Szanowny Doktorze Clunet,
Nie wiem, jak zakończy sięten tydzień. Kiedyś byłam optymistką, ale dziś czuję gorycz,samotność i rozpacz.
Jeśli spełnią się moje nadzieje, nie otrzymaPan tego listu. Zostanę uniewinniona. Nie na darmo przez całe życieprzyjaźniłam się z wpływowymi ludźmi. Zatrzymam go jako pamiątkę,żeby kiedyś moja córka dowiedziała się, kim była naprawdę jejmatka.
Gdyby jednak stało się inaczej, mam obawy, żenikt nie zechce przechować tych paru stron zapisanych w ostatnichdniach życia. Zawsze byłam realistką i wiem, że każdy adwokat pozamknięciu jednej sprawy natychmiast przystępuje do następnej i nieogląda się wstecz.
Oczami wyobraźni widzę, co przyniesieprzyszłość. Będzie Pan zapracowanym człowiekiem, bo jakoobrońca osoby skazanej za szpiegostwo szybko zyska Pan jeszczewiększą popularność. Do Pańskich drzwi będą pukać tłumyklientów błagających o pomoc, bo wprawdzie poniesie Pan klęskę,ale zyska sławę. Pojawią się dziennikarze, którzy będą chcieliusłyszeć Pańską wersję wydarzeń. Będzie Pan jadał w najlepszychrestauracjach, budząc szacunek i zazdrość kolegów po fachu. DobrzePan wie, że nie przedstawiono żadnych konkretnych dowodów mojej winy,jeśli nie liczyć kilku spreparowanych dokumentów. Mimo to nigdy nieprzyzna się Pan do tego, że dopuścił Pan do śmierci niewinnegoczłowieka.
Niewinnego? Może to nieodpowiedniesłowo. Straciłam niewinność z chwilą przyjazdu do tego miastabliskiego memu sercu. Wierzyłam, że zdołam przechytrzyć ludziszukających tajnych informacji; że Niemcy, Francuzi, Anglicyi Hiszpanie ulegną mojemu czarowi. Stało się inaczej - to mnąmanipulowano.
Udało mi się uciec przed karą za popełnionegrzechy, z których największym było pragnienie niezależnościw świecie rządzonym przez mężczyzn. Natomiast skazano mnie zaszpiegostwo, chociaż moją jedyną winą było powtórzenie paru plotekzasłyszanych w paryskich salonach.
Owszem, przedstawiałam je jako "sekrety wagipaństwowej", bo chciałam pieniędzy, chciałam władzy. Ale moioskarżyciele dobrze wiedzą, że powtarzałam tylko to, co byłotajemnicą poliszynela.
Szkoda, że nikt nie pozna prawdy. Moje listyi wycinki z gazet trafią do zakurzonego archiwum, gdzie spoczną oboksterty innych dokumentów. Za jakiś czas osoba odpowiedzialna za zbiorywyrzuci stare papiery, żeby zrobić miejsce dla nowych teczek.
Świat zdąży o mnie zapomnieć. Nie piszę jednakdo Pana w nadziei, że pamięć o mnie przetrwa. Chcę zrozumiećsiebie. Chcę odpowiedzieć sobie na pytanie, dlaczego kobieta, którejprzez lata udawało się realizować wszystko, czego pragnęła, zostałaskazana na karę śmierci za tak niewielkie przewinienie.
Kiedy patrzę na moje życie, myślę, że pamięćjest jak rzeka, która odwraca swój bieg. Wspomnienia są pełne ulotnychwrażeń, ożywających i wzruszających obrazów z przeszłości,drobiazgów, nieistotnych dźwięków. Dobiegający do celi zapachświeżo upieczonego chleba przypomina mi czas spędzony na wolnościi spacery ulicami pełnymi kawiarni. Te wspomnienia przygnębiają mniebardziej niż strach przed śmiercią i samotność, jaka jest terazmoim udziałem.
Wspomnienia wskrzeszają bezlitosnego demonaMelancholii. Nie potrafię się przed nim bronić. Słucham śpiewuwięźniarki z celi obok, otwieram listy od garstki admiratorów,którzy nigdy mi nie przynosili róż i jaśminu. Czasem przypominamsobie jakąś błahą scenę z przeszłości. To wszystko, co mi zostałoz niezliczonych podróży po świecie.
Wspomnienia zawsze zwyciężają, a wraz z nimipowracają duchy z dawnych czasów, znacznie gorsze od Melancholii. Towyrzuty sumienia - moi towarzysze w celi. Wyjątkiem są krótkiechwile, kiedy odwiedzają mnie siostry. Nie opowiadają o Bogu ani nieoceniają moich "grzechów ciała". Wystarczy, że powiedzą jedno,dwa zdania, a z moich ust zaczyna płynąć potok wspomnień, jakbymchciała cofnąć czas, zanurzyć się w rzece, której odwrócony nurtponiesie mnie do źródeł.
Jedna z zakonnic spytała, czy gdyby Bóg dał midrugą szansę, postąpiłabym inaczej.
Odparłam, że tak, ale prawdę mówiąc nie jestemtego pewna. Wiem tylko, że moje serce jest jak miasto ruin, po którymhulają niespełnione marzenia, namiętności, niewykorzystana siła,samotność, wstyd, zraniona duma, zdrada i smutek. Nie potrafię się odnich uwolnić. Użalam się nad sobą i płaczę w samotności.
Urodziłam się w nieodpowiedniej epoce, dlategonie mogę niczego naprawić. Nie wiem, czy w przyszłości ktoś o mniewspomni. Gdyby tak się stało, nie chcę, żeby widziano we mnie ofiarę,lecz kobietę odważnie idącą przez życie, która za niezależnośćbez wahania zapłaciła najwyższą cenę.
Kiedyś, podczas pobytu w Wiedniu,poznałam człowieka, który robił w Austrii wielką karierę. Nazywałsię Freud. Nie pamiętam jego imienia. Ludzie go uwielbiali, ponieważdzięki niemu uwierzyli, że mogą odzyskać niewinność, bo za ichbłędy i za ich grzechy winni są rodzice.
Zastanawiam się, jakie błędy popełniła mojarodzina, ale jestem daleka od jej obwiniania. Adam i Antje Zelle dali miwszystko, na co było ich stać. Mieli zakład kapeluszniczy, inwestowaliw złoża ropy naftowej, zanim inni odkryli jej znaczenie. Posłali mniedo prywatnej szkoły, gdzie uczyłam się tańca i jazdy konnej. Kiedyzaczęto nazywać mnie "kobietą lekkich obyczajów", ojciec napisałksiążkę w mojej obronie. Nie powinien był tego robić, bo żyłamtak, jak chciałam, a jego książka odniosła odwrotny skutek: ludziezaczęli się mną jeszcze bardziej interesować i coraz częściejnazywali mnie kłamczuchą i ladacznicą.
Owszem, byłam ladacznicą, jeśli oznacza toosobę, która dostaje klejnoty i apanaże w zamian za czułośći dostarczanie rozkoszy. Owszem, kłamałam i robiłam to tak często,że się w tym sama gubiłam. Traciłam wiele energii, żeby tuszowaćtakie potknięcia.
Nie mogę mieć pretensji do rodziców, chyba tylkoo to, że urodziłam się w niewłaściwym mieście. Nazywało sięLeeuwarden i pewnie większość mieszkańców mojego kraju nigdy o nimnie słyszała. Nic się tam nie działo i wszystkie dni były do siebiepodobne. Kiedy koleżanki zaczęły mnie naśladować, zrozumiałam,że jestem atrakcyjna.
W 1889 roku szczęście odwróciło się od naszejrodziny. Adam zbankrutował, a Antje podupadła na zdrowiu i podwóch latach zmarła. Rodzicie nie chcieli, żebym patrzyła na ichgehennę, dlatego wysłali mnie do szkoły z internatem w mieścieLejda. Uważali, że powinnam odebrać staranne wykształcenie, którew przyszłości pozwoli mi zostać przedszkolanką. Byli przekonani,że dzięki tej pracy będę mogła spokojnie czekać na odpowiedniegokawalera, który zechce się mną zaopiekować. W dniu wyjazdu mamadała mi sakiewkę.
- Margaretho, weź to na drogę -powiedziała.
Wtedy nazywałam się MargarethaZelle. Nienawidziłam tego imienia. Z powodu jakiejś znaneji uwielbianej aktorki nosiły je setki dziewcząt.
Spytałam, co to jest.
- Cebulki tulipanów, kwiatów, które sąsymbolem naszego kraju. Ale są też ważne z innego powodu. Wyglądająjak cebulki wielu innych roślin, ale pamiętaj, że już w tej postacisą tulipanami i zawsze nimi pozostaną, nawet gdyby chciały zakwitnąćróżami i słonecznikami. Jeśli będą próbować zmienić sięw coś innego, szybko zwiędną i umrą. Dlatego nie zapomnij, żebyzawsze z radością iść za głosem serca, niezależnie, dokąd ciędoprowadzi. Kwiaty zachwycają, a gdy ich płatki opadną, pozostanąnasionka, które podejmą Boże dzieło.
Włożyła cebulki z powrotem do sakiewki, którąpomimo choroby dziergała dla mnie przez wiele dni.
- Kwiaty uczą nas prawdy o przemijaniu. Ichuroda mija, szybko więdną, ale przekwitając zostawiają cebulki,z których powstaną nowe kwiaty. Pamiętaj o tym nie tylko w chwilachszczęścia, ale także bólu i smutku. Wszystko przemija, starzeje się,umiera i odradza na nowo.
Ile burz musiałam przetrwać, by to wreszciepojąć. Wtedy nie rozumiałam jej słów. Z niecierpliwością czekałamna wyjazd z prowincjonalnego miasteczka, gdzie wszystkie dni i nocebyły do siebie podobne.
- Najwyższe drzewa wyrastają z najmniejszychnasion. Pamiętaj o tym i bądź cierpliwa.
Ucałowała mnie na pożegnanie. I pojechałamz ojcem na dworzec kolejowy. Milczeliśmy całą drogę.
Niemal wszyscy mężczyźni, którychpoznałam, dali mi radość, drogą biżuterię i uprzywilejowanemiejsce w społeczeństwie. Nigdy nie żałowałam tych znajomości,może poza pierwszą. To był dyrektor szkoły. Zgwałcił mnie, kiedymiałam szesnaście lat.
