1
WSTĘP
Sztuczna inteligencja, w skrócie SI, to "nauka i inżynieria tworzenia inteligentnych maszyn, zwłaszcza inteligentnych programów komputerowych"1. Jest tak zdaniem Johna McCarthy'ego, jednego z twórców tej dziedziny, który dodaje, że sztuczna inteligencja "wiąże się z podobnym zadaniem wykorzystywania komputerów do zrozumienia ludzkiej inteligencji, przy czym sztuczna inteligencja nie musi ograniczać się do metod, które można obserwować w świecie biologicznym"2.
Książka ta dotyczy sztucznej inteligencji i jej powiązań z nauką badającą rozumienie ludzkiej inteligencji - psychologią. Jest to związek złożony i wielokierunkowy. Po pierwsze, jak sugeruje McCarthy, psychologia i SI zajmują się podobną tematyką - inteligencją. Psychologia bada inteligencję w jej naturalnej formie, jaką można zaobserwować u ludzi i zwierząt. SI zajmuje się zaś możliwością tworzenia syntetycznej (stworzonej przez człowieka) inteligencji w artefaktach, szczególnie komputerach, lecz także robotach, które mogą bardziej przypominać zwierzęta.
Jak wspólnie odkryjemy w dalszej części książki, niektórzy psychologowie, specjalizujący się głównie w psychologii poznawczej, wykorzystują metody SI do tworzenia i testowania teorii ludzkiej inteligencji. Aby tworzyć nowe formy sztucznej inteligencji, badacze SI starają się również zapożyczać pomysły z psychologii i neuronauki - naukowego rozumienia mózgów i układów nerwowych. Chociaż SI nie ogranicza się do kopiowania naturalnej inteligencji, to gdy podąża inną ścieżką, czasami nazywa się ją obcą SI. Ze względu na tę dwustronną wymianę pomysłów i spostrzeżeń SI oraz psychologia są ze sobą powiązane od chwili zaistnienia komputerów. Rzeczywiście, idea myślących maszyn jest niemal tak stara, jak sama psychologia i ma swój początek w czasach wczesnych greckich myślicieli.
Istnieje wiele innych powodów, dla których psychologia jest istotna dla SI. Wraz z pojawianiem się myślących maszyn na świecie ludzie zaczynają wchodzić z nimi w interakcje, a te z kolei zmieniają społeczeństwo i jego funkcjonowanie. Chęć zrozumienia, w jaki sposób SI wpłynie na ludzi i jak będą się oni do niej odnosić, w tym do jej form fizycznych, takich jak roboty, doprowadziła do powstania nowych obszarów badań znanych jako interakcja człowiek-maszyna (ang. human-machine interaction) i doświadczenie użytkownika (ang. user experience).
Metody psychologiczne są również wykorzystywane do zrozumienia ludzkiego postrzegania SI, na przykład: jakie jest nasze nastawienie do SI oraz jakie myśli i obawy pojawiają się odnośnie do tego, jak SI może na nas wpłynąć w przyszłości. Oczywiście sztuczna inteligencja jest już obecna w rzeczywistości, ale ludzie martwią się również o dalszą perspektywę jej funkcjonowania. Na przykład, czy sztuczna inteligencja może stać się superinteligentna, a jeśli tak, to co się wydarzy później? Ta idea, czasami nazywana osobliwością SI, jest przedmiotem gorącej dyskusji dotyczącej zarówno tego, czy może w ogóle mieć miejsce, jak i czy wynik jej pojawienia się będzie (dla ludzkości) dobry, zły czy też nawet bardzo, bardzo zły, do tego stopnia, że ludzie zostaną zastąpieni przez SI, jak wyobrażają to sobie twórcy niektórych filmów science fiction.
Wszystkie wspomniane aspekty relacji psychologia-SI zostaną omówione w tej krótkiej książce.
W rozdziale 2 przyjrzymy się naturze inteligencji, abyśmy mieli jasny obraz tego, co może oznaczać tworzenie inteligentnych artefaktów. Poznamy różne przejawy inteligencji ludzkiej i zastanowimy się, czy można ją odnieść tylko do jednej rzeczy, czy do wielu.
W rozdziale 3 przeanalizujemy podobieństwa i różnice między mózgami a komputerami. W końcu SI bazuje na idei, że w ważnych kwestiach komputery są podobne do mózgów, co pozwala obu stronom być inteligentnymi. Zastanowimy się więc, w jakim stopniu tak jest.
W rozdziale 4 omówimy niektóre elementy składowe systemów inteligentnych, zarówno tych naturalnych, jak i sztucznych, wyposażonych w różne rodzaje rozumowania i kontroli poprzez takie procesy, jak wyszukiwanie i optymalizacja. Zastanowimy się, czy ludzie myślą inaczej niż maszyny i zbadamy nierozwiązane kwestie, w tym rolę emocji w podejmowaniu decyzji.
W rozdziale 5 zajmiemy się zbadaniem inspirowanych mózgiem maszyn zwanych sieciami neuronowymi, które są zaprojektowane tak, aby były wyjątkowo dobre w uczeniu się. Przeanalizujemy, w jaki sposób najnowsze głębokie sieci neuronowe są rozwijane, aby rozwiązać niektóre z najtrudniejszych problemów związanych z SI, w tym charakterystyczną dla ludzi zdolność używania języka.
W rozdziale 6 rozważymy zjawisko, jakim jest ogólna sztuczna inteligencja (AGI, ang. artificial general intelligence) - forma SI, która jest tak elastyczna i uniwersalna, jak inteligencja ludzka. Przyjrzymy się obecnym ograniczeniom SI w porównaniu z inteligencją ludzką i temu, czy maszyny mogłyby lepiej zrozumieć świat, gdyby wyposażono je w ciała robotyczne. Omówimy również, w jaki sposób rozwój obecnej klasy predykcyjnych maszyn prowadzi do powstania nowych teorii dotyczących ludzkiej inteligencji.
Na koniec, w rozdziale 7, zobaczymy, w jaki sposób ludzie mogą żyć obok sztucznej inteligencji, w tym przyjrzymy się naszemu nastawieniu do niej i naszym możliwym relacjom z nią. Rozważymy również niektóre z etycznych i społecznych zagrożeń: stronniczość i błąd w algorytmach SI czy konsekwencje, jakie niesie ze sobą używanie SI dla naszej długoterminowej przyszłości, jeśli w ważnych aspektach przewyższy ona człowieka.
W całej książce będzie nam towarzyszyć pytanie, do jakiego stopnia maszyny mogą przypominać ludzi. Czy, jeśli potrafią myśleć jak my, to mogą mieć jakąś formę samoświadomości? Jeżeli tak, w jakiej sytuacji nas to stawia? Czy jesteśmy biologicznym odpowiednikiem bardzo złożonych robotów? Rozważania te pokazują, że związek między psychologią a sztuczną inteligencją zbliża nas do sedna tego, kim jesteśmy jako istoty myślące i wskazuje na możliwość głębszego zrozumienia, co oznacza bycie człowiekiem.
