetka nie może pisać o wojnie

nie ofiara nie uczestniczka

nie obrończyni nie obserwatorka

nie osoba postronna kto w takim razie

wojna rozdała wszystkim role - jaka jest twoja?

zatykać dłonią usta?

pisz pisz

nietrzymaczka języka za zębami

nagle zamilkła kiedy wydawać by się mogło

właśnie czas mówić ale

co powiedzieć kiedy tam

wszystko wokół krzyczy

wołają syreny

trzeszczą wysokie dymy

piszczą kółka walizek ewakuacyjnych

wyją rozpaczliwie krzywe usta

wybitych okien

ona przysyła wiadomość

"obok właśnie huki

latają myśliwce"

ty nie wiesz

co jej odpisać

3. wiosna

w moim

mimo-wszystko-kraju

kobieta której imienia nie mogę wymienić

czeka na wiosnę i wojnę

wyjmuje z szafy naszą wspólną przyszłość

przykłada ją do siebie przed lustrem

uśmiecha się

i dopiero kiedy na tylnym planie

włącza się alarm przeciwlotniczy

jej uśmiech blednie więdnie

ona niechętnie opuszcza ręce

zwija naszą przyszłość

chowa ją do szafy

przeczekuje nalot na podłodze w łazience

to nie sezon

4. drewniani bogowie

co wiedzieliście moi drewniani bogowie

moje szczwane złote lisy

kiedy mój samolot

zostawiał pod sobą

szare czarne rude

listopadowe pole pod boryspolem

lustrzane łatki jesiennej wody

co widzieliście

ze swojej zakurzonej

półki na książki kiedy

przynosiłam wam

szyszki listki kamyki

dziękując za

jak myślałam

nową pracę

udaną przeprowadzkę

wreszcie wydaną wizę

a okazało się że

za wieczór kiedy nikt nie strzela

za miasto do którego nie wjeżdżają czołgi

za to że ta prawie osiemnastolatka

nie musi nikogo zabijać

nie musi ginąć

5. tak wygląda twarz

tak wygląda twarz mojego dziecka

które zaraz mi powie

mamo czytałaś wiadomości

mamo wojna

tak wygląda twarz

koreańskiego nastolatka

który pyta "nauczycielko wszystko u pani w porządku?"

który pyta "nauczycielko jak tam wasi?"

który pyta

"nauczycielko przecież to dwudziesty pierwszy wiek

co to do cholery?"

6. ochotnik

ojciec mojego dziecka

stoi w kolejce

żeby zgłosić się na ochotnika

do obrony terytorialnej

zazwyczaj rzadko dzwonimy do siebie

ale tu...

ale tu

kolejka długa

stoją już od rana

głos w telefonie raźny

prawie wesoły

jak ty

wiecznie wykończony swoimi wrzodami

niezdolny do ugotowania zupy

wbicia gwoździa wyniesienia śmieci

podlania kwiatów w porę

przekonania kota żeby nie drapał kanapy

jak ty utrzymasz broń

jak będziesz strzelał do

krwawych chłopców z permu

krwawych chłopców spod irkucka

chłopców nauczonych zabijać

wiem

będziesz strzelał celnie

7. kolczyki

zbierając się do pracy

nagle przyłapuję się na myśli

czy nie lepiej założyć

jakieś prostsze kolczyki

jeśli dzisiaj tam

ktoś zginie

co będę robiła

zapłakana

wściekła

bezradna

idiotka

w tych wesołych

w tych jaskrawych

8. kiedy śpisz

jest mi łatwiej kiedy śpisz

bo wydaje mi się że kiedy śpisz

nie możesz umrzeć

przecież we śnie

jesteś i tak zbyt blisko

tego drugiego świata

w którym już nikt nie strzela

tym bardziej że kiedy śpisz

ja nie śpię

więc w pewnym sensie

stoję na straży

jeśli nie ciebie

(jesteś tak daleko)

to tego dnia

tego światła

o sześć godzin przed tobą

niosę to poranne słońce jak sztandar

który powiewa

i nad krajem żywych

i nad krajem zmarłych

ich pogranicznicy

rozwiesili karabiny na drzewach

położyli się leniwie na trawie

te dwa kraje

jeszcze nie zerwały

stosunków dyplomatycznych

9. luty

planowaliśmy przejść przez ten luty

jak przez każdy inny miesiąc -

może tylko krótszy

przejść jak przechodzi się przez rzeczkę

dzień w dzień

z kamienia na kamień

po przejściu postać

na zielonym brzegu wiosny

natomiast ta rzeka ryczy i łapie nas za nogi

taka czerwona spieniona oślizgła

naprawdę "luta"

po kolana w mroku

naprędce budujemy tratwy

nasze podwinięte nogawki

robią się ciężkie

nabrzmiewają

może zwycięstwem

może śmiercią

10. bułka

nad rzeką i z bułką w rękach

udaję że śmierć nie istnieje

wiosna idzie nad śliwami brzęczy

wiosna idzie wiosna jest już w nankinie

wojska idą w kijowie są wojska

nad rzeką i z bułką w rękach

udaję że śmierć nie istnieje

a śmierć idzie a śmierć już brzęczy

nad śliwami nad wiśniami i pigwą

bezlitosne żądła metalowych pszczół

wiosna idzie wiosna jest już w nankinie

wojska idą w kijowie są wojska

czytam posty

płaczę prosto w bułkę

11. trwoga

trwoga

siedzi mi na szyi

jak włochaty diabeł

diabeł z ludzką twarzą

diabeł z twarzą maleńkiego człowieczka

z wielkim czarnym cieniem

który kładzie się na pół europy

gogolewszczyzna dostojewszczyzna

krwawe siekiery smutne czasy

dżuma u drzwi wróg u wrót

europa się waha

europa ostrożnie się cofa

zakłopotana stara się

zetrzeć czerwone bryzgi

ze swoich lakierowanych butów

12. swoi

każdy zbombardowany dom na zdjęciu

najpierw wydaje się własny

każde dziecko które śpi w kijowskim metrze

ma twarz

twojej córki

nowiny dzieją się nie z nami

dzieją się z nami

kobieta na zdjęciu

która rozpaczliwie zatyka dłonią

boleśnie wykrzywione usta

nie znam tej kobiety

znam tę kobietę

Nankin, 24-26 lutego 2022

Z języka ukraińskiegoprzełożyła Aneta Kamińska

Iryna Szuwałowa (1986)

ukraińska poetka i tłumaczka. Absolwentka Wydziału Filozofii Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki oraz KijowskiegoInstytutu Tłumaczy. Jako stypendystka Programu Fulbrighta uzyskałatytuł magistra z literaturoznawstwa porównawczego w USA, natomiasttytuł doktora na uniwersytecie w Cambridge. Autorka książek poetyckich:Ran (2011), Os (2014), Az (2014) oraz kamińsadlis (2020). Laureatka licznychnagród za twórczość poetycką i translatorską, m.in. Litakcentu oraz lwowskiej Nagrody Miasta Literatury UNESCO. Członkini ukraińskiego PEN Clubu.