[1] Vous avez carte blanche - fr. mieć wolną rękę.
[2] Amusant sociable - fr. zabawa towarzyska.
[3] Le petit maison entreprise - fr. małe domowe przedsięwzięcie.
[4] Czuczeło - gwara białostocka - cudak, dziwadło, straszydło.
[5] Czapiłsa - gwara białostocka - czepić się, przyczepić się.
[6] Baćko - gwara białostocka - ojciec.
[7] Ocipieć - gwara białostocka - zgłupieć, stracić rozum.
[8] A poszedł ty w kibini macier! - gwara białostocka - wypchaj się, idź do diabła!
[9] Taksówka, taksowka - gwara białostocka - taksówka, ale i też samochód.
[10] Jełop - gwara białostocka - głupek.
[11] Dziamgać - gwara białostocka - pleść bzdury.
[12] Popelina - tutaj gwara białostocka - wstyd
[13] Szałaputa - gwara białostocka - człowiek gadający bzdury, bez zastanowienia.
[14] Czugunny - gwara białostocka - garnek odlewany z żeliwa.
[15] Barachło - gwara białostocka - rzecz bez wartości, szmelc.
[16] Dzieżka - gwara białostocka - dzbanek.
[17] Durślak - gwara białostocka - metalowe sito, durszlak.
[18] Masłobojka - gwara białostocka - maselnica do ubijania masła.
[19] Skowroda - gwara białostocka - patelnia.
[20] Dekiel - gwara śląska - pokrywka.
[21] Kupywać - gwara białostocka - kupować.
[22] Śrubsztak - gwara białostocka - imadło.
[23] Baterejka - gwara białostocka - latarka.
[24] Chlapcążki - gwara białostocka - obcążki.
[25] Murzyk - gwara białostocka - mężczyzna.
[26] Bambaryła - gwara białostocka - głuptas, ciężko myślący, ale też grubas.
[27] Zupa rakowa, rumiana sztuka mięsa z mocnym sosem, pyzy na parze, pieczeń cielęca po amatorsku, młode kartofelki z masłem, a na deser krem brul? zaciągany surową śmietanką - przykładowe menu obiadowe oparte na książce "Kucharka Litewska" autorstwa Wincenty Zawadzkiej. Znakomita książka kucharska dawnej polski, podająca przepisy i sposoby gotowania regionu północno-wschodniego z XIX i początków XX wieku.
[28] Jajka w śniadku - gwara białostocka - jajka na miękko, ledwo ścięte.
[29] Preduty - jajka gotowane bezpośrednio na wodzie bez skorupek, oblane gęstym maślanym sosem z dodatkiem soku z cytryny i karmelu (dla koloru).
[30] Biszkokcik - dawna nazwa biszkoptu.
[31] Miód maliniak - "Kucharka litewska" W. Zawadzka - Tyle litrów soku malinowego, ile litrów miodu. Jak się miód "rozejdzie" i obróci w płyn, zlać razem do dużej butli. Tak zostawić, niech sfermentuje. Kiedy fus opadnie, przefiltrować i zlać do butli raz jeszcze i nie prędzej przelewać do butelek, jak w pół roku po przefiltrowaniu. Zlewać do 1/3 wysokości, by mógł dalej "pracować".
[32] Dziażka - gwara białostocka - pasek.
[33] Faradyny - gwara białostocka - portki, gacie.
[34] Gała - gwara białostocka - ciapa, gapa, nieudacznik.
[35] Kapłon - dawniej, mały kogut, kastrowany i tak hodowany dla uzyskania smaczniejszego i tłustszego mięsa.
[36] Śniedać - gwara białostocka - jeść śniadanie.
[37] Apiać - gwara białostocka - znów, ponownie.
[38] Zamaniło - gwara białostocka - zachciało się.
[39] Matros pierwoj statii - stopień służącego w carskiej marynarce wojennej - marynarz pierwszej rangi.
[40] Hadztwo - gwara białostocka - ohydne istoty, wstrętni ludzie.
[41] Hapun - gwara białostocka - złodziej, ten, co zabiera nie swoje.
[42] Przewidywania Rozalii nie do końca się sprawdziły, bo w czasie tzw "przewrotu majowego" od 12 do 15 maja 1926 roku, na skutek bratobójczych walk poległo 379 osób, w tym 164 cywili. Rannych było prawie tysiąc osób.
[43] Wliź - tu gwarowe - wejdź.
[44] Korp - gwara białostocka - gołębnik.
[45] Undzi - gwara białostocka - tam.
[46] Przepis na zupę z raków zaczerpnięto z książki "Kucharka Litewska" Wincenty Zawadzkiej.
[1] Fornalka - wóz konny, fura.
[2] Jadę na miasto - gwara białostocka - jadę do miasta.
[3] Brynzel - geara białostocka - głupek.
[4] Bajstruk - gwara białostocka - nieślubne dziecko, bękart.
[5] Fafla - gwara myśliwska - górna, zwisająca warga wyżła.
[6] Postrzałek - gwara myśliwska - zraniony, postrzelony ptak, zwierz.
[7] Holland-ka - tu: zdrobnienie od strzelby marki Holland-Holland, świetnej w owych czasach broni i bardzo drogiej. W latach trzydziestych ubiegłego wieku była warta tyle, co dobrej marki samochód.
[8] Obkładać - gwara łowiecka - wystawiać (płoszyć) ptactwo do strzału.
[9] Pudlarz - gwara łowiecka - myśliwy, który często pudłuje.
[10] Odtylcowa szesnastka - tu: gwara łowiecka - broń ładowana od tyłu, kaliber szesnaście.
[11] Ptaszniczka - gwara łowiecka - broń do polowania na ptactwo, o przedłużonej lufie.
[12] Strzelać w pióro - gwara łowiecka - polować na ptactwo, strzelać do ptaków łownych.
[13] Loftka - gwara łowiecka - amunicja myśliwska. Gruby śrut o dużej średnicy - 5 lub 6 mm. Przed II Wojną Światową w Polsce z loftek strzelano do wilków i saren.
[14] Klamra - gwara łowiecka - skrzydło linii myśliwych.
[15] Nemrod - gwara łowiecka - żartobliwa nazwa niedoświadczonego myśliwego, żółtodzioba.
[16] Majak - gwara łowiecka - zamaskowane trzciną i tatarakiem czółno lub tratwa.
[17] Kucharka - gwara łowiecka - pierwsza kaczka przybywająca na zloty.
[18] Rohatyniec nosorożec - wg. Wikipedii - jeden z największych europejskich chrząszczy. Osiąga długość ok. czterech centymetrów. Na głowie ma zakrzywiony róg, podobny do rogu nosorożca.
[19] Przepis zmodyfikowany nieco przez autora, zaczerpnięty z książki "Kucharka Litewska" Wincenty Zawadzkiej.
[1] NKWD - Narodnyj Komissariat Wnutriennych Dieł - organ represji policyjnych w ZSRR, który z uwagi na dokonywane represje i zbrodnie, zarówno wobec własnych obywateli jak i innych narodów, można przyrównać do niemieckiego Gestapo.
[2] Otkroj, blać twaja! Otkroj, bo dwieri wyzwieszciu! - ros. Otwieraj, dziwko! Otwieraj, bo drzwi wyważę!
[3] Ja nie słyszu! - ros. Ja nie słyszę!
[4] Gromczie! - ros. Głośniej!
[5] Mołczat! - ros. Cisza!
[6] Charaszo, charaszo - ros. Dobrze, dobrze...
[7] Uchodi, ja gawariu tiebia! - ros. Odejdź, mówię ci!
[8] Idi, idi! Nie ostawaj! - rus. Idź, idź! Nie zostawaj!
[9] Bobaki - świstaki stepowe, skoczki stepowe - drobne gryzonie żyjące w stepie i na terenach półpustynnych Azji.
[10] Suhak - suhak stepowy, antylopa żyjąca na terenach stepowych i półpustynnych Azji Środkowej.
[11] Kaska, ty idi rabotat, ty nie tolka w rotu silnaja! Czto ja nie widieła kak w stiepie łożyłaś i rzopu sołdatom dawała? - Rozległ się śmiech. - Idi, idi. Kaska ty priekratij goworit głuposti! - ros. Kazia, ty idź pracować, ty nie tylko w gębie mocna! Co, ja nie widziałam, jak w stepie się kładłaś i dupy żołnierzom dawałaś? Idź, idź. Kazia, przestań gadać głupstwa!
[12] W rejonie stepów azjatyckich występują przede wszystkim dwa rodzaje ptaków drapieżnych - orlik stepowy i myszołów kurhannik.
[13] Wot i jeszczo wiedzma proklata priszła. - ros. Oto, jeszcze przyszła wiedźma przeklęta.
[14] Kazbek - marka rosyjskich papierosów. Krótka bibuła z mocnym tytoniem i długa lufka z papieru. W tym typie produkowano jeszcze o nazwie "Biełomorkanał"
[15] Przepis na "maćka", z pewnymi modyfikacjami, zaczerpnięty z książki "Kucharka litewska" Wincenty Zawadzkiej.
[16] Lach - Lekceważące określenie Polaków, używane przez Rosjan, Ukraińców.
[1] C"était un hiver froid franc. - franc. To była mroźna zima.
[2] Hier, deux poules - franc. Wczoraj, dwie kury.
[3] Kurt, schnell! Alles klar! - niem. Kurt, szybko! Wszystko w porządku!
[4] Schmeisser - pistolet maszynowy kalibru 9 mm, będący na wyposażeniu niemieckiego wojska w czasie II Wojny Światowej, wynaleziony i zbudowany przez Hugo Schmeissera. MP-40 i późniejsze jego wersje potocznie nazywane były "Schmeisserami".
[5] Sei still, dir wird nichts passieren! - niem. Zamknij się, a nic ci się nie stanie!
[6] "Min, niet!" - ros. Min nie ma! Napis pozostawiany przez rosyjskich saperów w rozminowanych już miejscach.
[7] Ragout - Rodzaj gulaszu. Przepis na tę pyszną potrawę, uzyskałem od mojej Mamy. Ragout przyrządzane w ten sposób było tradycją na naszym rodzinnym stole. Z kolei moja mama, przepis otrzymała od swojej, czyli mojej babci. We Francji ragout jest robione z różnych rodzajów mięs, jednak w mojej pamięci ragout jest zawsze swoistym gulaszem wołowo-wieprzowym. Przepis znajduje na stronie internetowej portalu "SergiusziMaryla".
[8] J'ai tr?s bien fait que je suis revenu. Tr?s bien ... - franc. Zrobiłem bardzo dobrze, że wróciłem. Bardzo dobrze...
[1] Muflon - ssak parzystokopytny o wyglądzie owcy, z charakterystycznie wygiętymi do tyłu, potężnymi rogami, sięgającymi nawet 80 cm długości. Występuje w górzystych terenach Polski min. na terenie Gór Sowich. Sprowadzony w te rejony Sudetów na początku XX wieku.
[2] Kierdel - stado muflonów.
[3] Tryk - samiec muflona.
[4] Chasse - franc. polowanie.
[5] Partie de chasse? - franc. przyjęcie myśliwskie.
[6] Proletariat - klasa społeczna, wg K. Marksa - klasa robotnicza, walcząca z kapitalistami.
[7] Potofeu - Pożywna zupa lub rodzaj tak zwanego "dania jednogarnkowego". Dobre potofeu potrzebuje: kawałka pięknej wołowiny, mniej więcej półtora kilograma na garnek taki, jak ja. Kość wołową ze szpikiem, włoszczyznę w większej ilości: kilka marchewek, kilka pietruszek plus pęczek zielonej natki, duży seler, dwie średnie pory, trzy cebule. W zależności od ilości osób potrzebne nam będą również dobre ziemniaki. Przyprawy: liście laurowe, ziele angielskie, sól, pieprz, sos sojowy lub maggi, gałka muszkatołowa tarta, rozmaryn, tymianek. Wołowinę zalewamy zimną wodą (trzy, cztery litry) i na malutkim ogniu gotujemy. Zdejmujemy burzyny. Kiedy wywar jest klarowny, dodajemy przyprawy. Dalej gotujemy. Po jakichś dwóch godzinach wrzucamy kość wołową. Znowu zdejmujemy burzyny. Gdy zupa się wyklaruje, dodajemy włoszczyznę. Teraz pozwalamy, by potofeu gotowało się wolniutko przez kolejną godzinę. Po tym czasie wrzucamy do garnka obrane i umyte ziemniaki. Kolejna godzina gotowania nie zawadzi. Kiedy wywar jest gęsty, a ziemniaki miękkie, podajemy na stół. Na talerzu powinna się znaleźć odpowiednia porcja jarzyn z rosołu, kilka kawałków ziemniaka no i oczywiście dobry kawał wołowiny. Najlepsze do tej zupy jest ciemne, prawdziwe pieczywo. Znam takich, co lubią dodać sobie na talerz kilka łyżek ugotowanej do miękkości czerwonej fasoli, ale to już jest ekstrawagancja. Tak samo zresztą, jak smarowanie kawałków wołowiny musztardą Dijon.
[8] Nagan - rewolwer kalibru 7,62 mm.
[9] Mon Dieu! C'est de la tourmaline noire! Comme il est beau! Incroyable! - franc. Mój Boże! To jest czarny turmalin! Jaki jest piękny! Niesamowite!
[10] D'o? l'avez-vous eu? - franc. Skąd to masz?!
[11] Turmalin - Tutaj, czarna odmiana. Minerał należący do grupy krzemianów. W jubilerstwie wykorzystywany do drogiej biżuterii. Ponoć ma właściwości odstraszające złe moce! Rejon Gór Sowich obfituje w różnego rodzaju kamienie półszlachetne używane w jubilerstwie, np: beryle, łyszczki, baryty.
[12] C'est impossible! - franc. To jest niemożliwe!
[13] Oui! Parlez vite! Écoutez ma m?re! - franc. Tak! Mów szybko! Posłuchaj matki!
[14] Achtung! Tod! - niem. Uwaga! Śmierć!
[15] Soldats russes - franc. Rosyjscy żołnierze.
