Wstęp
K. Tomaszycki uważa, iż:,,jednym z najbardziej złożonych zjawisk społecznych współczesnego świata jest bezpieczeństwo. Z. Nowakowski wskazuje, że gwarancja stabilności i suwerenności obok zapewnienia warunków do niezakłóconego funkcjonowania oraz umożliwienie trwałego rozwój chronionych podmiotów jest wymogiem zabezpieczenia żywotnych interesów danej społeczności przed bezpośrednim zagrożeniem1. Tak ujęte bezpieczeństwo staje się swobodą rozwoju oraz gwarancją egzystencji danej społeczności (jednostki, grupy społecznej, narodu). Bezpieczeństwo stało się podstawową potrzebą każdej jednostki, a jego brak nie daje możliwości realizacji innych potrzeb i utrudnia rozwój człowieka. Oczywiście dokładne scharakteryzowanie oraz zdefiniowania bezpieczeństwa jest trudne, ale każdy człowiek aby prawidłowo mógł się rozwijać musi mieć poczucie pewności, wsparcia innej osoby (stan psychiczny) oraz sprawnie działającego systemu prawnego (stan prawny)."[1]
Jak trafnie zauważył M. Zajda:,,(...)potrzeba bezpieczeństwa, rozumianego jako zapewnienie jednostce przetrwania i swobodnego jej rozwoju, zaliczana jest do podstawowych potrzeb człowieka i powinna być zaspakajana w pierwszej kolejności. Zapewnienie bezpieczeństwa obywatelom należy do głównych obowiązków władzy państwowej. Rozwój terroryzmu powoduje spadek zaufania do ugrupowań rządzących i służb odpowiedzialnych za walkę z tym zjawiskiem, sprawia, że ludność nie czuje się bezpiecznie w dotychczasowym środowisku. Ważne jest, by społeczeństwo również potrafiło samo zapewnić sobie bezpieczeństwo. Każdy obywatel może pomóc państwu i odpowiednim służbom w zapobieganiu aktom przemocy, przestępstwom, a nawet zamachom terrorystycznym, dlatego ważne jest zachowanie czujności w każdej sytuacji. Uświadomienie sobie istniejących zagrożeń i oswojenie z możliwością udziału w ataku terrorystycznym, jako potencjalna ofiara, pozwala w sposób racjonalny oceniać każdą sytuację, ograniczyć wybuch paniki, a tym samym zwiększyć bezpieczeństwo."[2]
Z kolei T.R. Aleksandrowicz stroi na stanowisku, iż:,,(...)wybór między wolnością a bezpieczeństwem jest jednak na dłuższą metę wyborem fałszywym. Podstawowym zagrożeniem są nie terroryści, lecz terror. W gruncie rzeczy, zagrożenie terroryzmem nosi dwojaki charakter - z jednej strony są to zamachy, ofiary, straty materialne i strach w społeczeństwie, z drugiej jednak za zagrożenie można uznać także (nadmierną) reakcję państwa. Rzecz w tym, aby społeczeństwa demokratyczne zdołały pokonać terroryzm zachowując swoje zasady wolności, na których zostały zbudowane Zamknięcie się w dobrze strzeżonej twierdzy, coraz bardziej wyrafinowane systemy monitoringu i inwigilacji, wymyślne systemy kontroli, nie są rozwiązaniem problemu. Oznaczałoby to utratę liberalnych wartości, których w walce z terroryzmem musimy bronić.(...)wojna z terroryzmem będzie długim, kosztownym pod każdym względem i wyczerpującym procesem. Nie będziemy żyć w społeczeństwie wolnym od ryzyka i nie możemy być chronieni przed każdym nieszczęściem."[3]
Z. S. Moczydłowska zauważyła w kontekście zjawiska migracji, iż:,,W zależności od panujących warunków terroryzm jako metoda walki ciągle ewoluuje. Terroryści udoskonalają swoje metody działania, korzystając chociażby z najnowszych zdobyczy technologii, zwiększając aktywność w cyberprzestrzeni. W odniesieniu do postawionych na wstępie problemów badawczych, można śmiało powiedzieć, że migracja i terroryzm są ze sobą powiązane. Państwa członkowskie UE cieszące się z dobrobytu to idealne obszary przyciągające migrantów. Jednocześnie to miejsca, gdzie wielu migrantów nie adaptowało się do nowych warunków kulturowych i społecznych, przez co są szczególnie podatni na oddziaływanie propagandy ideologicznej uzasadniającej terroryzm. Terroryści wykorzystują migrację za pomocą tzw. grup uderzeniowych oraz uśpionych komórek. Duże napływy imigrantów powodują wzrost nastrojów o podłożu radykalnym czy ksenofobicznym."[4]
W dzisiejszym świecie, na terenie Europy bezpieczeństwo staje się towarem deficytowym. Jak wskazuje P. Swoboda:,,(...)można wyodrębnić kilka rodzajów bezpieczeństwa z punktu widzenia jednostek ludzkich, jako jego głównych podmiotów czy beneficjentów. Można tak wyróżnić bezpieczeństwo indywidualne, bezpieczeństwo grupowe, bezpieczeństwo zbiorowe, bezpieczeństwo organizacji, bezpieczeństwo narodowe, bezpieczeństwo międzynarodowe itp. Wraz z rozwojem ludzkości i pojawianiem się coraz to nowych zagrożeń pojedyncze jednostki nie dawały sobie rady z odżegnywaniem niektórych zagrożeń, zaczęły więc łączyć się w grupy w celu lepszego przeciwdziałania niebezpieczeństwom."[5] Jak trafnie zauważył A. Olech,,obecnie odchodzi się od definicji bezpieczeństwa postrzeganej tylko jako element sfery militarnej, na rzecz miękkiego wymiaru tego zjawiska. Aktualnie uwzględnia się w tej terminologii m.in. wymiar kulturowy, religijny, społeczny, ekologiczny, humanitarny oraz technologiczny."[6] Poczucie bezpieczeństwa jest bardzo ważne dla dobrostanu psychicznego społeczeństwa. Jednym z największych współczesnych zagrożeń jest terroryzm. A. Cygan uważa nawet, że:,,(...)terroryzm jest najniebezpieczniejszym zjawiskiem współczesnego świata. Trzeba nauczyć się z nim walczyć a przede wszystkim nie wolno go lekceważyć. Nigdy nie wiadomo, czy nie znajdziemy się w samym centrum tego niebezpieczeństwa."[7] Terroryści na płaszczyźnie prawnej poprzez akty terroru dopuszczają się przestępstw o charakterze terrorystycznymi. Silne, działające kompleksowo (a nie fragmentarycznie) państwo przewidziała aktom terroru, a jeśli już do nich dojdzie prowadzi skuteczne,,śledztwo antyterrorystyczne", czyli śledztwo ukierunkowane na ustalenie przyczyn, przebiegu, sprawców, skutków przestępstw o charakterze terrorystycznym, zgromadzenie w sposób kompleksowy i pełny materiału dowodowego oraz zmierzające do tego by wszyscy, którzy są za nie odpowiedzialni ponieśli zasłużoną odpowiedzialność karną zgodnie ze standardami demokratycznego państwa prawnego.
[1] T. Wałek, pojęcie, geneza i klasyfikacja zjawisk terrorystycznych, Securitologia, No 2, 2018, s. 119-122,
[2] J. Gierszewski, Postrzeganie i podział terroryzmu na podstawie przeglądu definicji, Acta Pomerania 2012, nr 4, II Folia Bezpieczeństwo, s. 59,
[3] J. Gierszewski, Postrzeganie i podział terroryzmu na podstawie przeglądu definicji, Acta Pomerania 2012, nr 4, II Folia Bezpieczeństwo, s. 60,
[4] A. Suchorzewska, Ochrona prawna systemów informatycznych wobec zagrożeń cyberterroryzmie, Oficyna 2010, LEX, dostęp: 1.5.2024 r.,
[5] K. Lachowska, Kim jest terrorysta? Sposoby stereotypizacji terrorystów. Analiza porównawcza wyników badań ankietowych, s. 54,
[6] L. Goździewski, Terroryzm jako zjawisko społeczne i zagrożenie światowego bezpieczeństwa, JOURNAL OF MODERN SCIENCE TOM 1/44/2020, S. 209-226,
[7] A. Suchorzewska, Ochrona prawna systemów informatycznych wobec zagrożeń cyberterroryzmie, Oficyna 2010, LEX, dostęp: 1.5.2024 r.,
[8] G. Nowacki, Zjawisko terroryzmu w XX wieku, s. 405,
[9] G. Nowacki, Zjawisko terroryzmu w XX wieku, s. 406,
[10] Definicje terroryzmu (un.org.pl), dostęp: 1.5.2024 r.,
[11] Walka z terroryzmem - definicje przestępstw terrorystycznych i wsparcie udzielane ofiarom, EUR-Lex (europa.eu), dostęp: 1.5.2024 r.,
[12] Walka z terroryzmem - definicje przestępstw terrorystycznych i wsparcie udzielane ofiarom, EUR-Lex (europa.eu), dostęp: 1.5.2024 r.,
[13] C. Townshend, Terroryzm, Łódź 2017, s. 21-22,
[14] L.T.Szmidt, Terroryzm a państwo. Studium poświęcone historycznym, socjologicznym i agonologicznym aspektom terroryzmu, Wydawnictwo: Wydawnictwo Lubelskie, s. 19,
[15] Terroryzm jako zagrożenie współczesnego świata (uni.wroc.pl), dostęp: 1.5.2024 r.,
[16] T. Wałek, pojęcie, geneza i klasyfikacja zjawisk terrorystycznych, Securitologia, No 2, 2018, s. 119-122,
[17] K. Karolczak, Finansowanie terroryzmu - zarys problematyki, Terroryzm - studia, analizy, prewencja, s. 130,
[18] Organizacje terrorystyczne (naukowiec.org), dostęp: 1.5.2024 r.,
[1] T. Wałek, pojęcie, geneza i klasyfikacja zjawisk terrorystycznych, Securitologia, No 2, 2018, s. 116,
[2] L. Wykurz, 10 najsłynniejszych zamachów - daty, miejsca, przebieg, ofiary, znaczenie, Kroniki dziejów, (kronikidziejow.pl), dostęp: 1.5.2024 r.,
[3] G. Nowacki, Zjawisko terroryzmu w XX wieku, s. 404,
[4] R. Antonów, Charakterystyka współczesnego terroryzmu, Acta Universitatis Wratislaviensis, No 3693 Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem 37, nr 4 Wrocław 2015, s. 73,
[5] P. Piasecka, Historia (terroryzmu) kołem się toczy?, Thinkzine, nr 9(135)/2021, wrzesień 2021, s. 1-2,
[6] B. Kulas, Terroryzm na Świecie | Geografia24.pl, dostęp: 1.5.2024 r.,
[7] T. Wałek, pojęcie, geneza i klasyfikacja zjawisk terrorystycznych, Securitologia, No 2, 2018, s. 117,
[8] R. Antonów, Charakterystyka współczesnego terroryzmu, Acta Universitatis Wratislaviensis, No 3693 Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem 37, nr 4 Wrocław 2015, s. 74,
[9] R. Antonów, Charakterystyka współczesnego terroryzmu, Acta Universiatis Wratislaviensis, No 3693 Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem 37, nr 4 Wrocław 2015, s. 78,
[10] T. Wałek, pojęcie, geneza i klasyfikacja zjawisk terrorystycznych, Securitologia, No 2, 2018, s. 119-120,
[11] A. Lebiedowicz, publikacja internetowa, Państwo Islamskie - geneza, struktura, zagrożenia, http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,9980/k,2, 1.5.2024 r.,
[12] https://pl.wikipedia.org/wiki/Pa%C5%84stwo_Islamskie, dostęp: 1.5.2024 r.,
[13] K. Wojtasik,,,Anatomia zamachu. O strategii i taktyce terrorystów", Warszawa, Wydawnictwo Medium 2019, s. 166,
[14] K. Liedel, A. Mroczek, Terror w Polsce - analiza wybranych przypadków, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2013, s. 23-24,
[15] A. Lis, A. Olech, Największe organizacje terrorystyczne na świecie charakterystyka zagrożenia modus ponens, Wiedza Obronna 2020, Vol. 273, No 4, s. 59-70,
[16] Organizacje terrorystyczne (naukowiec.org), 1.5.2024r.,
[17] A. Olech, Współczesne zagrożenia terrorystyczne dla bezpieczeństwa Europy Środkowej, Instytut Nowej Europy, s. 5,
[18] Najnowszy raport Europolu dotyczący zagrożenia terrorystycznego w UE | Instytut Zachodni (iz.poznan.pl), dostęp: 1.5.2024 r.,
[19] Terroryzm w UE: ataki, ofiary śmiertelne i zatrzymania w 2020 r. | Tematy | Parlament Europejski (europa.eu), dostęp: 1.5.2024 r.,
[20] Nowa era terroryzmu w Unii Europejskiej? [KOMENTARZ] | InfoSecurity24.pl, dostęp: 1.5.2024 r.,
[21] K. Rękawek, Człowiek z małą bombą. O terroryzmie i terrorystach, Wołowiec 2017, s. 26-27,
[1] A. Gorzkowicz - pod opieką merytoryczną dr A. Kazaneckiej, Wojna hybrydowa na Ukrainie jako przykład współczesnych konfliktów zbrojnych, Roczniki Studenckie, Rocznik 1(I) (2017) Akademia Wojsk Lądowych, s. 146,
[2] A. Gorzkowicz - pod opieką merytoryczną dr A. Kazaneckiej, Wojna hybrydowa na Ukrainie jako przykład współczesnych konfliktów zbrojnych, Roczniki Studenckie, Rocznik 1(I) (2017) Akademia Wojsk Lądowych, s. 146,
[3] M. Wojnowski, Mit "wojny hybrydowej". Konflikt na terenie państwa ukraińskiego w świetle rosyjskiej myśli wojskowej XIX-XXI wieku, "Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Wojna hybrydowa. Wydanie specjalne" 2015, s. 9,
[4] A. Gorzkowicz - pod opieką merytoryczną dr A. Kazaneckiej, Wojna hybrydowa na Ukrainie jako przykład współczesnych konfliktów zbrojnych, Roczniki Studenckie, Rocznik 1(I) (2017) Akademia Wojsk Lądowych, s. 147
[5] A. Paluch, H. Spustek, Terroryzm - zjawisko pochodne wojny, Acta Universiatatis Wratislaviensis, No 3830 Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem 40, nr 1 Wrocław 2018, s. 29-30,
[6] A. Paluch, Henryk S., Terroryzm - zjawisko pochodne wojny, Acta Universiatatis Wratislaviensis, No 3830 Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem 40, nr 1 Wrocław 2018, s. 37,
[7] T.R. Aleksandrowicz, Współczesne zagrożenie terrorystyczne: prawa człowieka między wolnością, a bezpieczeństwem, Bezpieczeństwo. Teoria i praktyka, 2008, nr 3-4, s. 22-23,
[8] P. Piasecka, Historia (terroryzmu) kołem się toczy?, Thinkzine, nr 9(135)/2021, wrzesień 2021, s. 4,
[9] A. Gruszczak, Hybrydowość współczesnych wojen - analiza krytyczna, Asymetria i Hybrydowość -stare armie wobec nowych konfliktów, s. 17,
[10] M. Piekarski, Możliwe scenariusze zagrożeń terrorystycznych na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej w kontekście zagrożeń hybrydowych, Terroryzm - studia, analizy, prewencja, s. 89-90,
[11] J. Darczewska, P. Żochowski, Środki Aktywne Rosyjski towar eksportowy, Ośrodek Studiów Wschodnich im. Marka Karpia, Punkt Widzenia, Warszawa numer 64, czerwiec 2017, s. 15,
[12] J. Darczewska, P. Żochowski, Środki Aktywne Rosyjski towar eksportowy, Ośrodek Studiów Wschodnich im. Marka Karpia, Punkt Widzenia, Warszawa numer 64, czerwiec 2017, s. 66,
[1] red. C. Banasiński, Cyberbezpieczeństwo. Zarys wykładu, Warszawa 2023 r., s. 36,
[2] M. Górka, Wybrane aspekty definicyjne cyberterroryzmu i ich znaczenie w perspektywie polityki bezpieczeństwa Selected aspects of the definition of cyberterrorism and their importance in the perspective of security policy, s. 300,
[3] J. Kosiński, Paradygmaty cyberprzestępczości, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2015, s. 264,
[4] K. Bielski, Cyberterroryzm - nowe zagrożenie bezpieczeństwa państwa w XXI wieku, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, nr 889, Acta Politica, nr 34 2015, s. 93-94,
[5] K. Bielski, Cyberterroryzm - nowe zagrożenie bezpieczeństwa państwa w XXI wieku, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, nr 889, Acta Politica, nr 34 2015, s. 94,
[6] M. Górka, Wybrane aspekty definicyjne cyberterroryzmu i ich znaczenie w perspektywie polityki bezpieczeństwa Selected aspects of the definition of cyberterrorism and their importance in the perspective of security policy, s. 296,
[7] M. Górka, Wybrane aspekty definicyjne cyberterroryzmu i ich znaczenie w perspektywie polityki bezpieczeństwa Selected aspects of the definition of cyberterrorism and their importance in the perspective of security policy, s. 299-300,
[8] A. Lebiedowicz, Przestępstwo o charakterze terrorystycznym w ujęciu wielopłaszczyznowym, Zeszyt 4 (44)/2021, s. 61-63
[9] J. Kosiński, Paradygmaty cyberprzestępczości, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2015, s. 266,
[10] Raport o stanie bezpieczeństwa cyberprzestrzeni RP w 2022 roku, Zespół Reagowania na Incydenty Bezpieczeństwa Komputerowego CSIRT GOV, Warszawa 2022 r., s. 24-26, 57,
[1] M. Zajda, Badanie wpływu aktów terroryzmu indywidualnego na stan bezpieczeństwa w państwie na podstawie wybranych zamachów, Security, Economy & Law Nr 5, 2014 (69-88), s. 69,
[2] A. Dubiel, Superterroryzm zagraża Europie, Superterroryzm zagraża Europie | MIL.link - edycja polska, dostęp: 1.5.2024 r.,
[3] M. Binczycka-Anholcer, A. Imiołek, Bioterroryzm jako jedna z form współczesnego terroryzmu, Hygeia Public Health 2011, 46(3), s. 328,
[4] M. Kossakowski, Bioterroryzm, Bioterroryzm - Biotechnologiczny Portal Internetowy (ISSN 2080-8682) (e-biotechnologia.pl), dostęp: 1.5.2024 r.,
[5] M. Kossakowski, Bioterroryzm, Bioterroryzm - Biotechnologiczny Portal Internetowy (ISSN 2080-8682) (e-biotechnologia.pl), dostęp: 1.5.2024 r.,
[6] Y. Alexander i M. Hoenig, Superterroryzm. Biologiczny, chemiczny, nuklearny. Araki chemiczne. Bronie Bioterrorystów. Zagrożenie nuklearne. Dokumenty, Wydawnictwo Bellona 2001 r., s. 25,
[7] J. Kięczkowska, Bioterroryzm jako zagrożenie dla bezpieczeństwa zdrowotnego, Teka of Political Science and International Relations - UMCS, 2019, 14/1, 31-43, s. 40-41,
[8] Broń chemiczna - Terroryzm! com, dostęp: 1.5.2025 r.,
[9] A. Mitręga, Terroryzm nuklearny jako zagrożenie asymetryczne początku XXI wieku, Rocznik Bezpieczeństwa Międzynarodowego 2017, vol. 11, nr 2, s. 67-68,
[10] A. Mitręga, Terroryzm nuklearny jako zagrożenie asymetryczne początku XXI wieku, Rocznik Bezpieczeństwa Międzynarodowego 2017, vol. 11, nr 2, s. 75-76,
Terroryzm biologiczny, chemiczny i nuklearny
Jak słusznie zauważa M. Zajda:,,terroryzm jest dla współczesnego świata jednym z najpoważniejszych zagrożeń. Nowoczesne techniki i narzędzia stosowane przez terrorystów czynią ataki coraz bardziej spektakularnymi, a wykorzystanie siły oddziaływania mediów pozwala terrorystom wpływać na psychikę społeczeństwa. Terroryzm jest zjawiskiem nieprzewidywalnym, o czym świadczą problemy ze zdefiniowaniem jego istoty oraz różnorodność motywów i metod działania terrorystów. Odmienne mogą być także cele ataków terrorystycznych, ofiarami działań terrorystów mogą być przypadkowe lub ściśle określone osoby, co powoduje, że obecnie nikt nie może czuć się w pełni bezpiecznie. Akty terroryzmu indywidualnego, mimo, iż skierowane są przeciwko konkretnym osobom, istotnie oddziałują na stan bezpieczeństwa całego państwa. Mogą wywoływać różne reakcje społeczeństwa, począwszy od poczucia strachu, aż po akty agresji."[1]
A. Dubiel wskazuje, że:,,(...)samo słowo terroryzm brzmi złowieszczo, a tu dochodzi jeszcze superterroryzm. Czym jest superterroryzm, pojęcie tak mało znane poza światem służb i nauki? Superterroryzm to nic innego jak terroryzm dokonywany za pomocą broni masowego rażenia (broń BMR czy ABC), można więc przyjąć, iż jest ogólnym określeniem narzędzia używanego w stosowaniu terroryzmu. Superterroryzm obejmuje więc terroryzm nuklearny (atomowy), terroryzm biologiczny i terroryzm chemiczny. Niestety ten straszny arsenał trzeba jeszcze rozszerzyć o terroryzm radiologiczny. Całość tworzy nam katalog tzw. środków CBRN, który umożliwia terrorystom stworzenie wyrafinowanego zagrożenia."[2]
,,Broń biologiczna jest rodzajem broni masowego rażenia, w której ładunkiem bojowym są mikroorganizmy patogenne (np. laseczki wąglika), wirusy (np. wirus ospy prawdziwej) lub toksyny pochodzenia biologicznego (np. botulina, rycyna). Broń B charakteryzuje się stosunkowo niewielkimi kosztami produkcji (stąd bywa nazywana bronią masowego rażenia ubogich), dużą skutecznością, słabą wykrywalnością w początkowym etapie ataku oraz możliwością preparowania w szczególny sposób (np. przez modyfikacje genetyczne), aby zwiększyć śmiertelność lub zdolność do przetrwania w środowisku. Z badań przeprowadzonych przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) w 1970 r. wynika, że rozpylenie z samolotu 50 kg zarodników wąglika na terenie zamieszkałym przez 5 mln osób doprowadzić może do zachorowania 250 tys. z których 100 tys. umrze. Cechami środków biologicznych warunkującymi ich skuteczność są: wysoka śmiertelność (np. wąglik ok. 80%, gorączka krwotoczna Ebola ok. 76%); łatwość uzyskania i produkcji masowej; mała masa cząsteczek ułatwiająca dyspersję (1-5 mm) w formie aerozolu; możliwość zakażenia przez kontakt bezpośredni; brak skutecznego leczenia; brak szczepionki."[3]
M. Kosakowski stoi na stanowisku, iż:,,(...)specjaliści zajmujący się tematyką broni biologicznej są zgodni, że prędzej czy później terroryści sięgnął po nią. Z wielu punktów widzenia jest to broń niemal doskonała, charakteryzująca się następującymi cechami: jest skuteczna, jest najtańsza w produkcji, jej produkcje i przechowywanie można łatwo zataić, produkcja niektórych rodzajów broni biologicznej nie wymaga skomplikowanych technologii,
jest trudna do natychmiastowego wykrycia - bezwonna, bez smaku, jej wytwarzaniem mogą zajmować się nie tylko kraje, ale także różnorakie grupy od przestępczych, na ideologicznych kończąc, ma szerokie spektrum zastosowania od pojedynczych, "niewygodnych" osób (przykład choćby prezydenta Juszczenki otrutego dioksynami) po cele socjoekonomiczne poszczególnych państw, świetnie się rozprzestrzenia, sprzyjają temu kontakty międzyludzkie i dalekie podróże."[4]
Dodatkowo wzmiankowany autor wskazuje, iż:,,podział nie tylko broni biologicznej, ale i wszystkich czynników biologicznych, które mogą powodować śmierć:
Grupa 1 - do tej grupy należą patogeny, które łatwo rozprzestrzeniają się i powodują śmierć. Zalicza się tutaj np.: wirusa ospy prawdziwej, wirusy gorączek krwotocznych, bakterię wąglika, bakterie jadu kiełbasianego, dżumę;
Grupa 2 - tę grupę tworzą patogeny o umiarkowanej śmiertelności. Patogenami tymi są: bakterie z rodzaju: Shigella, Salmonella, Brucella, bakterie cholery, E. coli, bakteria gronkowca, wirus wenezuelskiego zapalenia mózgu;
Grupa 3 - są to nowo pojawiające się patogeny lub patogeny uzyskane na drodze inżynierii genetycznej: wirus Hanta, wirus żółtej febry, wirus Nipah."[5]
Y. Alexander i M. Hoenig wskazują na co najmniej cztery podstawowe drogi do tego by oprowadzić terrorystyczne wojny biologiczne, a mianowicie:,,(...) 1)zakupienie środka biologicznego w jednej z 1500 istniejących na świecie składnic zarazków, 2) kradzież z laboratorium badawczego, szpitala, albo z laboratorium publicznej służby zdrowia, gdzie bakterie hoduje się w celach diagnostycznych, 3) wyizolowanie i hodowla pożądanych zarazków ze źródeł naturalnych, 4) uzyskania środków biologicznych od któregoś państwa rozbójniczego, od rządowego naukowca obrażonego na władze lub od sponsora państwowego."[6]
J. Kięczkowska stoi na stanowisku, że:,,(...)zagrożenie atakiem bioterrorystycznym w obecnej rzeczywistości społeczno-politycznej staje się coraz częściej podnoszoną kwestią w obszarze budowania strategii bezpieczeństwa poszczególnych państw. Wpływa na to wiele czynników, takich jak np. wzrastające nierówności ekonomiczne i społeczne, narastająca fala migracji z państw o niskiej kulturze sanitarnej i medycznej czy fakt, iż terroryści zmieniają swoje metody działania i szukają tych najtrudniejszych do wykrycia czy udowodnienia. Kluczowa kwestia opiera się na tym, iż bioterroryzm z założenia skutkuje tym, na czym terrorystom najbardziej zależy - masową paniką, paraliżem w wielu sferach życia, załamaniem ekonomicznym wiodących branży czy też najgorszym - masowymi zgonami. Broń ubogich, bo tak też często nazywane są środki biologiczne używane podczas ataku, i jej cechy stanowią dodatkową zachętę, aby uczynić z nich źródło nieszczęścia, a w mniemaniu potencjalnych terrorystów "spektakularnego sukcesu". Przykład ataku wąglikiem w USA doskonale zobrazował to, iż użycie chorobotwórczych patogenów paraliżuje funkcjonowanie całej populacji i większości instytucji o kluczowym znaczeniu dla państwa. W przypadku Polski ostatnie wydarzenia związane z afrykańskim pomorem świń również udowodniły, iż nagłe wystąpienie choroby do tej pory niespotykanej wiąże się z zachwianiem bytu ekonomicznego hodowców, a tym samym z nieuchronnym pogorszeniem ich warunków życia i zdrowia. Atak bioterrorystyczny zakłóciłby również działanie instytucji odpowiedzialnych za opiekę zdrowotną na poziomie państwa. Przekształcenia szpitali czy budynków użyteczności publicznej w izolatoria i szpitale, wyznaczenie zespołów medycznych oprócz nakładów finansowych wiązałoby się z koniecznością zmiany funkcjonowania w systemie pracy lekarzy i personelu medycznego, co nie zawsze spotykałoby się z entuzjastycznym podejściem. Głównym bowiem zarzutem pod adresem państw jest właśnie brak zaplecza infrastrukturalnego i personalnego, które posiadałoby wszelkie potrzebne właściwości do działania i funkcjonowania w obliczu takiego ataku. Możliwy atak bioterrorystyczny wpłynąłby na poziom bezpieczeństwa zdrowotnego jednostek, doprowadzając do fragmentarycznej lub całkowitej degradacji systemu, którego częścią są podmioty specjalistyczne i niespecjalistyczne i którego głównym celem i zadaniem jest podtrzymanie lub poprawa zdrowia populacji. Konieczna więc wydaje się szeroka współpraca na rzecz prowadzenia badań mikrobiologicznych, opartych na stałym monitoringu sytuacji w państwach i wymianie informacji przez jednostki specjalistyczne w celu unicestwienia ataku lub w najgorszym wypadku szybkiej eliminacji jego skutków. Konieczne także jest wdrażanie i organizowanie szkoleń i systemów informacji podnoszących świadomość samych obywateli o zagrożeniach związanych z bioterroryzmem i o postępowaniu w przypadku ewentualnego ataku [Szot 2008]. Kompleksowe podejście polegające na wprowadzaniu i przestrzeganiu regulacji prawnych o międzynarodowym zasięgu, jak również mechanizmów odnoszących się do praktycznego działania wydają się jedynym zabezpieczaniem przed czymś, co w dobie globalizacji wydaje się niestety jedynie kwestią czasu."[7]
Jeśli zaś chodzi o terroryzm chemiczny to:,,(...)broń chemiczna, broń C, stosowane w konfliktach zbrojnych toksyczne substancje chemiczne, zwane bojowymi środkami trującymi, oraz urządzenia służące do ich przenoszenia i rozprzestrzeniania. Bojowymi środkami trującymi wypełnia się różnego rodzaju bomby lotnicze, pociski artyleryjskie, głowice rakiet itp. określane ogólnie mianem amunicji chemicznej. Ze względu na zmasowane efekty bojowe broń chemiczna jest zaliczana do broni masowego rażenia. Bojowe środki trujące powodują szkodliwe zanieczyszczenie powietrza, wody, gleby, budynków itp. Są cieczami lub ciałami stałymi, rzadziej gazami; słabo rozpuszczają się w wodzie, dobrze w rozpuszczalnikach organicznych, smarach czy olejach; często są pozbawione zapachu, a ich postacie gazowe - niewidoczne gołym okiem. Do organizmu ludzkiego przenikają drogami oddechowymi, poprzez skórę i przewód pokarmowy. W zależności od toksyczności i ilości zastosowanej substancji chemicznej broń chemiczna może powodować lekkie podrażnienia niektórych organów po bardzo poważne zaburzenia pracy organizmu, prowadzące w konsekwencji do śmierci. Ze względu na sposób oddziaływania bojowych środków trujących na organizm ludzki można je podzielić na: 1) ogólnotrujące (m.in. cyjanowodór, chlorocyjan) - zaburzające podstawowe czynności wszystkich komórek organizmu; dostają się do organizmu poprzez drogi oddechowe, a następnie wraz z krwią są rozprowadzane do jego organów, 2) paralityczno-drgawkowe (np. sarin, soman, V-gazy, tabun - na skutek jego działania następuje porażenie mięśnia sercowego prowadzące do śmierci) - zakłócające przebieg impulsów nerwowych; wywołują drgawki, skurcze mięśni i paraliż, 3) duszące (np. fosgen) - upośledzające funkcje układu oddechowego; powodują obrzęki płuc, 4) parzące (m.in. iperyt, luizyt) - powodujące w miejscu kontaktu środka ze skórą trudno gojące się oparzenia, podobne do termicznych, 5) drażniące- tzw. lakrymatory podrażniające nerwy czuciowe oczu i wywołujące silne łzawienie, np. bromoaceton, oraz sternity, podrażniające zakończenia nerwów w górnych drogach oddechowych, m.in. adamsyt i dwufenylochloroarsyna, 6) psychotoksyczne (np. LSD-25) - działające podobnie jak narkotyki: dezorganizują centralny układ nerwowy. Istnieją również tzw. fitotoksyczne bojowe środki trujące (m.in. simazyna, kwas 2,4-dichlorofenoksyoctowy), które niszczą uprawy roślinne, powodując ich defoliację i usychanie. Odrębną grupę stanowią zapalające środki chemiczne, przeznaczone do niszczenia obiektów wojskowych i przemysłowych, m.in. termit, fosfor i napalm. Pod względem taktycznym bojowe środki trujące dzieli się na trwałe, tj. takie, które przez długi czas nie tracą swoich toksycznych właściwości, nietrwałe - aktywne od kilku do kilkudziesięciu minut, oraz dymy trujące (dym bojowy)."[8]
A. Mitręga zauważył, iż:,,(...)problem terroryzmu nuklearnego istniał praktycznie od momentu pojawienia się broni atomowej. Nadmierny rozwój broni nuklearnej oraz jej miniaturyzacja w okresie zimnej wojny spowodowały obawy, że broń wielkości walizki może zostać zdetonowana na obszarze dużego miasta. Na domiar złego po rozpadzie ZSRR nastąpił kryzys w stosunku do zabezpieczenia radzieckiej broni jądrowej, materiałów rozszczepialnych czy kadry naukowej dotychczas pracującej w atomowym przemyśle zbrojeniowym. Ponadto doniesienia o zaginionych 84 atomowych walizkach nuklearnych wzbudziły obawy wśród wspólnoty międzynarodowej oraz służb specjalnych o bezpieczeństwo w skali globalnej (Williams, 2005, s. 109-113). Posiadanie takiej broni przez organizacje terrorystyczne stałoby się poważnym zagrożeniem dla współczesnego świata, gdyż broń atomowa mogłaby stać się "narzędziem szantażu politycznego najwyższej klasy" (Raport komisji Gilmore'a, 2011, s. 24). Terrorystyczna epoka nuklearna na pewno zmieniłaby obecny paradygmat światowego bezpieczeństwa, a broń jądrowa, przestałaby być traktowana jako gwarant międzynarodowego bezpieczeństwa. Technologia umożliwiająca pozyskanie broni nuklearnej stała się obszarem zainteresowania organizacji terrorystycznych już w latach 90. XX w. Natomiast wzrost zagrożenia wynikającego z przeprowadzenia ataku terrorystycznego z wykorzystaniem broni nuklearnej nastąpił po ataku na World Trade Center 11 września 2001 r. Miesiąc po wydarzeniach z Nowego Jorku, prezydent USA George W. Bush otrzymał informacje od dyrektora CIA George'a Teneta, iż Al.-Kaida pozyskała z rosyjskich arsenałów 10 kilotonową broń atomową, i że ta broń może znajdować się na terenie Nowego Jorku. Władze USA zdecydowały o przeprowadzeniu tajnej operacji mającej na celu znalezienie i neutralizowanie ładunku jądrowego. Według informacji medialnych bomby nie odnaleziono, niemniej reakcja władz USA pokazała, iż wszelkie tego typu informacje traktowane, są z należytą powagą (Allison, 2008)."[9]
Dodatkowo ten sam autor konkluduje, że:,,(...)z pewnością jednym z paradoksów naszych czasów jest to, że wraz z zakończeniem zimnej wojny i bezprecedensowej spirali zbrojeń na linii Wschód-Zachód prawdopodobieństwo ataku jądrowego wcale nie zmalało. Przeciwnie - nigdy nie było tak wysokie jak obecnie, a zwłaszcza w nadchodzących latach, gdyż nigdy jak dotąd sytuacja na świecie nie była tak niestabilna jak teraz. Nigdy wcześniej nie pojawiła się realna groźba, że broń jądrowa dostanie się w ręce fanatyków działających poza wszelką kontrolą (Jałoszyński, 2008, s. 68). Terroryzm z wykorzystaniem broni jądrowej jest zagrożeniem przyszłości, pytanie tylko na ile ta przyszłość jest odległa i czy w ogóle kiedykolwiek takie zdarzenie będzie miało miejsce. Historia pisze różne scenariusze, czasami bardzo tragiczne, dlatego należy czynić wszystko aby terroryzm nuklearny nigdy w historii świata nie zaistniał, gdyż konsekwencje takiego ataku byłyby katastrofalne. Zainteresowanie bronią jądrowa przez terrorystów nie jest żadną tajemnicą. Wykorzystanie materiałów promieniotwórczych przez separatystów czeczeńskich, atomowe aspiracje Państwa Islamskiego czy Al-Kaidy, dowodzą tylko o realności zagrożenia, które traktowane jest częściej w kategoriach politycznego science fiction, niż rzeczywistego problemu, przed którym stoi społeczność międzynarodowa. Dlatego zarówno poszczególne państwa, jak i organizacje między narodowe winny czynić wszystko, by w jak największym stopniu uniemożliwić ugrupowaniom terrorystycznym dostęp do broni nuklearnej. Czy w obecnym wieku, któraś z obecnych grup terrorystycznych podejmie się tak ogromnego trudu i ryzyka związanego z pozyskaniem odpowiednich materiałów i wyprodukowaniem broni jądrowej? Na pytanie to nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Należy się jednak spodziewać, że zagrożenie terroryzmem atomowym nadejdzie ze strony ugrupowań, które nie liczą na ustępstwa i układy, a zarazem dysponują dostatecznymi środkami finansowymi na pozyskanie takiego uzbrojenia (Terroryzm atomowy, 2010)."[10]
Radykalizacja
R. Borkowski badając zagadnienie radykalizacji zauważył, iż,,(...)od kilku lat pojęcie radykalizacji zyskało status kategorii analitycznej w rozważaniach poświęconych formowaniu się grup terrorystycznych działających w krajach zachodniej hemisfery. Problematyka radykalizmu i radykalizacji w kontekście rozwoju terroryzmu o religijnej proweniencji jest ważnym obszarem dociekań współczesnych nauk społecznych. Do najważniejszych zagadnień badawczych w politologii, psychologii polityki, socjologii oraz kryminologii należą pytania o przebieg procesu nabywania ekstremistycznych przekonań i metod rekrutacji oraz indoktrynacji w grupach terrorystycznych. Do najtrudniejszych należą natomiast pytania o to, jakie punkty zwrotne w biografii potencjalnego terrorysty byłyby dostępne obserwacji i w jakich okolicznościach możliwe byłoby podjęcie działań prewencyjnych. Kolejne pytanie badawcze dotyczyłoby rozstrzygnięcia, czy procesy radykalizacji w przypadku grup skrajnej lewicy, skrajnej prawicy oraz grup ekstremistów religijnych są identyczne, czy też są odmienne. Powstaje wreszcie kwestia różnicy między przebiegiem radykalizacji opartej na procesach rekrutacji, szkolenia, indoktrynacji i konformizmu wobec grupy w komórkach terrorystycznych a przebiegiem autoradykalizacji zamachowców określanych w mediach mianem "samotnych wilków". "[1]
Wzmiankowany powyżej autor podaje, że:,,(...)w opracowaniu Wydziału Wywiadu i Biura Antyterroryzmu nowojorskiej policji (NYPD Intelligence Division & Counter-Terrorism Bureau) dotyczącym islamskiego ekstremizmu zdefiniowano radykalizację jako proces internalizacji ekstremistycznego systemu poglądów, a zatem przyswojenie ekstremistycznej religijno-politycznej ideologii, która legitymizuje terroryzm jako środek dokonywania zmiany społecznej. Terroryzm stanowi ostateczne stadium procesu radykalizacji. Analitycy NYPD wyróżnili cztery fazy radykalizacji: 1 - Faza preradykalizacja (wstępna), w której może dojść do konwersji religijnej. 2 - Faza samoidentyfikacji z radykalnym ruchem. 3 - Faza indoktrynacji w grupie ekstremistów. 4 - Faza dżihadyzacji polegająca na udziale w szkoleniach w państwach ogarniętych konfliktami zbrojnymi, w obozach, w fundamentalistycznych madrasach (inkubatorach ekstremizmu), odwiedzaniu stron dżihadystycznych, zaopatrywaniu się w broń i materiały wybuchowe."[2]
Zgodnie z Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/541 z dnia 15 marca 2017 r. w sprawie zwalczania terroryzmu i zastępująca decyzję ramową Rady 2002/475/WSiSW oraz zmieniająca decyzję Rady 2005/671/WsiSW; jak wynika z przyjętej w 2014 r. zmienionej unijnej strategii walki z radykalizacją i werbowaniem terrorystów oraz z przyjętych w 2015 r. Konkluzjach Rady Unii Europejskiej i państw członkowskich zebranych w Radzie w sprawie wzmacniania reakcji wymiaru sprawiedliwości na radykalizację skutkującą terroryzmem i brutalnym ekstremizmem, zapobieganie radykalizacji postaw i werbowaniu terrorystów, w tym radykalizacji w internecie, wymaga długofalowego, proaktywnego i kompleksowego podejścia. Takie podejście powinno łączyć środki w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych z politykami w obszarach edukacji, włączenia społecznego i integracji społecznej, a także z zapewnianiem skutecznych programów na rzecz deradykalizacji lub zaprzestania stosowania przemocy oraz na rzecz wychodzenia z ekstremizmu lub na rzecz resocjalizacji, w tym także w kontekście działań prowadzonych w więzieniach i podczas okresu probacyjnego. Państwa członkowskie powinny wymieniać się sprawdzonymi rozwiązaniami dotyczącymi skutecznych środków i projektów w tej dziedzinie, w szczególności jeśli chodzi o zagranicznych bojowników terrorystycznych oraz powracających bojowników, w stosownych przypadkach we współpracy z Komisją i odpowiednimi agencjami i organami Unii. Państwa członkowskie powinny kontynuować starania na rzecz zapobiegania radykalizacji postaw prowadzącej do terroryzmu i na rzecz zwalczania tego zjawiska poprzez koordynowanie działań oraz wymianę informacji i doświadczeń w zakresie krajowych polityk prewencyjnych; powinny również wdrażać lub, w odpowiednich przypadkach, aktualizować krajowe polityki prewencyjne, uwzględniając swoje potrzeby, cele i zdolności w oparciu o własne doświadczenia. W razie potrzeby Komisja powinna udzielać wsparcia organom krajowym, regionalnym i lokalnym w opracowywaniu polityk prewencyjnych. Państwa członkowskie powinny, w zależności od odpowiednich potrzeb i szczególnych uwarunkowań w każdym państwie członkowskim, zapewnić wsparcie osobom, w tym partnerom reprezentującym społeczeństwo obywatelskie, które w ramach wykonywanego zawodu mogą mieć kontakty z osobami podatnymi na radykalizację. Takie środki wsparcia mogą obejmować w szczególności szkolenia i sesje informacyjne mające pomóc im rozpoznawać oznaki radykalizacji i na nie reagować. W razie potrzeby środki takie należy realizować we współpracy z przedsiębiorstwami prywatnymi, odpowiednimi organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, społecznościami lokalnymi i innymi zainteresowanymi podmiotami.
D. Pacholska i T. Wojciechowski badając korelacje pomiędzy radykalizacją, a zażywaniem substancji psychoaktywnych zauważyli, iż:,,(...)znaczny odsetek sprawców zamachów terrorystycznych dokonanych w ostatnich latach stanowiły osoby uzależnione lub nadużywające substancji psychoaktywnych. Po przeanalizowaniu życiorysów sprawców ataków można wysnuć przypuszczenie, że traumy doznane w dzieciństwie, spowodowane m.in. nadużywaniem substancji psychoaktywnych przez członków najbliższej rodziny, jak również problemy z używkami będące udziałem samych sprawców mogą być doświadczeniem sprzyjającym przyjęciu ekstremistycznej wizji świata. Uzależnienie od substancji psychoaktywnych lub ich nadużywanie może przyczyniać się do pogorszenia jakości życia na wielu płaszczyznach - zdrowotnej, emocjonalnej, ekonomicznej. Istnieją dwie główne przyczyny, dla których osoba uzależniona może być bardziej podatna na wpływ narracji prowadzących do radykalizacji czy werbunek do organizacji terrorystycznej. Po pierwsze, długotrwałe stosowanie substancji psychoaktywnych może mieć negatywny wpływ na zdolności poznawcze. Może to powodować większą podatność takiej osoby na manipulację oraz słabszą umiejętność krytycznej oceny radykalnych treści, z którymi się spotyka. Po drugie, osobie borykającej się z problemami wynikającymi z uzależnienia narracja ruchów ekstremistycznych może wydawać się atrakcyjna, ponieważ tłumaczy indywidualne niepowodzenia jako skutek działań wrogich grup. Organizacje ekstremistyczne mogą również oferować bezpośrednie wsparcie materialne i duchowe."[3]
[1] K. rękawek, Człowiek z małą bombą. O terroryzmie i terrorystach, Wołowiec 2017 r., s. 15-16,
[2] R. Borkowski, Radykalizacja jako kategoria analityczna w profilowaniu terrorystów, Bezpieczeństwo. Teoria i praktyka, 2014 nr 4 (XVII), s. 75,
[3] M. Zajda, Badanie wpływu aktów terroryzmu indywidualnego na stan bezpieczeństwa w państwie na podstawie wybranych zamachów, Security, Economy & Law Nr 5, 2014 (69-88), s. 75,
[4] B. Hołyst, Terroryzm Tom 1, s. 267-270,
[5] M. Zajda, Badanie wpływu aktów terroryzmu indywidualnego na stan bezpieczeństwa w państwie na podstawie wybranych zamachów, Security, Economy & Law Nr 5, 2014 (69-88), s. 72-73,
[6] T. Białek, T. Białek, Terroryzm manipulacja strachem, s. 128-129, R. Wierzbiński, Portret psychologiczny terrorysty z kręgu fundamentalizmu islamskiego [w:] Katastrofy naturalne i cywilizacyjne. Terroryzm współczesny. Aspekty polityczne, społeczne i ekonomiczne, (red.) M. Żubera, Wyższa Szkoła Oficerska Wojsk Lądowych im. Gen. T. Kościuszki, Wrocław 2006, s. 62.,
[7] M. Zajda, Badanie wpływu aktów terroryzmu indywidualnego na stan bezpieczeństwa w państwie na podstawie wybranych zamachów, Security, Economy & Law Nr 5, 2014 (69-88), s. 74; T. Kubik, M. Kossowska, Reprezentacje poznawcze terrorysty i ich indywidualne uwarunkowania, "Psychologia Społeczna", 2007, nr 2, s.134-140,
[8] M. Zajda, Badanie wpływu aktów terroryzmu indywidualnego na stan bezpieczeństwa w państwie na podstawie wybranych zamachów, Security, Economy & Law Nr 5, 2014 (69-88), s. 74-75,
[9] B. Sygit, Zachowania przestępcze on - line. Technologia i rozpoznawanie ich w praktyce śledczej, Prokuratura Krajowa 2023, s. 313,
[10] K. Lachowska, Kim jest terrorysta? Sposoby stereotypizacji terrorystów. Analiza porównawcza wyników badań ankietowych, s. 77-79,
[11] K. Izak, Anders Behring Breivik. Studium przypadku skrajnie prawicowego terrorysty - samotnego wilka (część 2), Anders Behring Breivik. Studium przypadku..., s. 182-183,
[12] L. Wykurz, 10 najsłynniejszych zamachów - daty, miejsca, przebieg, ofiary, znaczenie, Kroniki dziejów, 10 najsłynniejszych zamachów - daty, miejsca, przebieg, ofiary, znaczenie (kronikidziejow.pl), dostęp: 1.5.2024 r.,
[1] W. Baran, Zjawisko terroryzmu, a bezpieczeństwo narodowe Rzeczypospolitej Polskiej The phenomenon of terrorism and national security of the Republic of Poland, Zeszyty Naukowe Zbliżenia Cywilizacyjne XV (1)/2019, s. 102,
[2] L. Wykurz, Kroniki dziejów, 10 najsłynniejszych zamachów - daty, miejsca, przebieg, ofiary, znaczenie (kronikidziejow.pl), dostęp: 1.5.2024 r.,
[3] Dziennik Gazeta Prawna, 5.6.2017, Najważniejsze zamachy terrorystyczne w Europie w ostatnich latach, Najważniejsze zamachy terrorystyczne w Europie w ostatnich latach [DOKUMENTACJA] - GazetaPrawna.pl, dostęp: 1.5.2024 r.,
[4] B. Denson, Z akt FBI. Unabomber, Wydawnictwo Akapit Press, Łódź 2019, s. 123-127,
[5] Społeczeństwo przemysłowe i jego przyszłość | Anarcho-Biblioteka (anarchistlibraries.net), dostęp: 1.5.2024 r.,
[6] A. Stefaniak, Anders Breivik - szaleniec czy faszysta? Czyli polska prasa o norweskim zamachowcu, Centrum Badań nad Uprzedzeniami, Warszawa 2012, s. 1,
[7] A. Seierstad, Jeden z nas. Opowieść o Norwegii, Wydawnictwo wab, Warszawa 2016, s. 235-236,
[8] Zbrodniczy manifest. Szokująca spowiedź szaleńca, https://wiadomosci.onet.pl/swiat/zbrodniczy-manifest-szokujaca-spowiedz-szalenca/kjbql, dostęp: 1.5.2024.,
[9] https://wiadomosci.onet.pl/krakow/prokuratura-ujawnila-szczegoly-planu-brunona-k/ltd8436, dostęp: 1.5.2024 r.,
[10] A. Machniak, Wybrane aspekty strategii organizacji terrorystycznych - próba porównania, COLLOQUIUM PEDAGOGIKA - NAUKI O POLITYCE I ADMINISTRACJI KWARTALNIK 3(43)/2021, s. 69-70,
[11] K. Wojtasik,,,Anatomia zamachu. O strategii i taktyce terrorystów", Warszawa, Wydawnictwo Medium 2019, s. 167,
[12] K. Wojtasik,,,Anatomia zamachu. O strategii i taktyce terrorystów", Warszawa, Wydawnictwo Medium 2019, s. 170,
[13] K. Liedel, A. Mroczek, Terror w Polsce. Analiza wybranych przypadków, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2013, s. 10,
[14] K. Liedel, A. Mroczek, Terror w Polsce. Analiza wybranych przypadków, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2013, s. 10,
[15] L. Goździewski, Terroryzm jako zjawisko społeczne i zagrożenie światowego bezpieczeństwa, JOURNAL OF MODERN SCIENCE TOM 1/44/2020, S. 209-226,
[16] J. Stelmach, Zamachy terrorystyczne. Istota i koncepcja reagowania, Warszawa 2023, Wydawnictwo Difin, s. 5,
[17] J. Stelmach, Minimalizacja skutków zamachów terrorystycznych w budynkach użyteczności publicznej. Dobre praktyki i rekomendacje, Safety Project, Wrocław 2020, s. 25,
[18] B. Sygit, Zachowania przestępcze on - line. Technologia i rozpoznawanie ich w praktyce śledczej, Prokuratura Krajowa 2023, s. 298,
[19] B. Sygit, Zachowania przestępcze on - line. Technologia i rozpoznawanie ich w praktyce śledczej, Prokuratura Krajowa 2023, s. 334-335,
[20] B. Sygit, Zachowania przestępcze on - line. Technologia i rozpoznawanie ich w praktyce śledczej, Prokuratura Krajowa 2023, s. 335-336,
[1] METODYKA - Słownik wyrazów obcych - Bryk.pl, dostęp: 1.1.2024 r.,
[2] K. Leśniewski, Słów kilka o instytucji wspólnych zespołów śledczych w pryzmacie polskiej procedury karnej, A few words about joint investigation teams from the perspective of Polish criminal procedurę, Przegląd Prawno-Ekonomiczny 47 (2/2019), s. 173,
[3] K. Leśniewski, Słów kilka o instytucji wspólnych zespołów śledczych w pryzmacie polskiej procedury karnej, A few words about joint investigation teams from the perspective of Polish criminal procedurę, Przegląd Prawno-Ekonomiczny 47 (2/2019), s. 188,
[4] K. Momot, Istota i zakres czynności operacyjno-rozpoznawczych, kryminalistyka.org.pl, dostęp: 1.3.2024 r.,
[5] B. Sprengel, Praca operacyjna policji, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Toruń 2018 r., s. 23).
[6] K. Kucharski, Warunki stosowania techniki operacyjnej dla ochrony bezpieczeństwa państwa w świetle Konstytucji RP i standardów europejskich, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2021 r., s. 23,
[7] B. Sprengel, Praca operacyjna policji, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Toruń 2018 r., s. 29,
[8] P. Opitek, Postępowanie z wykorzystaniem materiałów niejawnych, szkolenie zorganizowane dla Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury w dniu 6 kwietnia 2023 roku, s. 4,
[9] B. Sprengel, Praca operacyjna policji, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Toruń 2018 r., s. 29-30, K. Pińkowski, Metody pracy operacyjnej. Podstawowe definicje,https://artelis.pl/artykuly/51620/metody-pracy-operacyjnej podstawowe-definicje, dostęp: 1.3.2024 r.,
[10] Decyzja nr 338 Komendanta Głównego Policji z dnia 12 października 2016 r. w sprawie Systemu Informacji Operacyjnych,
[11] P. Herbowski, Poufne osobowe źródła informacji. Aspekty kryminalistyczne i prawnodowodowe, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2018, s. 172-188,
[12] A. Lebiedowicz, Przestępstwo o charakterze terrorystycznym w ujęciu wielopłaszczyznowym, Zeszyt 4 (44)/2021, s. 85-89,
[13] A. Sławińska, Szczególne Regulacje dotyczące prowadzenia postępowania przygotowawczego w sprawach o przestępstw o charakterze terrorystycznym - wybrane zagadnienia, Wojskowy Przegląd Prawniczy, lipiec - wrzesień 2016, Warszawa, Prokuratura Krajowa, s. 67,
[14] Niebezpiecznik, Jak wygląda rządowy trojan PEGASUS z którego korzysta CBA od środka?, 2/12/2019, dostęp: 1.1.2024 r.,
[15] A. Mężyński, Pegasus miał poprzednika - Galileo firmy Hacking Team. Polska wśród użytkowników? Dziennik.pl, https://gospodarka.dziennik.pl/news/artykuly/8324881,galileo-spyware-pegasus-polska-inwigilacja-szpiegowanie.html, dostęp: 1.1.2024 r.,
[16] T. Łodziana, Kontrola operacyjna oraz użycie systemu Pegasus w Polsce - polemika, Palestra 9/2022, s. 63,
[17] P. Opitek, Postępowanie z wykorzystaniem materiałów niejawnych, szkolenie zorganizowane dla Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury w dniu 6 kwietnia 2023 roku, s. 5-6,
[18] P. Łabuz, T. Safjański, Działania kontrwykrywcze grup przestępczych ukierunkowane na ograniczenie skuteczności kontroli operacyjnej oraz procesowej kontroli i utrwalania rozmów, PROBLEMY KRYMINALISTYKI 297(3) 2017, s. 34,
[19] Jacek Rzeszotarski, Kompendium badań fonoskopijnych, Prokuratura i Prawo 7-8, 2007, s. 181-182,
[20] V. Kwiatkowska-Wójcikiewicz, PROBLEMY KRYMINALISTYKI 296(2) 2017, 23,27,
[21] W. Pawłowski, Oględziny i badanie miejsc wybuchów, s. 87,
[22] A. Lebiedowicz, Przestępstwo o charakterze terrorystycznym w ujęciu wielopłaszczyznowym, Zeszyt 4 (44)/2021, s. 85-89,
[23] W. Pawłowski, Oględziny i badanie miejsc wybuchów, s. 85-87,
[24] A. Frankowski, Ł. Matyjaszek, Oględziny miejsca wybuchu [w:] Dobre praktyki technika kryminalistyki, red. A. Frankowski i P. Trojanowski, Wydawnictwo Centralnego Laboratorium Kryminalistycznego Policji, Warszawa 2021, s.260-261,
[25] Polskie Towarzystwo Kryminalistyczne, Ekspertyzy materiałów wybuchowych - (kryminalistyka.pl), dostęp: 1.5.2024 r.,
[26] Polskie Towarzystwo Kryminalistyczne, Ekspertyzy materiałów wybuchowych - (kryminalistyka.pl), dostęp: 1.5.2024 r.,
[27] L. Kożmiński, M. Brzozowska, J. Kościuk, W. Kubisz, Wykorzystanie możliwości skanowania 3D w oględzinach i dokumentowaniu miejsca zdarzenia, PROBLEMY KRYMINALISTYKI 267 (styczeń-marzec) 2010, s. 55,
[28] ttps://cybid.com.pl/crime-sim/#scenariusz-kryminalistyczny, dostęp: 1.5.2024 r.,
[29] Zespół Zadaniowy ds. usprawnienia działań w zakresie identyfikacji ciał ofiar katastrof w 2019 roku,,Metodyka identyfikacji ciał ofiar katastrof", Warszawa 2019, s. 6,
[30] Zespół Zadaniowy ds. usprawnienia działań w zakresie identyfikacji ciał ofiar katastrof w 2019 roku,,Metodyka identyfikacji ciał ofiar katastrof", Warszawa 2019, s. 7,
[31] Zespół Zadaniowy ds. usprawnienia działań w zakresie identyfikacji ciał ofiar katastrof w 2019 roku,,Metodyka identyfikacji ciał ofiar katastrof", Warszawa 2019, s. 9,
[32] Zespół Zadaniowy ds. usprawnienia działań w zakresie identyfikacji ciał ofiar katastrof w 2019 roku,,Metodyka identyfikacji ciał ofiar katastrof", Warszawa 2019, s. 9,
[33] Zespół Zadaniowy ds. usprawnienia działań w zakresie identyfikacji ciał ofiar katastrof w 2019 roku,,Metodyka identyfikacji ciał ofiar katastrof", Warszawa 2019, s. 10,
[34] Zespół Zadaniowy ds. usprawnienia działań w zakresie identyfikacji ciał ofiar katastrof w 2019 roku,,Metodyka identyfikacji ciał ofiar katastrof", Warszawa 2019, s. 13,
[35] Zespół Zadaniowy ds. usprawnienia działań w zakresie identyfikacji ciał ofiar katastrof w 2019 roku,,Metodyka identyfikacji ciał ofiar katastrof", Warszawa 2019, s. 14-15,
[36] Zespół Zadaniowy ds. usprawnienia działań w zakresie identyfikacji ciał ofiar katastrof w 2019 roku,,Metodyka identyfikacji ciał ofiar katastrof", Warszawa 2019, s. 15-17,
[37] Zespół Zadaniowy ds. usprawnienia działań w zakresie identyfikacji ciał ofiar katastrof w 2019 roku,,Metodyka identyfikacji ciał ofiar katastrof", Warszawa 2019, s. 17,
[38] A. Sławińska, Szczególne Regulacje dotyczące prowadzenia postępowania przygotowawczego w sprawach o przestępstw o charakterze terrorystycznym - wybrane zagadnienia, Wojskowy Przegląd Prawniczy, lipiec - wrzesień 2016, Warszawa, Prokuratura Krajowa, s. 67,
[39] https://www.ekspertyzy.net.pl/informatyka-sledcza.html, dostęp: 1.3.2024 r.,
[40] Cybersecurity Foundation, https://avlab.pl/nowa-wersja-specjalistycznego-narzedzia-ufed-do-wydobywania-danych-z-najnowszego-iphone/, dostęp: 1.3.2024 r.,
[41] https://www.gov.pl/web/ies/pracownia-genetyki-sadowej, dostęp: 1.3.2024 r.,
[42] https://prawo.uni.wroc.pl/sites/default/files/students-resources/Dermatoskopia.pdf, dostęp: 1.1.2024 r.,
[43] Joanna Dzierżanowska, Metodyka ekspertyzy osmologicznej, Rocznik Nauk Prawnych, tom XXVI, numer 3 - 2016, s. 25,
[44] A. Lebiedowicz, Przestępstwo o charakterze terrorystycznym w ujęciu wielopłaszczyznowym, Zeszyt 4 (44)/2021, s. 85-89,
[45] L. Stępka, Ekspertyza broni strzeleckiej [w:] Ekspertyza sądowa. Zagadnienia wybrane, red. M. Kala, D. Wilk, J. Wójcikiewicz, D. Zuba, Warszawa 2023, s. 470-472,
[46] B. Sygit, Zachowania przestępcze on - line. Technologia i rozpoznawanie ich w praktyce śledczej, Prokuratura Krajowa 2023, s. 336-337,
[47] A. Lebiedowicz, Przestępstwo o charakterze terrorystycznym w ujęciu wielopłaszczyznowym, Zeszyt 4 (44)/2021, s. 85-89,
[48] A. Lebiedowicz, Przestępstwo o charakterze terrorystycznym w ujęciu wielopłaszczyznowym, Zeszyt 4 (44)/2021, s. 85-89,
[49] A. Lebiedowicz, Przestępstwo o charakterze terrorystycznym w ujęciu wielopłaszczyznowym, Zeszyt 4 (44)/2021, s. 85-89,
[50] A. Lebiedowicz, Przestępstwo o charakterze terrorystycznym w ujęciu wielopłaszczyznowym, Zeszyt 4 (44)/2021, s. 85-89,
[51] Z. Dymińska, Świadek koronny jako instrument zwalczania przestępczości w świetle zmiany ustawy o świadku koronny, s. 234,
[52] M. Ostrowska, T. Długozima, Prawne i psychologiczne problemy instytucji świadka koronnego w Polsce, Kortowski Przegląd Prawniczy, s. 38,
[53] A. M. Kisiel, Instytucja tzw. małego świadka koronnego w polskim prawie karnym - rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem dr hab. Andrzeja Sakowicz, prof. UwB, Białystok 2018 r., s. 344,
[54] A. M. Kisiel, Instytucja tzw. małego świadka koronnego w polskim prawie karnym - rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem dr hab. Andrzeja Sakowicz, prof. UwB, Białystok 2018 r., s. 350,
[55] A. M. Kisiel, Instytucja tzw. małego świadka koronnego w polskim prawie karnym - rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem dr hab. Andrzeja Sakowicz, prof. UwB, Białystok 2018 r., s. 69,
[56] M. Hara, M. Mrowicki - red., Instytucja,,małego świadka koronnego", praktyka kontrowersje, wyzwania, Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich, Warszawa 2020, s. 5,
[57] D. Świecki - red., Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2024, dostęp: 1.3.2024 r.,
[58] J. R. Schafer, Joe Navarro, Zaawansowane techniki przesłuchań. Sprawdzone strategie dla organów ścigania, wojska i personelu bezpieczeństwa, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2017, s. 101,
[59] A. Lebiedowicz, Niewerbalne i werbalne symptomy kłamstwa, psychologia.net.pl, dostęp: 1.3.2024 r.,
[60] B. W. Wojciechowski, Analiza i ocena zeznań świadków, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne Sp. z o.o., Sopot 2016, s. 221,
[61] R. Kwasiński, Metody przesłuchań stosowane przez FBI. Rzecz o triumfie nauki i rozumu, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2020, s. 56,
[62] R. Kwasiński, Metody przesłuchań stosowane przez FBI. Rzecz o triumfie nauki i rozumu, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2020, s. 146,
[63] W. Zyskowski, nowoczesne metody przesłuchań, Wojskowy Przegląd Prawniczy, nr 4/2021, s. 20-21,
[64] A. Widacka - Matoszko, Klaudia Senator, Metody przesłuchania podejrzanego. Kryminalistyczna problematyka osobowych środków dowodowych, s. 7, dostęp: 20.3.2024 r.,
[65] A. Widacka - Matoszko, Klaudia Senator, Metody przesłuchania podejrzanego. Kryminalistyczna problematyka osobowych środków dowodowych, s. 8-18, dostęp: 20.3.2024 r.,
[66] W. Zyskowski, nowoczesne metody przesłuchań, Wojskowy Przegląd Prawniczy, nr 4/2021, s. 29-30,
[67] A. Lebiedowicz, Metodyka prowadzenia postępowań przygotowawczych w sprawach oszustw podatkowych popełnionych metodą karuzelową, Wojskowy Przegląd Prawniczy 4, 2021, s. 100-101,
[68] P. Domagała, Praktyczny przewodnik w zakresie międzynarodowej pomocy prawnej w sprawach karnych, Lublin 2023, s. 129-130,
[69] P. Domagała, Praktyczny przewodnik w zakresie międzynarodowej pomocy prawnej w sprawach karnych, Lublin 2023, s. 134-136,
[70] B. Ziemblicki, Wprowadzenie do problematyki ekstradycji, Studia Erazmiańskie, 2011, s. 135,
[71] A. Lebiedowicz, Przestępstwo o charakterze terrorystycznym w ujęciu wielopłaszczyznowym, Zeszyt 4 (44)/2021, s. 85-89,
[72] Centralne Biuro Antykorupcyjne, Warszawa 2020, tłumaczenie: T. Surdykowski, W. Pietr, Departament Analiz CBA, Opracowanie Biura Narodów Zjednoczonych Ds. Narkotyków i Przestępczości, Analiza kryminalna. Podręcznik dla analityków, s. 6,
[73] M. Gabriel - Węglowski, Analiza kryminalna w pracy prokuratora, Prokuratura i Prawo 10, 2016, s. 125-126,
[74] R. Wielki, Typy kryminalistycznej analizy informacji, Prokuratura i Prawo 1, 2022, s. 36-37,
[75] K. Woźniewski, Charakter prawnodowodowy analizy kryminalnej, Gdańskie Studia Prawnicze, TOM XXXVIII, 2017, s. 743,
[76] T. Paczkowski, Biały wywiad - materiały dydaktyczne, Szkoła Policji w Katowicach, Katowice 2020, s. 5,
[77] B. Stromczyński, Paweł Waszkiewicz, Biały wywiad w praktyce pracy organów ścigania na przykładzie wykorzystania serwisów społecznościowych, Prokuratura i Prawo 5, 2014, s. 146-147,
[78] Prokurator A. Adamiak, Rzecznik Prasowy Prokuratora Generalnego, Oświadczenie w sprawie oprogramowania analitycznego o nazwie Hermes, https://www.gov.pl/web/prokuratura-krajowa/oswiadczenie-w-sprawie-oprogramowania-analitycznego-o-nazwie-hermes, dostęp: 20.3.2024 r.)
[79] A. Lebiedowicz, Wykorzystanie białego wywiadu w działalności Policji i prokuratury, Kwartalnik Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, 1(41) 2021, s. 72-73,
