ROZ­DZIAŁ I

Pościel łopo­tała na wie­trze. Do jej wypra­nia Klara zużyła ostat­nią por­cję ługu, którą zna­la­zła w domu. Kiedy powie­działa o tym matce, ta zała­mała ręce i zaczęła cicho szlo­chać, jakby brak ługu był naj­więk­szym nie­szczę­ściem, jakie je spo­tkało.

- Szkoda, że nie wzię­łaś połowy - ode­zwała się w końcu.

- I tak było mało. - Klara sta­rała się nadać swemu gło­sowi ton pełen sza­cunku i zro­zu­mie­nia dla nie­za­rad­nej matki. - Wszystko pięk­nie wyprane - dodała.

Matka objęła ją, czego Klara nie zno­siła, ale godziła się z tym, bo rozu­miała, że matce jest to potrzebne. Jako naj­star­sza z trzech córek musiała wiele rze­czy zro­zu­mieć, a czego nie była w sta­nie pojąć swoim dwu­dzie­sto­dwu­let­nim umy­słem, pró­bo­wała przy­jąć do wia­do­mo­ści. To dru­gie ciężko jej szło. Lubiła rozu­mieć. Lubiła wie­dzieć. Skoń­czyła prze­cież pen­sję, i to z wyróż­nie­niem. Chciała się uczyć w stu­dium nauczy­ciel­skim. Mogłaby zostać nauczy­cielką, gdyby nie wojna. O tak, gdyby nie wojna, mogłoby się zda­rzyć wiele dobrego dla Klary, jej matki i pozo­sta­łych dwóch sióstr - ślicz­nej Róży i prak­tycz­nej Ame­lii. Pozo­sta­łyby jak przed wojną panien­kami we dwo­rze, pięk­nymi panien­kami, trzeba dodać - przy­naj­mniej doty­czyło to Róży i Ame­lii, bo ona nie uwa­żała się za szcze­gól­nie ładną. Sądziła raczej, że jest przy­stojna. To słowo, cho­ciaż zare­zer­wo­wane dla męż­czyzn, według Klary paso­wało do jej urody lepiej niż śliczna, ładna czy piękna. Klara miała pewną szla­chet­ność rysów cha­rak­te­ry­styczną dla lepiej uro­dzo­nych, dumny pod­bró­dek, pro­sty nos, ale już oczy jej się nie podo­bały. Śliczne panienki, takie jak Róża, miały wiel­kie nie­bie­skie oczęta oko­lone dłu­gimi, pod­wi­nię­tymi rzę­sami. Jej były bar­dziej szare, niczym niebo tuż przed burzą, nie tak duże i głę­boko osa­dzone. Na pen­sji jedna z jej naj­więk­szych rywa­lek, Lusia, powie­działa, że takie oczy nazy­wają się "zło­dziej­skie". Klara trza­snęła ją wtedy w twarz, za co została uka­rana pię­cioma ude­rze­niami linijką po ręce. Nie żało­wała. Nikt nie będzie nazy­wał jej zło­dziejką. Ni­gdy wię­cej nie spo­tkała Lusi i nie tęsk­niła za nią. Co do ust, to naj­ład­niej­sze wśród sióstr miała Ame­lia. Czer­wone, lekko wydęte, takie, które mówią o swo­jej wła­ści­cielce, że w zależ­no­ści od potrzeb może je wydąć, uda­jąc roz­ka­pry­szoną, albo zło­żyć w ciup, a wtedy będzie skromną, miłą dziew­czyną. Wargi Klary nie były ani tak czer­wone, ani tak wydatne. Raczej ciemne, równe, bez dzióbka pośrodku. Nikt inny w rodzi­nie nie miał takich. Cie­kawe, po kim ona ma te usta? - pytała Ame­lia, kiedy myślała, że Klara jej nie sły­szy. Sama się nad tym zasta­na­wiała. Nie po matce, kobie­cie kla­sycz­nie pięk­nej, po któ­rej oczy odzie­dzi­czyła Róża, a usta Ame­lia. Ojciec też nie miał takich ust, ani obaj dziad­ko­wie. Podob­nie bab­cia Zosia, czyli mama ojca, drobna kobietka o maleń­kich ustecz­kach, zgrab­nym nosku i dużych brą­zo­wych oczach. Bab­cia Zosia zmarła, rodząc brata ojca, który ją prze­żył zale­d­wie o kilka godzin. Pozo­sta­wała jesz­cze babka Leoka­dia, która zmarła, kiedy Klara była malutka, a teraz stra­szyła je zza grobu suro­wym spoj­rze­niem z por­tre­tów na ścia­nie i w rodzin­nych opo­wie­ściach. Ponoć była to bar­dzo surowa osoba, która trzy­mała córkę krótko, a męża trak­to­wała z zimną uprzej­mo­ścią. Babka Leoka­dia lubiła zama­wiać dla sie­bie por­trety i jej córka, a matka Klary, Róży i Ame­lii, miała ich w domu bez liku. Prak­tycz­nie w każ­dym pokoju wisiał jakiś por­tret babki Leoka­dii. Nie, ona też nie miała takich ust, dziw­nych i szpet­nych. Za to włosy Klara miała naj­ład­niej­sze z sióstr. Gęste, brą­zowe, mięk­kie. Ukła­dały się pięk­nie i mogłaby z nich wycza­ro­wy­wać wspa­niałe koki, anglezy i korony, gdyby przy­wią­zy­wała do fry­zury jaką­kol­wiek wagę.

- Panienka ze dworu nie powinna wią­zać wło­sów w byle jaki węzeł - uty­ski­wała matka.

- Wygod­niej mi wtedy robić w polu, mamo - odpo­wia­dała spo­koj­nie, a matce wil­got­niały oczy.

- Panienka ze dworu nie powinna robić w polu - doda­wała Ludwi­żanka, słu­żąca, która została z nimi po tym, jak przez Nie­bie­lów prze­ta­czali się na prze­mian Niemcy i Rosja­nie.

- A kto ma robić w polu? - pytała Klara i pochy­lała się nad grząd­kami wraz z Ludwi­żanką. - Ty też nie powin­naś robić w polu, tylko pole­ro­wać rodzinne sre­bra.

Z całego majątku obra­biały jedy­nie nie­wiel­kie poletko, sadziły ziem­niaki, mar­chew. Pozo­stałe pola zara­stały trawą i koni­czyną. Przy­naj­mniej dwie krowy i kózka miały co jeść.

- Pozby­ły­ście się już rodzin­nych sre­ber - sap­nęła raz Ludwi­żanka. - Poszły mię­dzy ludzi.

Ludwi­żanka miała na imię Wła­dy­sława, ale nikt jej tak w Nie­bie­lo­wie nie nazy­wał. Ona jedna się ostała w dziu­ra­wym majątku i Klara łapała się na myśli, że ni­gdy by tego wszyst­kiego nie prze­trzy­mała, gdyby nie Ludwi­żanka, jej rubasz­ność, szorst­kość i wieczne psio­cze­nie.

- Dokąd idziesz, Klar­ciu? - spy­tała ją, kiedy już Klara powie­siła te nie­szczę­sne prze­ście­ra­dła, poszewki i poszwy wyprane za pomocą połowy potrzeb­nego ługu i natarła ręce gli­ce­ryną, by­naj­mniej nie z próż­no­ści, tylko dla­tego, że miała skórę bar­dzo wraż­liwą na ług.

- Chcia­łam iść nad rzekę, chwilę posie­dzieć - wyznała Klara, modląc się, żeby Ludwi­żanka nie zago­niła jej do obiadu, grzą­dek, opo­rzą­dze­nia kur­nika czy obory. W końcu dziś miał być wielki dzień w Nie­bie­lo­wie.

- Idź, idź, dziecko. - Ludwi­żanka mach­nęła ręką. - Odpocz­nij. My tu sobie damy radę.

Sie­działa zatem nad rzeką i zasta­na­wiała się nad tym wszyst­kim, co się zda­rzyło i co się miało zda­rzyć, czyli nad tym, co wie­działa i czego wie­dzieć nie mogła. Zaką­tek był odpo­wiedni na tego typu roz­pa­mię­ty­wa­nie, na myśle­nie nad czymś, czego nie spo­sób było ogar­nąć. Rzeka bowiem nie była rzeką, jedy­nie kory­tem, wyschnię­tym pomni­kiem nie­gdyś rzeki, która posta­no­wiła swoje leże opu­ścić i prze­nieść się gdzie indziej, pra­wie dwa­dzie­ścia wiorst dalej. Jak ona to zro­biła, nikt nie wie­dział, nie zauwa­żył albo też nie chciał dostrzec. To było dziwne, ponie­waż potrze­bo­wała jedy­nie czte­rech lat, aby opu­ścić poprzed­nie miej­sce i uwić sobie nowe gniazdo, może nale­ża­łoby powie­dzieć - zna­leźć nowe koryto. Rzeka nazy­wała się Bora, ale nikt nie mówił "idę nad Borę". Zresztą jeśliby kto tak powie­dział, to nie wia­domo byłoby, czy ma na myśli wyschnięte koryto czy też nową wodę. Wszy­scy mówili "Rze­czu­cha" i Klara uwa­żała, że to dobra nazwa dla rzeki, która za nic ma prawa przy­rody, tylko pły­nie sobie, jak chce. Dawna Rze­czu­cha była bli­żej ich ziem i z niej czer­pali wodę, żeby pod­le­wać pola i zagony ziem­nia­ków. Ojciec długo przed wojną kazał wyko­pać nową stud­nię bli­żej dworu i zasy­pać starą, wysy­cha­jącą, i cho­ciaż matka sar­kała na to, Klara uwa­żała, że woda dostępna pod domem, po którą nie trzeba cho­dzić po śniegu czy lodzie do Rze­czu­chy, sta­nowi bło­go­sła­wień­stwo losu. Wie­działa, że w innych domach wody jest pod dostat­kiem, a nie­które jej kole­żanki z pen­sji chwa­liły się, że mają u sie­bie łazienki, ale u nich w Nie­bie­lo­wie wciąż kró­lo­wało "stare". I stud­nia była naj­star­sza. Żuraw zepsuł się w niej wieki temu. Klara pamię­tała, że go napra­wiano, ale kiedy ojciec odje­chał, a żuraw się zepsuł ponow­nie, nie posłały po nikogo. Za każ­dym więc razem, gdy zanu­rzała w studni wia­dro przy­mo­co­wane żela­znym hakiem do kija, odma­wiała krótką modli­twę dzięk­czynną za dale­ko­wzrocz­ność ojca.

Ojciec poszedł na wojnę, a listy od niego prze­stały dosta­wać dwa lata temu. Poszedł wal­czyć za ojczy­znę, mimo pła­czu i bła­gań matki, mimo że kazała wszyst­kim trzem dziew­czyn­kom paść na kolana i pro­sić ojca, by tego nie robił. Klara nie chciała bła­gać ojca, żeby został. Uwa­żała, że matka postę­puje nie­wła­ści­wie, że jest samo­lubna. Po co było każ­dego wie­czoru modlić się "o wojnę powszechną za wol­ność ludów", powta­rzać za ojcem, że wojna jest nie­unik­niona, przy każ­dej oka­zji odmie­niać słowo "wol­ność" przez wszyst­kie przy­padki, skoro gdy wojna przy­szła, to zaczął się płacz? Klara do tej pory wzdry­gała się, wspo­mi­na­jąc krzyk matki:

- Samą mnie zosta­wiasz! Na pastwę Rosjan!

Jesz­cze gorzej było, kiedy wspo­mi­nała ojca bło­go­sła­wią­cego każdą z nich po kolei i zimne słowa matki:

- Idź i nie wra­caj, bo nie masz serca.

Potem oczy­wi­ście pła­kała, prze­pra­szała jego por­tret wiszący nad komin­kiem, sta­wiała kwiaty pod zdję­ciem ślub­nym, jedy­nym, jakie mieli razem, bo wszyst­kie inne zdję­cia przed­sta­wiały ją samą albo z cór­kami lub same córki. Były też zdję­cia ojca w mun­du­rze napo­le­oń­skim, pamiątka z cza­sów, kiedy byli bogaci. Wojna spra­wia, że czło­wiek staje się biedny. Biedny, cho­ciaż może o sobie mówić, że jest wolny. To nie­spra­wie­dliwe, pomy­ślała.

Nie zauwa­żyła, kiedy stały się biedne. Pew­nie zbie­gło się to z odej­ściem chło­pów z majątku. Cho­ciaż tak naprawdę chłopi nie ode­szli. Dalej miesz­kali tam, gdzie przed­tem, tylko nie byli ich. Pie­nią­dze skoń­czyły się bar­dzo szybko, trudno powie­dzieć dla­czego. Pytała matkę, ale ona nie umiała albo nie chciała jej wyja­śnić. Nie mogli pła­cić chło­pom za pracę, nie było "jaśnie pana", a chłop bez gospo­da­rza to nie chłop.

- Chłopu możesz nie pła­cić - pra­wiła Ludwi­żanka - ale pan musi nad nim stać z batem. Kiedy nie stoi, chłop se robi, co chce.

- Prze­cież jest Nie­mir­ski - mówiła Ludwi­żance. - Zarządca powi­nien ich pil­no­wać.

- Ale zarządcy pil­no­wał twój ojciec - gasiła dys­ku­sję słu­żąca.

- Dla­czego my nie mamy pie­nię­dzy, Ludwi­żanko? - pytała innym razem. - Prze­cież mie­li­śmy.

Ludwi­żanka i na to pyta­nie potra­fiła odpo­wie­dzieć.

- Pan zosta­wił pani, ale pani, jak to pani, poje­chała do War­szawy, na bzdury wydała. Pani zawsze żyła ponad stan.

- To my nie byli­śmy tak bogaci, jak myśla­łam?

Ludwi­żanka wzru­szyła ramio­nami.

- Ja tam nie wiem. Mnie pła­cili dobrze.

- A mnie się wydaje, że i ojciec, i mama wszyst­kim pła­cili dobrze. - Klara wzięła matkę w obronę. - Dla­tego pie­nią­dze się skoń­czyły.

Słu­żąca poki­wała głową.

- Przy­szedł Nie­mir­ski - kon­ty­nu­owała Klara - i zażą­dał jakiejś ogrom­nej sumy na zasiew i na nowe konie. Matka mu dała, a potem Niemcy zabrali.

- Nie­mir­ski powie­dział, że Niemce zabrały. - Ludwi­żanka prze­rwała pracę w kuchni i wzięła się pod boki. - Widziała panienka te Niemce?

Pokrę­ciła prze­cząco głową. Na szczę­ście nie widziała. Byli we wsi i zabrali chło­pom ziarno na zasiew i zwie­rzęta. Kwity zosta­wili. Dzięki Bogu, do dworu nie przy­szli.

- No wła­śnie - sap­nęła kobieta. - Nie wia­domo, co one zabrały.

- Nie­mir­ski kwity poka­zał. Musie­li­śmy podzie­lić się z chło­pami jedze­niem.

- Ład­nie ze strony pani, ale ja panience powiem, że jak kto serce ma mięk­kie, to co inszego musi mieć twarde.

Klara wes­tchnęła. Trudno było odmó­wić Ludwi­żance racji. Chłopi stra­cili ziarno na zasiew, a to od nich zje­dli, zamiast zasiać. Coraz gło­śniej doma­gali się zapłaty, jedze­nia, a matka nie miała ani jed­nego, ani dru­giego. Przy­cho­dził Nie­mir­ski, brał sre­bra do sprze­da­nia, ale cią­gle było mało, cho­ciaż nic nie rosło. Uspo­ka­jał matkę, że sobie pora­dzą, a on nie taki czło­wiek, żeby z kobiet zdzie­rał, prze­cie widzi, jak jest. Wresz­cie zło­żył matce pro­po­zy­cję, a matka uznała ją za roz­sądną.

- Póki pan nie wróci, a wojna się nie skoń­czy - powie­dział to w takiej, a nie odwrot­nej kolej­no­ści - pani pła­cić tym ludziom nie będzie, bo nie ma z czego - zaczął.

Matka mogła zro­bić jedy­nie obu­rzoną minę, ale nie pro­te­sto­wać, bo Nie­mir­ski miał zupełną rację.

- Oni ni­gdzie nie pójdą, bo nie mają dokąd. No to zostaną, będą dalej pole obra­biać, a pani pła­cić w natu­rze. I każdy będzie zado­wo­lony.

Matka wzdry­gnęła się na tę "naturę", ale ski­nęła głową. Nie­mir­ski poszedł, a Klara zwró­ciła się do matki:

- Trzeba było spy­tać, ile nam będą dawać i czego.

- Nie­mir­ski nas nie skrzyw­dzi - odpo­wie­działa matka.

Klara lubiła Nie­mir­skiego, nie był złym czło­wie­kiem i wie­rzyła, że celowo nie zro­biłby krzywdy ani matce, ani jej i sio­strom. Wie­działa jed­nak, że jak nie ma umowy, to nie ma tyle wor­ków mąki, kanek mleka, masła i mięsa, ile by im trzeba, tylko jest tak zwana "co łaska", a wia­domo, jaka może być łaska chło­pów wobec panów, cho­ciażby i tych naj­lep­szych.

- Nie skrzyw­dzi nas, ale chłopi dadzą nam tyle co nic - odparła.

- Coś ty mi zro­bił, Tade­usz? - To była jedyna odpo­wiedź matki na jej uwagę o dani­nie chło­pów.

- Ojciec zacho­wał się jak praw­dziwy Polak - rzu­ciła wtedy i wyszła, zanim matka zdą­żyła wybuch­nąć pła­czem i zacząć na powrót swoje żale, w cza­sie któ­rych powta­rzała słowo "sama". Klara mogłaby powie­dzieć, że to ona jest sama, a nie matka, ale ni­gdy tego nie zro­biła.

Naprawdę uwa­żała, że ojciec zacho­wał się tak, jak powi­nien. Dość nasłu­chała się w dzie­ciń­stwie wspo­mnień, jak to dzia­dek ojca, wielki pan, a do powsta­nia poszedł i wal­czył ramię w ramię z chło­pami ze swo­jego majątku. Potem w jed­nej mogile z nimi leżał. W jed­nej mogile! "Jedna mogiła" zda­niem Klary opo­wia­dała o całej Pol­sce. Bo niby mogiła była jedna, ale tylko na chwilę. Potem, jak już Ruscy prze­szli, to się z tej mogiły wyko­py­wało panów i grze­bało w mająt­kach. Klara wyobra­żała sobie, jak jej pra­babka razem z braćmi pod osłoną nocy odko­py­wała ciało, jak tuliła trupa w ramio­nach, jak łzami go obmy­wała. Jak przy­szedł ksiądz i pocho­wał go w poświę­co­nej ziemi, jak posta­wiono dębowy krzyż, aby uczcić boha­tera. Pradzia­dek nie leżał w Nie­bie­lo­wie, tylko we wła­snym majątku w Nie­da­ro­wi­cach. Dzi­wiło ją to "nie" przed nazwami mająt­ków. Nie­bie­lów, Nie­da­ro­wice. I jesz­cze Nie­mir­ski, ich zarządca. Na szczę­ście oni sami nazy­wali się Tere­cho­wicz. Tere­cho­wicze z Nie­bie­lowa. Wra­ca­jąc do jed­nej mogiły, to było tak, jak śpie­wali w pie­śniach, a potem życie zro­biło swoje. Poszedł pan z chło­pem, zgi­nął chłop z panem, pocho­wali pana i chłopa, chłop został w pia­chu, a pan do rabatki. Teraz chłopi brali za to odwet, bo pana nie było i pew­nie uwa­żali, że zgi­nął. Matka nie mogła ich do pracy zmu­sić, Nie­mir­ski też się do tego nie kwa­pił, bo o wła­sną skórę się bał. Wszystko zostało odło­żone na póź­niej, czyli na czas, kiedy pan Tere­cho­wicz z wojny wróci, choć w majątku pano­wało prze­ko­na­nie, że to "kiedy" nastąpi na święty ni­gdy. Co gor­sza, sama Klara tak myślała. Ona jedna, bo matka zapo­mniała już, jak krzy­czała: "Idź i nie wra­caj". Zresztą Klara wie­działa, że wszystko zostało pra­wie wyba­czone, bo w listach ojca były tylko dobre słowa: "Kiedy wrócę, zro­bimy to i tamto, poje­dziemy tam i tam, kupimy ci to i to". Ame­lia i Róża, a nawet matka czę­sto powta­rzały te zapew­nienia ojca, a od sie­bie dopo­wia­dały rze­czy, o któ­rych wcale nie pisał.

- Kiedy ojciec wróci, sprze­damy Nie­bie­lów i wynie­siemy się do War­szawy - mówiła matka.

- W War­sza­wie będziemy miesz­kać w apar­ta­men­tach - paplała Ame­lia, ceru­jąc poń­czo­chy.

- Będziemy cho­dziły do opery! - Róża zabaw­nie marsz­czyła nos.

- Nie marszcz nosa. - Dla matki to było ważne. Żeby panienka nie marsz­czyła nosa przy uśmie­chu.

- Tylko wojna się musi skoń­czyć - powta­rzała matka.

- Wszystko się kie­dyś koń­czy - rzu­cała Klara, która wcale nie miała na myśli wojny.

Patrzyła na suchą Rze­czu­chę. Powinna już wra­cać. Ludwi­żanka na pewno będzie potrze­bo­wała pomocy przy obie­dzie. Może Józka i Jaśka jej pomogą? Kie­dyś tylko w polu i przy zwie­rzę­tach robiły, teraz coraz czę­ściej szły na pokoje. Ludwi­żanka i Klara nie były w sta­nie wszyst­kiego same doglą­dać. Po wyjeź­dzie Ame­lii matka prze­stała cze­go­kol­wiek pil­no­wać, prze­ciw­nie, prze­szka­dzała jak mogła, narze­kała, wtrą­cała się, gdzie nie trzeba. Podej­mo­wała bez­sen­sowne decy­zje, typu zabi­cie kury na rosół ot tak, w środku tygo­dnia, jakby mięso było do cze­goś potrzebne.

- Kurkę szybko się zjada - mru­czała Ludwi­żanka, sku­biąc pióra. - A jaja by były co dzień dla wszyst­kich.

Józka i Jaśka zja­wiły się nie wia­domo skąd. Klara była za tym, żeby im dać tro­chę chleba i sera i powie­dzieć, że u nich bied­nie. Ludwi­żanka coś tam z nimi poga­dała, przy­szła i powie­działa do matki:

- Zostają. Poży­wią się przy nas, a w obo­rze i kur­niku nie ma kto robić. I w polu pomogą.

- Niech będzie, jak chce­cie - odparła matka lek­ce­wa­żąco.

- Nie gnie­waj się, Klar­cia - zwró­ciła się do niej wie­czo­rem Ludwi­żanka. - Tobie będzie lżej.

Miała rację, bo nie­cały mie­siąc póź­niej Ame­lia wyje­chała, a matka zro­biła się nie­zno­śna.

Kor­ciło ją, żeby się prze­nieść nad mokrą Rze­czu­chę, cho­ciaż powinna już wra­cać. Spoj­rzała na suche koryto. Gdyby tak się wsłu­chać, można by usły­szeć szum wody. Albo przy­naj­mniej wyobra­zić sobie, że woda pły­nie i szumi, zaha­cza­jąc o brzegi pełne kamieni i poro­śnięte sito­wiem. Wsłu­chała się zatem tak mocno, aż przez śpiew pta­ków i sze­lest traw usły­szała rzekę. Pły­nęła gdzieś tam głę­boko. Pew­nie się roz­sz­cze­piła: jedna połówka scho­wała się głę­boko pod zie­mią, a druga, dla zmy­le­nia wszyst­kich, prze­nio­sła do innego koryta.

Zanim roz­po­częła się wojna i jesz­cze byli bogaci, jeź­dzili do wód. Miesz­kali w uro­czym pen­sjo­na­cie i spa­ce­ro­wali. Matka pil­no­wała, aby każda z nich nosiła para­solkę chro­niącą deli­katną cerę przed słoń­cem.

- Nie może­cie wyglą­dać jak chłopki - mawiała do córek, jeśli pro­myk słońca spo­czął na ich policzku lub czole. - Jeste­ście Tere­cho­wi­czówny.

Tere­cho­wi­czówny powinny być blade. Dla­tego nie wolno im było spa­ce­ro­wać po plaży. Mogły się prze­cha­dzać wyłącz­nie po pro­me­na­dzie, nie­spiesz­nym, dostoj­nym kro­kiem. Klara nie zno­siła tego. Plaża ją kusiła. Do wody mogła jed­nak wejść tylko razem z matką i sio­strami, w ści­śle wyzna­czo­nych miej­scach, led­wie na kilka minut. Wyda­wało jej się to bez sensu. Prze­cież jeź­dzili tam po to, aby zaży­wać kąpieli wod­nych. Marzyła o tym cały rok. Miała też ochotę zanu­rzać palce w cie­płym pia­sku i zbie­rać muszelki, ale tego też matka zabra­niała.

Kochała wodę. Może dla­tego pod byle pre­tek­stem wymy­kała się do Rze­czu­chy, zarówno tej wyschnię­tej, jak i pły­ną­cej. No i wie­rzyła, że te pod­ziemne rzeki mają swoją tajem­nicę. Poza tym bli­skość wody i samot­ność przy­no­siły jej ulgę.

Słońce stało już wysoko. Tylko patrzeć, jak zjadą, a jej nie będzie, żeby ich powi­tać. A może postą­pić jak Ame­lia? Uciec i wró­cić po kilku mie­sią­cach z mężem u boku?

Przy­wo­łała w pamięci tak podobne obrazy. Ojciec wyjeż­dża na wojnę. Sio­stra wyjeż­dża na wojnę. Szlo­cha­jąca matka i ojciec odcho­dzący w dal. Szlo­cha­jąca matka i Amelka sto­jąca na środku pokoju i tupiąca nogą. Nadą­sana Róża.

- A wła­śnie, że pojadę! - Ame­lia wygra­żała pię­ścią.

- Taki skan­dal! - krzy­czała matka.

- Ja muszę tam poje­chać! - powta­rzała dziew­czyna, uparta od maleń­ko­ści.

Klara miała wtedy w ręku bukiet ziół, które nazbie­rała na łące. Bratki na piękną cerę, pokrzywa na dole­gli­wo­ści żołąd­kowe, arnika na rany.

- Co się stało? - spy­tała.

- Ona - Róża wska­zała sio­strę pal­cem - chce jechać i pra­co­wać w szpi­talu. Sama.

- Będę pie­lę­gniarką. - Ame­lia znów tup­nęła i zaci­snęła piękne usta.

- Jak to? - spy­tała Klara.

- Nawet nie chcę o tym sły­szeć! - wrza­snęła matka.

- A wła­śnie, że pojadę! - pie­kliła się śred­nia sio­stra.

- Jak poje­dziesz? - dopy­ty­wała Klara. - Dokąd?

Ame­lia wycią­gnęła z kie­szeni sukni pismo i podała Kla­rze. Nadawcą był Szpi­tal Ujaz­dow­ski.

- Sza­nowna pani - czy­tała na głos Klara. - Przy­ję­li­śmy pani zgło­sze­nie. Ufamy, że prze­my­ślała pani grun­tow­nie swoją decy­zję. Ofe­ru­jemy skromną płacę...

- Prze­stań! - prze­rwała jej matka.

Klara zamil­kła.

- Mama znieść nie może, że sama napi­sa­łam do szpi­tala i zgło­si­łam się na szko­le­nie. - Ame­lia dum­nie unio­sła głowę.

- Czy ty zda­jesz sobie sprawę, co tam będziesz robiła? - spy­tała Klara.

- Ow­szem - odparła Ame­lia. - Wy myśli­cie, że ja o życiu nic nie wiem.

- A wiesz? - dopy­ty­wała się Róża.

Po jej minie Klara wywnio­sko­wała, że Róża też nie miała poję­cia o pla­nach Ame­lii. Poczuła ukłu­cie zazdro­ści. To ona była naj­star­sza i naj­wię­cej potra­fiła, a mimo to nie przy­szło jej do głowy, że mogłaby wyje­chać.

- Ow­szem. - Ame­lia kiw­nęła głową. - Macie mnie za zwy­kłą trzpiotkę.

- Jesteś głu­pia, skoro myślisz, że sobie pora­dzisz na woj­nie! - znów wrza­snęła matka.

Klara sądziła, że Ame­lia dalej będzie krzy­czeć i tupać, ale się myliła. Sio­stra stała wypro­sto­wana i zaczęła spo­koj­nie wyja­śniać, co i dla­czego zamie­rza zro­bić. Wyjeż­dża do pracy, do szpi­tala woj­sko­wego. Pełno tam ran­nych. Żoł­nie­rze co dzień giną i tra­fiają do nie­woli, a na wscho­dzie nie­jaki Pił­sud­ski for­muje nowe legiony.

- Mar­kie­tanką będziesz? - Matka chwy­ciła się za serce.

- Pie­lę­gniarką - powtó­rzyła Ame­lia cier­pli­wie. - Jeśli przejdę pomyśl­nie szko­le­nie w War­sza­wie. To nie­da­leko. Ujaz­dów.

Nie bacząc na wyrze­ka­nia matki, Ame­lia wzięła walizkę, zapa­ko­wała do niej naj­skrom­niej­sze sukienki i popro­siła Nie­mir­skiego, aby ją zawiózł do War­szawy, obie­cu­jąc zwró­cić mu za podróż, kiedy tylko dosta­nie pen­sję. Nie­mir­ski zasko­czony i wzru­szony gestem Tere­cho­wi­czówny zgo­dził się ją zawieźć i nie chciał ani gro­sza. A wró­ciw­szy, przy­szedł do matki i powie­dział:

- Panienka Amelka to się do takiej roboty nie nadaje. Wspo­mni pani moje słowa, pani Tere­cho­wi­czowa, że ona zaraz do domu list napi­sze i po mnie pośle.

- Oby, panie Nie­mir­ski, oby. - Matka pre­zen­to­wała zarządcy "wypła­kane" za krnąbrną córką oczy.

Wbrew prze­wi­dy­wa­niom Ame­lia nie tylko prze­trzy­mała szko­le­nie, ale też ukoń­czyła je z wyróż­nie­niem, o czym donio­sła w liście do domu, wzbu­dza­jąc wresz­cie u matki sza­cu­nek i podziw. Matka zapo­mniała, jak nazy­wała ją głu­pią i krzy­czała o skan­dalu. Teraz, prze­ciw­nie, twier­dziła, że Ame­lia jest patriotką, okryła dumą Tere­cho­wi­czów, a kto wie, czy w szpi­talu nie spo­tka ojca i nie ura­tuje mu życia.

- Mama się nie boi, że ona tak bli­sko dzia­łań wojen­nych? - Róża wymó­wiła słowo "wojenne" z drże­niem w gło­sie.

- Będziemy się za nią modliły - odpo­wie­działa spo­koj­nie matka. - Pan Bóg nie pozwoli jej skrzyw­dzić.

- Pan Bóg pew­nie nie, ale kto to wie, do czego ludzie są zdolni - mruk­nęła wtedy Ludwi­żanka, która nie poj­mo­wała tego odwró­ce­nia porządku rze­czy. Według niej takie Amelki powinny w domu poma­gać, kwiatki suszyć, nawet w cza­sie wojny, a nie do chło­pów się zbli­żać. - Bo jak dla mnie, to nie­szczę­ście może być tylko jedno - zawy­ro­ko­wała. - Że ona tam jakiego żoł­nie­rza sobie przy­gru­cha.

I Ludwi­żanka wykra­kała, myślała Klara po dro­dze do domu. Ame­lia poje­chała opie­ko­wać się ran­nymi żoł­nie­rzami. A potem za jed­nego z nich wyszła za mąż, o czym jak gdyby ni­gdy nic donio­sła rodzi­nie, ozda­bia­jąc list mnó­stwem wykrzyk­ni­ków.

- Czy ona go przed Bogiem poślu­biła? - spy­tała matka, kiedy po prze­czy­ta­niu listu Ame­lii sie­działy cicho w pokoju.

- Dobrze, że wraca - powie­działa Róża.

- Na pewno przed Bogiem - spró­bo­wała prze­ko­nać matkę Klara.

- Co to jest kościół polowy? - spy­tała Róża.

- To samo co szpi­tal polowy, tylko kościół - wyja­śniła jej Klara, cho­ciaż miała wąt­pli­wo­ści.

Dotarła do domu tuż po połu­dniu i zastała zwy­kły roz­gar­diasz. Omi­nęła ganek i weszła do dworu kuchen­nymi drzwiami. Tak jak przy­pusz­czała, Józka i Jaśka krzą­tały się pod dyk­tando Ludwi­żanki. W kuchni pano­wało nie­zno­śne gorąco.

- Klar­cia, chodź no tu - zawo­łała ją Ludwi­żanka.

Klara posłusz­nie do niej pode­szła.

- Włóż pie­czeń do pieca - pole­ciła jej słu­żąca.

- A skąd pie­czy­ste? - spy­tała.

- Ha! - Ludwi­żanka obli­zała wargi.

- Chło­pak ze wsi jelonka zła­pał - ode­zwała się Jaśka.

Zemdliło ją. Jak można zła­pać i zjeść jelonka? Nie zamie­rzała tknąć pie­czeni.

- Nie­dużo chciał - dodała Józka.

- Co się tak krzy­wisz? - skar­ciła Klarę Ludwi­żanka. - Wola­ła­byś, żeby­śmy pro­siaka pod nóż dali?

Pokrę­ciła prze­cząco głową. Wie­działa, że pro­siaka prę­dzej czy póź­niej spo­tka ten los, ale jesz­cze nie teraz, póki jest taki młody. Musi doro­snąć, utyć i dopiero będzie można go zape­klo­wać i powe­ko­wać na zimę. Cho­ciaż gdyby ją pytali, to ni­gdy by zwie­rzę­cia nie dała zarżnąć. Już z kurą miała kło­pot. Uwa­żała, że nie powinno się jej zja­dać, tylko hodo­wać na jaja.

- Wsta­wi­łam pie­czeń - powie­działa.

- To obierz jabłuszka na kom­pot. - Ludwi­żanka wska­zała jej spory koszyk z jabł­kami.

- A mamy cukier? - spy­tała.

- Funt nam Nie­mir­ski dał. Cia­sto upie­kłam. Jesz­cze tro­chę zostało do her­baty i na kom­pot.

Klara ruszyła w stronę koszyka, ale Józka zagro­dziła jej drogę.

- Panienka idzie, my tu sobie damy radę.

Ludwi­żanka odwró­ciła się, żeby zbesz­tać Józkę, bo kto jak kto, ale tylko ona mogła pole­ce­nia wyda­wać, ale zmil­czała, zoba­czyw­szy sta­now­czą minę dziew­czyny.

- Panienka idzie się przy­go­to­wać, my tu obie­rzemy jabłka i wszyst­kiego dopil­nu­jemy - poparła sio­strę Jaśka.

Klara z ulgą wyszła z gorą­cej kuchni. Na podwó­rzu spo­tkała Różę.

- Nie idziesz się ucze­sać? - spy­tała sio­stra.

Wzru­szyła ramio­nami.

- Chodź ze mną - popro­siła ją Róża. - Ułożę ci włosy.

Klara poszła za nią bez słowa. Jej pokój był chłodny, przy­jemny i pomy­ślała, że chęt­nie pod jakimś pre­tek­stem zosta­łaby tutaj, zamiast wycho­dzić na powi­ta­nie Ame­lii i jej męża.

- Nie mam siły - wyznała Róży.

- Daj spo­kój. Ja też się dener­wuję, bo to do Amelki nie­po­dobne.

- Wszystko do niej nie­po­dobne - zgo­dziła się Klara. - Wyjazd, praca, mąż.

Zaczerp­nęła wody z mied­nicy i umyła twarz. Poczuła się tro­chę lepiej.

- A ty masz żal, że wyszła za mąż? - spy­tała Róża, cier­pli­wie cze­ka­jąc, aż Klara prze­bie­rze się w czy­stą sukienkę i usią­dzie na krze­śle, aby mogła ją ucze­sać.

- Czemu mia­ła­bym mieć żal? - spy­tała.

- Bo ty jesteś naj­star­sza i pierw­sza powin­naś wyjść za mąż - wyja­śniła sio­stra.

W ogóle nie przy­szło jej to do głowy. Wszyst­kie myśli Klary krą­żące wokół Amel­ko­wego zamąż­pój­ścia doty­czyły jej męża. Jaki on jest, czy to aby dobry czło­wiek i jak to będzie z nim żyć pod jed­nym dachem.

- Nawet o tym nie pomy­śla­łam - powie­działa zgod­nie z prawdą. - Zresztą nie mia­ła­bym za kogo pójść.

- A jeśli on będzie bez nogi? - Szyl­kre­towa szczotka do wło­sów zawi­sła w powie­trzu.

Klara spoj­rzała z poli­to­wa­niem na sio­strę.

- Czemu Amelka mia­łaby poślu­bić męż­czy­znę bez nogi?

- Prze­cież leżał w szpi­talu. A to zna­czy, że był ranny.

- Nie­ko­niecz­nie jed­nak musiał stra­cić nogę.

- To może rękę - upie­rała się Róża. - Albo oko...

- Czesz! - znie­cier­pli­wiła się Klara.

Róża zaczęła posłusz­nie roz­plą­ty­wać jej pukle.

- Ja się zasta­na­wiam nad inną sprawą - powie­działa Klara. - Czy oni będą tu miesz­kać.

Róża znów prze­stała ją cze­sać.

- A gdzie mie­liby miesz­kać?

- W jego majątku - odparła Klara. - To wam chyba nie przy­szło do głowy, a dla mnie to oczy­wi­ste.

- A jeśli on nie ma majątku?

Klara wzru­szyła ramio­nami. Sio­stra nic im nie napi­sała o tajem­ni­czym oblu­bieńcu. Nie poznały nawet jego imie­nia.

- Jeśli nie ma majątku, to gorzej dla niego - zawy­ro­ko­wała.

- Czemu gorzej? - Róża zapla­tała jej włosy w war­ko­cze.

- Goło­du­piec - mruk­nęła Klara.

Róży zadrżała ręka.

- Ależ ty się wyra­żasz - sark­nęła. - Jak chłopka.

- Sta­łam się chłopką. - Klara ani myślała się obra­żać.

Róża zawi­jała już war­ko­cze wokół głowy Klary.

- Ja też się zasta­na­wiam, jaki on będzie, i sądzę, że wspa­niały - wyznała. - Przy­stojny, dobry, waleczny i mądry.

Klara wąt­piła w to, ale nie potra­fiła powie­dzieć dla­czego.

- Już! - Róża oce­niła swoje dzieło. - Jesteś pra­wie piękna.

Klara uśmiech­nęła się cierpko.

Stały wszyst­kie sze­re­giem niczym żoł­nie­rze na pre­zen­ta­cji woj­ska. Jako pierw­sza oczy­wi­ście matka, potem ona, Klara, i Róża, przy­tu­lona do jej boku, dalej Ludwi­żanka, wypro­sto­wana jak struna, i Józka oraz Jaśka. Żadna nie wybie­gła na drogę, aby wypa­try­wać powozu Nie­mir­skiego, żadna nie czy­niła gestów znie­cier­pli­wie­nia. Ludwi­żanka i Józka z Jaśką nie mogły jaw­nie oka­zy­wać roz­go­rącz­ko­wa­nia, w końcu nie nale­żały do rodziny. Jak tylko mło­dzi przy­jadą, miały podać obiad i iść do swo­ich obo­wiąz­ków. Co innego matka i Klara z Różą, ale one aku­rat stały spo­koj­nie i cze­kały na to, kogo przy­wie­zie im los wraz z Ame­lią oraz Nie­mir­skim, który udrękę ocze­ki­wa­nia prze­kuł na pro­po­zy­cję, że na sta­cję poje­dzie i mło­dych stam­tąd odbie­rze.

- Może nie przy­je­chali? - ode­zwała się Róża.

Było gorąco, jak zwy­kle pod koniec czerwca. Klara czuła oble­wa­jący ją pot, więc ukrad­kiem ocie­rała czoło i szyję chu­s­teczką.

- Na pewno przy­je­chali - odpo­wie­działa Róży Ludwi­żanka. - Sły­sza­łam gwizd pociągu.

- Może pociąg przy­je­chał, a oni nie - nie usta­wała w wąt­pli­wo­ściach Róża.

Róża wyglą­dała naj­ład­niej z nich, jasne wło­ski miała ufry­zo­wane, cerę różaną, zgod­nie ze swym imie­niem, ani śladu potu na twa­rzy. Dło­nie, odro­binę tylko spra­co­wane, ukryła w ręka­wicz­kach. Wdzięcz­nie zasła­niała się para­solką. Matka na oko­licz­ność przy­jazdu zię­cia wyjęła z szafy naj­ład­niejszą suk­nię, fio­le­tową w czarne kwiaty, ozdo­bioną wstąż­kami i buf­kami. Trzeba przy­znać, że wyglą­dała w niej jak praw­dziwa dama. Klara pre­zen­to­wała się naj­skrom­niej, cho­ciaż miała kape­lusz, ręka­wiczki i podob­nie jak sio­stra i matka trzy­mała w ręku para­solkę. Podej­rze­wała, że tylko te atry­buty - para­solka i kape­lusz - pozwolą szwa­growi odróż­nić ją od służby, która nie miała ani jed­nego, ani dru­giego. Jutro ta róż­nica się zatrze, kiedy pójdę w pole albo do Rze­czu­chy, zdą­żyła pomy­śleć, kiedy Józka ogło­siła:

- Sły­szę rże­nie konia.

Nie ruszyły się z miej­sca, kiedy Nie­mir­ski pod­je­chał powo­zem, wycią­gały jedy­nie szyje, aby doj­rzeć Ame­lię i jej męża. Pierw­szy poka­zał się zarządca, który zesko­czył z kozła i pod­szedł do Ame­lii, by pomóc jej zejść. Przez bluszcz opla­ta­jący płot dostrze­gły, że ich sio­stra w ciągu kilku mie­sięcy nie­obec­no­ści wysmu­klała i nabrała gib­ko­ści. Potem poja­wił się on, mąż Ame­lii. Klara wyobra­żała sobie, że przy­je­dzie w mun­du­rze woj­sko­wym, może z sza­blą u boku albo, co gor­sza, pisto­le­tem lub kara­bi­nem. Nie znała się na tym, ale nie chciała broni pod ich dachem. Broń jak to broń, zawsze w końcu wypali, raniąc, kogo nie trzeba. Syl­wetka męż­czy­zny w ciem­nym gar­ni­tu­rze i bia­łej koszuli wciąż tań­czyła za blusz­czem. Ani on, ani Ame­lia nie wcho­dzili za bramę. Klara spoj­rzała na matkę. Jej dło­nie w ręka­wicz­kach poru­szały się nie­spo­koj­nie. Biedna mama, pomy­ślała Klara i spoj­rzała na Różę.

- Czemu oni nie wcho­dzą? - wyszep­tała jej sio­stra.

- Nie wiem - powie­działa Klara. - Może trzeba do nich wyjść i zapro­sić?

- Masz rację - zgo­dziła się matka. - Trzeba wyjść i zapro­sić.

Zro­biła krok do przodu, ale wła­śnie w tej chwili przez furtkę wszedł Nie­mir­ski dzier­żący w ręku kufe­rek Ame­lii.

- Przy­wio­złem cenny ładu­nek. - Odwró­cił się, zapewne, żeby poka­zać te dwa skarby, Ame­lię i jej męża, ale jego ręce napo­tkały pustkę. Zarówno dziew­czyna, jak i męż­czy­zna wciąż cho­wali się za blusz­czem.

- Panienko Amelko! Panie Janie! - krzyk­nął.

Ma na imię Jan, zami­go­tało w gło­wie Klary.

- Jan - wyszep­tała Róża. - To bar­dzo ładne imię.

Wresz­cie wycze­ki­wa­nie zostało nagro­dzone, bo oto dostoj­nym kro­kiem na ścieżkę wio­dącą do głów­nego wej­ścia wkro­czyli Ame­lia oraz jej mąż, rze­czony Jan.

- Mamo! - Ame­lia rzu­ciła się na szyję matce, a ta zaczęła pła­kać i tulić córkę do piersi.

Klara, cze­ka­jąc cier­pli­wie na swoją kolej tule­nia i wita­nia, przy­glą­dała się szwa­growi, który stał grzecz­nie, uśmie­chał się lekko i patrzył życz­li­wie na swoją nową rodzinę. Nie miał wąsów, to pierw­sze, co się jej rzu­ciło w oczy. Dru­gie - miał obie ręce, dwie nogi i dwoje oczu. Nie­bie­skich, tyle zdą­żyła dostrzec, zanim sio­stra objęła ją z całej siły.

- Kla­ru­nia!

Twarz Ame­lii zna­la­zła się tuż przy jej twa­rzy i Klara poczuła mie­sza­ninę zapa­chów sio­stry: kwia­tów, słońca, świeżo sko­szo­nej trawy i pościeli suszą­cej się na słońcu. Poczuła wzru­sze­nie i łzy napły­nęły jej do oczu.

- Moja sio­strzyczka - powie­działa. - Jesteś wresz­cie.

Róża nie wytrzy­mała tego cze­ka­nia i rzu­ciła się na sio­strę, kiedy ta obej­mo­wała jesz­cze Klarę. Strą­ciła jej przy tym kape­lusz, co starło łzy z oczu matki i Klary, wywo­łu­jąc ich śmiech. Jan wciąż stał grzecz­nie, cier­pliwy i spo­kojny. Tym­cza­sem Ame­lia pode­szła do Ludwi­żanki i Józki z Jaśką, przy­wi­tała się uprzej­mie, ale krótko i zajęła się wresz­cie tym, na co wszy­scy cze­kali, to zna­czy pre­zen­ta­cją uko­cha­nego.

- Mamo - zaczęła uro­czy­ście - Klaro, Różo...

Męż­czy­zna postą­pił krok naprzód.

- To jest mój mąż - Jan Pile­wicz.

Nazwi­sko nie pasuje do niego, pomy­ślała Klara.

- To zaszczyt. - Świeżo przy­wie­ziony mał­żo­nek ukło­nił się i pod­cho­dząc kolejno do matki, Klary i Róży, zło­żył na ręce każ­dej z nich pełen sza­cunku poca­łu­nek.

- Zapra­szamy dalej. - Matka odzy­skała wigor. - Pro­szę, pro­szę pań­stwa. Panie Nie­mir­ski, pro­szę zjeść z nami.

- Nie, nie, sza­nowna pani Tere­cho­wi­czowa - bro­nił się zarządca. - Wra­cam do sie­bie. Za nic nie chciał­bym miru domo­wego zakłó­cać. Jak mówi­łem, jedy­nie przy­wio­złem pań­stwa skarby.

- Dzię­ku­jemy, panie Nie­mir­ski. - Ame­lia się ukło­niła. - Dzię­ku­jemy za pana dobroć.

- Da Bóg, że sza­now­nego pana Tade­usza kie­dyś paniom przy­wiozę, nie tylko ze sta­cji, ale cho­ciażby z samej War­szawy. - Teraz Nie­mir­ski się ukło­nił i wyco­fał rakiem.

Ludwi­żanka ski­nęła wła­śnie na Józkę i Jaśkę i wszyst­kie trzy poszły do kuchni, żeby na powrót z komi­tetu powi­tal­nego zamie­nić się w słu­żące i cze­kać, kiedy mogą podać obiad.

- Wszystko nam musisz opo­wie­dzieć, Amel­ciu kochana - zaczęła paplać Róża.

- Wszystko opo­wie, ale po kolei - ostu­dziła jej zapały matka. - Tym­cza­sem pro­simy na obiad. Chyba że pan chciałby odpo­cząć chwilę, zajść na górę...

Tu matka prze­rwała, bo wynik­nęła sprawa, która powinna być pozo­sta­wiona na póź­niej, to zna­czy usta­le­nie, czy pań­stwo Pile­wi­czo­wie zatrzy­mają się w Nie­bie­lo­wie, czy też wybie­rają się do wła­snego majątku, a jeśli tak, to kiedy i czy na zawsze. Na szczę­ście Jan nie był tak dale­ko­wzroczny albo nie zro­zu­miał alu­zji matki, ponie­waż odparł z pro­stotą:

- Ja widzę, że wszystko do obiadu przy­go­to­wane, więc może usią­dziemy. Po podróży jeste­śmy stru­dzeni, ale Ame­lia stę­sk­niona za paniami, a ja chciał­bym poznać moją nową rodzinę.

Ma miły głos, pomy­ślała Klara, i wie, czego chce. Umie pod­jąć decy­zję, choćby i naj­bar­dziej błahą. Będzie tu rzą­dził. Owi­nie sobie wokół palca Ame­lię, matkę i pew­nie Różę. Ze mną też chyba zrobi wszystko, co zechce. Myśli prze­la­ty­wały jej przez głowę niczym ptaki nad Rze­czu­chą.

- Rosół. - Ludwi­żanka posta­wiła paru­jącą wazę na stole i zaczęła roz­le­wać do tale­rzy.

- Mam nadzieję, że lubi pan rosół - zwró­ciła się do Jana matka.

- Pro­szę, aby pani... - zawa­hał się - ...aby mama nie mówiła do mnie pan.

Matka zasty­gła, ale natych­miast się zre­flek­to­wała.

- Janku - powie­działa.

- Moje sio­strzyczki - dodał Janek i spoj­rzał na Różę oraz Klarę.

W ten spo­sób jesz­cze przed pierw­szym kęsem matka zyskała syna, a sio­stry brata. Klara podej­rze­wała, że w takim tem­pie przed dese­rem dowie się, czy w Nie­bie­lo­wie przy­była jesz­cze jedna gęba do wykar­mie­nia. I nie myliła się.

- To piękny mają­tek - rzekł Jan.

- Czy Amelka opo­wia­dała panu... opo­wia­dała ci, Janku, czego doświad­cza Nie­bie­lów po wyjeź­dzie mojego męża Tade­usza?

- Opo­wia­dała. - Jan kiw­nął głową, kro­jąc pie­czy­stego jelonka. - Bar­dzo pań­stwu współ­czuję.

- Tata żyje - rzu­ciła Klara.

- I wróci - dodała Róża.

Jan uśmiech­nął się do nich krze­piąco, ale nic nie powie­dział na temat ojca.

- Gdzie mie­ści się twój mają­tek rodzinny? - spy­tała matka.

- Nie mam majątku - odparł wprost.

- Będziemy miesz­kać w Nie­bie­lo­wie - dodała szybko Ame­lia i wydęła swoje piękne wargi.

- Oczy­wi­ście - przy­tak­nęła matka. - Tak myśla­ły­śmy.

- Zasta­na­wia­ły­śmy się, czy zosta­nie­cie - wtrą­ciła Klara. - Nie wie­dzia­ły­śmy, że nie masz wła­snego... - Urwała, nie wie­dząc, co powie­dzieć, czy użyć słowa "mają­tek", czy "dom", a może "miej­sce".

- Nasz mają­tek, Jani­cowo, skon­fi­sko­wano mojej rodzi­nie po upadku powsta­nia stycz­nio­wego - wyja­śnił Jan. - Wszy­scy męż­czyźni wal­czyli w powsta­niu. Dzia­dek i jego dwaj bra­cia zgi­nęli. Moja babka prze­nio­sła się z maleń­kim ojcem do Kor­dia­łowa, do majątku swo­jej ciotki. Ojciec był tam póź­niej zarządcą, żeby chleba darmo nie jeść. W trzy­na­stym roku, tuż przed wybu­chem wojny, koń go kop­nął w głowę i ojciec umarł kilka godzin póź­niej. Matka zmarła na suchoty, kiedy byłem mały. Nie mam dokąd pójść.

Wszyst­kie mil­czały wstrzą­śnięte opo­wie­ścią Janka.

- Zaj­miemy domek dla gości, jeśli pozwo­li­cie - ode­zwała się Ame­lia.

- Domek dla gości był zruj­no­wany, zanim tatko na wojnę poszedł - wyszep­tała Róża.

- Mam dwie ręce, jestem pra­co­wity. Domek wyre­mon­tuję albo zbu­duję nowy - zade­kla­ro­wał Jan Pile­wicz.

- Zatem witamy w Nie­bie­lo­wie - powie­działa matka, a Ludwi­żanka przy­nio­sła na te słowa poziomki z bitą śmie­taną.

- Dzię­kuję. - Jan Pile­wicz wstał od stołu i poło­żył rękę na piersi. - Nie zna­cie mnie - zaczął prze­mowę. - Ale udo­wod­nię wam, że pol­ski szlach­cic, nawet zubo­żały, bez majątku i pie­nię­dzy, jest wię­cej wart niż nie­je­den bogaty chłop­taś, wycho­wany w puchach i ule­ga­jący fran­cu­skim modom.

Czemu fran­cu­skim? - chciała spy­tać Klara, ale się nie odwa­żyła.

- A jak się pozna­li­ście? - matka prze­rwała ciszę po prze­mo­wie zię­cia.

- Amelka opie­ko­wała się mną po tym, jak zosta­łem ranny. Jest naj­mil­szą, naj­czul­szą i naj­pięk­niej­szą pie­lę­gniarką, jaką nosi świat.

Ame­lia spło­niła się wdzięcz­nie i zatrze­po­tała rzę­sami.

- Myśla­ły­śmy o tobie, Amel­ciu, jak ty sobie dajesz radę - zwró­ciła się do niej matka.

- Nie­wiele pisa­łaś o tym, jak wygląda twoja praca - dodała Róża.

- Musiało ci być bar­dzo ciężko. - Klara posłała sio­strze krze­piący uśmiech.

- Było ciężko - przy­znała Ame­lia. - Na początku, potem i dzień po dniu.

Jan ujął dłoń żony i zło­żył na niej poca­łu­nek.

- Mój anioł - powie­dział, a Klarę ukłuła dziwna zazdrość.

Jak pięk­nie się do niej zwraca, pomy­ślała. Nic dziw­nego, że Ame­lia zako­chała się w nim i przy­wio­zła go do domu. I cho­ciaż wyjazd sio­stry, jej pracę w szpi­talu polo­wym, pozna­nie męża wciąż spo­wi­jała tajem­nica, to Klara po raz pierw­szy uznała, że widocz­nie tak miało być.

- Odpocz­nij­cie teraz - zapro­po­no­wała. - Poście­li­łam wam na górze, w pokoju gościn­nym. Twój pokój, Amelko, jest zbyt mały.

- Tak - zgo­dziła się Ame­lia. - Mój pokój jest maleńki, a gościnny ma dodat­kowo salo­nik.

- A jutro z samego rana zabiorę się do remontu domku - obwie­ścił Jan Pile­wicz.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki