Tajemnica Świętych Obcowania w nauczaniu św. Jana Pawła II - Adam Szablikowski

3.2.1. Kościół pielgrzymujący względem Kościoła czyśćcowego

"Uroczystość Wszystkich Świętych jest wprowadzeniem do wspomnienia Wszystkich

Wiernych Zmarłych, którzy nie zaznali jeszcze uszczęśliwiającej wizji Boga, lecz oczekują na nią

poddając się tajemniczemu oczyszczeniu"1 - stwierdził Jan Paweł II w nauczaniu przed modlitwą

Anioł Pański w listopadzie 1991 roku. Osiem lat wcześniej zauważył, że "z mądrym wyczuciem

pedagogicznym Kościół obchodził i obchodzi te dwa wspomnienia chronologicznie złączone, gdyż

troszcząc się o ziemskie losy ludzi, w żaden sposób nie może pominąć lub zaniedbywać ich

pozaziemskiego wymiaru. "2 Zaznaczając zespolenie tych dwóch wspomnień w kalendarzu

kościelnym, Papież podkreśla ich głęboki związek i konsekwencję w duszpasterskiej trosce

Kościoła o zbawienie dusz. Zauważa równocześnie analogię: "Powiem więcej, szereg myśli, które

rozwinąłem tutaj na temat "obcowania świętych" można i należy - we właściwy sposób - odnieść

do zmarłych, gdyż także pomiędzy nami a nimi istnieje owa więź jedności. I jeśli idąc za

przykładem świętych przypomniałem o naszym wspólnym obowiązku czerpania z

niewyczerpanych "źródeł" Odkupienia Chrystusowego, to pragniemy w sposób szczególny, dziś i

jutro, by każdy owoc tego naszego udziału służył duszom zmarłych wiernych." 3 To wyjątkowo

dobitne stwierdzenie niemal identycznego charakteru relacji do dusz czyśćcowych, co do świętych

nieba, pozwala Kościołowi pielgrzymującemu z prostotą, pokorą i bez bojaźni nieść pomoc duszom

podległym oczyszczającemu płomieniu miłości. Te bowiem dusze jak naucza Tradycja Kościoła, są

już święte, są zbawione, a ich pełne uczestnictwo w życiu Bożym uzależnione jest jedynie od

zadośćuczynienia - odpokutowania kar zaciągniętych przez popełnione grzechy na ziemi.4

Wszelkie dobro duchowe kierowane w kierunku dusz czyśćcowych, dokonuje się na drodze

Odkupienia Chrystusowego. Na mocy Jego zasług, wierni, kierując się miłością, mogą zyskiwać

odpusty i ofiarowywać je za zmarłych.5 "Potwierdziłem to wyraźnie w Bulli otwierającej Rok

Święty (por. Aperite portas Redemptori, n. II) i pragnę to gorąco wam polecić, jako konkretny i

cenny akt miłości wobec zmarłych, będący jednocześnie spełnieniem i potwierdzeniem "obcowania

świętych"" .6 W Bulli tej Papież wyznaczył specjalne warunki uzyskiwania odpustu z okazji Roku

Świętego (Jubileusz 1950-lecia Odkupienia).7 Jan Paweł II "wśród aktów pokutnych

uczestniczących w zasługach Jezusa Chrystusa wymienia: radości, modlitwy, wyrzeczenia i

cierpienia za braci potrzebujących przebaczenia. Jest to więc postawa miłości wypraszającej

1

Jan Paweł II, Wszyscy Święci, dz. cyt., s.47, pkt. 2.

2

Tenże, Radość świętych obcowania, dz. cyt., s.8, pkt. 4.

3

Tamże.

4

Por. W. Zaleski, Mistyczne Ciało Chrystusa: traktat o Kościele, dz. cyt., s. 118.

5

Por. B. Sesboüé, Zmartwychwstanie i życie: krótki traktat o rzeczach ostatecznych, dz. cyt., s. 114-116.

6

Jan Paweł II, Radość świętych obcowania, dz. cyt, s. 8, pkt. 4.

7

Szczególnego aktu "wskrzeszenia" tradycji odpustu zupełnego z okazji Jubileuszu 1300 Roku, dokonał papież

Bonifacy VIII, zob. J. Le Goff, Narodziny czyśćca, dz. cyt., s. 332-333.

miłosierdzie dla braci."8

Wezwanie następcy św. Piotra do ofiarowania daru odpustów za zmarłych jest obecne na

przestrzeni całego pontyfikatu. Przykładem niech będzie nauczanie z listopada 1983 roku: "Czym

byłby w rzeczywistości Dzień Zmarłych, gdyby wśród różnych gestów czci, cennych i

wzruszających z ludzkiego punktu widzenia, zabrakło woni owego duchowego kwiatu, jakim jest

modlitwa? Polecam wam w szczególny sposób - obok tradycyjnych gestów miłości - ofiarowanie

im daru odpustu."9

Obok niekwestionowanie pierwszorzędnej roli darowania kar za grzechy, jaką żyjący wierni

mogą, a nawet powinni wypraszać zmarłym, Jan Paweł II doceniał i pochwalał także wszelką formę

modlitwy (choćby nie miała na celu uzyskania daru odpustu) w intencji dusz czyśćcowych. 10

Mówił: "Wreszcie Kościół modli się za zmarłych, a ta modlitwa mówi szczególnie wiele o nim

samym. Mówi, że Kościół trwa w nadziei życia wiecznego. Modlitwa za zmarłych jest jak gdyby

szczególnym zmaganiem się z rzeczywistością śmierci i zniszczenia, jakie zaciążyło nad ziemską

egzystencją człowieka."11 Dotykamy więc równocześnie rzeczywistości wymiernych "korzyści",

które czerpie Kościół pielgrzymujący ze swej modlitwy wstawienniczej. Jak wcześniej

wspomniano12 wchodząc w relację z duszami w stanie czyśćcowym, ziemscy pielgrzymi

uczestniczą w specjalnym (nadzwyczajnym) znaczeniu tajemnicy obcowania. Pozwala to na

głębsze odkrycie transcendentnego wymiaru ludzkiej egzystencji i przełamuje bariery strachu przed

śmiercią. Daje nadzieję i pozwala nabrać właściwych proporcji wartości w życiu. Fakt czerpania

dóbr, przy okazji ich dawania świadczy ponadto i wskazuje na istotę - tajemnicę - łac. communio

oznacza jedność, złączenie, zjednoczenie. Tę rzeczywistość dobrze oddaje wypowiedź Jana Pawła

II z 1984 roku: "I oto - w ten dzień, który poświęcony jest w sposób szczególny modlitwie za

zmarłych w całym Kościele - my, którzy jeszcze pielgrzymujemy przez ten świat, łączymy się z

wszystkimi, którzy już odeszli, którzy spoczywają na tym rzymskim cmentarzu i na wszystkich

cmentarzach świata."13

Analizując pisma i wypowiedzi Jana Pawła II w obrębie poruszanego zagadnienia

wyodrębnić możemy jeszcze aspekt osobistego nabożeństwa Papieża za dusze w czyśćcu cierpiące

- oczywiście nie jako anonimowej osoby, ale jako zwierzchnika Kościoła i przykładu dla wiernych.

Zapowiadając swoją obecność na cmentarzu Verano w Rzymie, Papież mówił: "Moja pamięć

8

Wit Zbigniew, Postawa pokuty i jej formowanie, w: Studia Płockie, t. XIII, 1985r, pkt. 2.

Cytat za: http://mazowsze.hist.pl/21/Studia_Plockie/506/1985/16639/ [Dostęp 20.01.2015r].

9

Jan Paweł II, Radość świętych obcowania, dz. cyt., s. 8, pkt. 4.

10

Warto zaznaczyć, że liturgia rzymska obejmuje wszystkich wiernych zmarłych, nie wyłączając w swej

treści

zbawionych w niebie. Jest szczególnym rodzajem modlitwy Kościoła pielgrzymującego, zob. J. Salij, Modlitwa

za świętych w liturgii rzymskiej, [w:] Studia Teologicznodogmatyczne, Akademia

Teologii Katolickiej,

Warszawa 1974, t.1, s. 243-248.

11

Jan Paweł II, Przekroczyć próg nadziei, dz. cyt., s.40.

12

Zob. Paragraf 3.1. pt.: Pojęcie obcowania - o Kościele pielgrzymującym, oczyszczającym się i

chwalebnym.

13

Jan Paweł II, Śmierć oddaje nas Bogu w Jezusie Chrystusie, dz. cyt., s.12, pkt. 6.

ogarnie przede wszystkim tych, którzy opuścili ten świat z powodu ludzkiej nikczemności,

niesprawiedliwości, ucisku, przemocy lub w wyniku niosących nieszczęście klęsk żywiołowych.

Będę prosił Boga, dobrego Ojca, aby dał tym wszystkim naszym braciom radość i wieczny pokój.

Wy także udajcie się na cmentarze, by wspominać waszych zmarłych, by okazać im miłość, która

jest silniejsza niż śmierć. Zanieście im kwiaty i znicze. Zanieście im jednak przede wszystkim, w

duchu świętych obcowania, wsparcie i pomoc w modlitwie. "14 Uwaga Jana Pawła II skupiona była

więc na tych, których śmierć zastała nieprzygotowanych, na pozbawionych sakramentów świętych,

tych, którzy odarci zostali z ludzkiej godności w ostatnich chwilach życia. Papież pochylał się nad

poniżonymi i biedakami - słowem nad tymi, których makaryzmy określają mianem

"błogosławionych". Sam również nie zapomina, ale zachęca wiernych do ofiarowania Eucharystii

za dusze bliskich osób: "Odwiedzając cmentarze dziś i jutro, módlmy się za naszych drogich

zmarłych, aby jak najszybciej mogli doznać światła i pokoju. Dziś popołudniu na rzymskim

cmentarzu w dzielnicy Prima Porta odprawię Eucharystię za dusze w czyśćcu. Zapraszam was do

zjednoczenia się ze mną za dusze potrzebujące naszej duchowej solidarności (...)."15

Zachęty do podejmowania modlitw, pokuty, radości i wyrzeczeń oraz wypraszania odpustów

obecne w nauczaniu Jana Pawła II znajdują swój pierwowzór w wykładni Soboru Watykańskiego

II, szczególnie w przytaczanym już wcześniej dokumencie Lumen gentium, w którym czytamy, że

"Kościół pielgrzymów od zarania religii chrześcijańskiej czcił z wielkim pietyzmem pamięć

zmarłych, a ponieważ święta i zbawienna jest myśl modlić się za umarłych, aby byli od grzechów

uwolnieni (por. 2 Mch 12,46), także modły za nich ofiarował."16 Istotnie świadectwa modlitewnej

pamięci o zmarłych możemy odnaleźć we wspomnieniach wybranych świętych, którzy

potwierdzają skuteczną moc wstawiennictwa.17 W ich poczet wpisuje się także Jan Paweł II jako

pasterz Kościoła, zachęcający do podejmowania wszelkich form modlitewnej pomocy Kościołowi

oczyszczającemu się, a szczególne wzywający do ofiarowania odpustu za cierpiących braci i

siostry. Jest to wszystko możliwe - przypomnijmy - mocą miłości, która "kładzie mosty nad

progiem śmierci" .18

14

Tenże, Królowa wszystkich świętych, LOR, nr 11-12/1987, s.29, pkt.2-3.

15

Tenże, Wszyscy Święci, dz. cyt., s.47, pkt. 2.

16

KK, 50.

17

Zob. B. Sesboüé, Zmartwychwstanie i życie: krótki traktat o rzeczach ostatecznych, dz. cyt., s. 112-114.

18

CH. Schönborn, "Communio Sanctorum" Jako wspólnota trzech stanów Kościoła: pielgrzymującego,

oczyszczającego się i chwalebnego, Com 9(1989) nr 3, s. 103.