Słownik terminów
Adsorpcja - proces wiązania się atomów, jonów lub innych cząsteczek z fazy ciekłej, stałej lub gazowej z fizyczną powierzchnią
Amperometria - technika polegająca na przyłożeniu potencjału o stałej wartości do elektrody pracującej względem elektrody odniesienia, której odpowiedzią jest sygnał prądowy
Analit (ang. analyte) - substancja oznaczana.
Analiza Głównych Składowych (ang. Principal Components Analysis, PCA) - technika eksploracji danych umożliwiająca wnioskowanie o obiektach opisanych wieloma zmiennymi, bardzo popularna w analizie danych z elektronicznego nosa/języka. Podstawą PCA jest analiza rozkładu zmienności danych pochodzących z wielu pomiarów, a następnie znalezienie nowych, ortogonalnych względem siebie kierunków w wielowymiarowej przestrzeni, które w maksymalny sposób pozwolą na ukazanie tej zmienności. PCA umożliwia uporządkowanie informacji tak, że w pierwszych wymiarach znajduje się największa ilość informacji znaczącej.
Analiza przepływowa (ang. flow analysis) - tryb prowadzenia analizy chemicznej, wykorzystujący ciągłe lub dyskretne wprowadzanie próbki badanej do segmentowanego lub niesegmentowanego strumienia nośnika. W czasie przepływu realizowane mogą być także dodatkowe operacje, takie jak oczyszczanie, zatężanie analitu, czy mieszanie z reagentami w celu uzyskania łatwiej oznaczalnego produktu reakcji.
Analiza przepływowa bezpośredniego wstrzyknięcia (ang. Batch-flow Injection Analysis, BFIA) - sposób prowadzenia procesu analizy chemicznej, w którym dozowanie odbywa się z użyciem zaworów elektromagnetycznych, a odpowiednie reagenty są transportowane w kierunku detektora z wykorzystaniem pomp perystaltycznych, przy czym sama reakcja analityczna nie zachodzi w przepływie. Poszczególne reagenty są umieszczane w specjalnej komorze mieszania, często wyposażonej w mieszadło magnetyczne, a wytworzony produkt reakcji jest następnie transportowany do detektora lub mierzony bezpośrednio w komorze mieszania z użyciem zintegrowanego z tym modułem systemu do detekcji.
Analiza z użyciem ciągłego przepływu (ang. Continuous Flow Analysis, CFA) - sposób prowadzenia procesu analizy chemicznej, w którym próbkę wstrzykuje się do roztworu nośnika, płynącego z dużą szybkością przez przewód o małej średnicy.
Analiza z fragmentacją przepływu (ang. Segmented Flow Analysis, SFA) - sposób prowadzenia procesu analizy chemicznej, w którym próbkę wstrzykuje się do roztworu nośnika, płynącego z dużą szybkością przez przewód o małej średnicy, przy czym pomiędzy segmentami próbki oraz segmentami nośnika wprowadza się pęcherzyki gazu (powietrza lub azotu) w celu ograniczenia dyspersji próbki w nośniku.
Antygen (ang. antigen) - substancja, która wprowadzona do organizmu wywołuje u niego reakcję immunologiczną polegającą na proliferacji limfocytów i wytworzeniu się swoistych przeciwciał.
Aptamer - krótka sekwencja oligonukleotydowa DNA lub RNA, która na skutek oddziaływania z analitem zmienia swoją konformację przestrzenną.
Biochemiczne zapotrzebowanie tlenu (BZT) - jeden ze wskaźników czystości wody. określa ilość tlenu wymaganą do utlenienia związków organicznych rozpuszczonych w próbce wody przez mikroorganizmy (bakterie aerobowe).
Biokatalizator - substancja występująca naturalnie w organizmie żywym (np. enzym), regulująca przebieg zachodzących w nim procesów biochemicznych.
Biomarker (ang. biomarker) - wskaźnik biologiczny w postaci substancji, właściwości fizjologicznej czy też genu, wskazujący na obecność stanu chorobowego.
Bionika - nauka interdyscyplinarna na pograniczu techniki i biologii, zajmująca się badaniem, modelowaniem oraz symulacją funkcjonowania układów biologicznych.
Bioreceptor (ang. bioreceptor) - cząsteczka będąca elementem biologicznym (np. enzym, sonda DNA, przeciwciało), która jest zdolna do selektywnego oddziaływania z rozpoznawanym analitem (np. substratem enzymu, komplementarną sekwencją DNA, antygenem itp.).
Biosensor lub bioczujnik (ang. biosensor) - zminiaturyzowane urządzenie analityczne, które zawiera biologicznie aktywny materiał w bezpośrednim kontakcie z właściwie dobranym elementem przetwornikowym, w celu detekcji stężenia lub aktywności substancji chemicznej w próbce.
Biosensor katalityczny - biosensor, którego działanie polega na uczestnictwie warstwy receptorowej w reakcji chemicznej, której efektem jest powstanie produktu lub ubytek substratu, który powoduje zmianę mierzonego w układzie sygnału.
Biosensor powinowactwa - biosensor, którego działanie polega na selektywnym wiązaniu warstwy receptorowej z analitem, którego efektem jest powstanie stabilnych kompleksów warstwa receptorowa - analit.
Biosensory mikrobiologiczne (ang. microbial biosensors) - urządzenie analityczne, w którym na przetworniku unieruchomione są mikroorganizmy, w celu wykrycia docelowych analitów.
Biozgodność lub Biokompatybilność (ang. biocompatibility) - cecha charakteryzująca materiały lub substancje warunkująca prawidłowe działanie i trwałość w układzie biologicznym.
Blok rozpoznawania obrazu (ang. Pattern Recognition System, PARC) - zespół procedur numerycznych służących przetwarzaniu wstępnemu i rozpoznawaniu "profilu" próbki badanej za pomocą elektronicznego nosa lub elektronicznego języka.
Chemicznie modyfikowany tranzystor polowy (ang. Chemically Modified Field Effect Transistor, CHEMFET) - elektrochemiczny sensor na stałym podłożu krzemowym, w którym jonoczuła membrana polimerowa nakładana jest na powierzchnię tranzystora polowego ISFET. Potencjał takich sensorów jest funkcją aktywności jonów w roztworze, na które jest czuła membrana polimerowa.
Chemisorpcja - rodzaj procesu adsorpcji, który polega na wiązaniu się adsorbentu z powierzchnią na skutek reakcji chemicznej.
Chronopotencjometria (ang. chronopotentiometry) - technika elektrochemiczna polegająca na rejestracji zależności potencjału elektrody pracującej od czasu w warunkach galwanostatycznych.
Czas odpowiedzi sensora (ang. response time) - czas, po którym wyjściowy sygnał sensora osiąga 63% (t63) lub 95% (t95) jego wartości po nieskończenie długim czasie ustalania się równowagi, w odpowiedzi na skokową zmianę stężenia analitu.
Czas życia, stabilność długoterminowa sensora (ang. lifetime, long-term stability) - czas poprawnego działania sensora, z zaznaczeniem trybu stosowania.
Czułość sensora (ang. sensitivity) - nachylenie liniowego odcinka krzywej odpowiedzi sensora, wyrażone jako wartość sygnału na jednostkę stężenia lub aktywności analitu.
Czułość - parametr charakteryzujący sensor chemiczny lub metodę analityczną, opisujący zmianę sygnału w funkcji zmiany stężenia (aktywności), t.j. współczynnik kierunkowy krzywej kalibracji (wzorcowej).
Detektor - urządzenie, które stwierdza obecność substancji chemicznych powyżej określonej wartości progowej.
Diagnostyka medyczna lub analityka medyczna - dyscyplina medycyny, której zadaniem jest określanie składu oraz parametrów biologicznych i fizykochemicznych materiałów pobranych od pacjenta.
Dolna granica wybuchowości (ang. lower flammability limit) - najniższe stężenie substancji palnej, która w mieszaninie z powietrzem może wybuchać od bodźca termicznego.
Elektroda Clarka - amperometryczne urządzenie przeznaczone do oznaczania stężenia tlenu w próbkach ciekłych. Zbudowana jest z pracującej elektrody platynowej oraz chlorosrebrowej elektrody odniesienia, zanurzonych w roztworze elektrolitu oddzielonego od próbki membraną przepuszczalną dla gazów.
Elektroda jonoselektywna (ang. Ion-Selective Electrode, ISE) - elektroda, której potencjał zależy od aktywności określonego jonu w roztworze.
Elektroda odniesienia (porównawcza, referencyjna) - elektroda zachowująca stały potencjał w trakcie pomiaru, służąca jako element ogniwa stosowanego w technikach elektroanalitycznych, służąca do śledzenia zmian potencjału elektrody wskaźnikowej (w potencjometrii) lub ustalania potencjału elektrody pracującej (w technikach prądowych np. woltamperometrii).
Elektroda Severinghausa - elektroda przeznaczona do oznaczania dwutlenku węgla. Zbudowana jest z elektrody szklanej (pH-czułej), zanurzonej w roztworze elektrolitu oddzielonego od próbki membraną przepuszczalną dla gazów.
Elektrokataliza - rodzaj katalizy, której efektem jest zmiana szybkości reakcji odbywającej się na powierzchni elektrody.
Elektroniczny nos i elektroniczny język - systemy, których budowa i zasada działania zostały zainspirowane naturalnymi zmysłami węchu i smaku (w literaturze naukowej nazywane także: sztuczny nos, mechaniczny nos, sensor zapachu, sztuczny język, sensor smaku). Służą do automatycznej analizy i rozróżniania próbek o złożonym składzie, do rozpoznawania ich charakterystycznych właściwości i najczęściej przeznaczone są do szybkiej analizy jakościowej. Składają się z matrycy częściowo selektywnych czujników chemicznych i zespołu metod numerycznych (bloku rozpoznawania obrazu), służących do analizy jej sygnałów.
Elektroprzędzenie (ang. electrospinning) - metoda otrzymywania nanowłókien z roztworów, zawiesin lub stopów, z wykorzystaniem pola elektrycznego o dużym natężeniu, zasadniczymi elementami układu są igła iniekcyjna jako dysza przędząca i kolektor, igła znajduje się pod wysokim napięciem w stosunku do kolektora.
Enkapsulacja - proces stabilizacji cząsteczek przy zachowaniu ich właściwości chemicznych, fizycznych oraz biologicznych poprzez powstanie cienkiej otoczki wokół cząsteczek stałych, kropelek cieczy lub cząstek gazowych.
Enzym - cząsteczka (najczęściej proste lub złożone białko) warunkująca zachodzenie ważnych reakcji i procesów biochemicznych.
Fala zanikająca - pole elektromagnetyczne powstające na granicy dwóch ośrodków różniących się gęstością optyczną.
Fotojonizacja (ang. photoionization) - proces jonizacji (rozpadzie na naładowane cząstki) obojętnych cząsteczek związków chemicznych. W przypadku fotojonizacji proces ten zachodzi pod wpływem promieniowania elektromagnetycznego o odpowiednio dobranej energii fotonów.
Funkcjonalne kwasy nukleinowe - cząsteczki kwasów nukleinowych, które wykazują właściwości katalityczne i/lub receptorowe.
Genom - kompleksowa informacja genetyczna dla określonego organizmu
Górna granica wybuchowości (ang. upper flammability limit) - najwyższe stężenie substancji palnej, która w mieszaninie z powietrzem może wybuchać od bodźca termicznego.
Granica wykrywalności, granica detekcji sensora (ang. detection limit) - najmniejsze stężenie analitu, które może być wykryte za pomocą sensora.
Immobilizacja (ang. immobilization) - stabilne i zapewniające aktywność układu unieruchomienie cząsteczek, warstwy receptorowej na powierzchni przetwornika wykorzystujące oddziaływania fizyczne lub chemiczne.
Immobilizacja enzymu - sposób unieruchomienia (kotwiczenia) enzymu na nośniku (przetworniku): enkapsulacja (kapsułkowanie) - unieruchomienie enzymu polegające na zamknięciu go w sferycznej kapsule utworzonej z półprzepuszczalnej membrany.
Pułapkowanie- unieruchomienie enzymu wewnątrz struktur naturalnych lub syntetycznych; sieciowanie - unieruchomienie enzymu na nośniku w wyniku oddziaływań międzycząsteczkowych pomiędzy enzymem a nośnikiem.
Immunosensor (ang. Immunosensor) - czujnik posiadający przeciwciała jako element biologiczny, w którym reakcja immunochemiczna jest sprzężona z odpowiednimi przetwornikami. Podstawową działania immunosensora jest proces rozpoznania molekularnego między antygenem i przeciwciałem.
Interferometria biowarstwowa - to optyczna technika pomiaru oddziaływań międzycząsteczkowych, w której mierzy się interferencję światła odbitego od warstwy receptorowej oraz warstwy referencyjnej, znajdujących się na końcu włókna optycznego Na powierzchni warstwy receptorowej są immobilizowane receptory (np. przeciwciała) wiążące cząsteczki analitu. W wyniku wiązania uzyskuje się przesunięcie długości fali w widmie interferencyjnym.
Jonoczuły tranzystor polowy (ang. Ion-Sensitive Field Effect Transistor, ISFET) - elektrochemiczny sensor na podłożu krzemowym, którego potencjał zależy od aktywności jonów H+ w roztworze; wykorzystuje klasyczny tranzystor polowy (FET), w którym usunięto metaliczną bramkę i zastąpiono roztworem próbki, kontaktującym się z elektrodą referencyjną.
Jonofor (ang. ionophore) - obojętny lub obdarzony ładunkiem lipofilowy związek, zdolny do selektywnego i odwracalnego wiązania jonów, odpowiedzialny za selektywność membrany.
Kompletny system analityczny (ang. Total Analysis System, TAS) - system pomiarowy do prowadzenia procesu analizy chemicznej, który w sposób automatyczny realizuje w całości daną analizę chemiczną. Operacje wykonywane przez system obejmują wszystkie niezbędne etapy analizy - począwszy od pobrania reprezentatywnej próbki, poprzez jej transport i wstępną obróbkę (roztwarzanie, rozcieńczanie, zatężanie, filtracja, ekstrakcja etc.), aż po ewentualne przeprowadzenie niezbędnych reakcji i detekcję produktu.
Koniugat (nanomateriału) (ang. conjugate) - powierzchniowo funkcjonalizowany nanomateriał z przyłączonymi cząsteczkami nadającymi nanostrukturze określone właściwości.
Laboratorium w zaworze (ang. Lab-on-valve, LOV) - system pomiarowy do prowadzenia procesu analizy chemicznej, w którym wykorzystano integrację kluczowych elementów układu, odpowiadających za dokonywane na próbce operacje (np. mieszanie, ekstrakcja, przeprowadzanie reakcji w trybie zatrzymania przepływu) w module połączonym bezpośrednio z portem wstrzykowym zaworu wielokanałowego.
Matryca polimerowa - polimerowy materiał membrany jonoselektywnej (najczęściej z dodatkiem plastyfikatora), odpowiedzialny za jej właściwości mechaniczne.
Membrana jonoselektywna - matryca polimerowa i rozpuszczone w niej składniki elektroaktywne, część sensora odpowiedzialną za selektywne rozpoznanie jonu.
Metoda cząstkowych najmniejszych kwadratów (ang. Partial Least Squares, PLS) - metoda modelowania bardzo często stosowana w chemometrii, zwłaszcza wtedy, kiedy bardzo wiele zmiennych opisuje każdy obiekt, tak jak w przypadku elektronicznego nosa/języka. PLS służy do znalezienia relacji między dwiema macierzami - macierzą danych X i macierzą celu Y, opisując ją za pomocą tzw. zmiennych ukrytych (ang. Latent Variables), objaśniających w możliwie maksymalny sposób kowariancję pomiędzy tymi zbiorami danych.
Mikrofluidyka - nauka badająca zachowanie płynów w mikrokanałach oraz technologia wytwarzania urządzeń zawierających miniaturowe kanały i inne komponenty do manipulacji płynami.
Mikromacierze DNA - miniaturowy układ hybrydyzacyjny umożliwiający wykrycie określonych fragmentów DNA lub RNA, który tworzony jest przez fragmenty DNA/RNA unieruchomione na powierzchni matrycy.
Mikroorganizmy (drobnoustroje) - ogół organizmów jednokomórkowych, obejmująca bakterie, archeony, pierwotniaki i grzyby mikroskopijne.
Miniaturowy kompletny system analityczny (ang. Micro Total Analysis System, ?TAS) - określane także jako laboratorium na chipie (ang. Lab-on-a-chip, LOC) to zminiaturyzowany system pomiarowy do prowadzenia procesu analizy chemicznej, który w sposób automatyczny realizuje w całości daną analizę chemiczną. Operacje wykonywane przez mikrosystem obejmują wszystkie niezbędne etapy analizy - począwszy od pobrania reprezentatywnej próbki, poprzez jej transport i wstępną obróbkę (roztwarzanie, rozcieńczanie, zatężanie, filtracja, ekstrakcja etc.), aż po ewentualne przeprowadzenie niezbędnych reakcji i detekcję produktu. - system pomiarowy do prowadzenia procesu analizy chemicznej.
Monowarstwy samoorganizujące się - układy molekularne, które w drodze samoorganizacji powstają spontanicznie na odpowiednio dobranym podłożu.
MXeny - grupa ok. 20 hydrofilowych związków, tworzących dwuwymiarowe nanostruktury podobne do grafenu i wykazujących pożądane właściwości fizykochemiczne. Należą do nich węgliki, azotki albo węglikoazotki metali przejściowych o wzorze ogólnym Mn+1Xn (M -atomy metali przejściowych, X -atomy węgla i azotu).
Nanomateriały (ang. nanomaterials) - nierozpuszczalne lub biotrwałe i celowo wytworzone materiały posiadające co najmniej jeden wymiar zewnętrzny lub strukturę wewnętrzną poniżej 100 nm.
Nanosensory / mikrosensory (ang. nanosensors / microsensors) - sensory w postaci cząstek o rozmiarach rzędu nanometrów / mikrometrów.
Nanowłókna (ang. nanofibres) - włókna o średnicy rzędu nanometrów, otrzymywane zwykle metodą elektroprzędzenia.
Nowotwór (ang. tumor or cancer) - nieprawidłowa tkanka, powstająca na skutek niekontrolowanego namnażania się komórek nowotworowych.
Parametr pracy sensora- cecha charakteryzująca działanie danego sensora taka jak selektywność, dolna granica detekcji, czułość, stabilność.
Pelistor (ang. pellistor) - jeden z dwóch elementów gazowego czujnika katalitycznego, pokryty warstwą katalityczną (najczęściej warstwą metalu szlachetnego).
Plazmony powierzchniowe - powierzchniowe fale elektromagnetyczne, które rozchodzą się równolegle do obszaru wzajemnych oddziaływań metal-dielektryk.
Potencjometria - technika elektroanalityczna (zespół metod) polegająca na pomiarze siły elektromotorycznej ogniwa składającego się z elektrody wskaźnikowej i porównawczej (odniesienia, referencyjnej).
Prąd pojemnościowy - prąd generowany na skutek ładowania się warstwy dielektrycznej pomiędzy elektrodą i roztworem.
Proces SELEX - proces identyfikacji sekwencji aptamerów DNA lub RNA, składający się z powtarzających cykli wiązania, separowania oraz namnażania określonej puli sekwencji DNA lub RNA.
Przeciwciała lub immunoglobuliny (ang. antibody) - białka wydzielane przez komórki plazmatyczne (pobudzone limfocyty B) w odpowiedzi immunologicznej, mające zdolność do swoistego rozpoznawania antygenów.
Przepływowy system wielopompowy (ang. Multipumping Flow System, MPFS) - system pomiarowy do prowadzenia procesu analizy chemicznej, w którym przepływ generowany jest z użyciem mikropomp, czyli urządzeń mających możliwość precyzyjnego dozowania niewielkich objętości medium (3-50 ?l) w porcjach wprowadzanych do układu z zadaną częstotliwością. Przewody z płynami pompowanymi przez poszczególne mikropompy mogą być skonfigurowane analogicznie jak w systemach wielotorowej analizy przepływowej i sterowane za pomocą zaworów elektromagnetycznych umieszczanych w poszczególnych punktach węzłowych. Dodatkowym elementem podlegającym sterowaniu są tutaj także same mikropompy, w przypadku których można na bieżąco modyfikować szybkość przepływu.
Przetwornik (ang. Transducer) - urządzenie przekształcające daną wielkość na inną wielkość według określonej zależności i z pewną dokładnością. W przypadku sensorów jest to urządzenie przekształcające informację chemiczną lub proces biologiczny na mierzalny sygnał analityczny.
Receptor (ang. Receptor) - związek chemiczny, ligand zdolny do selektywnego rozpoznawania (oddziaływania, wiązania, kompleksowania) analitu.
Redukcja - proces chemiczny, w wyniki którego dochodzi do przyłączenia elektronu przez atomy lub jony.
Rozpoznawanie molekularne - selektywne oddziaływanie analitu (gościa) z cząsteczką receptora (liganda, gospodarza), z wykorzystaniem wiązań niekowalencyjnych.
Roztwór koloidalny (ang. colloidal colution) - heterogeniczny układ dyspersyjny, w którym można wyróżnić fazę ciągłą rozpraszającą (rozpuszczalnik) i nieciągłą fazę rozproszoną o przeciętnej średnicy cząsteczek w zakresie 1 - 100 nm.
Ryboprzełącznik - to fragment sekwencji RNA matrycowego, które jest odpowiedzialny za regulowanie ekspresji kodowanego przez siebie białka na skutek zmiany poziomu określonego metabolitu.
Rybozym - sekwencja kwasu RNA, która wykazuje właściwości katalityczne
Selektywność (ang. selectivity) - zdolność sensora chemicznego do określenia stężenia (aktywności) analitu w próbce w obecności związków przeszkadzających (interferentów), najczęściej wyrażana współczynnikami selektywności.
Sensor lub czujnik - zminiaturyzowane urządzenie analityczne, które dostarcza informację o stężeniu lub aktywności składnika złożonej próbki w czasie rzeczywistym, w trybie on-line.
Siła elektromotoryczna - różnica potencjałów między elektrodami w ogniwie w warunkach bezprądowych.
Składniki elektroaktywne - (jonofor, lipofilowe dodatki jonowe) związki nadające membranie selektywność na wybrane jony.
Struktura anizotropowa (ang. anisotropic structure) - struktura, której właściwości zależą od wybranego kierunku przestrzennego, w którym dana właściwość jest rozpatrywana.
Sztuczny enzym/nanozym (ang. artificial enzyme/nanozyme) - materiał (lub nanomatriał) wykazujący aktywność katalityczną typową dla natywnego enzymu. Najczęściej nanozymy naśladują aktywności katalazy, oksydazy i peroksydazy.
Test aglutynacji (ang. sgglutination test) - metoda wykrywania antygenów w płynach ustrojowych opierająca się na wykorzystaniu mikrocząstek (typowo lateksu) opłaszczonych specyficznymi przeciwciałami monoklonalnymi. Tak opłaszczone cząsteczki inkubuje się z pobranym płynem ustrojowym. Obecność wykrywanej substancji przejawia się zlepianiem cząstek zawieszonych w roztworze z wytworzeniem łatwo widocznej zawiesiny.
Test immunochromatograficzny (ang. Immunochromatographic/Lateral Flow Assay, LFA) - test realizowany na podłożu porowatym (papier, membrana) do wykrywania i oznaczania ilościowego analitów w złożonych mieszaninach. Charakteryzuje go prostota odczytu (najczęściej wizualnego) a wyniki są uzyskiwane w ciągu 5-30 min. Zazwyczaj testy te są używane w diagnostyce medycznej do testów domowych, testów w punkcie opieki lub do użytku laboratoryjnego. Najczęściej w roli receptorów testów immunochromatograficznych wykorzystywane są przeciwciała.
Transkrypcja - proces syntezy kwasu RNA powstający na skutek przepisania informacji zapisanej w kwasie DNA
Ubieralny sensor (ang. wearable sensor) - sensor zintegrowany z elementem ubioru lub bezpośrednio z ciałem, celem monitorowania stanu zdrowia i/lub dostarczenia klinicznie istotnych danych. Ubieralne sensory bądź platformy sensorów typowo wykorzystują w swojej konstrukcji rozciągliwą i elastyczną elektronikę.
Utlenienie - proces chemiczny, w wyniki którego dochodzi do utraty elektrony przez atomy lub jony.
Warstwa chemoczuła (ang. chemosensitive layer) - część receptorowa czujnika, bezpośrednio oddziałująca z badaną próbką, wykazująca względnie wysoką selektywność wobec danego indywiduum chemicznego.
Warstwa przejściowa - jest to element sensora wprowadzany pomiędzy membranę jonoselektywną a elektrodę wewnętrzną, odpowiedzialny za termodynamiczne zdefiniowanie granic faz.
Warstwa receptorowa (ang. receptor layer) - najważniejszy element czujnika, odpowiadający za specyficzne rozpoznanie analitu. W biosensorach tworzą ją elementy biologiczne takie jak: enzymy, nici DNA, przeciwciała, białka, porfiryny czy organelle komórkowe.
Wektor celu - wektor z zakodowaną w postaci numerycznej przynależnością do określonej klasy obiektów, informacją o właściwościach próbki, lub o zawartości kluczowego składnika/składników. Wektory celu dla wielu próbek badanych tworzą macierz celu Y.
Wektor obrazu - wektor n cech określających badaną próbkę, inaczej wzór odpowiedzi; najczęściej wartości sygnałów n kolejnych czujników tworzących macierz czujnikową elektronicznego języka lub nosa. Wzory odpowiedzi uzyskane podczas pomiarów wielu próbek tworzą macierz danych X.
Wielostrzykawkowa wstrzykowa analiza przepływowa (ang. Multisyringe Flow Injection Analysis, MSFIA) - sposób prowadzenia procesu analizy chemicznej, w którym przepływ generowany jest z użyciem zespołu strzykawek, poruszanych równocześnie za pomocą tego samego silnika krokowego. Każda ze strzykawek jest połączona z zaworem elektromagnetycznym, kierującym przepływ w określonym kierunku - albo w stronę detektora, albo z powrotem do zbiornika z danym roztworem. Mieszanie badanej próbki, nośnika i reagentów w odpowiednich stosunkach objętościowych uzyskuje się poprzez stosowanie strzykawek o odpowiednio dobranych średnicach wewnętrznych.
Wielotorowa wstrzykowa analiza przepływowa (ang. Multicommutated Flow Injection Analysis, MCFIA) - sposób prowadzenia procesu analizy chemicznej, w którym stosowane są przełączniki sterowane komputerowo (tzw. komutatory), np. zawory elektromagnetyczne, decydujące o kierunku przepływu strumieni próbki, nośnika i poszczególnych reagentów.
Woltamperometria - technika, w której do elektrody pracującej przykładany jest potencjał o określonym zakresie względem elektrody odniesienia. W tej technice stosowany jest układ trójelektrodowy.
Wstrzykowa analiza przepływowa (ang. Flow Injection Analysis, FIA) - sposób prowadzenia procesu analizy chemicznej, w którym próbkę wstrzykuje się do roztworu nośnika, płynącego z dużą szybkością przez przewód o małej średnicy, który następnie łączony jest ze strumieniami reagentów.
Wstrzykowa analiza sekwencyjna (ang. Sequential Injection Analysis, SIA) - sposób prowadzenia procesu analizy chemicznej, w którym stosowane są wieloportowe zawory wstrzykowe. Przepływ w układzie jest generowany przez pompę połączoną z zaworem, co pozwala na regulację składu płynu przepływającego przez układ poprzez otwieranie bądź zamykanie odpowiednich portów w zaworze. Dzięki temu możliwe jest precyzyjne sterowanie dozowaniem roztworów nośnika, próbki i reagentów.
Zakres dynamiczny odpowiedzi sensora (ang. dynamic range) - zakres stężeń lub aktywności analitu, w których czułość sensora jest większa od zera.
Znacznik (ang. label) - związek chemiczny dowiązywany do cząsteczki analitu lub wprowadzany bezpośrednio do roztworu próbki, w celu detekcji oddziaływań zachodzących pomiędzy analitem a receptorem.
Znacznik redoks - związek lub cząsteczka wykazująca zdolność do utleniania bądź redukcji przy określonej wartości potencjału.
