REDAKCJA: Irena Kloskowska

SKŁAD: Emilia Dajnowicz

PROJEKT OKŁADKI: Emilia Dajnowicz

TŁUMACZENIE: Juliusz Poznański

Wydanie I

Białystok 2026

ISBN 978-83-8429-090-3

Tytuł oryginału: What You Must Know About Vitamins, Minerals, Herbs & So Much More

Reprinted by special arrangement with Square One Publishers, Garden City Park, New York, U.S.A.,

Copyright ? 2020 by Pamela Wartian Smith

? Copyright for the Polish edition by Wydawnictwo Vital, Białystok 2025

All rights reserved, including the right of reproduction in whole or in part in any form.

Wszelkie prawa zastrzeżone. Bez uprzedniej pisemnej zgody wydawcy żadna część tej książki nie może być powielana w jakimkolwiek procesie mechanicznym, fotograficznym lub elektronicznym ani w formie nagrania fonograficznego. Nie może też być przechowywana w systemie wyszukiwania, przesyłana lub w inny sposób kopiowana do użytku publicznego lub prywatnego - w inny sposób niż "dozwolony użytek" obejmujący krótkie cytaty zawarte w artykułach i recenzjach.

Książka ta zawiera porady i informacje odnoszące się do opieki zdrowotnej. Nie powinny one jednak zastępować porady lekarza ani dietetyka. Jeśli podejrzewasz u siebie problemy zdrowotne lub wiesz o nich, powinieneś skonsultować się z lekarzem, zanim rozpoczniesz jakikolwiek program poprawy zdrowia czy leczenia. Dołożono wszelkich starań, aby informacje zaprezentowane w tej książce były rzetelne i aktualne podczas daty jej publikacji. Wydawca ani autor nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za jakiekolwiek skutki dla zdrowia, mogące wystąpić w wyniku stosowania zaprezentowanych w książce metod.

15-762 Białystok

ul. Antoniuk Fabr. 55/24

85 662 92 67 - redakcja

85 654 78 06 - sekretariat

85 653 13 03 - dział handlowy - hurt

85 654 78 35 - vitalni24.pl - detal

strona wydawnictwa: wydawnictwovital.pl

Więcej informacji znajdziesz na portalu superodzywianie.pl

Wprowadzenie

Musisz przyjmować witaminy i inne substancje odżywcze? W jakich ilościach powinieneś je zażywać? Które suplementy są najskuteczniejsze? Co powinieneś przyjmować na konkretne choroby lub przewlekłe problemy zdrowotne? Odpowiedź na te pytania ma zasadnicze znaczenie dla dobrego zdrowia i długowieczności - istnieje jednak tak wiele sprzecznych punktów widzenia dotyczących substancji odżywczych i ich suplementacji, że trudno stwierdzić, jak należy powstępować. Ta książka dostarczy ci najważniejszych informacji potrzebnych do znalezienia odpowiedzi właściwych dla ciebie.

Różne komisje wydają zalecenia żywieniowe. Na przykład amerykańska Rada ds. Żywności i Odżywiania przy Narodowej Akademii Nauk opracowała zalecane dzienne spożycie (RDA) oraz referencyjne dzienne spożycie (RDI). Jednak zalecenia te, zwykle inspirowane dobrymi intencjami, zostały opracowane aby zapobiegać chorobom, nie zaś dla osiągania optymalnego stanu zdrowia - co powinno być ich celem.

Poza tym przy opracowywaniu RDA i RDI nie brano pod uwagę tego, że każdy ma odmienne zapotrzebowanie na witaminy, minerały oraz inne substancje odżywcze. Aby w pełni dbać o zdrowie, spożycie substancji odżywczych musi uwzględniać takie czynniki jak zubożenie gleby, zwiększone zapotrzebowanie na przeciwutleniacze, przyjmowane leki, interakcje między witaminami, stres, wiek, styl życia oraz profil genetyczny. Dlatego nie możesz wierzyć, że plan żywieniowy zdrowego znajomego będzie skuteczny dla ciebie.

Niezbędne jest prawidłowe ustalenie, czego twój organizm potrzebuje. Przewidywana długość twojego życia niemal w 75 procentach opiera się na stylu życia, środowisku i odżywianiu. Co równie ważne, czynniki te mają także ogromny wpływ na liczbę lat, które przeżyjesz w zdrowiu. Dowodzą tego badania, które wykazują, że "osoby z lepszymi nawykami zdrowotnymi nie tylko żyją dłużej, lecz poza tym w ich przypadku niepełnosprawność odsuwa się w czasie na koniec życia i obejmuje mniej lat". Kwestię tę ilustruje artykuł opublikowany w "The New England Journal of Medicine". Po zbadaniu diety, stylu życia i ryzyka cukrzycy typu 2 u kobiet autor doszedł do wniosku, że w większości przypadków chorobie tej można zapobiegać dzięki praktykowaniu zdrowego stylu życia.

Podobne stwierdzenie padło na łamach "Journal of the American Medical Association": "Suboptymalne stężenie witamin ma związek z wieloma chorobami przewlekłymi, między innymi chorobami sercowo-naczyniowymi, rakiem i osteoporozą. Ważne jest, aby lekarze rozpoznawali u pacjentów niewłaściwe odżywianie lub inne wskazania do zwiększonego zapotrzebowania na witaminy". Badacze sugerują, że "Większość ludzi nie konsumuje optymalnej ilości wszystkich witamin w samej diecie. [...] przyjmowanie suplementów witaminowych przez wszystkich dorosłych wydaje się rozsądne".

Książka Sekrety skutecznego wchłaniania witamin, minerałów i składników odżywczych zawiera potrzebne informacje o substancjach odżywczych - łącznie z objawami niedoboru, terapiami na różne choroby i zaburzenia oraz niebezpieczeństwami wynikającymi z pewnych interakcji. Po ukazaniu się pierwszego wydania tej książki pacjenci zadawali mi wiele pytań dotyczących suplementów, które znane są dopiero od kilku ostatnich lat - takich jak kakao i olej CBD. Niniejsze, drugie wydanie zawiera informacje o tych substancjach, możesz więc przeczytać, czy będą dla ciebie korzystne. Trzeba zdawać sobie sprawę z tego, że poza badaniami nad "nowymi" substancjami odżywczymi ciągle prowadzi się badania nad suplementami badanymi i stosowanymi od wielu lat, takimi jak luteina, glukozamina, kwercetyna i czerwony ryż drożdżowy - by wymienić zaledwie kilka. Dlatego w tym wydaniu rozszerzyłam i zaktualizowałam informacje dotyczące wielu innych substancji odżywczych. Ów poprawiony materiał - zawsze oparty na rygorystycznych badaniach naukowych oraz na moim doświadczeniu w pracy z pacjentami - pozwoli ci podejmować świadome decyzje, optymalizować własne zdrowie i dobrze przeżywać życie.

Cel tej książki

Wiele osób twierdzi, że dobre zdrowie to ich najwyższy priorytet. Zdrowo się odżywia, energicznie ćwiczy i regularnie chadza do lekarza. Niestety w dzisiejszym społeczeństwie te zdrowe nawyki nie wystarczają do utrzymania optymalnego stanu zdrowia. Wcześniej przeczytałeś, że witaminy i minerały mają bezpośredni wpływ zarówno na długość, jak i na jakość życia - a dzisiejsza żywność nie zawiera wszystkich niezbędnych substancji odżywczych.

Istnieje kilka powodów, dla których czerpanie wszystkich potrzebnych substancji odżywczych z żywności nie jest możliwe. Gleba przeważnie pozbawiona jest wielu ważnych minerałów, w tym cynku i magnezu. Selen, który w małych ilościach przyczynia się do dobrego stanu zdrowia, ale w większych jest toksyczny, na niektórych obszarach występuje w zbyt małych ilościach, natomiast na innych jest go za dużo. Jeśli gleba, na której rosną owoce i warzywa, nie obfituje w odpowiednie minerały, to produkty te nie będą zawierały odpowiednich ilości substancji odżywczych.

Poza tym owoce i warzywa zaczynają tracić wartość odżywczą zaraz po ich zebraniu. Przechowywanie w warunkach chłodniczych podtrzymuje proces utraty substancji odżywczych. Na przykład winogrona tracą do 30 procent witamin z grupy B przed dotarciem do sklepów. Mandarynki przechowywane przez osiem tygodni tracą prawie połowę zawartości witaminy C. Przechowywanie szparagów przez tydzień może powodować utratę do 90 procent zawartości witaminy C. Najlepsze i najskuteczniejsze jest jedzenie owoców i warzyw zaraz po ich zebraniu. Niestety - większość z nas nie ma takiej możliwości.

Gotowanie również niszczy niektóre substancje odżywcze zawarte w produktach. Im dłużej gotuje się owoce i warzywa, tym mniej substancji odżywczych w nich zostaje. Powinieneś więc jeść je na surowo lub lekko podgotowane na parze i - jeśli to możliwe - wkrótce po ich zebraniu.

Pozostałe po zbiorach wartości odżywcze produktów poza gotowaniem obniżają również niektóre sposoby ich dostarczania i przygotowywania. Wiele produktów się blanszuje, sterylizuje, puszkuje i w inny sposób przetwarza - wszystkie te procesy obniżają ich wartość odżywczą. Na przykład mielenie zbóż usuwa dwadzieścia sześć kluczowych substancji odżywczych i większość błonnika.

Ponieważ większość jedzonych przez nas produktów pozbawiona jest najważniejszych witamin i minerałów, musimy szukać ich gdzie indziej. W dzisiejszym społeczeństwie zażywanie suplementów stało się sprawą fundamentalną dla utrzymania dobrego stanu zdrowia. Książka Sekrety skutecznego wchłaniania witamin, minerałów i składników odżywczych będzie pomagała ci w wybieraniu substancji odżywczych niezbędnych dla utrzymania zdrowia rodziny. Pomoże ci również odkryć inne produkty bogate w substancje odżywcze.

Niestety, nawet jedzenie produktów obfitujących w substancje odżywcze nie gwarantuje podaży potrzebnych substancji odżywczych. Mogą one nie być w formie biodostępnej - możliwej do wchłonięcia i wykorzystania przez organizm. Na przykład wbrew wyobrażeniom o pożywności soku pomarańczowego 40 procent zawartej w nim witaminy C jest biologicznie nieaktywna. Mimo to większość wykazów wartości odżywczych nie rozróżnia substancji biologicznie dostępnych od biologicznie niedostępnych, pozostawiając w niewiedzy wielu zdrowotnie świadomych konsumentów.

Poza tym w organizmie zachodzą procesy, które wymuszają stałą podaż substancji odżywczych. Wolne rodniki to cząsteczki powstające podczas reakcji chemicznych produkujących energię i różne substancje. Cząsteczkom tym brakuje elektronów, więc szukają w organizmie zdrowych komórek i kradną im elektrony, w rezultacie modyfikując albo zabijając te komórki. Procesy te, zwane oksydacją (utlenianiem), wywołują stres oksydacyjny, który prowadzi do uszkodzeń tkanek, chorób i starzenia. Produkcja wolnych rodników wymaga większych ilości substancji odżywczych w celu unikania szkodzącego nam stresu oksydacyjnego niż w poprzednich pokoleniach - dalszego zwiększania znaczenia dobrego odżywiania.

Wolne rodniki występują również w środowisku. Obecnie bardziej niż kiedykolwiek przedtem. Wśród przyczyn powstawania wolnych rodników poza organizmem człowieka znajdują się: ekrany telewizorów i komputerów, telefony komórkowe, podróże lotnicze, suszarki do włosów, światła fluorescencyjne, kuchenki mikrofalowe, ekspozycja na toksyny w żywności, wodzie i powietrzu oraz nadmiar światła słonecznego. Ekspozycja na wolne rodniki środowiskowe nakłada na organizm dodatkowe obciążenie oksydacyjne, z którym sobie nie radzi. Oksydacja w organizmie to jak rdzewienie samochodu. Gdy dodatkowe wolne rodniki bombardują organizm przez cały dzień, "rdzewieje" on od środka. Mogą pojawiać się skutki fizyczne, na przykład zaćma czy oparzenia słoneczne. Aby zatrzymać procesy oksydacyjne, można przyjmować przeciwutleniacze, które oddają elektrony wolnym rodnikom i kończą ich destrukcyjny pęd.

Istnieją różne przeciwutleniacze, które można przyjmować w celu zmniejszenia oksydacji. Przede wszystkim muszą być zbalansowane. W przypadku pewnych chorób zbyt wiele jednego przeciwutleniacza może ograniczać działanie ochronne innych przeciwutleniaczy. Do substancji tych zalicza się witaminę A, C, E, selen, koenzym Q10, kwas alfa-liponowy, melatoninę, glutation i czosnek. W dalszej części książki szczegółowo omówię te ważne przeciwutleniacze.

W miarę starzenia się organizm konwertuje coraz mniej witaminy D do jej postaci aktywnej oraz produkuje mniej kwasu alfa-liponowego i koenzymu Q10. Oznacza to, że organizm musi czerpać te substancje z innego źródła. Z lektury dalszych rozdziałów dowiesz się, że możesz pomóc organizmowi starzeć się łagodniej dzięki zażywaniu tych substancji w dużych ilościach.

Styl życia to kolejny czynnik wpływający na zapotrzebowanie na substancje odżywcze. Na przykład stres pozbawia organizm pewnych witamin i minerałów, natomiast picie alkoholu pozbawia go biotyny, miedzi, cynku oraz witamin B1, B6, B12 i C. Nawyki żywieniowe także mogą powodować poważne problemy z odżywianiem. Doktor Michael Colgan w swej książce The New Nutrition pisze: "Dieta amerykańska to główna przyczyna chorób". Jej analiza znajduje się w ramce poniżej.

Dieta i żywienie mają znaczący wpływ na ekspresję genów. Doktor Leo Galland zauważył: "Zależy ona tak samo od otoczenia, w którym gen funkcjonuje, jak od sekwencji DNA genomu". Zatem jeśli nawet odziedziczyłeś gen odpowiedzialny za konkretną chorobę, na przykład Alzheimera, to samo to, czy ona się rozwinie, zależy od twojego środowiska, spożywanej żywności, toksyn obecnych w otoczeniu, poziomu stresu i substancji odżywczych dostarczanych organizmowi. Doktor Roger Williams omawia tę sytuację w swej książce Indywidualność biochemiczna. Podstawy teorii genetotrofii. Twierdzi, że "żywienie zastosowane z należytym uwzględnieniem indywidualnych odchyleń genetycznych (które mogą być znaczne) umożliwia rozwiązanie wielu kłopotliwych problemów zdrowotnych"1. Posłużmy się ponownie porównaniem organizmu do samochodu. Gdy daje mu się dobre paliwo (pełnowartościową żywność), jeździ dobrze, wymaga mniej napraw i długo służy. Gdy zaś w ów dobry samochód (twoje ciało) wlewa się paliwo niskooktanowe, nie działa dobrze (rozwijają się choroby i skraca się przewidywana długość życia).

Niektórzy lekarze twierdzą, że brak badań recenzowanych, czyli dowodów naukowych, wykazujących, że witaminy i terapie żywieniowe są skuteczne. A jednak co roku publikuje się wyniki tysięcy badań nad witaminami, a jeszcze więcej nad przeciwutleniaczami. W rzeczywistości publikuje się więcej wyników badań nad substancjami odżywczymi niż nad lekami!

Techniki terapeutyczne opisane w tej książce mają na poparcie tysiące pozycji literatury przedmiotu, pochodzących z szanowanych, recenzowanych publikacji naukowych i medycznych. Doktor David Perlmutter, szanowany neurolog i autor BrainRecovery.com, stwierdził na swej stronie internetowej: "Mawia się, że wiedza to władza, lecz w tym kontekście najwyraźniej wiedza to zdrowie". Teraz masz dostęp do tej wiedzy.

W części I tej książki omawiane są witaminy, minerały, kwasy tłuszczowe, aminokwasy oraz inne substancje odżywcze sprzyjające zdrowiu i pomocne w leczeniu chorób. Zalecane dawki przeznaczone są dla osób od 12. roku życia, ważących co najmniej 45 kilogramów. Podawane są w miligramach lub jednostkach międzynarodowych (używanych w farmakologii), chyba że zaznaczono inaczej. Wiele substancji odżywczych, na przykład witamin i minerałów, może być konsumowana w suplementach lub w żywności, dlatego znajdziesz listy produktów zawierających duże ilości każdej ważnej substancji odżywczej. Trzeba zaznaczyć, że na listach numerowanych produkty znajdujące się na górze zawierają więcej omawianej substancji. Listy nienumerowane uporządkowane są alfabetycznie.

W części II omówione są programy żywieniowe na różne choroby i sytuacje, od trądziku po rany. W każdym przypadku znajdziesz wyjaśnienie problemu, w tym możliwe objawy i przyczyny. Po nim następuje tabela zawierająca listę suplementów, które mogą pomóc w zapobieganiu, leczeniu lub łagodzeniu choroby.

Informacje i zalecenia podane w części I i II zostały oparte na tysiącach badań naukowych i artykułów akademickich z uwzględnieniem doświadczenia klinicznego. Ponieważ to nowe wydanie omawia więcej suplementów niż wydanie pierwsze, stanęliśmy w obliczu konieczności poświęcenia 100 stron na wykaz źródeł. Jako że wskutek tego książka byłaby obszerniejsza i dużo droższa, postanowiliśmy umieścić źródła na stronie internetowej wydawcy; możesz je znaleźć na www.squareonepublishers.com, pod spisem treści.

Czytając tę książkę, pamiętaj, że oprócz prawidłowego odżywiania ważny dla zdrowia ogólnego jest wybór właściwego pracownika ochrony zdrowia. Gorąco polecam znalezienie specjalisty w dziedzinie medycyny funkcjonalnej, przeciwstarzeniowej lub spersonalizowanej.

Medycyna funkcjonalna to zintegrowana, oparta na badaniach naukowych metoda leczenia chorób i promocji zdrowia za pomocą dostosowywania terapii indywidualnych w celu przywracania równowagi fizjologicznej, psychicznej i strukturalnej. Metoda ta, polegająca na przywracaniu równowagi w organizmie w celu profilaktyki i leczenia chorób przewlekłych - zamiast leczenia chorób ostrych - może być bardzo skuteczna. Lekarze medycyny funkcjonalnej mogą także pomagać w podejmowaniu świadomych decyzji. Medycyna przeciwstarzeniowa to metoda medycyny funkcjonalnej skupiająca się na biochemicznie unikalnych aspektach zdrowia każdego pacjenta w celu zapobiegania chorobom wiekozależnym. Polega na profilaktyce i leczeniu chorób wiekozależnych, a także na wydłużaniu i poprawianiu jakości życia pacjentów. Medycyna spersonalizowana - zwana również medycyną zindywidualizowaną lub medycyną precyzyjną - wykorzystuje informacje genetyczne w celu ustalania podatności pacjenta na różne problemy zdrowotne, identyfikuje właściwe środki zapobiegawcze i wybiera sprzyjające zdrowiu terapie ukierunkowane. Więcej informacji na temat medycyny funkcjonalnej, przeciwstarzeniowej i spersonalizowanej można znaleźć na stronie www.faafm.com.

Dostarczanie organizmowi wszystkich potrzebnych substancji odżywczych z diety uniemożliwiają liczne czynniki, między innymi uprawa roślin na glebie ubogiej w substancje odżywcze oraz sposoby gotowania niszczące witaminy i minerały. Książka Sekrety skutecznego wchłaniania witamin, minerałów i składników odżywczych dostarcza aktualnych informacji potrzebnych do sprzyjania optymalnemu stanowi zdrowia i do jego utrzymania - twojego i twojej rodziny.