WY­KAZ SKRÓTÓW

AASL

- "An­nals of Air and Spa­ce Law"

ABM

- Anti-bal­li­stic Mis­si­le Tre­aty

ACMA

- Au­stra­lian Com­mu­ni­ca­tions and Me­dia Au­tho­ri­ty

ACRES

- Au­stra­lian Cen­tre for Re­mo­te Sen­sing

AEB

- Bra­zi­lian Spa­ce Agen­cy

AIAA

- Ame­ri­can In­sti­tu­te of Ae­ro­nau­tics and Astro­nau­tics

ANFR

- French Fre­qu­en­cies Agen­cy

ANS

- Air Na­vi­ga­tion Sys­tems

APC

- Ae­ro­nau­ti­cal Pu­blic Cor­re­spon­den­ce

AP­CEE

- Am­bas­sa­dor Plat­form for In­te­gra­ted Ap­pli­ca­tion Pro­mo­tion in Cen­tral and Eastern Eu­ro­pe­an Re­gion

ARAB­SAT

- Arab Cor­po­ra­tion for Spa­ce Com­mu­ni­ca­tions

ASAT

- Anti-Sa­tel­li­te We­apon Sys­tem

ASI

- Ita­lian Spa­ce Agen­cy

ASL

- "Air and Spa­ce Law"

AST

- Fe­de­ral Avia­tion Ad­mi­ni­stra­tion's As­so­cia­te Ad­mi­ni­stra­tor for Com­mer­cial Spa­ce Trans­por­ta­tion

ASTP

- Apol­lo-Soy­uz Test Pro­ject

ATC

- Air Traf­fic Con­trol

ATM

- Air Traf­fic Ma­na­ge­ment

ATV

- Au­to­ma­ted Trans­fer Ve­hic­le

BMD

- Bal­li­stic Mis­si­le De­fen­ce­We­apon Sys­tem

BNSC

- Bri­tish Na­tio­nal Spa­ce Cen­ter

CBDR

- Com­mon but Dif­fe­ren­tia­ted Re­spon­si­bi­li­ties

CCIR

- Con­sul­ta­ti­ve Com­mit­tee on In­ter­na­tio­nal Ra­dio

CCL

- Com­mer­cial Con­trol List

CEOS

- Com­mit­tee on Earth Ob­se­rva­tion Sa­tel­li­tes

CGS

- Co­un­cil Ge­ne­ral Se­cre­ta­riat

CHM

- Com­mon He­ri­ta­ge of Man­kind

CLA

- Al­can­ta­ra Laun­ching Cen­tre

CNC

- Co­mis­sion Na­cio­nal de Co­mu­ni­ca­cio­nes

CNES

- Cen­tre Na­tio­nal d'Etu­des Spa­tia­les

CNIL

- Com­mis­sion Na­tio­na­le pour L'In­for­ma­ti­que et Les Li­ber­tes

CNS

- Com­mu­ni­ca­tion, Na­vi­ga­tion, Su­rve­il­lan­ce

CNSA

- Chi­na Na­tio­nal Spa­ce Ad­mi­ni­stra­tion

CO­BAE

- Bra­zi­lian Com­mis­sion for Spa­ce Ac­ti­vi­ties

CoC

- Code of Con­duct

CO­COM

- Co­or­di­na­ting Com­mit­tee for Mul­ti­la­te­ral Export Con­trols

COM­SAT

- Com­mu­ni­ca­tion Sa­tel­li­te Cor­po­ra­tion

COM­STAC

- Com­mer­cial Spa­ce Trans­por­ta­tion Ad­vi­so­ry Com­mit­tee

CO­NAE

- Na­tio­nal Com­mis­sion on Spa­ce Ac­ti­vi­ties

CO­PU­OS

- Com­mit­tee on Pe­ace­ful Uses of Outer Spa­ce

CO­STIND

- Com­mis­sion of Scien­ce, Tech­no­lo­gy, and In­du­stry for Na­tio­nal De­fen­se

CSA

- Ca­na­dian Spa­ce Agen­cy

CSG

- Cen­tre Spa­tial Guy­ana­is

CSLA

- Com­mer­cial Spa­ce Launch Act

CSLAA

- Com­mer­cial Spa­ce Launch Amend­ment Act

CTA

- Ae­ro­spa­ce Tech­ni­cal Cen­tre

CTBT

- Com­pre­hen­si­ve Test Ban Tre­aty

DLR

- Ger­man Ae­ro­spa­ce Cen­ter

DMSP

- Mi­li­ta­ry's De­fen­se Me­te­oro­lo­gi­cal Sa­tel­li­te Pro­gram

DOC

- De­part­ment of Com­mer­ce

DOD

- De­part­ment of De­fen­se

DOS

- De­part­ment of Sta­te

DOT

- De­part­ment of Trans­port

EAA

- Export Ad­mi­ni­stra­tion Act

EAC

- Eu­ro­pe­an Astro­nauts Cen­tre

EADS

- Eu­ro­pe­an Ae­ro­nau­tic De­fen­se and Spa­ce Com­pa­ny

EASA

- Eu­ro­pe­an Air Sa­fe­ty Agen­cy

ECA

- Elec­tro­nic Com­mu­ni­ca­tion Act

ECSL

- Eu­ro­pe­an Cen­tre for Spa­ce Law

EDA

- Eu­ro­pe­an De­fen­se Agen­cy

EGNOS

- Eu­ro­pe­an Geo­sta­tio­na­ry Na­vi­ga­tion Over­lay Se­rvi­ce

EISC

- Eu­ro­pe­an In­ter­par­lia­men­ta­ry Spa­ce Con­fe­ren­ce

ELDO

- Eu­ro­pe­an Laun­cher De­ve­lop­ment Or­ga­ni­za­tion

ELV

- End of Life Ve­hic­les

EMSA

- Eu­ro­pe­an Ma­ri­ti­me Sa­fe­ty Agen­cy

EN­MOD

- Envi­ron­men­tal Mo­di­fi­ca­tion Co­nven­tion

ESA

- Eu­ro­pe­an Spa­ce Agen­cy

ESDP

- Eu­ro­pe­an Se­cu­ri­ty and De­fen­ce­Po­li­cy

ESOC

- Eu­ro­pe­an Spa­ce Ope­ra­tion Cen­tre

ESPI

- Eu­ro­pe­an Spa­ce Po­li­cy In­sti­tu­te

ESRI

- Eu­ro­pe­an Spa­ce Re­se­arch In­sti­tu­te

ESRO

- Eu­ro­pe­an Spa­ce Re­se­arch Or­ga­ni­za­tion

ES­TEC

- Eu­ro­pe­an Spa­ce Re­se­arch and Tech­no­lo­gy Cen­tre

ETS

- Eu­ro­pej­ski Try­bu­nał Spra­wie­dli­wości

EU­ISS

- Eu­ro­pe­an Union In­sti­tu­te for Se­cu­ri­ty Stu­dies

EU­MET­SAT

- Eu­ro­pe­an Or­ga­ni­za­tion for the Explo­ita­tion of Me­te­oro­lo­gi­cal Sa­tel­li­tes

EU­RO­CAE

- The Eu­ro­pe­an Or­ga­ni­za­tion for Ci­vil Avia­tion Equ­ip­ment

EUSC

- Eu­ro­pe­an Union Sa­tel­li­te Cen­tre

EU­TEL­SAT

- Eu­ro­pe­an Te­le­com­mu­ni­ca­tions Sa­tel­li­te Or­ga­ni­za­tion

FAA

- Fe­de­ral Avia­tion Ad­mi­ni­stra­tion

FANS

- Fu­tu­re Air Na­vi­ga­tion Sys­tems

FCC

- Fe­de­ral Com­mu­ni­ca­tion Com­mis­sion

FRON­TEX

- Eu­ro­pe­an Agen­cy for the Ma­na­ge­ment of Ope­ra­tio­nal Co­ope­ra­tion at the Exter­nal Bor­ders

GATS

- Ge­ne­ral Agre­ement on Tra­de in Se­rvi­ces

GCC

- Ga­li­leo Con­trol Cen­ter

GCS

- Gro­und Con­trol Sys­tem

GEO

- Geo­sta­tio­na­ry Or­bit

GEOSS

- Glo­bal Earth Ob­se­rva­tion Sys­tem of Sys­tems

GLO­NASS

- Glo­bal­na­ja Na­wi­ga­cion­na­ja Sput­ni­ko­wa­ja Si­stie­ma

GMES

- Eu­ro­pe­an Glo­bal Mo­ni­to­ring for Envi­ron­ment and Se­cu­ri­ty

G-MO­SA­IC

- GMES Se­rvi­ces for Ma­na­ge­ment of Ope­ra­tions, Si­tu­ation Awa­re­ness and In­tel­li­gen­ce for Re­gio­nal Cri­ses

GMOSS

- Glo­bal Mo­ni­to­ring for Se­cu­ri­ty and Sta­bi­li­ty

GMPCS

- Glo­bal Mo­bi­le Per­so­nal Com­mu­ni­ca­tion Se­rvi­ces

GMS

- Gro­und Mis­sion Sys­tem

GNSS

- Glo­bal Na­vi­ga­tion Sa­tel­li­te Sys­tem

GOC­NAE

- Or­ga­ni­zing Gro­up for the Na­tio­nal Com­mis­sion on Spa­ces Ac­ti­vi­ties

GPS

- Glo­bal Po­si­tio­ning Sys­tem

GSDI

- Glo­bal Spa­tial Data In­fra­struc­tu­re As­so­cia­tion

GSLV

- Geo­sta­tio­na­ry Sa­tel­li­te Launch Ve­hic­les

GSS

- Gro­und Sen­sor Sta­tion

HAP

- High Al­ti­tu­de Plat­forms

HA­STIC

- Hok­ka­ido Ae­ro­spa­ce Scien­ce and Tech­no­lo­gy In­cu­ba­tion Cen­ter

HCoC

- Ha­gue Code of Con­duct Aga­inst Bal­li­stic Mis­si­les Pro­li­fe­ra­tion

HLG

- High Le­vel Gro­up

IAA

- In­ter­na­tio­nal Aca­de­my of Astro­nau­tics

IADC

- In­ter-Agen­cy Spa­ce De­bris Co­or­di­na­tion Com­mit­tee

IAEA

- In­ter­na­tio­nal Ato­mic Ener­gy Agen­cy

IAF

- In­ter­na­tio­nal Astro­nau­ti­cal Fe­de­ra­tion

IASL

- In­sti­tu­te of Air and Spa­ce Law

ICAO

- In­ter­na­tio­nal Ci­vil Avia­tion Or­ga­ni­za­tion

ICA­SA

- In­de­pen­dent Com­mu­ni­ca­tions Au­tho­ri­ty of So­uth Afri­ca

ICBM

- In­ter­con­ti­nen­tal Bal­li­stic Mis­si­le

IC­GNSS

- In­ter­na­tio­nal Com­mit­tee on Glo­bal Na­vi­ga­tion Sa­tel­li­te Sys­tems

IDI

- In­sti­tu­te of In­ter­na­tio­nal Law, In­sti­tut de Dro­it In­ter­na­tio­nal

IE­EPA

- In­ter­na­tio­nal Emer­gen­cy Eco­no­mic Po­wers Act

IGA

- In­ter­go­vern­men­tal Agre­ement-

IISL

- In­ter­na­tio­nal In­sti­tu­te of Spa­ce Law

ILA

- In­ter­na­tio­nal Law As­so­cia­tion

IMO

- In­ter­na­tio­nal Ma­ri­ti­me Or­ga­ni­za­tion

IMSO

- In­ter­na­tio­nal Mo­bi­le Sa­tel­li­te Or­ga­ni­za­tion

INF

- In­ter­me­dia­te Ran­ge Nuc­le­ar For­ces Tre­aty

IN­MAR­SAT

- In­ter­na­tio­nal Ma­ri­ti­me Sa­tel­li­te Or­ga­ni­za­tion

INO­UI

- In­no­va­ti­ve Ope­ra­tio­nal UAS In­te­gra­tion

INPE

- Na­tio­nal In­sti­tu­te for Spa­ce Re­se­arch

IN­SPI­RE

- In­fra­struc­tu­re for Spa­tial In­for­ma­tion in the Eu­ro­pe­an Com­mu­ni­ty

IN­TEL­SAT

- In­ter­na­tio­nal Te­le­com­mu­ni­ca­tions Sa­tel­li­te Or­ga­ni­za­tion

IN­TER­SPUT­NIK

- In­ter­na­tio­nal Sys­tem and Or­ga­ni­za­tion of Spa­ce Com­mu­ni­ca­tions

IOS

- In­ter­na­tio­nal Or­ga­ni­za­tion for Stan­dar­di­za­tion

IRNSS

- In­dian Re­gio­nal Na­vi­ga­tion Sa­tel­li­te Sys­tem

ISFO

- In­ter­na­tio­nal Spa­ce Fli­ght Or­ga­ni­za­tion

ISI

- In­ter­na­tio­nal Spa­ce In­spec­to­ra­te

ISMA

- In­ter­na­tio­nal Spa­ce Mo­ni­to­ring Agen­cy

ISO

- In­ter­na­tio­nal Stan­dar­di­za­tion Or­ga­ni­za­tion

ISRO

- In­dian Spa­ce Re­se­arch Or­ga­ni­za­tion

ISS

- In­ter­na­tio­nal Spa­ce Sta­tion

ITAR

- In­ter­na­tio­nal Traf­fic in Arms Re­gu­la­tions

ITSO

- In­ter­na­tio­nal Te­le­com­mu­ni­ca­tion Sa­tel­li­te Or­ga­ni­za­tion

ITU

- In­ter­na­tio­nal Te­le­com­mu­ni­ca­tion Union

JALC

- "Jo­ur­nal of Air Law and Com­mer­ce"

JPS

- Jo­int Po­lar Sys­tem

JSL

- "Jo­ur­nal of Spa­ce Law"

LEDA

- Luna De­ve­lop­ment Eco­no­mic Au­tho­ri­ty

LEO

- Low Earth Or­bit Sa­tel­li­te Sys­tems

LI­MES

- Land and Sea In­te­gra­ted Mo­ni­to­ring for Eu­ro­pe­an Se­cu­ri­ty

LSC

- Le­gal Sub­com­mit­tee

LTBT

- Li­mi­ted Test Ban Tre­aty

MA­RISS

- Eu­ro­pe­an Ma­ri­ti­me Se­cu­ri­ty Se­rvi­ces

MECB

- Bra­zi­lian Com­ple­te Spa­ce Mis­sion

MEO

- Me­dium Earth Or­bit

METI

- Mi­ni­stry of Eco­no­my, Tra­de and In­du­stry

MIC

- Mi­ni­stry of In­ter­nal Af­fa­irs and Com­mu­ni­ca­tions

MPL

- Ma­xi­mum Pro­ba­ble Loss

MTCR

- Mis­si­le Tech­no­lo­gy Con­trol Re­gi­me

MTS

- Między­na­ro­do­wy Try­bu­nał Spra­wie­dli­wości

NASA

- Na­tio­nal Ae­ro­nau­tics and Spa­ce Ad­mi­ni­stra­tion

NA­SDA

- Na­tio­nal Spa­ce De­ve­lop­ment Agen­cy of Ja­pan

NATO

- North Atlan­tic Tre­aty Or­ga­ni­za­tion

NOAA

- Na­tio­nal Oce­anic and At­mo­sphe­ric Ad­mi­ni­stra­tion

OfCom

- Of­fi­ce of Com­mu­ni­ca­tions

ONZ

- Or­ga­ni­za­cja Na­rodów Zjed­no­czo­nych

OSA

- Outer Spa­ce Act

OSC

- Of­fi­ce of Spa­ce Com­mer­cia­li­za­tion

OST

- Outer Spa­ce Tre­aty

PA­ROS

- Pre­ven­tion of an Arms Race in Outer Spa­ce

PCA

- Per­ma­nent Co­urt of Ar­bi­tra­tion

PECS

- Plan for Eu­ro­pe­an Co­ope­ra­ting Sta­te

PNET

- Tre­aty on Pe­ace­ful Nuc­le­ar Explo­sions

POES

- Po­lar Or­bi­ting Ope­ra­tio­nal Envi­ron­men­tal Sa­tel­li­te Pro­gram

PSC

- Par­lia­men­ta­ry Spa­ce Com­mit­tee

PSLV

- Po­lar Sa­tel­li­te Launch Ve­hic­les

RFDAS

- "Re­vue Française de Dro­it Aerien et Spa­tial"

RGAE

- "Re­vue Ge­ne­ra­le de l'Air et de l'Espa­ce"

RLV

- Reu­sa­ble Launch Ve­hic­les

Ro­sco­smos

- Ro­syj­ska Agen­cja Ko­smicz­na

RRB

- Ra­dio Re­gu­la­tions Bo­ard

SAC

- Spa­ce Ac­ti­vi­ties Com­mis­sion

SALT

- Stra­te­gic Arms Li­mi­ta­tions

SAR

- Syn­the­tic-Aper­tu­re Ra­dar

SAR

- Se­arch and Re­scue

SARP

- Stan­dard and Re­com­men­ded Prac­ti­ce

SES

- Sin­gle Eu­ro­pe­an Sky

SIN­DAE

- Na­tio­nal Sys­tem of Spa­ce Ac­ti­vi­ties De­ve­lop­ment

SIPA

- Sa­tel­li­te Ima­ge Pro­ces­sing Agen­cy

SLA­SO

- Spa­ce Li­cen­sing and Sa­fe­ty Of­fi­ce

SLBM

- Sub­ma­ri­ne Launch Bal­li­stic Mis­si­le

SSA

- Spa­ce Si­tu­atio­nal Awa­re­ness

STC

- Spa­ce Trans­i­tion Cor­ri­dors

STM

- Spa­ce Traf­fic Ma­na­ge­ment

STS

- Scien­ti­fic and Tech­ni­cal Sub­com­mit­te­es

TCBM

- Trans­pa­ren­cy and Con­fi­den­ce-Bu­il­ding Me­asu­res

TFUE

- Trak­tat o funk­cjo­no­wa­niu Unii Eu­ro­pej­skiej

TRAI

- Te­le­com Re­gu­la­to­ry Au­tho­ri­ty of In­dia

TUE

- Trak­tat o Unii Eu­ro­pej­skiej

TTBT

- Thre­shold Test Ban Tre­aty

UAS

- Unman­ned Air­craft Sys­tems

UASSG

- Unman­ned Air­craft Sys­tems Stu­dy Gro­up

UAV

- Unman­ned Ae­ro­nau­ti­cal Ve­hic­les

ULS

- Up-Link Sta­tion

UN­C­LOS

- Uni­ted Na­tions Con­fe­ren­ce on the Law of the Sea

UN­C­TAD

- Uni­ted Na­tions Con­fe­ren­ce on Tra­de and De­ve­lop­ment

UNI­DRO­IT

- In­ter­na­tio­nal In­sti­tu­te for the Uni­fi­ca­tion of Pri­va­te Law

UNI­SPA­CE

- Uni­ted Na­tions Con­fe­ren­ce on the Explo­ra­tion and Pe­ace­ful Uses of Outer Spa­ce

WPRO­WA­DZE­NIE

Ni­niej­sza książka do­ty­czy pro­ble­ma­ty­ki pra­wa ko­smicz­ne­go. Pra­wo ko­smicz­ne to dział pra­wa między­na­ro­do­we­go zaj­mujący się wy­ko­rzy­sty­wa­niem i użyt­ko­wa­niem prze­strze­ni ko­smicz­nej i ciał nie­bie­skich. Ta młoda dzie­dzi­na pra­wa jest w Pol­sce słabo roz­wi­nięta. Szyb­ki rozwój tech­no­lo­gii ko­smicz­nych na świe­cie po­wo­du­je na­to­miast, że te­ma­ty­ka ko­smicz­na sta­je się (z uwa­gi na swoją spe­cy­fikę i ory­gi­nal­ność) co­raz bar­dziej po­pu­lar­na na świe­cie i w Pol­sce.

Pra­ca daje pod­sta­wową wiedzę na te­mat pra­wa ko­smicz­ne­go. Au­tor­ka zre­zy­gno­wała ze szczegółowej ana­li­zy wy­odrębniających się dzie­dzin: z pra­wa ko­smicz­ne­go, to jest te­le­ko­mu­ni­ka­cji i te­le­de­tek­cji. Dys­cy­pli­ny te w wie­lu państwach do­cze­kały się sze­ro­kiej le­gi­sla­cji oraz powołania spe­cjal­nych or­ganów ad­mi­ni­stra­cji zaj­mujących się tą te­matyką. Frag­men­ty do­tyczące tech­ni­ki i tech­no­lo­gii ko­smicz­nej służyć mają w ni­niej­szej książce je­dy­nie jako tło do roz­ważań praw­nych.

Ce­lem pra­cy jest przed­sta­wie­nie pod­sta­wo­wych za­sad rządzących ko­smo­sem oraz próba ich za­sto­so­wa­nia w ak­tu­al­nych pro­ble­mach praw­nych występujących w prak­ty­ce i związa­nych z roz­wo­jem tech­no­lo­gii ko­smicz­nej. Au­tor­ka sta­ra się wy­ka­zać, iż co­raz bar­dziej za­awan­so­wa­na działalność człowie­ka w ko­smo­sie po­wo­du­je ko­niecz­ność zmian pra­wa ko­smicz­ne­go. Pra­ca po­ka­zu­je, w jaki sposób zmie­nia się współcze­sne pra­wo ko­smicz­ne. Ogólne pod­sta­wy pra­wa ko­smicz­ne­go stwo­rzyły or­ga­ni­za­cje ko­smicz­ne pod­porządko­wa­ne ONZ. Już od końca lat osiem­dzie­siątych działalność pra­wotwórcza tych or­ga­ni­za­cji zo­stała prze­rwa­na. Wo­bec roz­wo­ju działalności ko­smicz­nej po­szczególne państwa zajęły się two­rze­niem le­gi­sla­cji kra­jo­wej i re­gio­nal­nej.

Pra­wo ko­smicz­ne, po­dob­nie jak i inne spe­cja­li­stycz­ne dzie­dzi­ny pra­wa, ewo­lu­uje. Pierw­sza mo­no­gra­fia na te­mat pra­wa ko­smicz­nego zo­stała opu­bli­ko­wa­na w Niem­czech w 1932 roku przez cze­skie­go praw­ni­ka Vla­di­mi­ra Man­dla, który był na­zy­wa­ny oj­cem pra­wa ko­smicz­nego. Pierw­sza rozpra­wa dok­tor­ska na te­mat pra­wa ko­smicz­nego zo­stała na­pi­sa­na przez We­lfa He­in­ri­cha, księcia Ha­no­we­ru, w 1953 roku1. Tak więc jesz­cze przed wy­nie­sie­niem pierw­sze­go sput­ni­ka w 1957 roku po­wstało wie­le pu­bli­ka­cji i ana­liz, które wiązały się z pro­ble­ma­mi praw­ny­mi wy­ni­kającymi z możli­wej działalności człowie­ka w ko­smo­sie. Pra­ce nad za­gad­nie­nia­mi praw­ny­mi w związku z tech­nicz­ny­mi i bio­lo­gicz­ny­mi możliwościa­mi wy­ko­rzy­sty­wa­nia nie­dostępnych wówczas dla człowie­ka górnych warstw prze­strze­ni nad­ziem­nej były po­dej­mo­wa­ne już w okre­sie między­wo­jen­nym także przez na­ukowców w różnych państwach. Po­wstała li­te­ra­tu­ra do­tycząca tak zwa­ne­go pra­wa prze­strzen­ne­go (ang. spa­ce law) w USA i Wiel­kiej Bry­ta­nii (John Cobb Co­oper, C. Wil­fred Jenks), w Niem­czech (Alex Mey­er, Jo­sef L. Kunz), we Fran­cji (Eu­ge­ne Pe­pin, Jo­seph Kro­ell, Rene H. Man­kie­wicz) i Włoszech (Ama­deo Gian­ni­ni), w ZSRR (Jew­ge­nij Alek­san­dro­wicz Ko­ro­win, Geo­r­gij P. Za­do­rożnyj, Eri­ka Ko­ro­win, Fio­dor Ko­wa­lew oraz Gen­na­dij Żukow). Po 1957 roku ob­ser­wu­je się wzrost li­te­ra­tu­ry fa­cho­wej, wie­lu au­torów zaj­mu­je się głównie te­ma­tyką pra­wa ko­smicz­ne­go; w tym Ivan A. Vla­sič2 i Ni­co­las Ma­te­esco Mat­te3 z Ka­na­dy, Karl-He­inz Böckstie­gel4 z Nie­miec, Mi­chel Bo­ure­ly5 z Fran­cji, Bin Cheng6 z Wiel­kiej Bry­ta­nii, Ste­phen Go­ro­ve7 z USA, Isa­bel­la Hen­riet­ta Phi­le­pi­na Die­de­riks-Ver­scho­or8 z Ho­lan­dii, Chia-Jiu Cheng z Chin, Nan­da­si­ri Ja­sen­tu­liy­ana ze Sri Lan­ki9, Vla­di­mir Ko­pal z Czech10, Właden We­resz­cze­tin11 ze Związku So­cja­li­stycz­nych Re­pu­blik Ra­dziec­kich.

W obec­nych cza­sach pra­wo ko­smicz­ne jest przed­mio­tem uni­wer­sy­tec­kim, wykłada­nym między in­ny­mi w Eu­ro­pie, USA i Ka­na­dzie. Zna­ny­mi ośrod­ka­mi uni­wer­sy­tec­kimi, oprócz Mont­re­alu, są Ko­lo­nia i Le­iden. Zarówno uni­wer­sy­te­ty, jak i inne ośrod­ki na­uko­we or­ga­ni­zują różne sym­po­zja, kon­fe­ren­cje i se­mi­na­ria o te­ma­ty­ce ko­smicz­nej12. Uka­zują się pe­rio­dy­ki o te­ma­ty­ce ko­smicz­nej między in­ny­mi "An­nals of Air and Spa­ce Law" (AASL) w Mont­re­alu, "Air and Spa­ce Law" (ASL) w Le­iden, "Jo­ur­nal of Spa­ce Law" (JSL) w Mis­si­si­pi i inne. Obec­nie do naj­bar­dziej zna­nych au­torów zaj­mujących się ko­smo­sem i kwe­stia­mi związa­ny­mi z trak­ta­ta­mi między­na­ro­do­wy­mi, me­cha­ni­zmem roz­pa­try­wa­nia sporów, po­li­tyką ko­smiczną oraz le­gi­slacją kra­jową należą między in­ny­mi Ram S. Ja­khu, twórca podręczni­ka aka­de­mic­kie­go o pra­wie ko­smicznym z In­sti­tu­te of Air and Spa­ce Law (da­lej jako: IASL) Uni­wer­sy­te­tu McGill13, Ru­wan­tis­sa In­dra­nath Ra­mya Abey­rat­ne14 i Va­le­rie Kay­ser15 z Ka­na­dy, Hen­ry Abra­ham Was­sen­bergh16 i Pe­ter P. C. Ha­anap­pel17 z Ho­lan­dii, Kai-Uwe Schrogl18 i Ste­phan Hobe19 z Nie­miec, Jan Ver­pla­et­se z Bel­gii20 Dean N. Re­in­hardt21, Frans G. von der Dunk22, Jo­an­ne Ga­bry­no­wicz23 i Eli­gar Sa­deh24 z USA czy Ju­lian Her­mi­da25 z Ar­gen­ty­ny.

Cho­ciaż pod­stawą pra­cy jest li­te­ra­tu­ra za­gra­nicz­na, sko­rzy­sta­no w niej też ze sto­sun­ko­wo nie­licz­nej li­te­ra­tu­ry pol­skiej. Należy tu wy­mie­nić pra­ce Ce­za­re­go Be­re­zow­skie­go26, Re­mi­giu­sza Bie­rzan­ka i Ja­nu­sza Sy­mo­ni­de­sa27, An­drze­ja Górbie­la28, Woj­cie­cha Góral­czy­ka29, Je­rze­go Sztuc­kie­go30, Jac­ka Ma­chow­skie­go31, Mie­czysława Grze­gor­czy­ka32, Man­fre­da Lach­sa33, Le­onar­da Łuka­szu­ka34, Je­rze­go Raj­skie­go35, Zdzisława Ga­lic­kie­go36 i Mar­ka Żyli­cza37.

W książce wy­ko­rzy­sta­no po­nad­to ma­te­riały źródłowe oraz spra­woz­da­nia z ko­lo­kwiów i se­mi­na­riów między­na­ro­do­wych, or­ga­ni­zo­wa­nych między in­ny­mi przez In­sty­tut Między­na­ro­do­we­go Pra­wa Ko­smicz­ne­go (In­ter­na­tio­nal In­sti­tu­te of Spa­ce Law - da­lej jako: IISL), In­sty­tut Eu­ro­pej­skiej Po­li­ty­ki Ko­smicz­nej (Eu­ro­pe­an Spa­ce Po­li­cy In­sti­tu­te - da­lej jako: ESPI) oraz pol­skich, poświęco­nych pra­wu ko­smicz­ne­mu. Nie­zwy­kle użytecz­ne były ra­por­ty ESPI do­tyczące między in­ny­mi po­li­ty­ki ko­smicz­nej państw, zwłasz­cza eu­ro­pej­skich, działalności Eu­ro­pej­skiej Agen­cji Ko­smicz­nej (Eu­ro­pe­an Spa­ce Agen­cy - da­lej jako: ESA), a także bez­pie­czeństwa państw w ko­smo­sie. W przy­pi­sach au­tor­ka umieściła licz­ne cie­ka­wost­ki i no­win­ki ze świa­ta tech­ni­ki ko­smicz­nej, ułatwiając tym sa­mym zro­zu­mie­nie treści nor­ma­tyw­nych.

W książce posłużono się różnymi me­to­da­mi ana­li­zy praw­ni­czej. Oma­wiając po­szczególne tek­sty aktów praw­nych: między­na­ro­do­wych, eu­ro­pej­skich i kra­jo­wych, sko­rzy­sta­no z me­to­dy hi­sto­rycz­no-praw­nej i praw­no­porównaw­czej. W trak­cie ana­li­zo­wa­nia trak­tatów ko­smicz­nych i in­nych aktów praw­nych au­tor­ka sto­su­je pro­ce­du­ry wykładni języ­ko­wej.

Pra­ca składa się ze wstępu, spi­su treści, wy­ka­zu skrótów, sześciu roz­działów, zakończe­nia i bi­blio­gra­fii. Każdy roz­dział książki jest opa­trzo­ny od­dziel­nym krótkim pod­su­mo­wa­niem.

Roz­dział I ma cha­rak­ter wpro­wa­dzający. Przed­sta­wio­no w nim wie­le klu­czo­wych pro­blemów teo­re­tycz­nych, związa­nych między in­ny­mi z su­we­ren­nością państwa w prze­strze­ni po­wietrz­nej. Po­nad­to po­ru­szo­no w nim ta­kie za­gad­nie­nia, jak sta­tus praw­ny prze­strze­ni po­wietrz­nej i ko­smicz­nej (przed i po wy­nie­sie­niu pierw­sze­go sput­ni­ka w 1957 roku). Następnie omówio­no pro­ces two­rze­nia między­na­ro­do­we­go pra­wa ko­smicz­ne­go oraz jego źródła. Wska­za­no tu także na nadal nie­roz­wiązane w dok­try­nie pro­blemy de­li­mi­ta­cji prze­strze­ni po­wietrz­nej i ko­smicz­nej.

Roz­dział II trak­tu­je o ko­smicz­nym pra­wie trak­ta­to­wym, które, tak jak wspo­mnia­no w roz­dzia­le I, jest naj­ważniej­szym źródłem pra­wa ko­smicz­ne­go. Omówio­no w nim pięć trak­tatów ko­smicz­nych, sta­no­wiących tak zwaną ma­gna car­ta pra­wa ko­smicz­ne­go. Naj­więcej miej­sca poświęcono układo­wi z 1967 roku o za­sa­dach działalności państw w za­kre­sie badań i użyt­ko­wa­nia prze­strze­ni ko­smicz­nej, łącznie z Księżycem i in­ny­mi ciałami nie­bie­ski­mi, zwa­nym da­lej układem ko­smicz­nym z 1967 roku38. Au­tor­ka sta­rała się przy tym ana­li­zo­wać tek­sty trak­tatów w nawiąza­niu do współcze­snych pro­blemów praw­nych po­ja­wiających się w prak­ty­ce i związa­nych z pra­wem ko­smicz­nym. Do­dat­ko­wo za­miesz­czo­no też in­for­ma­cje do­tyczące re­zo­lu­cji i de­kla­ra­cji ONZ. Wie­le miej­sca w tym roz­dzia­le poświęcono te­ma­ty­ce związa­nej z praw­nym ure­gu­lo­wa­niem działalności państw w ko­smo­sie. Z uwa­gi na dość zróżni­co­waną ter­mi­no­lo­gię spe­cja­li­styczną, która występuje w przed­mio­cie pra­wa ko­smicz­ne­go, związaną przede wszyst­kim z pojęciem "wy­strze­li­wa­nie", "wy­pusz­cza­nie" i "wy­no­sze­nie" obiektów w prze­strzeń ko­smiczną, au­tor­ka posługu­je się tym ostat­nim pojęciem, jako naj­bar­dziej ade­kwat­nym. W li­te­ra­tu­rze pol­skiej jed­nak po­ja­wiają się i po­zo­stałe ter­mi­ny, które często sto­so­wa­ne są za­mien­nie.

Roz­dział III pra­cy zo­stał poświęcony re­la­cjom pra­wa ko­smicz­ne­go i in­nych dys­cy­plin pra­wa między­na­ro­do­we­go pu­blicz­ne­go oraz no­wym za­gad­nie­niom. Au­tor­ka podjęła się próby porówna­nia niektórych prze­pisów pra­wa ko­smicz­ne­go i pra­wa lot­ni­cze­go, do­szu­kując się po­do­bieństw i różnic. W tym roz­dzia­le po­ru­szo­no wie­le kwe­stii leżących często na sty­ku owych dwóch dzie­dzin pra­wa, do których należą za­gad­nie­nia plat­form stra­tos­fe­rycz­nych, statków bez­załogo­wych czy zarządza­nia prze­strze­nią po­wietrzną. Następnie podjęto próbę porówna­nia pra­wa ko­smicz­ne­go z niektórymi aspek­ta­mi praw mo­rza i z trak­ta­tem re­gu­lującym sta­tus praw­ny An­tark­ty­dy, zwłasz­cza pod kątem de­fi­ni­cji pojęcia "wspólne dzie­dzic­two ludz­kości" (Com­mon He­ri­ta­ge of Man­kind - da­lej jako: CHM). Z przed­sta­wio­nych roz­ważań widać, iż pra­wo ko­smicz­ne, choć jest dys­cy­pliną młodą, zdążyło się już uko­rze­nić w na­uce pra­wa między­na­ro­do­we­go pu­blicz­ne­go.

Roz­dział IV do­ty­czy między­na­ro­do­wych or­ga­ni­za­cji ko­smicz­nych, w tym or­ga­ni­za­cji wy­spe­cja­li­zo­wa­nych Na­rodów Zjed­no­czo­nych o zasięgu świa­to­wym (Ko­mi­tet do spraw Po­ko­jo­we­go Wy­ko­rzy­sta­nia Prze­strze­ni Ko­smicz­nej - Ge­ne­ral As­sem­bly's Com­mit­tee on Pe­ace­ful Uses of Outer Spa­ce, da­lej jako: CO­PU­OS) i re­gio­nal­nym (Eu­ro­pej­ska Agen­cja Ko­smicz­na - Eu­ro­pe­an Spa­ce Agen­cy, da­lej jako: ESA) oraz in­sty­tutów na­uko­wo-ba­daw­czych (na przykład Między­na­ro­do­wy In­sty­tut Pra­wa Ko­smicz­ne­go - In­ter­na­tio­nal In­sti­tu­te of Spa­ce Law, da­lej jako: IISL). Au­tor­ka przed­sta­wia pra­wotwórczą rolę or­ga­ni­za­cji (zwłasz­cza wo­bec no­wych wy­zwań współcze­sności) i próbuje pod­dać ją oce­nie.

Roz­dział V jest naj­bar­dziej roz­bu­do­wa­ny, gdyż poświęcony zo­stał wie­lu prak­tycz­nym pro­ble­mom związa­nym ze sto­so­wa­niem pra­wa ko­smicz­ne­go. Mówi się w nim przede wszyst­kim o sa­te­li­tach geo­sta­cjo­nar­nych, tu­ry­sty­ce ko­smicz­nej, za­nie­czysz­cze­niu ko­smo­su, pra­wie własności in­te­lek­tu­al­nej, ko­mer­cja­li­za­cji i pry­wa­ty­za­cji sek­to­ra usług ko­smicz­nych, me­to­dach ob­ser­wa­cyj­nych Zie­mi (ang. re­mo­te sen­sing), na­wi­ga­cji sa­te­li­tar­nej (mającej bar­dzo duże zna­cze­nie między in­ny­mi dla lot­nic­twa cy­wil­ne­go) oraz między­na­ro­do­wych sta­cjach ko­smicz­nych (w tym od­po­wie­dzial­ności kar­nej państw). W roz­dzia­le tym sku­pio­no się po­nad­to wokół me­cha­ni­zmu roz­pa­try­wa­nia sporów, którego nadal bra­ku­je w wie­lu ist­niejących trak­ta­tach między­na­ro­do­wych. Au­tor­ka po­ru­sza też kwe­stie związane z eu­ro­pej­ski­mi pro­gra­ma­mi ko­smicz­ny­mi (uwzględnio­no tu także wysiłki Pol­ski zmie­rzające do pełnego uczest­nic­twa w ESA) oraz z bez­pie­czeństwem w ko­smo­sie i pro­ble­mem mi­li­ta­ry­za­cji. Omówio­no w nim za­gad­nie­nia związane z kon­trolą zbro­jeń oraz z za­ka­zem pro­li­fe­ra­cji bro­ni ma­so­we­go rażenia. Przedstawio­no też wie­le roz­wiązań między­na­ro­do­wych poświęco­nych temu pro­ble­mo­wi oraz scha­rak­te­ry­zo­wa­no in­sty­tu­cje i or­ga­ni­za­cje działające na are­nie świa­to­wej, których ce­lem jest utrzy­ma­nie za­sa­dy po­ko­jo­we­go wy­ko­rzy­sta­nia ko­smo­su w za­pew­nie­niu przez państwa swo­je­go bez­pie­czeństwa. Au­tor­ka próbuje po­ka­zać, iż przy obo­wiązy­wa­niu tak wie­lu aktów praw­nych re­gu­lujących działalność w ko­smo­sie tech­no­lo­gia wy­prze­dza często rze­czy­wi­stość. Oka­zu­je się, iż wie­le kwe­stii wy­ma­ga ak­tu­ali­za­cji bądź no­wych ure­gu­lo­wań w ska­li glo­bal­nej.

Ostat­ni, VI roz­dział pra­cy poświęcony zo­stał po­li­ty­ce po­szczególnych państw i jej wpływo­wi na le­gi­slację kra­jową do­tyczącą ko­smo­su. Omówio­no ogólne za­sa­dy pro­wa­dze­nia po­li­ty­ki przez państwa, w tym wiel­kie mo­car­stwa (USA, Ro­sja, Chi­ny) oraz przez Unię Eu­ro­pejską. W roz­dziale tym przedstawio­no przykłady ko­smicz­ne­go pra­wa kra­jowego państw pro­wadzących zarówno ak­tywną działalność ko­smiczną o roz­bu­do­wa­nej le­gi­slacji (na przykład USA, Ro­sja, Chi­ny) jak i tych, które są do­pie­ro na eta­pie two­rze­nia kra­jowych prze­pisów (Au­stra­lia, Ka­na­da, In­die, Ukra­ina, Fran­cja, Niem­cy). Nie­ste­ty, w tej gru­pie brak Pol­ski.

Li­te­ra­tu­ra wy­ko­rzy­sta­na w pra­cy zo­stała ujęta w bi­blio­gra­fii znaj­dującej się na końcu książki. Sta­no­wią je zarówno akty źródłowe, jak i opra­co­wa­nia zwar­te i ar­ty­kuły. Re­zul­ta­ty pra­cy za­war­to w zakończe­niu.