1
O mózgu nastolatka - wprowadzenie
WSTĘP
To książka o okresie nastoletnim. Nie podejdę jednak do tego zagadnienia w sposób tradycyjny. Napiszę o wszystkich istotnych kwestiach - przyjaciołach i grupach rówieśniczych, rodzicielstwie, dobrej zabawie młodych ludzi, o nastolatkach, którzy nie mogą zasnąć, zdrowiu psychicznym i tak dalej. Będę jednak pisał o nich z perspektywy rozwoju mózgu.
Takie podejście może, przynajmniej na początku, wydać się dziwne. Możesz, Czytelniku, uznać je za zbyt naukowe. Możesz chcieć się nauczyć, jak efektywniej komunikować się z nastolatkiem i poszukiwać wskazówek, w jaki sposób unikać konfliktów, a nawet załamywać ręce, widząc, w jaki sposób używa mediów społecznościowych. Do czego potrzebna Ci jest wiedza na temat mózgu?
W niniejszej książce pokażę Ci, że zrozumienie procesów zachodzących w mózgu da Ci zupełnie inny obraz lat nastoletnich. Od wieków nastolatkowie wpędzają dorosłych w zdumienie, dezorientację i doprowadzają ich do furii. Dlaczego młodzi ludzie muszą kłócić się o wszystko, co mówią dorośli? Dlaczego są tak sprzeczni - w jednej chwili radośni, a w następnej rozpaczający? Jak to możliwe, że normalne gadatliwe dziecko zamieniło się w porywczego samotnika?
Uważam, że kluczem do rozwiązania tej zagadki jest mózg. W momencie, gdy rodzice, nauczyciele i inni dorośli dowiedzą się, co dzieje się w mózgu nastolatka, będą w stanie dostrzec, że owo kłopotliwe zachowanie ma sens. Przez ostatnich kilka lat prowadziłem grupowe spotkania dla rodziców, podczas których omawiałem kluczowe fakty dotyczące rozwoju mózgu. Efekt?
Rodzice mówią, że doświadczyli "olśnienia" i zgłaszają całkowitą zmianę nastawienia wobec swoich synów i córek. "Wow! Naprawdę nie wiedziałem tego wcześniej" - powiedział mi jeden z nich. - "Będę teraz o wiele bardziej życzliwy". Inna osoba stwierdziła: "To zmieni sposób, w jaki odnoszę się do mojego piętnastolatka". "Dziękuję, dziękuję" - powiedział ktoś inny. - "Gdybyśmy tylko rozumieli to wcześniej, moglibyśmy uniknąć wielu problemów".
Jestem przekonany, że ta wiedza naprawdę ma w sobie potencjał do zmiany relacji w rodzinach. Oczywiście w grę wchodzą również inne czynniki, które omówię w różnych miejscach tej książki. Jednym z ważniejszych są okoliczności społeczne, które wpływają na wszystkich nastolatków. W którym momencie stają się oni dorośli? Od kiedy mogą sami o sobie decydować? Jakie prawa mają ich rodzice, jeśli chodzi wybory dotyczące zdrowia i edukacji? Powyższe pytania uwypuklają fakt, że wiek nastoletni to okres przejściowy - od dziecka do dorosłego. Przejścia mogą zaś być niekomfortowe. Więcej powiemy o nich w rozdziale drugim.
W niniejszej książce udowodnię, że poradzenie sobie z pytaniami dotyczącymi owego przejścia może być łatwiejsze, jeżeli weźmiemy pod uwagę wpływ zmian zachodzących w mózgu. Żywię nadzieję, że te informacje będą dla Ciebie, Czytelniku, pomocne w budowaniu relacji z bliskimi Ci nastolatkami.
O MÓZGU
Mózg to tajemnica. Jest on również czymś niesamowitym i najbardziej złożonym bytem w przyrodzie. Jest dość mały - można zmieścić go w dłoniach. Mimo że jest organem, działa jak maszyna, urządzenie sterujące, a także jest manifestacją ewolucji człowieka oraz najważniejszym atrybutem każdego z nas.
Mózg jest tajemnicą, ponieważ wciąż jeszcze niewiele o nim wiemy. Mimo że w ciągu ostatnich 20 lat poczyniono ogromne postępy w dziedzinie neuronauki, nadal jesteśmy na początku drogi, jeśli chodzi o pełne zrozumienie działania mózgu. Niektórzy autorzy nazywają mózg "wewnętrznym kosmosem", ponieważ jego pojemność jest ogromna, a spora jego część wciąż pozostaje niezbadana.
Określam mózg jako niesamowity, ponieważ to, czego dokonuje, jest niezwykłe. Nasze umysły są w stanie kontrolować nasze emocje, determinować nasze działania, przechowywać wspomnienia, tworzyć sny, pomagać nam radzić sobie z zagrożeniami i po prostu utrzymywać nas przy życiu, regulując temperaturę naszego ciała, poziomy substancji we krwi, zasoby energii oraz cykle snu i czuwania.
W tym rozdziale wyjaśnię, tak jasno jak tylko potrafię, podstawowe procesy zachodzące wtedy, gdy myślimy, czujemy, odnosimy się do środowiska, które nas otacza i wchodzimy z nim w interakcję. Książka ta dotyczy jednak mózgu nastolatka, dlatego chciałbym przedstawić również kluczowe zmiany, jakie dokonują się w okresie nastoletnim. Do niedawna wierzono, że mózg przestaje się rozwijać wraz z końcem dzieciństwa. Nie wiedzieliśmy zbyt wiele na temat tego, co dzieje się w nim po okresie dojrzewania płciowego.
Sytuacja zmieniła się całkowicie od momentu wprowadzenia metod obrazowania mózgu. Teraz wiemy już, że w okresie nastoletnim mózg ulega znacznym zmianom niosącym przemożne konsekwencje dla sposobu zachowania nastolatków i tego, jak radzą sobie z wyzwaniami tego okresu życia.
