Samobójstwa poagresyjne w aspekcie psychologiczno-psychiatrycznym, medyczno-sądowym i kryminalistycznym - Rafał Skowronek, Weronika Jaźwiec

Spis treści

Wykaz skrótów

Wykaz rycin

Wykaz tabel

WSTĘP

Cel pracy

Materiały i metody

ZAGADNIENIA TEORETYCZNE

1. Historia samobójstw

2. Epidemiologia samobójstw

3. Neurobiologia samobójstw

3.1. Geny i uwarunkowania rodzinne

3.2. Układ serotoninergiczny

3.3. Układ noradrenergiczny

3.4. Oś podwzgórze-przysadka-nadnercza

4. Zachowania suicydalne

4.1. Myśli samobójcze

4.2. Próba samobójcza

4.3. Zespół presuicydalny

4.4. Akt samobójczy

5. Klasyfikacja samobójstw

6. Samobójstwo poagresyjne

6.1. Czynniki ryzyka

6.1.1. Choroby psychiczne

6.1.2. Uzależnienie od alkoholu

6.1.3. Przemoc domowa

6.2. Relacje z ofiarami

6.3. Metody i związane z nimi obrażenia

6.3.1. Powieszenie

6.3.2. Broń palna

6.3.3. Narzędzia ostre i tępe - zjawisko overkill

6.3.4. Rozczłonkowanie

6.3.5. Wykorzystanie insuliny

6.4. Planowanie i zamiar

6.5. Proces motywacyjny

6.6. Modus operandi

6.7. Profil sprawcy

6.8. Kwalifikacja prawna

STUDIUM PRZYPADKÓW

Przypadek 1

Przypadek 2

Przypadek 3

Przypadek 4

Przypadek 5

Przypadek 6

WYNIKI

DYSKUSJA

PODSUMOWANIE

Bibliografia

Streszczenie

Abstract

Wykaz skrótów

5-HIAA - kwas 5-hydroksyindolooctowy

5-HT - 5-hydroksytryptoamina

5-HT1A - receptor serotoninowy 1A

5-HT1B - receptor serotoninowy 1B

5-HT2A - receptor serotoninowy 2A

AC - cyklaza adenylowa

?1/?2 - receptory adrenergiczne typu ?

BDNF - neurotroficzny czynnik pochodzenia mózgowego

?1/?2 - receptory adrenergiczne typu ?

CB1 - receptor kannabinoidowy typu 1

ChAD - choroba afektywna dwubiegunowa

COMT - katechol-O-metylotransferaza

CRH - kortykoliberyna

DA - dopamina

DSM-IV - Diagnostyczny i Statystyczny Podręcznik Zaburzeń Psychicznych, wersja IV

EEG - elektroencefalografia

GR - receptory glukokortykoidowe

GSR - pozostałości po wystrzale z broni palnej

HPA - oś podwzgórze-przysadka-nadnercza

ICD-10 - Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych, wersja 10

IL-1? - interleukina 1?

IL-3 - interleukina 3

IL-4 - interleukina 4

IL-6 - interleukina 6

IL-13 - interleukina 13

ISIS - Państwo Islamskie

kk - Kodeks karny

kpk - Kodeks postępowania karnego

MAO-A - oksydaza monoaminowa A

MHPG - 3-metoksy-4-hydroksyfenyloglikol

? - receptor mi układu opioidowego

MOPS - Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej

mRNA - informacyjny RNA

MS - myśli samobójcze

NA - noradrenalina

OSS - osobnicze skłonności samobójcze

OUN - ośrodkowy układ nerwowy

PbBa - cząstki powystrzałowe zawierające ołów, bar

PbCa - cząstki powystrzałowe zawierające ołów, wapń

PbCl - cząstki powystrzałowe zawierające ołów, chlor

PbSb - cząstki powystrzałowe zawierające ołów, antymon

PbSbBa - cząstki powystrzałowe zawierające ołów, antymon, bar

PD - zaburzenia osobowości

PFC - kora przedczołowa

PMR - płyn mózgowo-rdzeniowy

POZ - podstawowa opieka zdrowotna

PS - próba samobójcza

PTSD - zespół stresu pourazowego

SbBa - cząstki powystrzałowe zawierające antymon, bar

SERT, 5-HTT - transportery serotoniny

SnSb - cząstki powystrzałowe zawierające cynę, antymon

SSb - cząstki powystrzałowe zawierające siarkę, antymon

SSnSb - cząstki powystrzałowe zawierające siarkę, cynę, antymon

SSRI - selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny

SUS - suicydogenne układy sytuacyjne

TH - hydroksylaza tyrozynowa

TNF? - czynnik martwicy nowotworów ?

WHO - Światowa Organizacja Zdrowia

WSTĘP

Śmierć samobójcza jest jednym ze sposobów zakończenia życia znanym już od starożytności i przez wiele wieków była traktowana jako największa zbrodnia przeciwko istnieniu ludzkiemu. Jednocześnie pozostaje aktualnym tematem wielu rozważań filozoficznych, socjologicznych, psychologicznych czy medycznych, a nawet teologicznych. Przyczyniło się to do powstania nowej dyscypliny naukowej - suicydologii, która zjawisko samobójstwa traktuje w sposób interdyscyplinarny.

Samobójstwa popełniane są w sposób gwałtowny, jak i planowany. Wielu suicydentów przed podjęciem decyzji o samobójstwie znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, która powoduje znaczne obniżenie odporności na stres i czynniki stresogenne. Skutkiem długoterminowo utrzymującego się stresu może być pojawienie się u takich osób zaburzeń nastroju, a w konsekwencji także zachowań suicydalnych. Nie każdy samobójca wraz z pojawieniem się u niego myśli samobójczych podejmuje próbę samobójczą, jednak jest to pierwsze z zachowań autodestruktywnych, które zdiagnozowane na czas może zminimalizować ryzyko skutecznego odebrania sobie życia.

Szczególnym rodzajem samobójstwa jest tzw. samobójstwo poagresyjne. To zdarzenie, w którym najpierw dochodzi do zabójstwa osób pozostających w określonej relacji ze sprawcą (najczęściej osób z własnej rodziny), a następnie do samobójstwa. Ze względu na brak prowadzonych statystyk nie można jednoznacznie określić skali tego zjawiska. Do zdarzeń dochodzi najczęściej w sposób gwałtowny, jednak sprawca działa pod wpływem sytuacji ciągłej. Osoba, która dopuszcza się takich czynów, nierzadko cierpi na zaburzenia lub choroby psychiczne. Bardzo często sprawcy kierują się pseudoaltruizmem, pozbawiając życia swoje ofiary. Tłem motywacyjnym dla takich wydarzeń pozostaje nawarstwiająca się sytuacja, która dla sprawcy okazuje się zbyt obciążająca, co w konsekwencji prowadzi do podjęcia decyzji o odebraniu sobie życia. Niestety, tylko w nieznacznym odsetku postępowań udaje się określić motywy, jakimi kierował się sprawca, gdyż niewielu z nich pozostawia listy pożegnalne lub notatki sugerujące, dlaczego doszło do zdarzenia. Najczęściej przed zdarzeniem występują objawy zwiastunowe, które manifestują się pod postacią zmiany zachowania, zaburzeń snu lub wyrażania zamiarów samobójczych.

Cel pracy

Celem niniejszej pracy jest:

przegląd aktualnego piśmiennictwa związanego z problematyką samobójstw poagresyjnych; analiza rzeczywistych przypadków samobójstw poagresyjnych z praktyki uniwersyteckiego zakładu medycyny sądowej, ze szczególnym uwzględnieniem okoliczności, w jakich doszło do zdarzenia, stanu psychicznego i procesu motywacyjnego sprawcy, jego relacji z ofiarami, sposobu postępowania w trakcie dokonywania zabójstwa, a następnie samobójstwa, oraz wyboru odpowiedniej metody.

Materiały i metody

Materiałem do analizy było aktualne piśmiennictwo dotyczące problematyki samobójstw poagresyjnych dostępne dla autorki pracy oraz udostępnione za zgodą prokuratury, zanonimizowane przez promotora pracy, a także materiały z akt sześciu spraw przypadków samobójstw poagresyjnych, które miały miejsce w latach 2012-2016 na terenie województwa śląskiego. Do analizowanych materiałów należały m.in. protokoły z miejsc ujawnienia zwłok, oględzin pomieszczeń, opinie z oględzin zewnętrznych i sądowo-lekarskich sekcji zwłok, wyniki badań dodatkowych, opinie innych biegłych oraz zeznania świadków.