? Copyright by Wydawnictwo Naukowe PWN SA, Warszawa 2025
Wszystkie prawa zastrzeżone.
Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.
Autorzy i Wydawnictwo dołożyli wszelkich starań, aby wybór i dawkowanie leków oraz wybór i metodyka zabiegów terapeutycznych w tym opracowaniu były zgodne z aktualnymi wskazaniami i praktyką kliniczną. Mimo to, ze względu na stan wiedzy, zmiany regulacji prawnych i nieprzerwany napływ nowych wyników badań dotyczących podstawowych i niepożądanych działań leków oraz zabiegów terapeutycznych, Czytelnik musi brać pod uwagę informacje zawarte w ulotce dołączonej do każdego opakowania leku oraz informacje producenta sprzętu lub autorów metod, aby nie przeoczyć ewentualnych zmian we wskazaniach i dawkowaniu leku oraz we wskazaniach i zasadach stosowania zabiegów terapeutycznych. Dotyczy to także specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności. Należy o tym pamiętać, zwłaszcza w przypadku nowych lub rzadko stosowanych substancji oraz nowych lub rzadko stosowanych metod terapeutycznych.
Recenzent: prof. dr hab. n. med. Jacek Składzień
Wydawca: Joanna Szejba
Redaktor prowadzący: Aneta Lupa-Marcinowska
Redaktor: Anna Kołodziejska
Producent: Monika Dąbrowska
Projekt okładki i stron tytułowych: Grzegorz Lipka
Ryciny, o ile nie oznaczono inaczej, pochodzą ze zbiorów autorów.
eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2025 r. (Wydanie I)
Warszawa 2025
PZWL Wydawnictwo Lekarskie
ISBN: 978-83-01-24634-1
DOI: https://doi.org/10.53271/2025.164
Wydawnictwo Naukowe PWN SA
ul. G. Daimlera 2, 02-460 Warszawa
tel. 22 695 43 21
www.pwn.pl
Księgarnia wysyłkowa:
tel. 42 680 44 88; infolinia: 801 33 33 88
e-mail: wysylkowa@pzwl.pl
Informacje w sprawie współpracy reklamowej: BR.PZWL@pwn.pl
Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.: Michał Latusek
Wykaz skrótów
ABHAB - (Abbreviated Profile for Hearing Aid Benefit) - kwestionariusz oceny jakości słyszenia
ABR/BERA - (Auditory Brainstem Response) - rejestracja słuchowych potencjałów wywołanych z pnia mózgu
ACRN - (Acoustic Coordinated Reset Neuromodulation) - neuromodulacja akustyczna skoordynowanego resetu
BMI - (Body Mass Index) - wskaźnik masy
CBT - (Cognitive Behavioural Therapy) - terapia poznawczo-behawioralna
CI - (Cochlear implant) - implant ślimakowy
CIC - (Complete In Canal) - aparat słuchowy całkowicie wewnątrzkanałowy
daPa - dekapascal
dB HL - (Decibels Hearing Level) - decybele poziomu słyszenia
DCL - (Discomfortable Level DCL) - poziom dyskomfortu dźwiękowego
DL - (Discrimanation Loss) - ubytek dyskryminacji mowy
DPOAE - (Distortion Product Otoacoustic Emissions) - emisje produktów zniekształceń nieliniowych
EEG - elektroencefalografia
EEOAEs - (Electrically-Evoked Otoacoustic Emissions) - emisje wywołane bodźcem elektrycznym
EOAEs - (Evoked Otoacoustic Emissions) - otoemisje akustyczne wywołane
ES - elektrostymulacje
FDA - (Food and Drug Administration) - Amerykańska Agencja Żywności i Leków
fMRI - funkcjonalny rezonans magnetyczny
GBI - (Glasgow Benefit Inventory) - kwestionariusz oceny jakości życia
HA - (Hearing Aid) - aparat słuchowy
HTL - (Hearing Threshold Level) - próg słyszenia
IFPS - Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu
IIC - aparaty niewidoczne w przewodzie słuchowym zewnętrznym
ISSNHL - (Idiopathic Sudden Sensorineural Hearing Loss) - idiopatyczny nagły odbiorczy ubytek słuchu
ITC - (In The Canal) - aparat wewnątrzkanałowy
ITE - (In The Ear) - aparat wewnątrzuszny
ITE HS - aparaty słuchowe częściowo wypełniające małżowinę uszną
ITF FS - aparaty słuchowe całkowicie wypełniające małżowinę uszną
MARS - Mobile App Rating Scale
MET - (Muscle Energy Technique) - technika energii mięśniowej
MRI - rezonans magnetyczny
MS - magnetostymulacje
OAE - (Otoacoustic emissions) - emisja otoakustyczna
OUN - ośrodkowy układ nerwowy
OWG+ - objaw wyrównania głośności dodatni
PD - (Personality Disorder) - zaburzenia osobowości
PIR - (Post-Isometric Relaxation) - poizometryczna relaksacja mięśni
QEEG - (Quantitative Electroencephalography) - ilościowa elektroencefalografia
RIC - (Receiver In Canal) - aparat wewnątrzkanałowy
rTMS - (repetitive Transcranial Magnetic Stimulation) - przezczaszkowa stymulacja magnetyczna
SCP - (Slow Cortical Potentials) - wolne potencjały korowe
SDT - (Speech Detection Threshold) - próg wykrywania mowy
SFOAE - (Stimulus-Frequency Otoacoustic Emissions) - emisje wywołane sygnałem sinusoidalnym
SG - (Sound Generator) - generator dźwięku
SI - (Sensory Integration) - integracja sensoryczna
SM - stwardnienie rozsiane
SOAE - (Spontaneous Otoacoustic Emission) - otoemisja akustyczna spontaniczna
SRT - (Speech Reception Treshold) - próg rozumienia mowy
SSD - (Single Sided Deafness) - jednostronna głuchota
tDCS - (Transcranial Direct Current Stimulation) - przezczaszkowa stymulacja prądem stałym
TDI - (Tinnitus Disability Index) - indeks upośledzenia funcjonowania przez szumy uszne
TDTS próba - (Threshold Difference Test for Speech) - test różnicy progów dla mowy
TENS - (Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation) - przezskórna elektryczna stymulacja nerwów
TEOAE - (Transiently-Evoked Otoacoustic Emissions) - przejściowe otoemisje wywołane
TFI - (Tinnitus Functional Index) - funkcyjny wskaźnik szumów usznych
THI - (Tinnitus Handicap Inventory) - Kwestionariusz Uciążliwości Szumu Usznego
TMS - (Transcranial Magnetic Stimulation) - przezczaszkowa stymulacja magnetyczna
TRT - (Tinnitus Retraining Therapy) - terapia habituacyjna szumów usznych
tVNS - (Transcranial Vagus Nerve Stimulation) - przezskórna stymulacja nerwu błędnego
UCL - (Uncomforttable Level UCL) - badanie ustalenia progu dyskomfortu u pacjenta
URPL - Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych
VNS - (Vagus Nerve Stimulation) - stymulacja nerwu błędnego
Przedmowa
Książka pt. Szumy uszne i nadwrażliwość słuchowa - co warto wiedzieć? Kompendium dla pacjentów i studentów kierunków medycznych to niezwykła i oczekiwana pozycja dla pacjentów, którzy są leczeni bezskutecznie i jednocześnie skazani na siebie ze względu na brak wiedzy o tym złożonym problemie, jakim są szumy uszne.
Powstała ona dzięki doświadczeniu i przemyśleniom redaktora, długoletniego kierownika Kliniki Otolaryngologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, który ma ponad 50-letnie doświadczenia w leczeniu szumów usznych za pomocą elektrostymulacji ucha.
Dolegliwość ta stanowi istotny problem społeczny i kliniczny ze względu na dużą częstość występowania oraz powszechność problemów emocjonalnych u pacjentów z szumami, nie ma jednak w pełni skutecznej metody jej leczenia.
Niniejsza książka dotyczy podstaw anatomiczno-fizjologicznych i klinicznych szumów usznych, ale głównym rozdziałem jest ich terapia, która została przedstawiona w sposób dostępny i zrozumiały dla pacjentów.
Uwzględniono w niej najnowszy stan wiedzy naukowej dotyczącej stosowania odpowiednich metod terapeutycznych na podstawie przyczyny wystąpienia szumów usznych oraz przeanalizowano dane dotyczące skuteczności tych metod na podstawie przeprowadzonych badań klinicznych.
Opisano podłoże teoretyczne dotyczące zasady działania poszczególnych metod oraz przedstawiono skuteczność terapii, czynników wpływających na ich potencjalny sukces oraz ewentualnego ryzyka, które dana terapia za sobą niesie.
Istnieje wiele metod leczenia szumów usznych, ale żadna z nich nie jest uniwersalna. Wybór metody leczenia zależy od indywidualnych potrzeb pacjenta oraz jego stanu zdrowotnego. Ważne jest, by w doborze terapii szumów usznych wykazywać podejście interdyscyplinarne.
Specjaliści z wielu różnych dziedzin medycznych, w tym otorynolaryngolodzy, audiolodzy, chirurdzy, technicy wykonujący badania słuchu, inżynierowie regulujący działanie implantów ślimakowych, protetycy słuchu i audiofonolodzy, psychologowie oraz terapeuci, powinni być zaangażowani w proces diagnostyczno-terapeutyczny i ściśle ze sobą współpracować, aby móc efektywnie pomóc pacjentom w leczeniu szumów usznych.
Każdy pacjent, który przeczyta to kompendium, z pewnością bardzo wiele się z niego nauczy i zdobędzie podstawową wiedzę na temat szumów usznych. Serdecznie zachęcam Państwa do lektury.
Prof. dr hab. n. med. Jurek Olszewski
1.Aspekty kliniczne szumów usznych
Marzena Mielczarek
Wstęp
Tinnitus (z łac., tłum. na j. pol.: szumy uszne) jest objawem towarzyszącym ludzkości od zarania. Do niedawna objaw ten był uważany za problem uszny, jednak nowe tysiąclecie przyniosło badania wskazujące na źródło w ośrodkowym układzie nerwowym (OUN).
Papirusy Ebersa z XIX w. p.n.e. podawane są za pierwsze źródło historyczne (obecnie budzące kontrowersje), mówiące o szumach usznych jako konsekwencji "nawiedzenia ucha") [49]. Grecka poetka pisząca o miłości, Safona z Lesbos (600 r. n.e.) również pisała o szumach usznych w swoich odach, rzymski poeta Katullus przypisywał ten objaw raptownej miłości.
Pierwsze medyczne opisy szumów usznych znalezione zostały na glinianych tabliczkach z Mezopotamii w VII w. p.n.e. (szumy uszne uważane są za karę boską, a leczyć należy je czarami).
Szumy uszne zwykły być traktowane jako objaw pojedynczy, izolowany, w rzeczywistości jednak wiele różnych przyczyn, mechanizmów fizjologicznych i psychologicznych ma udział w powstaniu tego fenomenu, co odzwierciedlają różne podtypy szumów usznych.
Szumy uszne są objawem niezwykle heterogennym, a każda osoba ich doświadczająca odczuwa je inaczej, ma inny poziom dolegliwości/uciążliwości z nimi związany i w inny sposób wpływają one na codzienne funkcjonowanie w pracy, rodzinie i pozostałych obszarach życia.
Szumy uszne mogą być objawem niesprawiającym żadnych trudności, ale też mogą być przyczyną ciężkich zaburzeń emocjonalnych, niezdolności do pracy intelektualnej. Mogą uniemożliwiać skuteczny odpoczynek i sen, a w skrajnych sytuacjach prowadzić do samobójstwa.
Dolegliwości współistniejące z szumami mogą być różnorodne, jak również odpowiedź na terapię jest zróżnicowana. Percepcja szumu jest bardzo indywidualna i co ważne, odczuwana głośność czy rodzaj dźwięku nie pozostają w prostej zależności z uciążliwością i stresem wywołanymi przez szumy uszne.
Tłumaczenie słowa (łac.) tinnitus jako szumy/szum uszne/y nie zawsze odzwierciedla zgłaszane przez pacjenta dolegliwości. Niestety, to określenie jest od lat przyjęte w nomenklaturze medycznej (słowniki medyczne, klasyfikacje chorób ICD-10 czy najnowsza ICD-11 dostępna w wersji oryginalnej https://icd.who.int/browse/2025-01/mms/en i wersji polskojęzycznej https://rsk3.ezdrowie.gov.pl/resource/structure/icd11/99ICD1/202301/mms/details). Zatem w sytuacji, kiedy szumy są odczuwane jako gwizd, buczenie czy pisk i słyszane w głowie, a nie uszach/uchu, każdorazowo należy osobie z tą dolegliwością wytłumaczyć, z czego wynika diagnoza: "szumy uszne" i to, że lekarz, terapeuta lub inny specjalista pracujący z tą osobą dokładnie zrozumiał naturę dolegliwości pacjenta. Kolejną nieścisłością jest późniejsza diagnoza klasyfikowana wg ICD-10 jako H93.1 "szumy w uszach" dotycząca tylko ucha, która zatem nie uwzględnia szumów/dźwięków odczuwanych w głowie. Warto nie zapominać o tych aspektach formalnych, by pacjent po spotkaniu z lekarzem nie miał poczucia, że nie został wysłuchany ani zrozumiany.
W poniższym opracowaniu określenie "szumy uszne" użyte jest wielokrotnie z uwagi na zwyczajowe przyjęcie tej nazwy, jednak czytając tę monografię, należy zawsze pamiętać o różnorodności tego objawu.
Szumy uszne zaliczane są do percepcji fantomowych, tj. percepcji czuciowych bez bodźca zewnętrznego. Ucho wewnętrzne przez długi czas było uważane za strukturę anatomiczną, która stanowi podłoże patofizjologii szumów usznych. Jednakże kolejne lata przyniosły zrozumienie, że większość form szumów związana jest z nieprawidłowościami ośrodkowego układu nerwowego i procesami neuroplastyczności. W generowaniu tej nieprawidłowej aktywności postrzeganej jako szumy uszne są zaangażowane liczne struktury naszego ciała, tj. ucho, droga słuchowa, inne struktury OUN, układ somatosensoryczny, mięśnie głowy i szyi. Zatem żeby zrozumieć patofizjologię i leczyć szumy uszne, niezbędne jest współdziałanie zespołu specjalistów medycyny: laryngologów, audiologów, stomatologów, rehabilitantów, fizjoterapeutów, psychologów i naukowców.
Są sytuacje, kiedy szum uszny pozostaje w bezpośrednim związku z czynnikiem etiologicznym, tj. urazem akustycznym czy podaniem środka farmakologicznego bądź występują w przebiegu specyficznych jednostek chorobowych, tj. choroba Méniére'a, otoskleroza czy nerwiak słuchowy, na ogół jednak ich etiologia pozostaje niejasna. Określane są wówczas mianem idiopatyczne. Za najważniejszy czynnik ryzyka uważany jest niedosłuch, który występuje u ok. 80% osób w starszym wieku [71]. Szumy uszne mogą się wówczas pojawić jednocześnie z pojawieniem się niedosłuchu lub ich wystąpienie może być odroczone w czasie. Jednakże jeśli będą trwać powyżej 4 tygodni, na ogół pozostają na długi czas [203]. To wskazuje na inne niż tylko niedosłuch czynniki odpowiadające za początek wystąpienia szumów usznych. W sytuacji ciężkich szumów usznych często u pacjenta współwystępuje także nadwrażliwość na dźwięki, zniekształcenie dźwięków czy zaburzenia depresyjne. Zatem w sytuacji tak różnych dolegliwości współistniejących z szumami usznymi lub wpływających na ich przebieg nie można oczekiwać, że mamy do czynienia z odosobnionym czynnikiem, który odpowiedzialny jest za ciężką/uciążliwą postać szumów usznych. W konsekwencji takiego stanu postępowanie diagnostyczne i terapeutyczne powinno być kilkutorowe.
Dotychczas brakuje standardów postępowania w diagnostyce, a zwłaszcza w leczeniu szumów. W literaturze dostępne są publikacje wytycznych w tych obszarach, które zostały sformułowane przez zespoły eksperckie:
1) Sherlock L.P., Ballard-Hernandez J., Boudin-George A. i wsp.: Clinical practice guideline for management of tinnitus: Recommendations from the US VA/DOD Clinical practice guideline work group. JAMA Otolaryngol. Head Neck Surg., 2025.
2) Langguth B., Kleinjung T., Schlee W. i wsp.: Tinnitus guidelines and their evidence base. J. Clin. Med., 2023 [108].
3) Tinnitus: assessment and management. London: National Institute for Health and Care Excellence (NICE); 2020 Mar 11. (NICE Guideline, No. 155.) Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK557037/ [193].
4) Cima R.F.F., Mazurek B., Haider H. i wsp.: A multidisciplinary European guideline for tinnitus: diagnostics, assessment, and treatment. HNO, 2019 [29].
5) Biesinger E., Del Bo L., De Ridder D. i wsp.: Algorithm for the diagnostic & therapeutic management of tinnitus. TRI Tinnitus clinic network. https://www.tinnitusresearch.net/index.php/for-clinicians/diagnostic-flowchart [15].
1.1. Anatomia i fizjologia drogi słuchowej
Rozdział prezentuje zagadnienia z zakresu anatomii i fizjologii narządu słuchu. Nie jest to jednak szczegółowe przedstawienie tematu (które można znaleźć w podręcznikach i atlasach anatomicznych), ale omówienie na potrzeby zrozumienia patomechanizmu generowania szumów usznych.
Pod względem anatomicznym narząd słuchu dzieli sie na cztery odrębne struktury: (1) część przewodząca dźwięki do receptora, (2) receptor (ślimak), (3) nerw słuchowy i (4) część ośrodkowa, tj. wstępująca droga słuchowa, klasyczna (ryc. 1.1) i nieklasyczna (ryc. 1.2), z pierwotną i wtórną korą słuchową, kora asocjacyjna z dwoma strumieniami (obiektu - "co" i przestrzennym - "gdzie") i struktury pozakorowe, które odbierają projekcje z kory słuchowej pierwotnej i wtórnej [148, 172]. Najważniejszymi, biorąc pod uwagę generowanie szumów usznych, są receptor, nerw słuchowy i część ośrodkowa drogi słuchowej.
Ryc. 1.1. Wstępująca droga słuchowa klasyczna.
Ryc. 1.2. Wstępująca droga słuchowa nieklasyczna.
Ucho jest pierwszym elementem drogi słuchowej, na który napotyka fala dźwiękowa. Po przejściu przez ucho zewnętrzne i środkowe jest ona przenoszona do ucha wewnętrznego, gdzie dochodzi do przetworzenia energii mechanicznej na informację nerwową. Z uwagi na to, że ucho zewnętrzne i środkowe mają niewielkie znaczenie w powstawaniu szumów usznych, nie omówiono szerzej tych struktur. W ślimaku dochodzi do rozdziału spektralnego dźwięku oraz do przetworzenia energii w obrębie komórek zmysłowych (rzęsatych). Komórki rzęsate stanowią podstawową część receptora. Komórki rzęsate wewnętrzne przetwarzają dźwięk na kod neuronalny za pomocą kanałowych przetworników mechano-elektrycznych i kontrolują wyładowania w nerwie słuchowym [59]. Komórki rzęsate zewnętrzne dzięki swoim ruchom wydłużania i skracania się wzmacniają ruchy błony podstawnej i poprzez to wzmacniają sygnał - dla niskich intensywności dźwięku jest to ok. 50 dB zysku czułości [189]. Unerwienie komórek rzęsatych pochodzi z włókien nerwu słuchowego, które kończą się w jądrach ślimakowych (brzuszne przednie i tylne oraz grzbietowe). Włókna z tych trzech części jąder ślimakowych mają projekcje do jądra wzgórków dolnych przez prążek grzbietowy (stria of Monacow), środkowy (stria of Held), brzuszny (ciało czworoboczne). Włókna te dają łączność z kompleksem oliwki górnej [143].
Wstępująca droga klasyczna (wstęgi bocznej)
Jądra ślimakowe to pierwszy kompleks jądrowy w drodze wstępującej. To miejsce, gdzie kończą się włókna nerwu słuchowego. Jądra te mają trzy przedziały - część przednia i tylna jądra brzusznego i jądro grzbietowe. Każde z włókien nerwu słuchowego dzieli się na dwie części, a jedna z nich dzieli się na kolejne dwie, dzięki czemu jedno włókno nerwowe łączy się z każdym z trzech przedziałów jądrowych. W ten sposób możliwe jest równoległe przetwarzanie informacji przez trzy różne przedziały komórek nerwowych. Komórki nerwowe jąder ślimakowych mają projekcje do jądra centralnego wzgórków dolnych drogą trzech szklaków (grzbietowy, środkowy i brzuszny), które łączą się we wstęgę boczną. Włókna nerwowe drogi klasycznej w większości krzyżują się, jednak dzięki rozległym połączeniom wzgórków dolnych w obrębie śródmózgowia obie strony słuchowej kory mózgowej dostają podobną ilość informacji z obu uszu. Zatem dźwięki reprezentowane są obustronnie w korze mózgowej, mimo że większość włókien krzyżuje się poniżej wzgórków dolnych. Efektem takiego przebiegu włókien nerwowych jest to, że jednostronne uszkodzenia kory słuchowej dają dyskretne zmiany słuchu w audiometrii słownej w testach o niskiej redundancji, przy prawidłowym audiogramie. Włókna jądra centralnego wzgórków dolnych mają projekcje do wzgórzowego jądra słuchowego - ciała kolankowatego przyśrodkowego, skąd podążają do pierwotnej kory słuchowej i innych obszarów kory słuchowej (wtórna kora słuchowa i przednie i tylne pole słuchowe). Główną rolę w przetwarzaniu słuchowym pełni wzgórze. We wzgórzu wyróżnia się dwie grupy komórek - zlokalizowane brzusznie są częścią klasycznej wstępującej drogi słuchowej oraz środkowo i grzbietowo - będące częścią drogi nieklasycznej. Te drugie nie prowadzą do kory pierwotnej, a okrążają ją i łączą się bezpośrednio z wtórną - drugorzędową korą słuchową. Neurony te łączą się ponadto z innymi strukturami mózgu, takimi jak ciało migdałowate, stanowiąc podkorowy szlak emocjonalnego mózgu. Komórki jąder wzgórzowych szlaku klasycznego mają projekcje do pierwotnej i wtórnej kory słuchowej, z kolei te należące do drogi nieklasycznej - do wtórnej kory słuchowej oraz kory kojarzeniowej, pomijając pierwotną.
Droga nieklasyczna
Neurony drogi nieklasycznej odpowiadają nie tylko na bodźce słuchowe (jak to ma miejsce w przypadku drogi klasycznej), ale również na bodźce pochodzące z innych dróg czuciowych (np. bodźce wzrokowe, somatyczne).
Interakcje pomiędzy drogą słuchową a innymi drogami czuciowymi wyglądają następująco.
Droga pozawstęgowa rozpoczyna się w śródmózgowiu przez połączenia jądra centralnego wzgórków dolnych z dwiema pozostałymi częściami wzgórków dolnych, tj. jądrem zewnętrznym i korą grzbietową. Jądro zewnętrzne z kolei otrzymuje połączenia z części grzbietowej rdzenia kręgowego [3], skąd pochodzą bodźce somatosensoryczne, jak również ze zwoju (jądra) trójdzielnego, głównie z części rdzeniowej tego jądra [216].
Jądro centralne i kora grzbietowa wzgórków dolnych łączą się z grzbietową i środkową częścią wzgórzowych jąder słuchowych. Komórki te mają projekcje do kory słuchowej wtórnej i do kory kojarzeniowej. Zatem droga ta (nieklasyczna) omija pierwotną korę słuchową aktywowaną przez drogę klasyczną (z brzusznej części wzgórza). Jądra grzbietowe i środkowe mają także łączność z innymi, niesłuchowymi strukturami, np. ciało migdałowate (układ limbiczny), które z kolei łączy się z kolejnymi strukturami, np. podwzgórzem. Połączenia drogi słuchowej z układem limbicznym są szczególnie istotne w kontekście szumów usznych. Jądro boczne ciała migdałowatego łączy się z klasyczną i nieklasyczną drogą słuchową poprzez szlak wysoki i niski [112, 145]. Szlak niski używa podkorowych połączeń z bocznym i środkowym wzgórzem (nie są aktywne u osób bez szumów usznych), natomiast szlak wysoki używa długiego łańcucha połączeń neuronalnych kory słuchowej pierwotnej i wtórnej oraz kory kojarzeniowej. Połączenia podkorowe ciała migdałowatego są aktywne u dzieci i niektórych osób z szumami usznymi [141, 142], jak również w niektórych formach autyzmu [144, 145].
W porównaniu do drogi klasycznej wiedza na temat funkcjonalności drogi nieklasycznej jest znacznie mniejsza, co związane jest z tym, że komórki nerwowe drogi nieklasycznej odpowiadają mniej wybiórczo na stymulację oraz na szerszy zakres bodźców. Ponadto w szerszym stopniu integrują informację przestrzenną oraz niektóre z neuronów drogi nieklasycznej odpowiadają na stymulacje niesłuchowe [113, 146].
Drogi zstępujące
Wiedza na temat ich funkcji jest mniejsza w stosunku do dróg wstępujących. Biegną one odwrotnie do dróg wstępujących, doogonowo do poziomu receptora ślimakowego [210]. Włókna części obwodowej drogi zstępującej kończą się w komórkach rzęsatych, które kontrolują mechaniczne własności błony podstawnej, zatem wpływając na wibracje błony podstawnej, układ zstępujący moduluje czułość i specyficzność częstotliwościową układu słuchu [146].
