Ptaki i ich pióra - Britta Teckentrup

Pióra to jedne z najbardziej niezwykłych tworów natury. Są zarazem mocne i delikatne, a przy tym misternie zbudowane i piękne. Wszystkie ptaki mają pióra, co wyróżnia je spośród innych zwierząt.

Dzięki piórom ptak może fruwać wysoko po niebie. Człowiek zawsze marzył, by latać jak ptaki, a pióra fascynowały go od zarania dziejów.

Pióra zdumiewają różnorodnością barw i kształtów. Piórologia, dział ornitologii, czyli nauki o ptakach, zajmuje się właśnie upierzeniem - bada i opisuje warstwy piór, które porastają ciało ptaka, ich układ, wzory i kolory.

Jest wiele rodzajów piór. Głowę, szyję i tułów ptaka okrywają tak zwane pióra konturowe. Pozostałe to pióra skrzydeł i ogona, a także puch ukryty pod piórami konturowymi.

Całkowite upierzenie ptaka może ważyć nawet trzy razy więcej niż jego szkielet!

Pióro, podobnie jak nasze włosy i paznokcie, zbudowane jest z substancji rogowej. To rodzaj białka, budulec mocny, a przy tym lekki. Najlepszy z możliwych, bo ptak, aby mógł latać, nie może być ciężki. Dziób i pazury ptaka także są rogowe, a kości - przeważnie w środku puste. Pióra, tak jak włosy, wyrastają z brodawek skórnych. Ale na tym podobieństwo się kończy, bo ich budowa jest znacznie bardziej skomplikowana. W dodatku dzięki drobnym mięśniom u nasady piór ptak potrafi nimi ruszać: obracać w kółko, unosić i opuszczać, ustawiać skośnie bądź układać ciasno przy sobie.

Do nowo wyrastającego pióra dochodzi krew, ale do w pełni wykształconego już nie. Toteż w razie uszkodzenia pióro nie może się samo naprawić (na jego miejsce musi wyrosnąć nowe). To dlatego ptaki tyle czasu poświęcają pielęgnacji upierzenia.

Pióro nieco przypomina drzewo. Jego główne części to oś i chorągiewki. Pusta wewnątrz oś biegnie przez całą długość pióra. Jej dłuższa część górna, czyli stosina, stanowi rusztowanie dla chorągiewek, dolna to tak zwana dudka. Chorągiewki wyrastają po obu stronach stosiny i to one decydują o charakterystycznym kształcie pióra.

Chorągiewka zbudowana jest z delikatnych promieni. W piórach skrzydeł i ogona promienie dzielą się na promyki, może ich być nawet kilkaset na każdym promieniu. Większość promyków ma maleńkie haczyki, którymi łączą się z sąsiadami; zazębiają się z sobą tak ściśle, że tworzą gładką, w miarę sztywną i zwartą powierzchnię. Dzięki temu pióro jest mocne, odporne na wiatr i zachowuje linię opływową.

Służące do lotu pióra skrzydeł (lotki) i ogona (sterówki) są bardzo wytrzymałe, bo ptak musi nimi z całych sił odpychać powietrze, żeby oderwać się od ziemi. Lotki mają budowę asymetryczną - jedna chorągiewka jest wyraźnie węższa od drugiej. Ułatwia to przepływ powietrza ponad skrzydłami i wyniesienie ptaka w górę.

Sterówki mają na ogół taką samą zwartą strukturę jak lotki. Ułożone wachlarzowato pełnią funkcję steru - ułatwiają utrzymanie kierunku i równowagi w locie, a także wytracanie prędkości. U większości ptaków jest ich 12, przy czym te, które leżą dalej od środka, są bardziej asymetryczne. Tylko dwie środkowe sterówki mają połączenie z kością. U niektórych gatunków pióra ogonowe są tak okazałe i fantazyjne, że stały się zupełnie nieprzydatne do latania.

[...]