The Cricket on the Hearth

Chapter 1: Chirp the First

THE kettle began it! Don't tell me what Mrs. Peerybingle said. I know better. Mrs. Peerybingle may leave it on record to the end of time that she couldn't say which of them began it; but, I say the kettle did. I ought to know, I hope! The kettle began it, full five minutes by the little waxy-faced Dutch clock in the corner, before the Cricket uttered a chirp.

As if the clock hadn't finished striking, and the convulsive little Haymaker at the top of it, jerking away right and left with a scythe in front of a Moorish Palace, hadn't mowed down half an acre of imaginary grass before the Cricket joined in at all!

Why, I am not naturally positive. Every one knows that. I wouldn't set my own opinion against the opinion of Mrs. Peerybingle, unless I were quite sure, on any account whatever. Nothing should induce me. But, this is a question of fact. And the fact is, that the kettle began it, at least five minutes before the Cricket gave any sign of being in existence. Contradict me, and I'll say ten.

Let me narrate exactly how it happened. I should have proceeded to do so in my very first word, but for this plain consideration-if I am to tell a story I must begin at the beginning; and how is it possible to begin at the beginning, without beginning at the kettle?

It appeared as if there were a sort of match, or trial of skill, you must understand, between the kettle and the Cricket. And this is what led to it, and how it came about.

Mrs. Peerybingle, going out into the raw twilight, and clicking over the wet stones in a pair of pattens that worked innumerable rough impressions of the first proposition in Euclid all about the yard-Mrs. Peerybingle filled the kettle at the water-butt. Presently returning, less the pattens (and a good deal less, for they were tall and Mrs. Peerybingle was but short), she set the kettle on the fire. In doing which she lost her temper, or mislaid it for an instant; for, the water being uncomfortably cold, and in that slippy, slushy, sleety sort of state wherein it seems to penetrate through every kind of substance, patten rings included-had laid hold of Mrs. Peerybingle's toes, and even splashed her legs. And when we rather plume ourselves (with reason too) upon our legs, and keep ourselves particularly neat in point of stockings, we find this, for the moment, hard to bear.

Besides, the kettle was aggravating and obstinate. It wouldn't allow itself to be adjusted on the top bar; it wouldn't hear of accommodating itself kindly to the knobs of coal; it would lean forward with a drunken air, and dribble, a very idiot of a kettle, on the hearth. It was quarrelsome, and hissed and spluttered morosely at the fire. To sum up all, the lid, resisting Mrs. Peerybingle's fingers, first of all turned topsy-turvy, and then, with an ingenious pertinacity deserving of a better cause, dived sideways in-down to the very bottom of the kettle. And the hull of the Royal George has never made half the monstrous resistance to coming out of the water, which the lid of that kettle employed against Mrs. Peerybingle, before she got it up again.

It looked sullen and pig-headed enough, even then; carrying its handle with an air of defiance, and cocking its spout pertly and mockingly at Mrs. Peerybingle, as if it said, 'I won't boil. Nothing shall induce me!'

But Mrs. Peerybingle, with restored good humour, dusted her chubby little hands against each other, and sat down before the kettle, laughing. Meantime, the jolly blaze uprose and fell, flashing and gleaming on the little Haymaker at the top of the Dutch clock, until one might have thought he stood stock still before the Moorish Palace, and nothing was in motion but the flame.

He was on the move, however; and had his spasms, two to the second, all right and regular. But, his sufferings when the clock was going to strike, were frightful to behold; and, when a Cuckoo looked out of a trap-door in the Palace, and gave note six times, it shook him, each time, like a spectral voice-or like a something wiry, plucking at his legs.

It was not until a violent commotion and a whirring noise among the weights and ropes below him had quite subsided, that this terrified Haymaker became himself again. Nor was he startled without reason; for these rattling, bony skeletons of clocks are very disconcerting in their operation, and I wonder very much how any set of men, but most of all how Dutchmen, can have had a liking to invent them. There is a popular belief that Dutchmen love broad cases and much clothing for their own lower selves; and they might know better than to leave their clocks so very lank and unprotected, surely.

Now it was, you observe, that the kettle began to spend the evening. Now it was, that the kettle, growing mellow and musical, began to have irrepressible gurglings in its throat, and to indulge in short vocal snorts, which it checked in the bud, as if it hadn't quite made up its mind yet, to be good company. Now it was, that after two or three such vain attempts to stifle its convivial sentiments, it threw off all moroseness, all reserve, and burst into a stream of song so cosy and hilarious, as never maudlin nightingale yet formed the least idea of.

So plain too! Bless you, you might have understood it like a book-better than some books you and I could name, perhaps. With its warm breath gushing forth in a light cloud which merrily and gracefully ascended a few feet, then hung about the chimney-corner as its own domestic Heaven, it trolled its song with that strong energy of cheerfulness, that its iron body hummed and stirred upon the fire; and the lid itself, the recently rebellious lid-such is the influence of a bright example-performed a sort of jig, and clattered like a deaf and dumb young cymbal that had never known the use of its twin brother.

That this song of the kettle's was a song of invitation and welcome to somebody out of doors: to somebody at that moment coming on, towards the snug small home and the crisp fire: there is no doubt whatever. Mrs. Peerybingle knew it, perfectly, as she sat musing before the hearth. It's a dark night, sang the kettle, and the rotten leaves are lying by the way; and, above, all is mist and darkness, and, below, all is mire and clay; and there's only one relief in all the sad and murky air; and I don't know that it is one, for it's nothing but a glare; of deep and angry crimson, where the sun and wind together; set a brand upon the clouds for being guilty of such weather; and the widest open country is a long dull streak of black; and there's hoar-frost on the finger-post, and thaw upon the track; and the ice it isn't water, and the water isn't free; and you couldn't say that anything is what it ought to be; but he's coming, coming, coming!-

And here, if you like, the Cricket did chime in! with a Chirrup, Chirrup, Chirrup of such magnitude, by way of chorus; with a voice so astoundingly disproportionate to its size, as compared with the kettle; (size! you couldn't see it!) that if it had then and there burst itself like an overcharged gun, if it had fallen a victim on the spot, and chirruped its little body into fifty pieces, it would have seemed a natural and inevitable consequence, for which it had expressly laboured.

The kettle had had the last of its solo performance. It persevered with undiminished ardour; but the Cricket took first fiddle and kept it. Good Heaven, how it chirped! Its shrill, sharp, piercing voice resounded through the house, and seemed to twinkle in the outer darkness like a star. There was an indescribable little trill and tremble in it, at its loudest, which suggested its being carried off its legs, and made to leap again, by its own intense enthusiasm. Yet they went very well together, the Cricket and the kettle. The burden of the song was still the same; and louder, louder, louder still, they sang it in their emulation.

The fair little listener-for fair she was, and young: though something of what is called the dumpling shape; but I don't myself object to that-lighted a candle, glanced at the Haymaker on the top of the clock, who was getting in a pretty average crop of minutes; and looked out of the window, where she saw nothing, owing to the darkness, but her own face imaged in the glass. And my opinion is (and so would yours have been), that she might have looked a long way, and seen nothing half so agreeable. When she came back, and sat down in her former seat, the Cricket and the kettle were still keeping it up, with a perfect fury of competition. The kettle's weak side clearly being, that he didn't know when he was beat.

There was all the excitement of a race about it. Chirp, chirp, chirp! Cricket a mile ahead. Hum, hum, hum-m-m! Kettle making play in the distance, like a great top. Chirp, chirp, chirp! Cricket round the corner. Hum, hum, hum-m-m! Kettle sticking to him in his own way; no idea of giving in. Chirp, chirp, chirp! Cricket fresher than ever. Hum, hum, hum-m-m! Kettle slow and steady. Chirp, chirp, chirp! Cricket going in to finish him. Hum, hum, hum-m-m! Kettle not to be finished. Until at last they got so jumbled together, in the hurry-skurry, helter-skelter, of the match, that whether the kettle chirped and the Cricket hummed, or the Cricket chirped and the kettle hummed, or they both chirped and both hummed, it would have taken a clearer head than yours or mine to have decided with anything like certainty. But, of this, there is no doubt: that, the kettle and the Cricket, at one and the same moment, and by some power of amalgamation best known to themselves, sent, each, his fireside song of comfort streaming into a ray of the candle that shone out through the window, and a long way down the lane. And this light, bursting on a certain person who, on the instant, approached towards it through the gloom, expressed the whole thing to him, literally in a twinkling, and cried, 'Welcome home, old fellow! Welcome home, my boy!'

This end attained, the kettle, being dead beat, boiled over, and was taken off the fire. Mrs. Peerybingle then went running to the door, where, what with the wheels of a cart, the tramp of a horse, the voice of a man, the tearing in and out of an excited dog, and the surprising and mysterious appearance of a baby, there was soon the very What's-his-name to pay.

Where the baby came from, or how Mrs. Peerybingle got hold of it in that flash of time, I don't know. But a live baby there was, in Mrs. Peerybingle's arms; and a pretty tolerable amount of pride she seemed to have in it, when she was drawn gently to the fire, by a sturdy figure of a man, much taller and much older than herself, who had to stoop a long way down, to kiss her. But she was worth the trouble. Six foot six, with the lumbago, might have done it.

'Oh goodness, John!' said Mrs. P. 'What a state you are in with the weather!'

He was something the worse for it, undeniably. The thick mist hung in clots upon his eyelashes like candied thaw; and between the fog and fire together, there were rainbows in his very whiskers.

'Why, you see, Dot,' John made answer, slowly, as he unrolled a shawl from about his throat; and warmed his hands; 'it-it an't exactly summer weather. So, no wonder.'

'I wish you wouldn't call me Dot, John. I don't like it,' said Mrs. Peerybingle: pouting in a way that clearly showed she did like it, very much.

'Why what else are you?' returned John, looking down upon her with a smile, and giving her waist as light a squeeze as his huge hand and arm could give. 'A dot and'-here he glanced at the baby-'a dot and carry-I won't say it, for fear I should spoil it; but I was very near a joke. I don't know as ever I was nearer.'

He was often near to something or other very clever, by his own account: this lumbering, slow, honest John; this John so heavy, but so light of spirit; so rough upon the surface, but so gentle at the core; so dull without, so quick within; so stolid, but so good! Oh Mother Nature, give thy children the true poetry of heart that hid itself in this poor Carrier's breast-he was but a Carrier by the way-and we can bear to have them talking prose, and leading lives of prose; and bear to bless thee for their company!

It was pleasant to see Dot, with her little figure, and her baby in her arms: a very doll of a baby: glancing with a coquettish thoughtfulness at the fire, and inclining her delicate little head just enough on one side to let it rest in an odd, half-natural, half-affected, wholly nestling and agreeable manner, on the great rugged figure of the Carrier. It was pleasant to see him, with his tender awkwardness, endeavouring to adapt his rude support to her slight need, and make his burly middle-age a leaning-staff not inappropriate to her blooming youth. It was pleasant to observe how Tilly Slowboy, waiting in the background for the baby, took special cognizance (though in her earliest teens) of this grouping; and stood with her mouth and eyes wide open, and her head thrust forward, taking it in as if it were air. Nor was it less agreeable to observe how John the Carrier, reference being made by Dot to the aforesaid baby, checked his hand when on the point of touching the infant, as if he thought he might crack it; and bending down, surveyed it from a safe distance, with a kind of puzzled pride, such as an amiable mastiff might be supposed to show, if he found himself, one day, the father of a young canary.

'An't he beautiful, John? Don't he look precious in his sleep?'

'Very precious,' said John. 'Very much so. He generally is asleep, an't he?'

'Lor, John! Good gracious no!'

'Oh,' said John, pondering. 'I thought his eyes was generally shut. Halloa!'

'Goodness, John, how you startle one!'

'It an't right for him to turn 'em up in that way!' said the astonished Carrier, 'is it? See how he's winking with both of 'em at once! And look at his mouth! Why he's gasping like a gold and silver fish!'

'You don't deserve to be a father, you don't,' said Dot, with all the dignity of an experienced matron. 'But how should you know what little complaints children are troubled with, John! You wouldn't so much as know their names, you stupid fellow.' And when she had turned the baby over on her left arm, and had slapped its back as a restorative, she pinched her husband's ear, laughing.

'No,' said John, pulling off his outer coat. 'It's very true, Dot. I don't know much about it. I only know that I've been fighting pretty stiffly with the wind to-night. It's been blowing north-east, straight into the cart, the whole way home.'

'Poor old man, so it has!' cried Mrs. Peerybingle, instantly becoming very active. 'Here! Take the precious darling, Tilly, while I make myself of some use. Bless it, I could smother it with kissing it, I could! Hie then, good dog! Hie, Boxer, boy! Only let me make the tea first, John; and then I'll help you with the parcels, like a busy bee. "How doth the little"-and all the rest of it, you know, John. Did you ever learn "how doth the little," when you went to school, John?'

'Not to quite know it,' John returned. 'I was very near it once. But I should only have spoilt it, I dare say.'

'Ha ha,' laughed Dot. She had the blithest little laugh you ever heard. 'What a dear old darling of a dunce you are, John, to be sure!'

Not at all disputing this position, John went out to see that the boy with the lantern, which had been dancing to and fro before the door and window, like a Will of the Wisp, took due care of the horse; who was fatter than you would quite believe, if I gave you his measure, and so old that his birthday was lost in the mists of antiquity. Boxer, feeling that his attentions were due to the family in general, and must be impartially distributed, dashed in and out with bewildering inconstancy; now, describing a circle of short barks round the horse, where he was being rubbed down at the stable-door; now feigning to make savage rushes at his mistress, and facetiously bringing himself to sudden stops; now, eliciting a shriek from Tilly Slowboy, in the low nursing-chair near the fire, by the unexpected application of his moist nose to her countenance; now, exhibiting an obtrusive interest in the baby; now, going round and round upon the hearth, and lying down as if he had established himself for the night; now, getting up again, and taking that nothing of a fag-end of a tail of his, out into the weather, as if he had just remembered an appointment, and was off, at a round trot, to keep it.

'There! There's the teapot, ready on the hob!' said Dot; as briskly busy as a child at play at keeping house. 'And there's the cold knuckle of ham; and there's the butter; and there's the crusty loaf, and all! Here's the clothes-basket for the small parcels, John, if you've got any there-where are you, John?'

'Don't let the dear child fall under the grate, Tilly, whatever you do!'

It may be noted of Miss Slowboy, in spite of her rejecting the caution with some vivacity, that she had a rare and surprising talent for getting this baby into difficulties and had several times imperilled its short life, in a quiet way peculiarly her own. She was of a spare and straight shape, this young lady, insomuch that her garments appeared to be in constant danger of sliding off those sharp pegs, her shoulders, on which they were loosely hung. Her costume was remarkable for the partial development, on all possible occasions, of some flannel vestment of a singular structure; also for affording glimpses, in the region of the back, of a corset, or pair of stays, in colour a dead-green. Being always in a state of gaping admiration at everything, and absorbed, besides, in the perpetual contemplation of her mistress's perfections and the baby's, Miss Slowboy, in her little errors of judgment, may be said to have done equal honour to her head and to her heart; and though these did less honour to the baby's head, which they were the occasional means of bringing into contact with deal doors, dressers, stair-rails, bed-posts, and other foreign substances, still they were the honest results of Tilly Slowboy's constant astonishment at finding herself so kindly treated, and installed in such a comfortable home. For, the maternal and paternal Slowboy were alike unknown to Fame, and Tilly had been bred by public charity, a foundling; which word, though only differing from fondling by one vowel's length, is very different in meaning, and expresses quite another thing.

To have seen little Mrs. Peerybingle come back with her husband, tugging at the clothes-basket, and making the most strenuous exertions to do nothing at all (for he carried it), would have amused you almost as much as it amused him. It may have entertained the Cricket too, for anything I know; but, certainly, it now began to chirp again, vehemently.

'Heyday!' said John, in his slow way. 'It's merrier than ever, to-night, I think.'

'And it's sure to bring us good fortune, John! It always has done so. To have a Cricket on the Hearth, is the luckiest thing in all the world!'

John looked at her as if he had very nearly got the thought into his head, that she was his Cricket in chief, and he quite agreed with her. But, it was probably one of his narrow escapes, for he said nothing.

'The first time I heard its cheerful little note, John, was on that night when you brought me home-when you brought me to my new home here; its little mistress. Nearly a year ago. You recollect, John?'

O yes. John remembered. I should think so!

'Its chirp was such a welcome to me! It seemed so full of promise and encouragement. It seemed to say, you would be kind and gentle with me, and would not expect (I had a fear of that, John, then) to find an old head on the shoulders of your foolish little wife.'

John thoughtfully patted one of the shoulders, and then the head, as though he would have said No, no; he had had no such expectation; he had been quite content to take them as they were. And really he had reason. They were very comely.

'It spoke the truth, John, when it seemed to say so; for you have ever been, I am sure, the best, the most considerate, the most affectionate of husbands to me. This has been a happy home, John; and I love the Cricket for its sake!'

'Why so do I then,' said the Carrier. 'So do I, Dot.'

'I love it for the many times I have heard it, and the many thoughts its harmless music has given me. Sometimes, in the twilight, when I have felt a little solitary and down-hearted, John-before baby was here to keep me company and make the house gay-when I have thought how lonely you would be if I should die; how lonely I should be if I could know that you had lost me, dear; its Chirp, Chirp, Chirp upon the hearth, has seemed to tell me of another little voice, so sweet, so very dear to me, before whose coming sound my trouble vanished like a dream. And when I used to fear-I did fear once, John, I was very young you know-that ours might prove to be an ill-assorted marriage, I being such a child, and you more like my guardian than my husband; and that you might not, however hard you tried, be able to learn to love me, as you hoped and prayed you might; its Chirp, Chirp, Chirp has cheered me up again, and filled me with new trust and confidence. I was thinking of these things to-night, dear, when I sat expecting you; and I love the Cricket for their sake!'

'And so do I,' repeated John. 'But, Dot? I hope and pray that I might learn to love you? How you talk! I had learnt that, long before I brought you here, to be the Cricket's little mistress, Dot!'

She laid her hand, an instant, on his arm, and looked up at him with an agitated face, as if she would have told him something. Next moment she was down upon her knees before the basket, speaking in a sprightly voice, and busy with the parcels.

'There are not many of them to-night, John, but I saw some goods behind the cart, just now; and though they give more trouble, perhaps, still they pay as well; so we have no reason to grumble, have we? Besides, you have been delivering, I dare say, as you came along?'

'Oh yes,' John said. 'A good many.'

'Why what's this round box? Heart alive, John, it's a wedding-cake!'

'Leave a woman alone to find out that,' said John, admiringly. 'Now a man would never have thought of it. Whereas, it's my belief that if you was to pack a wedding-cake up in a tea-chest, or a turn-up bedstead, or a pickled salmon keg, or any unlikely thing, a woman would be sure to find it out directly. Yes; I called for it at the pastry-cook's.'

'And it weighs I don't know what-whole hundredweights!' cried Dot, making a great demonstration of trying to lift it.

'Whose is it, John? Where is it going?'

'Read the writing on the other side,' said John.

'Why, John! My Goodness, John!'

'Ah! who'd have thought it!' John returned.

'You never mean to say,' pursued Dot, sitting on the floor and shaking her head at him, 'that it's Gruff and Tackleton the toymaker!'

John nodded.

Mrs. Peerybingle nodded also, fifty times at least. Not in assent-in dumb and pitying amazement; screwing up her lips the while with all their little force (they were never made for screwing up; I am clear of that), and looking the good Carrier through and through, in her abstraction. Miss Slowboy, in the mean time, who had a mechanical power of reproducing scraps of current conversation for the delectation of the baby, with all the sense struck out of them, and all the nouns changed into the plural number, inquired aloud of that young creature, Was it Gruffs and Tackletons the toymakers then, and Would it call at Pastry-cooks for wedding-cakes, and Did its mothers know the boxes when its fathers brought them homes; and so on.

'And that is really to come about!' said Dot. 'Why, she and I were girls at school together, John.'

He might have been thinking of her, or nearly thinking of her, perhaps, as she was in that same school time. He looked upon her with a thoughtful pleasure, but he made no answer.

'And he's as old! As unlike her!-Why, how many years older than you, is Gruff and Tackleton, John?'

'How many more cups of tea shall I drink to-night at one sitting, than Gruff and Tackleton ever took in four, I wonder!' replied John, good-humouredly, as he drew a chair to the round table, and began at the cold ham. 'As to eating, I eat but little; but that little I enjoy, Dot.'

Even this, his usual sentiment at meal times, one of his innocent delusions (for his appetite was always obstinate, and flatly contradicted him), awoke no smile in the face of his little wife, who stood among the parcels, pushing the cake-box slowly from her with her foot, and never once looked, though her eyes were cast down too, upon the dainty shoe she generally was so mindful of. Absorbed in thought, she stood there, heedless alike of the tea and John (although he called to her, and rapped the table with his knife to startle her), until he rose and touched her on the arm; when she looked at him for a moment, and hurried to her place behind the teaboard, laughing at her negligence. But, not as she had laughed before. The manner and the music were quite changed.

The Cricket, too, had stopped. Somehow the room was not so cheerful as it had been. Nothing like it.

'So, these are all the parcels, are they, John?' she said, breaking a long silence, which the honest Carrier had devoted to the practical illustration of one part of his favourite sentiment-certainly enjoying what he ate, if it couldn't be admitted that he ate but little. 'So, these are all the parcels; are they, John?'

'That's all,' said John. 'Why-no-I-' laying down his knife and fork, and taking a long breath. 'I declare-I've clean forgotten the old gentleman!'

'The old gentleman?'

'In the cart,' said John. 'He was asleep, among the straw, the last time I saw him. I've very nearly remembered him, twice, since I came in; but he went out of my head again. Holloa! Yahip there! Rouse up! That's my hearty!'

John said these latter words outside the door, whither he had hurried with the candle in his hand.

Miss Slowboy, conscious of some mysterious reference to The Old Gentleman, and connecting in her mystified imagination certain associations of a religious nature with the phrase, was so disturbed, that hastily rising from the low chair by the fire to seek protection near the skirts of her mistress, and coming into contact as she crossed the doorway with an ancient Stranger, she instinctively made a charge or butt at him with the only offensive instrument within her reach. This instrument happening to be the baby, great commotion and alarm ensued, which the sagacity of Boxer rather tended to increase; for, that good dog, more thoughtful than its master, had, it seemed, been watching the old gentleman in his sleep, lest he should walk off with a few young poplar trees that were tied up behind the cart; and he still attended on him very closely, worrying his gaiters in fact, and making dead sets at the buttons.

'You're such an undeniable good sleeper, sir,' said John, when tranquillity was restored; in the mean time the old gentleman had stood, bareheaded and motionless, in the centre of the room; 'that I have half a mind to ask you where the other six are-only that would be a joke, and I know I should spoil it. Very near though,' murmured the Carrier, with a chuckle; 'very near!'

The Stranger, who had long white hair, good features, singularly bold and well defined for an old man, and dark, bright, penetrating eyes, looked round with a smile, and saluted the Carrier's wife by gravely inclining his head.

His garb was very quaint and odd-a long, long way behind the time. Its hue was brown, all over. In his hand he held a great brown club or walking-stick; and striking this upon the floor, it fell asunder, and became a chair. On which he sat down, quite composedly.

'There!' said the Carrier, turning to his wife. 'That's the way I found him, sitting by the roadside! Upright as a milestone. And almost as deaf.'

'Sitting in the open air, John!'

'In the open air,' replied the Carrier, 'just at dusk. "Carriage Paid," he said; and gave me eighteenpence. Then he got in. And there he is.'

'He's going, John, I think!'

Not at all. He was only going to speak.

'If you please, I was to be left till called for,' said the Stranger, mildly. 'Don't mind me.'

With that, he took a pair of spectacles from one of his large pockets, and a book from another, and leisurely began to read. Making no more of Boxer than if he had been a house lamb!

The Carrier and his wife exchanged a look of perplexity. The Stranger raised his head; and glancing from the latter to the former, said,

'Your daughter, my good friend?'

'Wife,' returned John.

'Niece?' said the Stranger.

'Wife,' roared John.

'Indeed?' observed the Stranger. 'Surely? Very young!'

He quietly turned over, and resumed his reading. But, before he could have read two lines, he again interrupted himself to say:

'Baby, yours?'

John gave him a gigantic nod; equivalent to an answer in the affirmative, delivered through a speaking trumpet.

'Girl?'

'Bo-o-oy!' roared John.

'Also very young, eh?'

Mrs. Peerybingle instantly struck in. 'Two months and three da-ays! Vaccinated just six weeks ago-o! Took very fine-ly! Considered, by the doctor, a remarkably beautiful chi-ild! Equal to the general run of children at five months o-old! Takes notice, in a way quite wonderful! May seem impossible to you, but feels his legs al-ready!'

Here the breathless little mother, who had been shrieking these short sentences into the old man's ear, until her pretty face was crimsoned, held up the Baby before him as a stubborn and triumphant fact; while Tilly Slowboy, with a melodious cry of 'Ketcher, Ketcher'-which sounded like some unknown words, adapted to a popular Sneeze-performed some cow-like gambols round that all unconscious Innocent.

'Hark! He's called for, sure enough,' said John. 'There's somebody at the door. Open it, Tilly.'

Before she could reach it, however, it was opened from without; being a primitive sort of door, with a latch, that any one could lift if he chose-and a good many people did choose, for all kinds of neighbours liked to have a cheerful word or two with the Carrier, though he was no great talker himself. Being opened, it gave admission to a little, meagre, thoughtful, dingy-faced man, who seemed to have made himself a great-coat from the sack-cloth covering of some old box; for, when he turned to shut the door, and keep the weather out, he disclosed upon the back of that garment, the inscription G & T in large black capitals. Also the word glass in bold characters.

'Good evening, John!' said the little man. 'Good evening, Mum. Good evening, Tilly. Good evening, Unbeknown! How's Baby, Mum? Boxer's pretty well I hope?'

'All thriving, Caleb,' replied Dot. 'I am sure you need only look at the dear child, for one, to know that.'

'And I'm sure I need only look at you for another,' said Caleb.

He didn't look at her though; he had a wandering and thoughtful eye which seemed to be always projecting itself into some other time and place, no matter what he said; a description which will equally apply to his voice.

'Or at John for another,' said Caleb. 'Or at Tilly, as far as that goes. Or certainly at Boxer.'

'Busy just now, Caleb?' asked the Carrier.

'Why, pretty well, John,' he returned, with the distraught air of a man who was casting about for the Philosopher's stone, at least. 'Pretty much so. There's rather a run on Noah's Arks at present. I could have wished to improve upon the Family, but I don't see how it's to be done at the price. It would be a satisfaction to one's mind, to make it clearer which was Shems and Hams, and which was Wives. Flies an't on that scale neither, as compared with elephants you know! Ah! well! Have you got anything in the parcel line for me, John?'

The Carrier put his hand into a pocket of the coat he had taken off; and brought out, carefully preserved in moss and paper, a tiny flower-pot.

'There it is!' he said, adjusting it with great care. 'Not so much as a leaf damaged. Full of buds!'

Caleb's dull eye brightened, as he took it, and thanked him.

'Dear, Caleb,' said the Carrier. 'Very dear at this season.'

'Never mind that. It would be cheap to me, whatever it cost,' returned the little man. 'Anything else, John?'

'A small box,' replied the Carrier. 'Here you are!'

'"For Caleb Plummer,"' said the little man, spelling out the direction. '"With Cash." With Cash, John? I don't think it's for me.'

'With Care,' returned the Carrier, looking over his shoulder. 'Where do you make out cash?'

'Oh! To be sure!' said Caleb. 'It's all right. With care! Yes, yes; that's mine. It might have been with cash, indeed, if my dear Boy in the Golden South Americas had lived, John. You loved him like a son; didn't you? You needn't say you did. I know, of course. "Caleb Plummer. With care." Yes, yes, it's all right. It's a box of dolls' eyes for my daughter's work. I wish it was her own sight in a box, John.'

'I wish it was, or could be!' cried the Carrier.

'Thank'ee,' said the little man. 'You speak very hearty. To think that she should never see the Dolls-and them a-staring at her, so bold, all day long! That's where it cuts. What's the damage, John?'

'I'll damage you,' said John, 'if you inquire. Dot! Very near?'

'Well! it's like you to say so,' observed the little man. 'It's your kind way. Let me see. I think that's all.'

'I think not,' said the Carrier. 'Try again.'

'Something for our Governor, eh?' said Caleb, after pondering a little while. 'To be sure. That's what I came for; but my head's so running on them Arks and things! He hasn't been here, has he?'

'Not he,' returned the Carrier. 'He's too busy, courting.'

'He's coming round though,' said Caleb; 'for he told me to keep on the near side of the road going home, and it was ten to one he'd take me up. I had better go, by the bye.-You couldn't have the goodness to let me pinch Boxer's tail, Mum, for half a moment, could you?'

'Why, Caleb! what a question!'

'Oh never mind, Mum,' said the little man. 'He mightn't like it perhaps. There's a small order just come in, for barking dogs; and I should wish to go as close to Natur' as I could, for sixpence. That's all. Never mind, Mum.'

It happened opportunely, that Boxer, without receiving the proposed stimulus, began to bark with great zeal. But, as this implied the approach of some new visitor, Caleb, postponing his study from the life to a more convenient season, shouldered the round box, and took a hurried leave. He might have spared himself the trouble, for he met the visitor upon the threshold.

'Oh! You are here, are you? Wait a bit. I'll take you home. John Peerybingle, my service to you. More of my service to your pretty wife. Handsomer every day! Better too, if possible! And younger,' mused the speaker, in a low voice; 'that's the Devil of it!'

'I should be astonished at your paying compliments, Mr. Tackleton,' said Dot, not with the best grace in the world; 'but for your condition.'

'You know all about it then?'

'I have got myself to believe it, somehow,' said Dot.

'After a hard struggle, I suppose?'

'Very.'

Tackleton the Toy-merchant, pretty generally known as Gruff and Tackleton-for that was the firm, though Gruff had been bought out long ago; only leaving his name, and as some said his nature, according to its Dictionary meaning, in the business-Tackleton the Toy-merchant, was a man whose vocation had been quite misunderstood by his Parents and Guardians. If they had made him a Money Lender, or a sharp Attorney, or a Sheriff's Officer, or a Broker, he might have sown his discontented oats in his youth, and, after having had the full run of himself in ill-natured transactions, might have turned out amiable, at last, for the sake of a little freshness and novelty. But, cramped and chafing in the peaceable pursuit of toy-making, he was a domestic Ogre, who had been living on children all his life, and was their implacable enemy. He despised all toys; wouldn't have bought one for the world; delighted, in his malice, to insinuate grim expressions into the faces of brown-paper farmers who drove pigs to market, bellmen who advertised lost lawyers' consciences, movable old ladies who darned stockings or carved pies; and other like samples of his stock in trade. In appalling masks; hideous, hairy, red-eyed Jacks in Boxes; Vampire Kites; demoniacal Tumblers who wouldn't lie down, and were perpetually flying forward, to stare infants out of countenance; his soul perfectly revelled. They were his only relief, and safety-valve. He was great in such inventions. Anything suggestive of a Pony-nightmare was delicious to him. He had even lost money (and he took to that toy very kindly) by getting up Goblin slides for magic-lanterns, whereon the Powers of Darkness were depicted as a sort of supernatural shell-fish, with human faces. In intensifying the portraiture of Giants, he had sunk quite a little capital; and, though no painter himself, he could indicate, for the instruction of his artists, with a piece of chalk, a certain furtive leer for the countenances of those monsters, which was safe to destroy the peace of mind of any young gentleman between the ages of six and eleven, for the whole Christmas or Midsummer Vacation.

What he was in toys, he was (as most men are) in other things. You may easily suppose, therefore, that within the great green cape, which reached down to the calves of his legs, there was buttoned up to the chin an uncommonly pleasant fellow; and that he was about as choice a spirit, and as agreeable a companion, as ever stood in a pair of bull-headed-looking boots with mahogany-coloured tops.

Still, Tackleton, the toy-merchant, was going to be married. In spite of all this, he was going to be married. And to a young wife too, a beautiful young wife.

He didn't look much like a bridegroom, as he stood in the Carrier's kitchen, with a twist in his dry face, and a screw in his body, and his hat jerked over the bridge of his nose, and his hands tucked down into the bottoms of his pockets, and his whole sarcastic ill-conditioned self peering out of one little corner of one little eye, like the concentrated essence of any number of ravens. But, a Bridegroom he designed to be.

'In three days' time. Next Thursday. The last day of the first month in the year. That's my wedding-day,' said Tackleton.

Did I mention that he had always one eye wide open, and one eye nearly shut; and that the one eye nearly shut, was always the expressive eye? I don't think I did.

'That's my wedding-day!' said Tackleton, rattling his money.

'Why, it's our wedding-day too,' exclaimed the Carrier.

'Ha ha!' laughed Tackleton. 'Odd! You're just such another couple. Just!'

The indignation of Dot at this presumptuous assertion is not to be described. What next? His imagination would compass the possibility of just such another Baby, perhaps. The man was mad.

'I say! A word with you,' murmured Tackleton, nudging the Carrier with his elbow, and taking him a little apart. 'You'll come to the wedding? We're in the same boat, you know.'

'How in the same boat?' inquired the Carrier.

'A little disparity, you know,' said Tackleton, with another nudge. 'Come and spend an evening with us, beforehand.'

'Why?' demanded John, astonished at this pressing hospitality.

'Why?' returned the other. 'That's a new way of receiving an invitation. Why, for pleasure-sociability, you know, and all that!'

'I thought you were never sociable,' said John, in his plain way.

'Tchah! It's of no use to be anything but free with you, I see,' said Tackleton. 'Why, then, the truth is you have a-what tea-drinking people call a sort of a comfortable appearance together, you and your wife. We know better, you know, but-'

'No, we don't know better,' interposed John. 'What are you talking about?'

'Well! We don't know better, then,' said Tackleton. 'We'll agree that we don't. As you like; what does it matter? I was going to say, as you have that sort of appearance, your company will produce a favourable effect on Mrs. Tackleton that will be. And, though I don't think your good lady's very friendly to me, in this matter, still she can't help herself from falling into my views, for there's a compactness and cosiness of appearance about her that always tells, even in an indifferent case. You'll say you'll come?'

'We have arranged to keep our Wedding-Day (as far as that goes) at home,' said John. 'We have made the promise to ourselves these six months. We think, you see, that home-'

'Bah! what's home?' cried Tackleton. 'Four walls and a ceiling! (why don't you kill that Cricket? I would! I always do. I hate their noise.) There are four walls and a ceiling at my house. Come to me!'

'You kill your Crickets, eh?' said John.

'Scrunch 'em, sir,' returned the other, setting his heel heavily on the floor. 'You'll say you'll come? It's as much your interest as mine, you know, that the women should persuade each other that they're quiet and contented, and couldn't be better off. I know their way. Whatever one woman says, another woman is determined to clinch, always. There's that spirit of emulation among 'em, sir, that if your wife says to my wife, "I'm the happiest woman in the world, and mine's the best husband in the world, and I dote on him," my wife will say the same to yours, or more, and half believe it.'

'Do you mean to say she don't, then?' asked the Carrier.

'Don't!' cried Tackleton, with a short, sharp laugh. 'Don't what?'

The Carrier had some faint idea of adding, 'dote upon you.' But, happening to meet the half-closed eye, as it twinkled upon him over the turned-up collar of the cape, which was within an ace of poking it out, he felt it such an unlikely part and parcel of anything to be doted on, that he substituted, 'that she don't believe it?'

'Ah you dog! You're joking,' said Tackleton.

But the Carrier, though slow to understand the full drift of his meaning, eyed him in such a serious manner, that he was obliged to be a little more explanatory.

'I have the humour,' said Tackleton: holding up the fingers of his left hand, and tapping the forefinger, to imply 'there I am, Tackleton to wit:' 'I have the humour, sir, to marry a young wife, and a pretty wife:' here he rapped his little finger, to express the Bride; not sparingly, but sharply; with a sense of power. 'I'm able to gratify that humour and I do. It's my whim. But-now look there!'

He pointed to where Dot was sitting, thoughtfully, before the fire; leaning her dimpled chin upon her hand, and watching the bright blaze. The Carrier looked at her, and then at him, and then at her, and then at him again.

'She honours and obeys, no doubt, you know,' said Tackleton; 'and that, as I am not a man of sentiment, is quite enough for me. But do you think there's anything more in it?'

'I think,' observed the Carrier, 'that I should chuck any man out of window, who said there wasn't.'

'Exactly so,' returned the other with an unusual alacrity of assent. 'To be sure! Doubtless you would. Of course. I'm certain of it. Good night. Pleasant dreams!'

The Carrier was puzzled, and made uncomfortable and uncertain, in spite of himself. He couldn't help showing it, in his manner.

'Good night, my dear friend!' said Tackleton, compassionately. 'I'm off. We're exactly alike, in reality, I see. You won't give us to-morrow evening? Well! Next day you go out visiting, I know. I'll meet you there, and bring my wife that is to be. It'll do her good. You're agreeable? Thank'ee. What's that!'

It was a loud cry from the Carrier's wife: a loud, sharp, sudden cry, that made the room ring, like a glass vessel. She had risen from her seat, and stood like one transfixed by terror and surprise. The Stranger had advanced towards the fire to warm himself, and stood within a short stride of her chair. But quite still.

'Dot!' cried the Carrier. 'Mary! Darling! What's the matter?'

They were all about her in a moment. Caleb, who had been dozing on the cake-box, in the first imperfect recovery of his suspended presence of mind, seized Miss Slowboy by the hair of her head, but immediately apologised.

'Mary!' exclaimed the Carrier, supporting her in his arms. 'Are you ill! What is it? Tell me, dear!'

She only answered by beating her hands together, and falling into a wild fit of laughter. Then, sinking from his grasp upon the ground, she covered her face with her apron, and wept bitterly. And then she laughed again, and then she cried again, and then she said how cold it was, and suffered him to lead her to the fire, where she sat down as before. The old man standing, as before, quite still.

'I'm better, John,' she said. 'I'm quite well now-I-'

'John!' But John was on the other side of her. Why turn her face towards the strange old gentleman, as if addressing him! Was her brain wandering?

'Only a fancy, John dear-a kind of shock-a something coming suddenly before my eyes-I don't know what it was. It's quite gone, quite gone.'

'I'm glad it's gone,' muttered Tackleton, turning the expressive eye all round the room. 'I wonder where it's gone, and what it was. Humph! Caleb, come here! Who's that with the grey hair?'

'I don't know, sir,' returned Caleb in a whisper. 'Never see him before, in all my life. A beautiful figure for a nut-cracker; quite a new model. With a screw-jaw opening down into his waistcoat, he'd be lovely.'

'Not ugly enough,' said Tackleton.

'Or for a firebox, either,' observed Caleb, in deep contemplation, 'what a model! Unscrew his head to put the matches in; turn him heels up'ards for the light; and what a firebox for a gentleman's mantel-shelf, just as he stands!'

'Not half ugly enough,' said Tackleton. 'Nothing in him at all! Come! Bring that box! All right now, I hope?'

'Quite gone!' said the little woman, waving him hurriedly away. 'Good night!'

'Good night,' said Tackleton. 'Good night, John Peerybingle! Take care how you carry that box, Caleb. Let it fall, and I'll murder you! Dark as pitch, and weather worse than ever, eh? Good night!'

So, with another sharp look round the room, he went out at the door; followed by Caleb with the wedding-cake on his head.

The Carrier had been so much astounded by his little wife, and so busily engaged in soothing and tending her, that he had scarcely been conscious of the Stranger's presence, until now, when he again stood there, their only guest.

'He don't belong to them, you see,' said John. 'I must give him a hint to go.'

'I beg your pardon, friend,' said the old gentleman, advancing to him; 'the more so, as I fear your wife has not been well; but the Attendant whom my infirmity,' he touched his ears and shook his head, 'renders almost indispensable, not having arrived, I fear there must be some mistake. The bad night which made the shelter of your comfortable cart (may I never have a worse!) so acceptable, is still as bad as ever. Would you, in your kindness, suffer me to rent a bed here?'

'Yes, yes,' cried Dot. 'Yes! Certainly!'

'Oh!' said the Carrier, surprised by the rapidity of this consent.

'Well! I don't object; but, still I'm not quite sure that-'

'Hush!' she interrupted. 'Dear John!'

'Why, he's stone deaf,' urged John.

'I know he is, but-Yes, sir, certainly. Yes! certainly! I'll make him up a bed, directly, John.'

As she hurried off to do it, the flutter of her spirits, and the agitation of her manner, were so strange that the Carrier stood looking after her, quite confounded.

'Did its mothers make it up a Beds then!' cried Miss Slowboy to the Baby; 'and did its hair grow brown and curly, when its caps was lifted off, and frighten it, a precious Pets, a-sitting by the fires!'

With that unaccountable attraction of the mind to trifles, which is often incidental to a state of doubt and confusion, the Carrier as he walked slowly to and fro, found himself mentally repeating even these absurd words, many times. So many times that he got them by heart, and was still conning them over and over, like a lesson, when Tilly, after administering as much friction to the little bald head with her hand as she thought wholesome (according to the practice of nurses), had once more tied the Baby's cap on.

'And frighten it, a precious Pets, a-sitting by the fires. What frightened Dot, I wonder!' mused the Carrier, pacing to and fro.

He scouted, from his heart, the insinuations of the Toy-merchant, and yet they filled him with a vague, indefinite uneasiness. For, Tackleton was quick and sly; and he had that painful sense, himself, of being of slow perception, that a broken hint was always worrying to him. He certainly had no intention in his mind of linking anything that Tackleton had said, with the unusual conduct of his wife, but the two subjects of reflection came into his mind together, and he could not keep them asunder.

The bed was soon made ready; and the visitor, declining all refreshment but a cup of tea, retired. Then, Dot-quite well again, she said, quite well again-arranged the great chair in the chimney-corner for her husband; filled his pipe and gave it him; and took her usual little stool beside him on the hearth.

She always would sit on that little stool. I think she must have had a kind of notion that it was a coaxing, wheedling little stool.

She was, out and out, the very best filler of a pipe, I should say, in the four quarters of the globe. To see her put that chubby little finger in the bowl, and then blow down the pipe to clear the tube, and, when she had done so, affect to think that there was really something in the tube, and blow a dozen times, and hold it to her eye like a telescope, with a most provoking twist in her capital little face, as she looked down it, was quite a brilliant thing. As to the tobacco, she was perfect mistress of the subject; and her lighting of the pipe, with a wisp of paper, when the Carrier had it in his mouth-going so very near his nose, and yet not scorching it-was Art, high Art.

And the Cricket and the kettle, turning up again, acknowledged it! The bright fire, blazing up again, acknowledged it! The little Mower on the clock, in his unheeded work, acknowledged it! The Carrier, in his smoothing forehead and expanding face, acknowledged it, the readiest of all.

And as he soberly and thoughtfully puffed at his old pipe, and as the Dutch clock ticked, and as the red fire gleamed, and as the Cricket chirped; that Genius of his Hearth and Home (for such the Cricket was) came out, in fairy shape, into the room, and summoned many forms of Home about him. Dots of all ages, and all sizes, filled the chamber. Dots who were merry children, running on before him gathering flowers, in the fields; coy Dots, half shrinking from, half yielding to, the pleading of his own rough image; newly-married Dots, alighting at the door, and taking wondering possession of the household keys; motherly little Dots, attended by fictitious Slowboys, bearing babies to be christened; matronly Dots, still young and blooming, watching Dots of daughters, as they danced at rustic balls; fat Dots, encircled and beset by troops of rosy grandchildren; withered Dots, who leaned on sticks, and tottered as they crept along. Old Carriers too, appeared, with blind old Boxers lying at their feet; and newer carts with younger drivers ('Peerybingle Brothers' on the tilt); and sick old Carriers, tended by the gentlest hands; and graves of dead and gone old Carriers, green in the churchyard. And as the Cricket showed him all these things-he saw them plainly, though his eyes were fixed upon the fire-the Carrier's heart grew light and happy, and he thanked his Household Gods with all his might, and cared no more for Gruff and Tackleton than you do.

But, what was that young figure of a man, which the same Fairy Cricket set so near Her stool, and which remained there, singly and alone? Why did it linger still, so near her, with its arm upon the chimney-piece, ever repeating 'Married! and not to me!'

O Dot! O failing Dot! There is no place for it in all your husband's visions; why has its shadow fallen on his hearth!

Świerszcz za kominem

 

Rozdział I

 

Samowarek pierwszy pieśń zanucił. - Niech sobie co chce mówi pani Piribingl, - ja wiem lepiej. Niech do końca świata utrzymuje, że nie pamięta, kto pierwszą podał nutę - samowarek czy świerszcz, ja twierdzę stanowczo, że samowarek, a mogę przecież to dobrze wiedzieć. Podług wskazówek na emaliowanym cyferblacie holenderskiego zegara, który stoi tam w kącie, samowarek o całych pięć minut wcześniej zaczął swą pieśń, zanim dało się słyszeć ćwierkanie świerszcza.

Czyż zegar nie przestał wybijać godzin, a mały kosiarz na jego wierzchołku, machając kosą w prawo i w lewo przed pałacem maurytańskim, czyż nie zdążył skosić pół akra malowanej trawy, zanim świerszcz przyłączył się do koncertu?

Z natury nie jestem uparty, to wiedzą wszyscy. Nie spierałbym się też i z panią Piribingl, gdybym nie był przekonany o swej słuszności. Nic nie zmusiłoby mnie do tego. Ale tu idzie o fakt, a fakt widoczny: samowarek zaszumiał o pięć minut wcześniej, nim świerszcz dał znak istnienia.

Trzeba zauważyć, że zaszło tu coś w rodzaju współzawodnictwa w sztuce między samowarem i świerszczem. A oto co było tego powodem i jak się to stało. Wyszedłszy z domu chłodnym wieczorem, stukając po mokrych kamieniach drewnianemi sabotami o żelaznem podkuciu i zostawiając na dworze niezliczone, grube ślady pierwszego zagadnienia Euklidesa, pani Piribingl napełniła samowarek wodą z beczki. Po powrocie do domu, już bez sabotów (a więc o wiele niższa, bo saboty były wysokie a pani Piribingl mała), postawiła samowarek przy ogniu. Czyniąc to, na chwilę zniecierpliwiła się, gdyż woda była bardzo zimna i przy wilgotnej temperaturze zdawała się wszystko przenikać, nawet saboty, przez które wilgoć dostała się do palców pani Piribingl, nawet obryzgała jej nogi. Ponieważ zaś ona chlubiła się swemi nogami (i całkiem słusznie), a wielce dbała o czystość swych pończoch, łatwo zrozumieć, że trudno jej było opanować niezadowolenie.

W dodatku samowar zachowywał się nieznośnie i przekornie. Nie chciał ustawić się na ruszcie komina i dobrodusznie przystosować do nierównych grudek kamiennego węgla; musiał koniecznie szturgać dzióbkiem jak pijany i rozlewać wodę w sposób nierozsądny. W napadzie swarliwości ponuro syczał na ogień. Na domiar złego pokrywka, nieposłuszna palcom pani Piribingl, najpierw się wykręciła a potem bokiem dała nura prosto na samo dno samowarka. I jeszcze samowarek dąsać się nie przestawał; to wyginając uszko w sposób wyzywający, to szydersko i hardo kierując swój dzióbek wprost na panią Piribingl, zupełnie jakby chciał powiedzieć: "otóż nie będę się gotował. Za nic nie będę!"

Ale pani Piribingl odzyskała już dobry humor; zatarła wesoło swoje pulchne rączki i siadła, śmiejąc się, naprost samowarka. Tymczasem wesoły płomień to podnosił się, to opuszczał, rzucając ruchliwy, jaskrawy odblask na maleńkiego kosiarza na wierzchu holenderskiego zegara. Przy jego bystrem migotaniu wydawało się, że drewniana figurka przed maurytańskim pałacykiem stoi bez ruchu, że wszystko zamarło prócz tego rzucającego się, nieokiełzanego ognia. Ale kosiarz się ruszał; z niezmienną punktualnością wstrząsały go dreszcze dwa razy na sekundę. Gdy zegar bić poczynał, dreszcze te stawały się przerażającymi, a gdy kukułka, wyjrzawszy z poza spuszczonych drzwiczek pałacyku, zakukała sześć razy, biedak wił się w kurczach, jakby usłyszał zagrobowy głos widma lub jakby niewidzialne druty szarpały go za nogi.

I dopiero gdy straszne uderzenia, chrypienie i syczenie wag i mechanizmu zegarowego całkowicie milkło, wystraszony kosiarz wracał do stanu normalnego. A lękał się nie bez powodu, bo te chrapliwe, krzywe szkielety, zwane zegarami, wydają nadzwyczaj niemiły hałas. Nie mogę wydziwić się, jak ludzie, a w szczególności holendrzy zdołali dojść do takiego wynalazku. Wiadomo powszechnie, że holendrzy lubią dostatnią odzież i szerokie spodnie, trudno zrozumieć w obec tego, dlaczego uważali za konieczne pozostawić swoje zegary bez przybrania i ochrony.

I oto - patrzcie - samowar zaczął się ożywiać. W szyjce dało się słyszeć klekotanie, potem zaczął wydawać urwane sapnięcia, dość nieśmiałe, jakby jeszcze nie był zdecydowany rozweselić się i rozhulać na dobre. Nareszcie po dwóch lub trzech próżnych wysiłkach owładnięcia żądzy wywnętrzenia się, pozbył się wszelkiej melancholii, wszelkiej wstrzemięźliwości i zaśpiewał tak wesoło, tak od duszy, że żaden płaczliwy słowik nie mógłby mu dorównać.

A jakie to było proste! Sądzę, że zrozumielibyście pieśń samowara nie gorzej niż książkę, a nawet lepiej niż niejedną książkę, dobrze nam i wam znaną. Wydając gorący oddech, który wesoło i kształtnie, jak lekki obłoczek podnosił się na parę stóp w górę i pod sufitem zgęszczał się w chmurki, samowar śpiewał swą pieśń z takim radosnym zapałem, że jego miedziany korpus drgał i dźwięczał przy ogniu; nawet pokrywka - taki jest wpływ dobrego przykładu - puściła się w pląsy i zabrzęczała na podobieństwo miedzianych talerzyków orkiestry. Nie było wątpliwości, że pieśń samowarka dźwięczy przyzwaniem i powitaniem dla kogoś dalekiego, kto spieszy w tej chwili do przytulnego domu i płonącego ogniska. Pani Piribingl wiedziała o tem, wiedziała doskonale, siedząc zamyślona przy ogniu. - Noc ciemna - śpiewał samowar - zżółkłe liście leżą przy drodze, w górze wszystko zachmurzone i we mgle, a pod nogami błoto i lepka glina. Jedno tylko raduje oko w tym smutnym zmierzchu a i to niewiele, bo jest to tylko odblask: zbita gniewna czerwoność w miejscu zetknięcia się słońca z wiatrem; piętno, leżące na chmurach - sprawczyniach burzy; cała okolica zewsząd okryta czarnym płaszczem; słup wiorstowy zapruszył szron, na drodze kałuże zlekka dotknięte mrozem, lecz nie zamarznięte; nie można nic dojrzeć w ciemności. Ale on nadjeżdża, nadjeżdża, nadjeżdża!...

Tu świerszcz przyłączył się do pieśni, zabrawszy się wtórować swem ćwierkaniem, nakształt chóru i to głosem wcale nie odpowiednim do wielkości w porównaniu ze samowarem. I gdyby tu zaraz na miejscu padł ofiarą swego zapału, gdyby jego ciałko rozpadło się w kawałki, jak oręż przepełniony prochem przy wystrzale, wydałoby się to naturalnem i nieuniknionem następstwem jego nadmiernych usiłowań. Solo, jakie rozpoczął samowar, zamieniło się w duet; samowar z niesłabnącym żarem ciągnął dalej swą nutę, ale świerszcz zawładnął pierwszemi skrzypcami i placu nie ustępował. Boże miłosierny, jak on zawodził! Jego cienki, ostry, przenikliwy głos dźwięczał w całym domu, migotliwie, jak gwiazdy w mroku nocnym za oknami.

Wykonywał niemożliwe trele, rzucał wysokie tony w chwilach najwyższego naprężenia, a z pewnością wyciągał nóżki i poskakiwał w zapale zachwytu. Obaj artyści jednakże nie przeszkadzali sobie wzajemnie. Ich śpiew zlewał się harmonijnie w ciszy wieczornej, a starając się przewyższyć jeden drugiego, śpiewali coraz głośniej i głośniej.

Mała słuchaczka - naprawdę była ładna i młoda, choć trochę za pełna i przysadzista, ale podług mego zdania, niema w tem nic złego; zapaliła świecę, spojrzała na kosiarza na wierzchu zegara, który tymczasem zdążył skosić pokaźną liczbę minut i podeszła ku oknu, z którego w ciemności nic nie dostrzegła, prócz odbicia własnej twarzy w szybie okiennej. Według mego zdania (sądzę, że i wy na to zgodzilibyście się) mogłaby ta kobieta długo patrzeć w przestrzeń i nie ujrzeć nic, nawet o połowę tak miłego. Gdy powróciła i siadła na dawnem miejscu, świerszcz i samowar ciągnęli dalej swój koncert z wysiłkiem współzawodnictwa. Słabą stroną samowara widocznie było to, że nie uznawał swej porażki, gdy został pobitym. Były to prawdziwe wyścigi. Czirik, czirik, czirik... Świerszcz wyprzedził współzawodnika o milę. Hem, hem, hem, m-m-m! Samowar podśpiewywał za nim zdala, sił oszczędzając. Znowu czirik! Świerszcz okrążył kącik. Hem, hem, hem! Rwał się ku niemu samowar na swój sposób, nie myśląc ustąpić. Czirik, czirik! ciągnął świerszcz głosem czystszym niż kiedykolwiek. Hem, hem, hem, m-m-m! śpiewał samowar z uporem i nie śpiesząc się. Czirik!... Świerczek gotów ostatecznie pobić współzawodnika. Hem, hem, hem, m-m-m! Samowar nie ustępował. Skończyło się na tem, że z ich współzawodnictwa wytworzyła się taka mieszanina, że już nie można było rozróżnić czy szumi świerszcz, a samowar świergocze, czy też przeciwnie samowar szumi, a świerszcz świergocze, lub czy oboje razem szumią i świergoczą. Aby to określić, trzebaby znaleźć głowę sprytniejszą od mojej i waszej. Jedno tylko pewne, że samowar wraz ze świerszczem, ulegając sile zjednoczenia, im samym tylko znanej, śpiewali równocześnie swoją rozkoszną pieśń ogniska domowego, płynącą w jednym kierunku ze światłem świecy, które z okna padało na daleką równinę. A to światło, doszedłszy do człowieka, który się w ciemności ku niemu przybliżał, w jednej chwili opowiedziało mu wszystko, co się w domu działo, ten zaś zawołał z radością: "Witaj, stary! Witaj, serdeczny!"

W końcu samowar ostatecznie zwyciężony, zakipiał i zdjęto go z ognia, gdyż war przelewał się przez brzegi. Wtedy pani Piribringl pobiegła ku drzwiom, gdzie turkot kół furgonu, tętent koni, głos męski, szczekanie psa wywołało zamęt zwiększony zdumiewającem i tajemniczem pojawieniem się małego dziecka. Skąd się wzięło to dziecko i jakim sposobem pani Piribringl zdążyła w tak krótkiej chwili schwycić je na ręce, stanowczo tego zrozumieć nie mogę. W każdym razie żywe dziecko spoczywało na rękach pani Piribingl, która widocznie niem się chlubiła, podczas gdy tęgi mężczyzna, o wiele wyższy i starszy od pani Piribingl, delikatnie pociągnął ją ku kominkowi i aby ją pocałować, dobrze musiał się pochylić. Ale wartą była trudu. Olbrzym wysokości 6 stóp i 6 cali, chory na darcie w kościach nie leniłby się zrobić to samo.

- Boże mój, Janie, - rzekła gospodyni - do czegoś ty podobny!

- Rzeczywiście wyglądał straszliwie. Gęsta mgła osiadła na brwiach biedaka w postaci szronu, a przy świetle ognia zamarznięte faworyty mieniły się barwami tęczy.

- Widzisz, Dot - mówił wolno, odwiązując szalik ze szyi i grzejąc ręce przy ognisku; pogoda nie wiosenna naturalnie. Nic więc dziwnego, żem tak przeziąbł.

- Chciałabym, Janie, żebyś mnie nie nazywał "Dot." Nie lubię tego, przerwała pani Piribingl, w sposób, który widocznie przeczył jej słowom.

- A cóż ty jesteś, jeżeli nie Dot? - odpowiedział Jan, z uśmiechem przyglądając się jej od stóp do głowy i obejmując ją wpół z taką delikatnością, na jaką tylko zdobyć się mogła jego ogromna muskularna ręka. Ty jesteś kropka, na rękach zaś ma ta kropka - tu spojrzał na dzieciątko - nie, nie powiem, aby nie powiedzieć w złą godzinę; a już, już chciałem zażartować. Zdaje się, że nigdy nie byłem tak blizkim żartu.

Według swego własnego mniemania często "ledwo - ledwo" nie zrobił tego lub owego, ten ociężały, cichy, uczciwy Jan; taki ogromny, a tak delikatny sercem, taki gruby na pozór, a miękki duszą, taki nierozmowny przy obcych, a wesoły w domu, taki tępy głową, a dobry uczuciem. O matko przyrodo, obdarz twe dzieci tą szczerą poezyą serca, jaka kryła się w piersi tego woźnicy, (bo był to tylko prosty woźnica) - a wtedy pogodzimy się z prozą życia i ocenić potrafimy istotną wartość człowieka.

Miło było patrzeć na Dot, ładną, malutką z dzieckiem - podobnem do lalki na ręku. Z zalotnem zamyśleniem utkwiwszy oczy w ogień, przechyliła śliczną główkę na bok, opierając ją o szeroką pierś woźnicy, na poły z naturalną, na poły z przybraną naiwnością, pełną pociągającej pieszczoty. Miło było patrzeć na niego, jak czule, choć niezręcznie starał się podtrzymywać swój lekki ciężar, aby jego dojrzała męskość służyła za odpowiednią podporę rozkwitającej młodości żony. Przyjemnie było przyglądać się, jak Tilly, która w głębi komnaty czekała, aby jej oddali dziecko, rozkoszowała się, choć jeszcze bardzo młoda, tą grupą i stała z otwartemi ustami i wytrzeszczonemi oczami, wyciągnąwszy naprzód szyję, jakby upojona tym widokiem. Również miło było widzieć, jak Jan, woźnica, przy wzmiance żony o dziecku, chciał z początku dotknąć się go, lecz odsunął rękę, zapewne bojąc się zgnieść maleństwa i nachyliwszy się ku niemu, przyglądał mu się z daleka z uczuciem zdziwienia i dumy, jaką zapewne okazałby dobroduszny pies podwórzowy, gdyby niespodzianie ujrzał się ojcem małego kanarka.

- No, czyż on nie ślicznotka, Janie? Czy nie milutki, kiedy śpi tak słodko?

- Ma się rozumieć, milutki - potwierdził mąż. - Nadzwyczaj miły. On, zdaje się, śpi zawsze, prawda?

- Cóż znowu, Janie? Rozumie się, że nie!

- Naprawdę? - wymówił Jan w zamyśleniu. - A ja myślałem, że oczka ma zawsze zamknięte. - Halo!

- Jak można, Janie! przecież przerazisz ludzi!

- Dziecku zaszkodzi, jeśli tak oczy zawracać będzie - rzekł woźnica - nieprawdaż? Patrz, jak mruga obu oczami naraz! A popatrzno także na jego usteczka. Toć otwiera je, jak złota i srebrna rybka.

- Nie zasługujesz na to, aby być ojcem, nie zasługujesz, zawstydziła go Dot z powagą doświadczonej matrony. Zresztą skądże możesz wiedzieć, na jakie drobne niedomagania narażone bywają dzieci. Janie! Ty nawet nazwaćbyś ich nie umiał, ty niemądry człowieku! Przełożyła dziecko na lewą rękę i klepiąc je po plecach, zapewne dla zdrowia, ze śmiechem pociągnęła męża za ucho.

- Skądże je mogę znać, mówi Jan, zdejmując płaszcz ze siebie - prawdę mówisz, Dot. Nie bardzo się znam na tem. Za to wiem, żem dziś wieczorem musiał całą siłą walczyć z wiatrem. Dął z północo wschodu wprost na furgon przez całą drogę powrotną.

- Biedny stary, to prawda! przerwała pani Piribingl, zaczynając się krzątać. - Bierz prędko drogą kruszynkę, Tilly, ja tymczasem zajmę się gospodarstwem - naprawdę, zadusiłabym je pocałunkami, gdyby mi żal nie było. Idź odemnie, puść, mój psie kochany. Precz, Bokser, precz! Daj mi najpierw przygotować herbatę, Janie, a potem pomogę ci rozdzielać pakunki, jak pracowita pszczoła. "Mała pszczółka przy pracy" i tak dalej, jak wiesz, Janie. Czy uczyłeś się "Małej pszczółki", gdyś chodził do szkoły?

- Nie pamiętam dobrze - odrzekł mąż. - Byłem zapewne blizki tego. Ale popsułbym tylko tę bajeczkę.

- Cha, cha! - zaśmiała się Dot. A śmiech miała tak dźwięczny, jak tylko wyobrazić sobie można. - Jaki z ciebie miły, stary głuptas, Janie.

Nie myśląc przeczyć temu, Jan wyszedł na podwórze popatrzeć, czy zaopiekował się koniem jak należy chłopiec, który jak błędny ognik, przesuwał się z latarnią w ręku to tu, to tam mimo drzwi i okien. Koń był tak tłusty, że nie uwierzylibyście mi, gdybym podał wam jego rozmiary, a tak stary, że dzień jego urodzin ginął w pomroce wieków. Bokser czując, że powinien sprawiedliwie okazywać swoje przywiązanie członkom rodziny, biegał z domu na podwórze i na powrót z zadziwiającą ruchliwością; skakał z przerywanem szczekaniem koło konia, gdy go czyścili przy stajni, to udawał, że chce się rzucić na swą gospodynią i nagle się wstrzymywał, to zmuszał do krzyku Tilly, siedzącą na nizkiem krześle blizko ognia, dotykając mokrą mordką jej twarzy, to z natrętną ciekawością zbliżał się do dziecka, potem zaczął się kręcić koło ogniska, wreszcie położył się, jakby zamyślając noc tu spędzić; w chwilę potem zerwał się i, podnosząc kusy ogon, wybiegł na podwórze; wyglądało to tak, jakby przypomniał sobie o naznaczonej komuś schadzce i pędził całą siłą, aby się nie opóźnić.

- Otóż i herbata gotowa! - oznajmiła Dot, kręcąc się jak dziecko, które się bawi w "gospodynią".

- Oto szynka, masło, grzanki i wszystko inne. A tu masz koszyk na drobne pakunki, Janie, jeśli je masz. Gdzie się podziałeś, Janie! Tilly uważaj, abyś pod komin nie upuściła dziecka.

Trzeba zaznaczyć, że panna Tilly, mimo dość hardej odpowiedzi na uwagę gospodyni, posiadała rzadką i zadziwiającą zdolność wpadania co chwila w kłopot ze swoim wychowańcem. Już nieraz jego krótkie życie znajdowało się w niebezpieczeństwie z jej powodu. Tilly była chuda, kanciasta, odzież na niej groziła w każdej chwili opadnięciem z jej ostrych ramion, na których wisiała jak na wieszadle. Kostyum tej młodej damy odznaczał się jedną osobliwością; niańka lubiła stroić się we flanelowy gorset blado-zielonego koloru, który sznurowała na plecach. Wiecznie wytrzeszczając oczy na otaczające przedmioty, zachwycając się wszystkiem, a przedewszystkiem nieustannie zachwycona przymiotami swej gospodyni i jej dziecka, panna Tilly, chociaż czasami trochę myliła się w swych sądach, zachowywała należny szacunek dla głowy i serca pani Piribingl; na nieszczęście nie można tego powiedzieć o główce dziecka, którą usiłowała wszelkim sposobem doprowadzić do zbliżenia z kredensem, poręczami schodów, łóżek i innymi obcymi przedmiotami. Wszystko to było jednakże rezultatem nieustannego zachwytu Tilly, która nie mogła nacieszyć się uprzejmem obejściem swych gospodarstwa i swem przebywaniem w tym wygodnym domu. A zachwyt ten wypływał stąd, że Tilly, podrzutek, nie miała nigdy rodziny ani ze strony ojca, ani ze strony matki i wychowała się na koszt gminy w ochronie.

Widok malutkiej pani Piribingl, wracającej z podwórza wraz z mężem i niby pomagającej mu nieść kosz (który w rzeczywistości on sam dźwigał), zabawiłby was prawie tak samo, jak dobrodusznego Jana. Może ta scena wydała się zabawną i świerszczowi, bo znów zaczął ćwierkać z całej siły.

- Uważasz! - odezwał się gospodarz, według zwyczaju rozwlekając słowa. - On dzisiejszego wieczora zdaje się weselszy niż zwykle.

- To napewno szczęście nam zwiastuje, Janie!

Tak było zawsze. Gdy świerszcz zagospodaruje się przy ognisku, to błogosławieństwo dla domu! Mąż spojrzał na panią Piribingl: wzrok jego wyrażał myśl, że to ona sama jest głównem jego błogosławieństwem. Ale widocznie obawiał się powiedzieć za wiele, więc nic nie odrzekł.

- Pierwszy raz, Janie, usłyszałam jego wesoły głosik tego wieczora, kiedyś mię przywiózł do domu jako gosposię. Blizko rok temu. Pamiętasz, Janie?

O, tak! Jan pamiętał. Jakżeby mógł nie pamiętać!

- Ćwierkanie świerszcza wydało mi się takiem pełnem otuchy przywitaniem! Było dobrą przepowiednią, jak gdyby świerszcz chciał mi dodać odwagi. Ono wyraźnie mówiło mi, że będziesz dobrym i względnym dla mnie. I że nie będziesz się wzdrygał oprzeć swą poważną głowę o ramię swej roztrzepanej żonki. A ja bałam się wtedy tego domu tak bardzo, Janie.

Mąż w zamyśleniu pogładził ją po główce i ramionach, widocznie chcąc powiedzieć: nie, nie, jestem rad ze wszystkiego, co teraz posiadam. I w rzeczy samej Jan słusznie tak myślał: i główka i ramiona były bardzo miłe.

- Świerszcz prawdę wywróżył, Janie, kiedy zdawał mi się to mówić swojem ćwierkaniem, dla tego, że ty jesteś dla mnie najlepszym, najdelikatniejszym i najbardziej kochającym mężem. W domu naszym zamieszkało szczęście, Janie, i dlatego lubię świerszcza.

- I ja także - odrzekł Jan. - I ja także, Dot!

- Miły mi jest, bo jego łagodne ćwierkanie nasuwało mi różne myśli. Czasami, o zmroku, gdym się czuła trochę osamotnioną i smutną, Janie, - wpierw, niż się urodził nasz maleńki na to, aby być moim towarzyszem i ożywić naszą chatę - kiedy myślałam, jak będziesz cierpiał na wypadek mej śmierci, jak przykro byłoby mnie samej, gdybym mogła mieć świadomość tego, żeś ty mnie stracił, mój drogi, wtedy czirik, czirik rozlegające się od strony ogniska, przypominało mi inny głosik tak miły i drogi dla mnie, że samo jego przeczucie rozwiewało wszelkie trwogi, jak sen przykry. A kiedy bałam się, że nasze małżeństwo okaże się niedobranem, bom ja takie dziecko, a ty podobniejszy jesteś do opiekuna, niż męża; trwożyła mnie myśl, że przy całej usilności, nie pokochasz mnie, jak się tego spodziewałeś i pragnąłeś, wtedy ćwierkanie świerszcza znów mnie rozweselało, napełniając serce zaufaniem i odwagą.

- Myślałam o tem wszystkiem dziś wieczorem, mój drogi, kiedy siedziałam tu, oczekując ciebie; i dlatego lubię świerszcza.

- Ja także, - powtórzył Jan. - Ale co ty znów mówisz, Dot? Ja spodziewałem się, pragnąłem tego, żeby cię pokochać? Co znów nowego wymyślisz? Przecież byłaś mi najdroższą o wiele wcześniej, nim cię tu przywiozłem, abyś została gosposią świerszcza.

Położyła na chwilę rękę na jego ramieniu i spojrzała nań ze wzruszeniem, jakby powiedzieć coś miała. Za chwilę młoda kobieta klęczała obok koszyka i mówiła wesoło, zabierając się do rozkładania paczek:

- Nie wiele ich dzisiaj, Janie, ale zauważyłam parę dużych pakunków na tyle wozu. Chociaż co prawda niemało z tem kłopotu, lecz rozwożenie posyłek to dobry zarobek; nie należy więc nam narzekać, nieprawdaż? A prócz tego, zapewne pooddawałeś po drodze niektóre towary.

- Naturalnie i niemało.

- A to co za okrągły koszyczek, Janie? Masz tobie! to przecież kołacz ślubny!

- Kobiety w tym razie mają wzrok bystry, - zauważył zachwycony Jan. - Mężczyzna nigdyby nie zgadł. Jestem pewien, że gdyby zapakować ślubny kołacz w pudło od herbaty, przewrócone do góry dnem łóżko lub oczyszczoną beczkę ze śledzi, kobieta niewątpliwie węchemby odgadła, co tam się znajduje. Tak, nie mylisz się. Jeździłem po niego do cukiernika.

- A waży to już nie wiem ile; chyba ze sto funtów - wołała Dot, robiąc zabawne usiłowania, aby go podnieść. - Czyj to, Janie? Gdzie go wyprawić?

- Przeczytaj adres na drugiej stronie koszyka.

- Jakto Janie? Czy to możliwe?

- Tak, ktoby mógł to przypuścić?

- Czy chcesz przez to powiedzieć, - ciągnęła Dot, siedząc na podłodze i zadzierając głowę, - że to dla Greffa i Tekltona, fabrykanta zabawek?

Jan w odpowiedzi skinął głową.

Tymczasem Tilly, która bezmyślnie bez sensu powtarzała zasłyszane urywki rozmowy, byle zabawić dziecko, i przytem wszystkie rzeczowniki kładła w liczbie mnogiej, głośno zapytywała stworzonko, czy nie jest on Greffem i Tekltonem, fabrykantami zabawek, czy nie zajedzie do cukierników po weselne kołacze, czy jego mamusie poznają koszyczki, gdy jego ojcowie przywiozą je do domu i t. p.

- Więc to naprawdę nastąpi? Pomyśl, Janie, przecież jako małe dziewczątka biegałyśmy z nią razem do szkoły.

Zapewne myślał o żonie lub był blizki tego, aby ją sobie wyobrazić jako małą uczenicę. W każdym razie spoglądał na Dot w miłem zamyśleniu, ale nie odpowiedział ani słowa.

- A on taki stary! Taki dla niej nieodpowiedni! poczekaj, o ile lat starszy od ciebie Greff i Teklton?

- O ile więcej szklanek herbaty wypiję dziś na raz, niż Greff i Teklton wypiłby ich cztery razy, odgadnij to sama - wesoło podchwycił Jan, przysuwając krzesło do okrągłego stolika i zabierając się do zimnej wędliny.

- Co zaś do jedzenia, to jadam mało, ale za to ze smakiem, Dot.

Nawet ta zwykła wzmianka przy stole, jedna z jego niewinnych omyłek (bo dobry apetyt przeczył jego słowom), nie wywołała uśmiechu na usta młodej kobiety, która, stojąc wśród pakunków, powoli odsuwała nogą koszyk z kołaczem i nie spojrzała nawet na maleńki trzewiczek - przedmiot jej trosk nieustannych - choć oczy jej były ku ziemi spuszczone.

Zagłębiona w zamyśleniu pani Piribingl, nie ruszała się z miejsca, zapomniawszy o herbacie i Janie (choć ją tenże przyzywał i nożem uderzał w stół, aby ją zmusić do oprzytomnienia). Nakoniec wstał i wziął Dot za rękę, wtedy spojrzała na niego z roztargnieniem, ale zaraz otrząsła się z zadumy i zajęła swoje miejsce przy stole, śmiejąc się z roztargnienia. Lecz już nie po dawnemu. Jej dźwięczny śmiech brzmiał teraz zupełnie inaczej.

Świerszcz też zamilkł. Pokój, poprzednio wesoły, posmutniał.

- A więc, to już wszystkie pakunki, Janie, nieprawdaż? - odezwała się młoda kobieta po długiem milczeniu, z którego poczciwy woźnica skorzystał na praktyczną illustracyę przynajmniej drugiej części swego ulubionego twierdzenia, rozkoszując się jadłem, bo na to, że je mało, trudno byłoby się zgodzić.

- Tak, tu są wszystkie pakunki, prawda, Janie!

- Wszystkie - potwierdził Jan, - poczekaj... Nie... ja... - zamruczał, kładąc nóż i widelec na stole, z głębokiem westchnieniem. - To dopiero historya. Zupełnie zapomniałem o starym jegomościu.

- O starym jegomościu?

- We wozie, - dodał Jan. - On tam zasnął na słomie, kiedym go widział po raz ostatni. Dwa razy bardzo blizki byłem tego, aby ci o nim powiedzieć po powrocie do domu, ale wyślizgało mi się to z pamięci. Halo, hej, panie!

- Wstawaj pan, przyjechaliśmy!

Ostatnie słowa Jan krzyczał już na podwórzu, gdzie pospieszył ze świecą w ręku.

Tilly, zasłyszawszy tajemniczą wzmiankę o starym jegomościu i wyobraziwszy sobie, że tu mowa o jakimś osobniku duchownego charakteru, zmieszała się. Wyskoczywszy z nizkiego krzesła przy kominku, żeby schować się za spódnicę swej pani i niespodzianie zetknąwszy się we drzwiach z nieznajomym starcem, instynktownie puściła w ruch jedyną swą broń odporną, jaką znalazła pod ręką. A ponieważ bronią tą było dziecko, podniósł się więc straszny hałas i zamieszanie, do którego bardzo dopomagał pojętny Bokser. Ten dobry pies, bystrzejszy o wiele od swego pana, strzegł starego jegomościa, podczas jego snu, z obawy zapewne, aby nie uciekł, zabierając ze sobą kilka młodych topolek, przywiązanych z tyłu do woza; pies i teraz szedł tuż za nim, chwytając go za nogi i gryząc guziki przy kamaszach.

- Jednakże, panie, sen ma pan kamienny - zauważył Jan, kiedy spokojność wróciła; tymczasem starzec nieruchomo stał w pośrodku izby z odkrytą głową. - Jużem chciał zażartować z pana, ale bałem się, że żart okaże się niewłaściwym. A już byłem blizki tego - zamruczał woźnica, mlaskając językiem; - bardzo blizki!

Nieznajomy, który miał długie, siwe włosy, przyjemne rysy twarzy, niezwykle śmiało i ostro zarysowane, jak na starca i ciemne, błyszczące i bystre oczy, obejrzał się wokoło z uśmiechem, poczem powitał żonę woźnicy uprzejmem pochyleniem głowy.

Odzież jego wydawała się dziwaczną i niezwykłą; takie ubranie nosili wiele lat temu. Starzec cały przyodziany był w suknie cynamonowego koloru, w rękach trzymał takiejże barwy laskę, która mu służyła za podparcie. Gdy dziwaczny gość uderzył nią o podłogę, roztworzyła się i zmieniła w krzesło rozkładane, na którem usiadł sobie najspokojniej.

- Patrz! rzekł woźnica do żony. Tak znalazłem go siedzącego przy drodze. Siedział wyprostowany, jak słup wiorstowy. I głuchy też także, jak słup.

- Jakto, pod gołem niebem, Janie?

- Tak, pod gołem niebem, potwierdził Jan, - o zmierzchu. - "Opłata za przewóz" - powiedział, podając mi ośmnaście pensów, poczem wdrapał się na wóz. I tak dojechaliśmy do domu.

- Więc chyba ma zamiar odejść, Janie?

Ale gdzież tam! Nieznajomy zamierzał tylko przemówić.

- Pozwólcie mi pozostać, dopokąd po mnie nie przyjdą, rzekł krótko. Nie zwracajcie na mnie uwagi. Z temi słowy zaczął szukać czegoś w swych głębokich kieszeniach. Z jednej wyciągnął okulary, z drugiej książkę i zajął się, jak gdyby nigdy nic, czytaniem, zupełnie nie obawiając się Boksera, jakby to było małe jagnię. Woźnica i jego żona z trwogą popatrzyli na siebie.

Nieznajomy podniósł głowę i z ciekawością spoglądał, wodząc oczami z jednego na drugie:

- Wasza córka, mój dobry przyjacielu?

- Żona, - odpowiedział Jan.

- Siostrzenica? - powtórzył pytanie głuchy.

- Żona, - wrzasnął gospodarz.

- Czyliż? - zauważył gość. - Czy to prawda? Bardzo młodziutka. Spokojnie odwrócił się i ciągnął dalej swoje czytanie, ale przeczytawszy dwa wiersze, znów zapytał:

- Dzieciątko to wasze?

Jan zrobił olbrzymi znak głową, który miał oznaczać twierdzącą odpowiedź.

- Dziewczynka?

- Chłopczyk! - huknął gospodarz.

- Nowonarodzony, hę? Ile ma?

- Dwa miesiące i trzy dni-i-i! - szybko wtrąciła pani Piribingl. - Ospa zaszczepiona akurat sześć tygodni te-e-e-mu! przyjęła się doskonale-e-e. Doktór uważa, że chłopczyk jest nadzwyczaj ładnem dzieckiem! Rozwinięty jak pięciomięsięczny-y-y! Rozumie już wszystko, poprostu do podziwu-uu! Może pan nie uwierzy - że chwyta się już za nóżki-i-i! Tu zadyszana mamusia, która te wszystkie odrywane zdania krzyczała prosto do ucha starcowi, aż jej ładna buzia zarumieniła się, wziąwszy dziecko, podniosła je do twarzy gościa, jak niezaprzeczony i tryumfalny okaz. Tymczasem Tilly z melodyjnym okrzykiem: "Ketczer! Ketczer!" co brzmiało zupełnie jak naśladowanie kichania, skakała około dziecka, jak niezgrabna krowa koło cielątka.

- Słuchaj! Idą, zdaje się, po niego - powiedział Jan. - Ktoś tam kręci się koło drzwi. Otwórzże, Tilly.

Niańka nie zdążyła dojść do progu, gdy drzwi zzewnątrz się otworzyły; były one bardzo prostej konstrukcyi z zasuwą, którą każdy mógł podnieść, gdy zechciał. I bardzo wielu to czyniło, bo sąsiedzi wszelkiego rodzaju lubili zamienić wesołe słowo z woźnicą, choć tenże nie był zbyt rozmownym. Tak więc drzwi otworzyły się, aby wpuścić do izby małego, chudego, zamyślonego człowieka z chmurną twarzą, który, trzeba przypuścić własnoręcznie zmajstrował sobie płaszcz z rogoży, służącej za obszycie jakiegoś starego pudła; przynajmniej gdy się obrócił, aby zamknąć drzwi i nie wpuszczać zimna, na jego plecach widniały dwie czarne litery G. & T., a także słowo "szkło" napisane śmiałem pociągnięciem.

- Dobry wieczór, Janie! rzekł gość. - Dobry wieczór, pani! Dobry wieczór, Tilly! Dobry wieczór, obcy - panie! Jak się ma mały pani! Spodziewam się, że Bokser zdrów i nieuszkodzony.

- Wszyscyśmy zdrowi, Kalebie - odrzekła Dot. - Jestem pewna, że dość spojrzeć na miłą kruszynę, żeby się upewnić co do jego zdrowia.

- Tak, patrząc na was nie można wątpić o waszem powodzeniu - przerwał Kaleb.

Jednakże nie spojrzał na gosposię; oczy jego w zamyśleniu błądziły po pokoju. Zdawało się, że ten człowiek bez względu na to, o czem mówi, myślą gdzie indziej przebywa. To samo wyrażał i głos jego.

- Oto i wygląd Jana nie pozostawia nic do życzenia - ciągnął dalej. - Tilly i Bokser też dobrze się prezentują.

- Wiele zapewne masz pracy, Kalebie? - zapytał woźnica.

- Tak, dużo - odpowiedział z roztargnieniem człowieka, co najmniej odkrywającego kamień filozoficzny; - bardzo dużo. Wielki teraz popyt na Arki Noego, ale nie wiem, jak to wykonać za tę samą cenę. Niechby każdy mógł rozróżnić, która figurka wyobraża Sema, która Chama, która ich żony. Ale, ale, czy przywiozłeś dziś dla mnie cokolwiek, Janie?

Woźnica wsunął rękę do kieszeni zdjętego przed chwilą płaszcza i wyciągnął stamtąd wazonik kwiatów, starannie owinięty mchem i papierem.

- Oto dla ciebie, bierz - powiedział, ostrożnie odwijając go.

- Ani jeden listek nie zwiędły. Roślinka cała osypana pączkami.

Smutne oczy Kaleba zajaśniały, gdy wziął kwiat i dziękował furmanowi.

- Drogo zapłacono, Kalebie, strasznie drogie kwiaty w tej porze roku.

- Cóż to szkodzi! Dla mnie tanim będzie bez względu na cenę - odrzekł człowieczek. - Cóż masz jeszcze, Janie?

- Koszyczek - oto jest!

"Dla Kaleba Plemmera" - przeczytał, sylabizując fabrykant zabawek, - "z pieniędzmi". Z pieniędzmi, Janie? Nie sądzę, żeby ta przesyłka była dla mnie.

- "Ostrożnie" - poprawił woźnica, zaglądając przez ramię Kaleba. - Skądże wziąłeś, że tu napisano pieniądze?

- A - naturalnie! podchwycił Kaleb. - To prawda. "Ostrożnie." Tak, tak, to mój pakunek. Mógłby być istotnie z pieniędzmi, gdyby mój drogi syn żył jeszcze w bogatej południowej Ameryce. Kochałeś go, jak rodzonego syna, prawda? Nie masz potrzeby zapewniać mnie o tem. Wiem sam. "Kalebowi Plemmerowi. Ostrożnie." Tak, tak wybornie, to koszyczek ze szklannemi oczami lalek dla mej córki. Oj, chciałbym, żeby w tym pakunku był jej wzrok!

- I jabym chciał, żeby tak było lub być mogło! - zawołał woźnica.

- Bóg zapłać - rzekł mały człowiek. - Mówisz z serca. Okropnie pomyśleć, że ona nigdy nie zobaczy lalek, które całymi dniami tak natarczywie wytrzeszczają oczy. To boli. Ile za przewóz, Janie? Ile cię to kosztuje?

- Zaraz ci pokażę, ile mię kosztuje, jeśli nie przestaniesz tak mówić - przerwał Jan. - A co, Dot, o małom nie zażartował?

- Ty tak zawsze! - zauważył fabrykant zabawek. Zawsześ dobry, pozwól zobaczyć. Zdaje się już wszystko.

- Nie sądzę. Spróbuj poszukać!

- Może co dla naszego pryncypała - wymówił Kaleb po namyśle. - No naturalnie! przecież po tom przyszedł. Ale głowę mam strasznie zajętą arkami Noego i różnemi różnościami. Przecież gospodarz nie był tu, nie był?

- Nie - upewnił woźnica. - Niema czasu, zajęty teraz konkurami.

- Z tem wszystkiem on tu zajdzie, bo kazał mi iść naszą stroną drogi, gdy będę wracał do domu. Lepiej pójdę wcześniej. Bądź pani tak dobrą, pozwól uszczypnąć Boksera w ogon, tylko przez chwilkę, czy pani zgadza się?

- Cóż to za pytanie, Kalebie?

- O, nie obawiaj się pani - wyjaśnił człowieczek - przypuszczam, że mu się to nie podoba. Dopiero co odebrałem zamówienie na psy szczekające i bardzobym chciał wykonać to jak można najnaturalniej, po sześć pensów sztuka. To wszystko. Niech się pani nie lęka.

Na szczęście zdarzyło się, że Bokser głośno zaszczekał, nie czekając na zamierzone uszczypnięcie. Ale ponieważ to szczekanie zapowiadało przybycie jakiegoś nowego gościa, Kaleb więc odłożył poglądową naukę przyrody na czas odpowiedniejszy, zarzucił na plecy okrągły koszyk i pospiesznie pożegnał obecnych. Niepotrzebnie jednak spieszył się, bo i tak we drzwiach natknął się na nowego gościa.

- A, toście to wy tu? Zaczekajcie chwilę, wezmę was ze sobą. Mój szacunek, Janie Piribingl. Jeszcze głębszy twojej ładniutkiej żonie. Z każdym dniem ładniejsza! I lepsza, jeśli to możliwe! I młodsza - pomyślał głośno mówiący. - Licho wie, co to znaczy!

- Zdziwiłyby mnie pańskie komplementa, panie Teklton - rzekła Dot wcale nie uprzejmym tonem - gdybyś pan nie był narzeczonym.

- To znaczy - pani wie, że ja się żenię.

- Jako tako oswoiłam się z tem - odrzekła młoda gosposia.

- Przypuszczam, że z wielkim trudem.

- Zgadłeś pan.

Teklton, handlarz zabawek, był dość znanym pod imieniem "Greff i Teklton", bo taką była jego handlowa firma, chociaż Greff dawno już nie należał do spółki, pozostawiwszy tu tylko swe nazwisko. W swoim interesie Teklton, handlarz zabawek, był człowiekiem, któremu rodzice i opiekunowie źle wybrali powołanie. Gdyby w młodych latach zrobili z niego lichwiarza, krętacza, plenipotenta - policyanta lub maklera, toby całą swoją nienawiść wywarł na klientów i nasyciwszy się wszelkiego rodzaju niegodziwościami, możeby z czasem stał się bardziej ludzkim, poprostu dla odmiany i rozmaitości. Ale zmuszony do spokojnego zajęcia handlarza zabawek, stał się domowym ludożercą, który żył z tego, co na dzieciach zarobił a miał ku nim nieubłaganą nienawiść. Wszystkie zabawki były mu wstrętne, za nic na świecie nie kupiłby z nich żadnej; ze złośliwością nadawał zwierzęcy wygląd dzierżawcom z tektury, którzy wieźli świnie na jarmark, heroldom, którzy głosili stratę sędziowskiego sumienia, staruszkom na sprężynach, robiącym pończochy; sklep jego roił się odpychającymi potworami. Tu czerwieniły się w odrażających maskach wstrętne, włochate, czerwonookie straszydła, wyskakujące z pudełek, papierowe węże w postaci wampirów, szatańskie potwory, które nie dawały się ułożyć. Wszystkie te mechaniczne zabawki, wyskakując za pomocą sprężyn ze swoich pudełek, miały tę właściwość, że przerażały dzieci, co właścicielowi magazynu sprawiało ogromną uciechę. Była to dla niego jedyna ulga, jedyne ochronne ujście jego niechęci ku ludziom.

Teklton dosięgał genialności w podobnych wynalazkach. Każde ohydne widmo niewątpliwie mu się podobało. Raz nawet poniósł stratę, zakupiwszy wiele płytek do czarodziejskiej latarni, w której siły nieczyste wyobrażone były w postaci jakichś nadzwyczajnych potworów z ludzkiemi twarzami. Ta zabawka podobała się bardzo Tekltonowi. Stracił dużo pieniędzy na malowanie twarzy krwiożerczych olbrzymów, a choć sam nie był malarzem, potrafił za pomocą kawałka kredy dać malarzowi wzór takich rysów do tych obrazków, że wystarczały do odebrania spokoju duszy każdemu młodzieńcowi od sześciu do jedenastu lat na całe święta Bożego Narodzenia lub letnie wakacye.

Jakim w przedsiębiorstwie, takim był i w życiu. Dlatego łatwo możecie sobie wyobrazić, że człowiek, który stał przed Janem w długiem, zielonem palcie, sięgającem mu do łydek i podciągniętem w górę, w grubych butach z ciemnoczerwonymi wyłogami, był zaprawdę niezwykle przyjemnym młodzieńcem, mogącym szczycić się tak wytwornym umysłem, jak i pociągającem obejściem. Niemniej przecież Teklton, handlarz zabawek, zamierzał się żenić; bez względu na to, com o nim powiedział, chciał się żenić. I brał w dodatku młodą żonę, piękną młodą żonę.

Nieszczególnie wyglądał, jako narzeczony, gdy tak stał w kuchni woźnicy z grymasem na chudej twarzy, kurcząc się od chłodu, nacisnąwszy czapkę na oczy, ręce zasunąwszy w kieszenie i spoglądając ze złośliwą chytrością przymrużonem okiem, w którem zdawał się zlewać żrący spław obłudy. A mimo wszystkiego i on zapragnął być narzeczonym.

- Ślub mój ma się odbyć za trzy dni. W przyszły czwartek. W ostatni dzień pierwszego miesiąca w roku, - rzekł Teklton. Czym wspomniał o tem, że jedno oko miał wysadzone, a drugie prawie zakryte i że to prawie zakryte było u niego zawsze bardzo wymowne? Nie pamiętam, czym o tem mówił.

- Tak, to dzień mego wesela, - powtórzył Teklton, podzwaniając pieniędzmi.

- Czyż tak? Tego samego dnia i jam się żenił! - rzekł woźnica.

- Cha, cha! - zaśmiał się Teklton. - Dziwna rzecz! Ty z żoną właśnie taką samą stanowisz parę, kropla w kroplę taką samą.

Niezadowolenie Dot przy tych chełpliwych słowach nie znało granic.

Cóż jeszcze wymyśli ten człowiek? Czy on może przypuszcza, że możliwą jest rzeczą, żeby i im urodził się taki synek? Straszydło, poprostu rozum stracił!

- Proszę cię, Janie! Dwa słowa tylko, - zamruczał handlarz zabawek, trącając woźnicę łokciem i odprowadzając go trochę na bok. - Przyjdziecie do mnie na wesele? My przecież teraz na jednym wózku jechać będziemy, rozumiesz?

- Jakto, "na jednym wózku?" - zadziwił się woźnica.

- Mała różnica lat, - burknął Teklton, znowu trącając go łokciem. - Przyjedźcie spędzić z nami wieczorek jeszcze przed weselem.

- Poco? - zapytał Jan, nie przygotowany na takie natrętne zaproszenie.

- Poco? - powtórzył pytanie gość. - Oto nowy sposób przyjmowania zaproszeń! Tak, poprostu dla przyjemności, - dla miłego towarzystwa, rozumiesz i dla tym podobnych rzeczy.

- Myślałem, że nigdy nie lubiłeś towarzystwa - ze zwykłą prostotą zauważył Jan.

- Och! widzę, że z tobą inaczej, jak zupełnie szczerze, mówić niesposób - rzekł Teklton. - Rzecz jest taka, że ty i twoja żona bardzo jesteście miłymi gośćmi i widzieć was razem jest istotną przyjemnością. Rozumiemy to lepiej, widzisz; jednakże.....

- Nic, my nic zupełnie nie rozumiemy, - przerwał Jan. - O czem mówisz?

- No dobrze! Więc nie rozumiemy, - ciągnął Teklton. - Niechże i tak będzie. Jak wolisz; nic na tem nie zależy. Chciałem ci powiedzieć: wyglądacie na tak szczęśliwych ludzi, że wasza obecność zrobi najlepsze wrażenie na przyszłej pani Teklton. I choć twoja żona niechętną jest dla mnie, mimowoli współdziałać będzie w moich planach, gdyż sam jej wygląd mówi za nią. Tak tedy zgadzasz się przyjechać?

- Umówiliśmy się rocznicę naszego ślubu spędzić, o ile się da, w domu, - odrzekł Jan. Daliśmy sobie na to słowo już pół roku temu. Myślę, pojmujesz to, że dom....

- Ba! A cóż tam takiego dom? - zawołał Teklton. - Cztery ściany i sufit! (Czemu nie zabijecie tego świerszcza? Jabym go bezwarunkowo zabił. Zawsze to robię. Nienawidzę ich ćwierkania.) Toć cztery ściany i sufit znajdą się i u mnie. Bądźcie łaskawi, przyjedźcie do mnie!

- Jakto, zabijasz swoje świerszcze? - przeraził się Jan.

- Gniotę je, mój panie, odpowiedział gość, stuknąwszy laską w podłogę. - Więc obiecujesz przyjechać? I dla ciebie i dla mnie jest to pożytecznem, jeśli kobiety przekonają jedna drugą, że im spokojnie, dobrze, jak nie można lepiej. Znam ich naturę. Cokolwiek będzie mówiła jedna kobieta, druga niewątpliwie zechce ją w tem naśladować. Taka tkwi w nich chęć naśladowania, że jeśli twoja żona powie mojej: jestem najszczęśliwszą żoną, a mąż mój najlepszy człowiek, jakiego znaleźć można i kocham go do szaleństwa, to moja powie to samo twojej jeszcze z dodatkiem i w połowie własnym słowom uwierzy.

- Czy chcesz powiedzieć, że w istocie tego niema?

- Niema?! - zawołał Teklton z przerywanym ostrym śmiechem. - Czego niema?

Janowi przyszła na myśl chętka dodania: "niema w niej szalonej miłości dla ciebie." Lecz spojrzawszy na pół zmrużone i jakby mrugające nań z ponad podniesionego kołnierza płaszcza oko, zmiarkował, że w tym człowieku niema nic pociągającego, nic, coby szaloną miłość obudzić mogło i dokończył całkiem inaczej:

- Więc ona nie wierzy temu, co mówi?

- Ach, niegodziwcze! Ty żartujesz, - rzekł Teklton.

Woźnica nie pojął całkowicie znaczenia tych słów, spojrzał jednak tak poważnie, że gość mimowoli musiał wytłómaczyć się.

- Patrzże, przemówił, podnosząc palce lewej ręki i uderzając o palec wskazujący dla lepszej jasności. - Oto - ja, Teklton, we własnej osobie. Mam zamiar ożenić się z młodą ładną kobietą, - tu dotknął się małego palca, wyobrażającego narzeczoną: dotknął nie delikatnie, lecz gburowato, z poczuciem siły. - Mam możność spełnienia mego zamiaru i spełnię go. To mój kaprys. Ale... popatrzno tam!

Wskazał na Dot, która w zamyśleniu siedziała przy ogniu, opierając pełny podbródek na ręku, nie odwracając oczu od jaskrawego płomienia. Woźnica popatrzył najpierw na nią, potem na swego towarzysza, potem znów na żonę i znów na niego.

- Ona niewątpliwie szanuje cię i słucha, - rzekł Teklton; a to mnie zupełnie wystarczy, nie należę bowiem do osób uczuciowych. Ale czy sądzisz, że posiadasz co więcej ponadto?

- Ja myślę, - odrzekł Jan, - że wyrzucę każdego za okno, kto o tem wątpić będzie.

- Oto właśnie, potwierdził Teklton z niezwykłą mu ustępliwością. - Rozumie się, ty byś to zrobił bezwarunkowo. Niewątpliwie, zupełnie jestem o tem przekonany. Dobrej nocy, przyjemnych snów!

Jan był zaniepokojony i mimowoli nieswój, czego nie potrafił ukryć przed otoczeniem.

- Dobrej nocy, mój drogi przyjacielu, - powtórzył Teklton tonem współczucia. - Odchodzę. Jest między nami w samej rzeczy dużo wspólnego. Więc nie darujecie nam jutrzejszego wieczoru? No, dobrze. Następnego dnia jedziecie z wizytą, wiem o tem. Spotkamy się tam. Przywiozę ze sobą swoją przyszłą żonę. To będzie dla niej z pożytkiem. Zgadzacie się? Dziękuję.

A tam co?

Był to głośny krzyk żony woźnicy: głośny, ostry, niespodziany jęk, od którego izba zadźwięczała, jak szklanne naczynie. Młoda kobieta podniosła się z miejsca i stała jak skamieniała z przerażenia i zdumienia. Nieznajomy przysunął się do ognia, aby się zagrzać i stał tuż obok krzesła. Ale nie odezwał się wcale.

- Dot! zawołał mąż. Mary! Droga! Co ci jest? W jednej chwili rzucili się ku niej wszyscy. Kaleb, który drzemał na pudle z kołaczem, schwycił senną Tilly za warkocz, ale zaraz ją przeprosił.

- Mary! wołał Jan, podtrzymując żonę. Tyś chora. Co ci jest? Powiedz, ukochana!

Odpowiedziała tylko dzikim śmiechem. Potem zsunąwszy się z objęć męża na ziemię, młoda kobieta zakryła twarz fartuszkiem i gorzko zapłakała. Napłakawszy się, znów zaczęła się śmiać, potem znów płakać. W końcu zaczęła żalić się na chłód, pozwoliła mężowi doprowadzić się do ognia i tam siadła na swojem miejscu. Starzec po dawnemu stał przy ognisku bez ruchu.

- Lepiej mi, Janie - cicho wyszeptała pani Piribingl. Zupełnie przyszłam już do siebie... ja... Janie!

Ale Jan stał po przeciwnej stronie. Dlaczego Dot zwróciła się twarzą ku nieznanemu staremu jegomości, jakby zwracając się do niego? Czy nie bredziła czasem w gorączce?

- Coś mnie zamroczyło, kochany Janie... Przeraziłam się... Coś przemknęło mi nagle przed oczyma... Nie mogłam dobrze rozpoznać. Ale to już przeszło, zupełnie przeszło.

- Bardzom rad, że przeszło - zamruczał Teklton, obrzucając izbę swem badawczem okiem. Radbym wiedział, gdzie to zniknęło i co to było?.. Hm... Chodźmy, Kalebie! Kto to tam z temi siwemi włosami.

- Nie wiem, panie - szeptem odpowiedział Kaleb. - Nigdy w życiu go nie widziałem. Doskonała figura na dziadka do orzechów, zupełnie nowy! Z rozcięciem przez głowę aż do kamizelki byłby przewyborny.

- Niedość brzydki - zauważył Teklton.

- Albo choćby na pudełko do zapałek, ciągnął Kaleb, pogrążony w spostrzeżeniach - co za model! Wypróżnić mu głowę, aby tam nakłaść zapałek; podnieść do góry pięty, do pocierania, jakaby to wspaniała była zapalniczka do upiększenia kominka w izbie szlachcica!

- Niedość potworny, ani w połowie nawet, odparł Teklton. - Zupełnie nic w nim niema interesującego! Chodźmy! Bierz to pudło! No, spodziewam się, że pani już się uspokoiła.

- O, wszystko już przeszło, przeszło zupełnie! - odrzekła młoda kobieta spiesznie, posyłając mu ręką pożegnanie, aby odszedł nareszcie. - Dobranoc.

- Dobranoc! - odpowiedział gość. - Bywaj zdrów, Janie Piribingl! Nieś ostrożnie pudełko, Kalebie. Śmierć cię czeka, jeśli je upuścisz. Ciemno, choć oko wykol, pogoda gorsza niż przedtem, bądźcie zadowoleni. Dobranoc! Raz jeszcze obrzuciwszy izbę bystrem spojrzeniem, wyszedł w towarzystwie Kaleba, dźwigającego na głowie kołacz weselny.

Woźnica tak był przerażony zachowaniem się żony, tak starał się ją uspokoić i natchnąć odwagą, że prawie aż do chwili odejścia obcych, zapomniał o obecności nieznajomego, gdy tenże został sam jeden.

- Czemu on tu siedzi? - powiedział Jan - wskazując go żonie.

- Trzeba mu napomknąć, aby sobie odszedł.

- Przebacz, mój przyjacielu - rzekł stary jegomość, przysuwając się do gospodarza - tem bardziej mi przykro, że twoja żona, zdaje się, nie zupełnie zdrowa; lecz mój przewodnik, bez którego z powodu kalectwa prawie obejść się nie mogę - tu wskazał na uszy i pokiwał głową - nie przyszedł dla jakiejś przyczyny; obawiam się, że zaszło nieporozumienie. Czas brzydki, który mnie zmusił szukać schronienia na twym wygodnym wozie, ani trochę się nie zmienił. Czy nie byłbyś tak dobry dać mi nocleg za opłatą?

- Niewątpliwie, niewątpliwie - podchwyciła Dot - z wielką chęcią.

- O! - przemówił gospodarz, zdziwiony jej pospiechem. - Przypuśćmy, że nie mam nic przeciw temu, tylko naprawdę nie wiem.

- Szsz! przerwała żona - mój drogi Janie.

- Ależ on przecież głuchy zupełnie - rzekł Jan.

- No, tak, ale zawsze... Tak, panie, to się rozumie. To się rozumie. Ja mu zaraz posłanie przyrządzę, Janie!

Kiedy wybiegła z izby, zwinność jej usposobienia i zmieszanie do tego stopnia zaniepokoiły męża, że stanął, patrząc za nią, zupełnie zbity z tropu.

- Oto mamusie poszły słać łóżeczka - zabawiała tymczasem małego Tilly - a włoski mu urosną ciemnoblond i kędzierzawe, a gdy zdejmą z niego czepeczki, wszystkie pieszczotki przelękną się, wszystkie, wszystkie, jakie będą siedzieć przy ognisku.

Z bezwiednem upodobaniem czepiania się drobnostek, jakie często opanowuje zgnębiony i rozstrojony umysł, woźnica machinalnie powtarzał te niedorzeczne słowa, chodząc wzdłuż i wszerz po izbie. Powtarzał je tyle razy, że nauczył się ich na pamięć, i nie przestał powtarzać, jak wyuczonej lekcyi, nawet wtedy, gdy Tilly zamilkła i dłońmi zaczęła nacierać gołą główkę dziecięcia (jak to niańki dla zdrowia czynią), poczem znów nałożyła mu czepeczek.

- "I wszystkie pieszczotki przelękną się". Hm, dziwi mnie, co mogło przestraszyć Dot! - mruczał gospodarz, chodząc po izbie.

Odpędzał od siebie podszepty Tekltona, lecz one budziły w nim niejasną, nieokreśloną trwogę. Przecież ten Teklton był bystry i chytry, a Jan z goryczą uznawał swoje ograniczenie i jadowita wzmianka gościa toczyła mu serce. Niewątpliwie, nie próbował odszukać związku między gadaniną Tekltona i dziwnem postępowaniem żony, lecz jedno i drugie ściśle plątało się ze sobą i nie mógł rozdzielić tych dwóch szczegółów.

Wkrótce posłanie było przygotowane i nieznajomy odszedł, podziękowawszy za wszelki poczęstunek, prócz szklanki herbaty. Wtedy Dot - zupełnie już uspokojona, jak sama mówiła - przysunęła duże krzesło do kominka dla męża; nałożyła mu fajkę i podała, poczem siadła na niziutkiej ławeczce tuż obok niego.

Zawsze siadała na tej ławeczce, zapewne znajdując ją wygodną i miłą.

Z czasem Dot stała się najzręczniejszą w świecie nakładczynią fajek. Warto było widzieć, jak wsuwała swój cienki paluszek we fajkę, potem ją przedmuchiwała, aby przeczyścić; potem, udając obawę, że jest jeszcze zanieczyszczona, podnosiła do oczu, jak teleskop, robiąc równocześnie różne grymasy swoją ładną twarzyczką. W tych chwilach pani Piribingl była nieporównana. Co się zaś tyczy nakładania fajki, to czyniła to po mistrzowsku; a jej zręczne podawanie ognia za pomocą skręconego kawałka papieru pod sam nos mężowi w chwili, gdy cybuch brał w usta, było artyzmem, istnym artyzmem. Świerszcz i samowarek, wyciągając na nowo swą pieśń, to samo twierdzili. I ogień, który na nowo zapłonął, twierdził to samo. I malutki kosiarz na zegarze przy swej nieustannej pracy to samo twierdził. Najchętniej zaś godził się na to sam woźnica, którego czoło się rozmarszczyło, a twarz rozjaśniła.

I gdy powoli i w zamyśleniu pociągał swą starą fajeczkę, a zegar holenderski tykotał, purpurowy płomień gorzał i świerszcz ćwierkał, ten duch dobry domu i ogniska (świerszcz był nim rzeczywiście) pojawił się w postaci czarodziejskiego elfa i zaczął przed gospodarzem rozwijać jeden za drugim obrazy jego rodzinnego szczęścia. Niezliczone wizerunki Dot wszelkiego wieku i wielkości napełniały izbę. Malutkie Dot w postaci małych dziewczynek figlowały przed Janem, zbierając kwiaty po polach i łąkach; niezdecydowane Dot, które przyjmowały jego starania na poły życzliwie, na poły niechętnie; nowozaślubione Dot, wchodzące do domu i ze zdziwieniem odbierające klucze od gospodarstwa; Dot - młode matki w towarzystwie wymyślonych Tilly, niosących dzieci do chrztu; starsze Dot, wciąż jeszcze jednak młode i kwitnące - pyszniące się z córek na wiejskich zabawach; dojrzałe Dot, otoczone gromadką rumianych wnuków; staruszki Dot - oparte na laskach; chodząc, chwiały się ze słabości.

Byli tu także i starzy Janowie, z oślepłymi ze starości Bokserami u nóg, i nowsze wozy z młodszymi woźnicami ("bracia Piribingl", sądząc z napisów na wozach) i chorzy, starzy furmani, którym usługiwały delikatne rączki; i groby zmarłych, starych furmanów, zielenią pokryte na cmentarzu. A gdy świerszcz ukazał mu wszystkie te obrazy - Jan widział je jasno, choć oczy jego wpatrzone były w ogień, a serce przepełniła mu radość i wesele; z duszy złożył dzięki swym bogom domowym, a Greffa i Tekltona z myśli wyrzucił. Ale co to za postać młodego mężczyzny, którą tenże sam czarodziej świerszcz umieścił tak blizko krzesła jego żony, a która pozostała tam jedna jedyna? Dlaczego to widziadło wciąż jeszcze pozostaje na miejscu, tak jej blizko i, oparłszy się na gzymsie komina, nie przestaje powtarzać: "Zamężna! Niemoja!"

O, Dot! O, Dot zdrajczyni! Taki obraz nie zjawił się w widzeniach twego męża. Dlaczegoż cień twej zdrady padł na jego ognisko?

Projekt okładki: Juliusz Susak

 

Na okładce: Bradbury & Hall, Frontispiece of "Cricket on the Hearth" by Charles Dickens (1846),

licencja public domain, źródło: https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cricketonthehearth_front.jpg

This file has been identified as being free of known restrictions under copyright law, including all related and neighboring rights.

 

Tekst wg edycji:

Karol Dickens

Świerszcz za kominem

Drukarnia i Księgarnia Św. Wojciecha

Poznań-New York 1914

Zachowano oryginalną pisownię.

 

 

? Wydawnictwo Armoryka

 

Wydawnictwo Armoryka

ul. Krucza 16

27-600 Sandomierz

http://www.armoryka.pl/

 

ISBN 978-83-7950-814-3