Serwis podatkowy VAT, wydanie styczeń 2014 r - Rafał Kuciński

Aktualności

Przeniesienie prawa własności decyduje o powstaniu obowiązku podatkowego

Obowiązująca od 1 stycznia 2014 r. zmiana zasad powstawania obowiązku podatkowego w VAT powoduje, że od większości typowych transakcji podatek jest wymagalny szybciej niż dotychczas.

Od 2014 roku obowiązek podatkowy wyznacza najczęściej dokonanie dostawy lub wykonanie usługi. W konsekwencji kluczowego znaczenia nabierze prawidłowe ustalenie tego momentu. Dotyczy to w zasadzie większości umów zawieranych między przedsiębiorcami. Poniżej przedstawiamy najczęściej występujące w praktyce klauzule umowne dotyczące warunków sprzedaży lub płatności, których omawiany problem dotyczy.

Dostawa towaru

Sprzedaż towaru wystawionego w sklepie za pełną płatnością skutkuje powstaniem obowiązku podatkowego w momencie wydania towaru klientowi w zamian za zapłatę (art. 19a ust. 1 ustawy o VAT).

Przedpłata

Otrzymanie przed dostawą lub wykonaniem świadczenia przedpłaty skutkuje- powstaniem obowiązku podatkowego w momencie uiszczenia tej kwoty (art. 19a ust. 8 ustawy o VAT).

Sprzedaż wysyłkowa

Zgodnie z ogólnymi zasadami, jeżeli dostarczana rzecz ma być przesłana gdzie indziej niż do miejsca spełnienia świadczenia, to poczytuje się w razie wątpliwości, że wydanie towaru nastąpiło z chwilą, gdy w celu dostarczenia rzeczy na miejsce przeznaczenia sprzedawca powierzył ją przewoźnikowi trudniącemu się przewozem towarów tego rodzaju (art. 544 Kodeksu cywilnego). Zazwyczaj jednak strony umowy wskazują (jako miejsce świadczenia) miejsce odbioru przesyłki. Taka sytuacja po 1 stycznia 2014 r. może rodzić problemy. Liczy się bowiem data przeniesienia prawa do rozporządzenia towarem jak właściciel - czyli faktyczna dostawa. Nowe przepisy nie zawierają odpowiednika obecnie obowiązującego art. 19 ust. 2 ustawy o VAT. Jeśli więc umowa przewiduje przeniesienie własności z chwilą wydania towaru kupującemu (np. przez kuriera), to sprzedawca (np. sklep internetowy) musi zidentyfikować moment, gdy własność towaru (prawo do rozporządzania jak właściciel) przejdzie na odbiorcę - co nie było dotychczas praktykowane.

Wymaga to albo poniesienia dodatkowych kosztów (potwierdzenie odbioru, szczególnie przesyłki kurierskiej, jest dość drogie), albo odpowiedniego zmodyfikowania umów (przejście własności w momencie wysyłki towaru). Może to jednak okazać się niedozwolone z uwagi na przepisy prawa cywilnego (kwestia przejścia odpowiedzialności oraz ryzyka przypadkowej utraty lub uszkodzenia towaru przy umowach zawieranych na odległość i prawa konsumenckiego). Można też wymagać od klientów, aby wskazali datę odbioru towaru. Jednak w przypadku odbiorców prywatnych może być trudno o rzetelną informację w tym zakresie.

Płatność ratalna, najem, leasing

W przypadku sprzedaży na raty oraz umów: dzierżawy, najmu, leasingu lub innych o podobnym charakterze zawartych na czas określony (dotyczy to także sprzedaży na warunkach odroczonej płatności), jeżeli umowa przewiduje, że w następstwie normalnych zdarzeń nią przewidzianych (lub z chwilą zapłaty ostatniej raty) prawo własności zostanie przeniesione (uznane tym samym za dostawę towarów); obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania dostawy - czyli przeniesienia prawa własności.

Dostawa z zastrzeżeniem prawa własności

Tego typu transakcja polega na tym, że sprzedawca zastrzega sobie własność sprzedanej rzeczy ruchomej aż do zapłaty ceny. Wówczas uznaje się w razie wątpliwości, że przeniesienie własności rzeczy nastąpiło pod warunkiem zawieszającym. Oznacza to powstanie obowiązku podatkowego z chwilą zawarcia i wykonania umowy sprzedaży, czyli najczęściej w momencie wydania towaru. Skorzystanie z zastrzeżenia prawa własności rodzi obowiązek korekty, ale nie odsuwa momentu powstania obowiązku podatkowego.

Analogicznie trzeba będzie potraktować sprzedaż na próbę i prawo odkupu, gdyż sprzedawca może, ale nie musi z nich skorzystać. Jednak sprzedaż z zastrzeżeniem prawa własności lub na próbę może przewidywać odmienne postanowienia, np. że własność definitywnie przejdzie na nabywcę z upływem określonego terminu, w którym będzie można skorzystać z tych praw. Jeżeli jednak wcześniej dojdzie do wydania towaru, to organy potraktują to jako dostawę, gdyż prawo do rozporządzania towarem jak właściciel przejdzie na nabywcę w podatkowym, a nie cywilistycznym rozumieniu.