PROLOG
SCYNA PIYRSZ?
Kratos, Bija (nic niy g?d?), Hyfastojs, Pr?mytojs (nic niy g?d?)
KRATOS
Stanylimy na k?ńcu świata
Na scytyjskim pr?żnym brzegu.
Hyfajstos, pamiyntej, co ci Zyus przik?zoł!
Cobyś tego bł?zna przikuł
Ziyl?zn?m ankr?m do skały.
Bo ukr?d ôgyń, kerym ty sie chw?lisz,
I doł go ludzi?m.
Za to bydzie pokutow?ł dugo.
Niych sie liczy ze siył?m Zyusa.
Niy bydzie ludzi?m wiyncyj przoł!
HYFAJSTOS
Ach, Kratos, Bija!
W?m je pilno z t?m robot?m!
Ale j? sie trocha boja.
Jak m?m sam przibić to tyj skały
Bliskigo n?m kuzyna?
Na wiater i dyszcz jak hadra wywiesić.
Ale niy ma rady, musza:
M?m ryszpekt przed Zyusym wielgi.
Świynty synku Tymidy,
Ôbocz yno, co z tob?m bydzie!
Niy poradza cie do tyj g?ry przibić,
Kaj niy bydziesz słyszoł, co g?daj?m ludzie
I ż?dnygo dugo niy ôb?czysz.
W dziyń piyk sie bydziesz na sł?ńcu,
A w nocy fest bydziesz m?rz.
Niy narodziył sie jeszcze przeca tyn,
Co cie m? uretować.
Bydziesz ciyrpioł, boś przoł ludzi?m.
S?m żeś bogym - naskw?l bog?m
Za fest żeś pokochoł czowieka.
Na tyj g?rze bydziesz wisioł,
Nog?w niy zygniesz, niy uśniesz w nocy.
Jynczoł yno bydziesz sztyjc.
Ja, k?żdy nowy kr?l fest je sztryng.
KRATOS
Co to g?d?sz? Pryndzyj! Darymn? ta g?dka!
Ôn bogym, co bog?m ôbrzid. Ty sie nim niy brzidzisz,
Choci?ż tw?j ukr?d ôn skarb?
HYFAJSTOS
Za fest go zn?m. Za blisko sy mn?m boł.
KRATOS
M?sz recht, yno miarkuj,
Czy d? sie niy suchać Zyusa?
HYFAJSTOS
Ôd d?wnaś hardy, niy przajesz ż?dnymu.
KRATOS
Płaczki utrzij! Po co sie star?sz,
Jak ci nic z tego niy przidzie?
HYFAJSTOS
Brzidza sie tym fachym twojim!
KRATOS
Niy! Lepij niy p?mstuj.
Ôn niy skuli ciebie sam sie zn?d.
HYFAJSTOS
Niy ma sam kogo, fto by znoł kow?lsk? robota?
KRATOS
We wszyjskim je fras?nek.
Yno Zyus je blank wolny ôd niygo.
A możn? ôn tyż niy.
HYFAJSTOS
Niy byda sie stawioł. Ni ma żech tak gupi.
KRATOS
Rynka sie twoja boji ta ankra mocować?
M? na to Zyus patrzić i sie niy gniywać?
HYFAJSTOS
Dyć widzisz, że m?m już ziylazo narychtowane.
KRATOS
D?wej te kety, rynce mu chyć!
Przibij do skały go fest! Młotym w?l!
HYFAJSTOS
Chyt?m sie roboty, zar? byda fertich.
KRATOS
W?l, w?l, niy przest?wej kuć,
Jeszcze n?m sie wypl?ncze z kajdan?w.
HYFAJSTOS
Jedna rynka przibit?. Trzimie fest.
KRATOS
Drugo zar? przichyć gwoździym.
Niych pozn? Zyusowy szpas.
HYFAJSTOS
Ż?dyn mie niy zgani. Chyba że ôn s?m...
KRATOS
Ziylazne tera d?wej mi kliny,
Trzimiymy go bez p?ł.
We berdze mocujymy.
HYFAJSTOS
Ô, Pr?mytojs! Ż?l mi cie je!
KRATOS
Jako to? Bydziesz ślimtoł skuli wroga?
Żebyś zar? niy musioł ślimtać nad sob?m!
HYFAJSTOS
A ty umiysz strzimać ta pasyj? ôd niygo?
KRATOS
Kara dostoł sprawiedliw?.
Trzimej, zapnymy go tymi ankrami do skały.
HYFAJSTOS
Wiym, co m?m robić. Przest?ń tela g?dać!
KRATOS
Byda godoł. Byda ryczoł na cołke gardło!
A tera przichyć mu uda.
HYFAJSTOS
Dyć robia już - ż?dn? to d? mie robota.
KRATOS
A tera przibij jeszcze gwoździe,
Dej sie poz?r, fto patrzi na cia z g?ry.
HYFAJSTOS
Jak sie nazyw?sz, tak tyż g?d?sz: Gwołt! Yno gwołt!
KRATOS
Choby baba jynczysz! A mie niy przigaduj,
Bo jestech fest krzepki.
HYFAJSTOS
P?dź, idymy st?nd. Z tych ôkow?w drapko niy wylezie.
(Wyłazi)
KRATOS
(G?d? do Pr?metojsa)
Cha, cha! A ty sie wiyncyj niy chwol!
Kradniesz boski miynie
Skuli jednodniowych stworzyń!
Uwolni cie kery z tych śmiyrtelnik?w? Powiydz yno
We tyj twojij m?ndrości!
Dali ci miano Pr?metojsa, ale sie p?mylyli.
No, powiydz yno tym ket?m, coby pynkły!
Zlyź ze tyj skały, zbawicielu!
(Kratos i Bia wyłaż?m)
Słowo wstępu - Piotr Długosz, Rafał Szyma
SŁOWO WSTĘPU
W 2012 roku Stowarzyszenie Osób Narodowości Śląskiej zainicjowało serię wydawniczą CANON SILESIAE Bibli?tyka Śl?nsk?, w ramach której wydawane są książki o tematyce śląskiej. Mają one pozwolić nam spojrzeć na specyfikę kultury regionu z różnych perspektyw, w tym także językowej.
Stowarzyszenie Osób Narodowości Śląskiej nie bierze aktywnego udziału w dyskusji nad kodyfikacją śląskiej mowy. Chcielibyśmy, aby naszą cegiełką w jej emancypacji było tłumaczenie klasyki literatury światowej na śląski. W ten sposób narodził się pomysł poszerzenia koncepcji serii wydawniczej CANON SILESIAE o nową podserię: Bibli?tyka tumaczyń. Pragniemy przekonać niedowiarków, że po śląsku można wydawać dzieła z najwyższej półki, a nie tylko kolejne zbiory "wicowych rymowanek". Jesteśmy przekonani, że udane tłumaczenie dzieła literackiego to tworzenie "przestrzeni myślenia", jak w przedmowie do niniejszej książki wyjaśnia dr hab. Aleksandra Kunce.
Serię rozpoczynamy Pr?mytojsem przibitym, czyli tłumaczeniem antycznego dzieła Ajschylosa: Prometheus desm?t?s (Prometeusz skowany). Wybór tego dzieła nie jest przypadkowy. To nie tylko sięgnięcie do antyku, mającego pierwszeństwo ze względów chronologicznych. Prometeusz to także ten, który niósł ogień, niósł światło. Mamy nadzieję, że książka stanie się także pochodnią oświetlająca drogę kolejnym tłumaczom, że pozwoli uwierzyć Ślązakom w moc ich języka.
Dzieło przetłumaczył profesor Zbigniew Kadłubek, wybitny klasycysta. Chcemy, by normą w naszej serii stało się, że tłumaczami są osoby nie tylko posiadające "wyczucie śląskiego", ale także mające odpowiednio szerokie kompetencje w zakresie znajomości języka źródłowego oraz kultury, w jakiej utwór się zrodził. Dokładamy wszelkich starań, by przekładów dokonywano z oryginału, a nie jedynie na podstawie polskich tłumaczeń.
Jak czytać tę książkę?
W publikacji stosujemy sposób zapisu śląskiej g?dki zgodny z dotychczasowymi ustaleniami komisji kodyfikacyjnej. Zakłada on zachowanie przyzwyczajeń polskiej ortografii, a jednocześnie oddaje specyficzne cechy śląskiego i pozwala na odczytywanie słów zgodnie z lokalnym sposobem ich wymowy. Wprowadza przy tym trzy nowe litery:
?? na oznaczenie głoski o barwie między "o" a "u", tzw. "o" pochylonego (np. śl?nski, m?m, docht?r, d?mb, itp.); Ôô - czyli "o" początkowe albo nagłosowe, które w zależności od regionu i przyzwyczajeń mowiącego, czytane jest jak "uo" lub jak normalne "o" (np. ôn, ôszkliwy, ôblyc); ?? we wschodniej części Górnego Śląska czytamy jak zwykłe "o", podczas gdy w okolicach Opola wymawia się je "ou", a w powiatach kozielskim i krapkowickim "au" (np. c?łki, far?rz, tr?wa, g?d?).
Drogi Czytelniku, życzymy przyjemnej lektury!
Piotr Długosz, Rafał Szyma grudzień 2013
