Prawo cywilne z testami online. Wydanie 2 - Maciej Rzewuski prof. UWM, Jacek Barczewski
«
»
Reflow text when sidebars are open.
1. Źródła prawa
GospNierU
ustawa z 21.8.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1145)
KC
ustawa z 23.4.1964 r. - Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1061)
KK
ustawa z 6.6.1997 r. - Kodeks karny (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 17 ze zm.)
KM
ustawa z 18.9.2001 r. - Kodeks morski (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1309)
Konstytucja RP
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.)
KPA
ustawa z 14.6.1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 572)
KPC
ustawa z 17.11.1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1550 ze zm.)
KRO
ustawa z 25.2.1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 2809 ze zm.)
KWU
ustawa z 6.7.1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1984)
OchrPrLokU
ustawa z 21.6.2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 725)
OrdPU
ustawa z 29.8.1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 2383 ze zm.)
PlanZagospU
ustawa z 27.3.2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1130)
PrBank
ustawa z 29.8.1997 r. - Prawo bankowe (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 2488 ze zm.)
PrBud
ustawa z 7.7.1994 r. - Prawo budowlane (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 725 ze zm.)
PrGeod
ustawa z 17.5.1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1151)
PrGeolGórn
ustawa z 9.6.2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 633 ze zm.)
PrKonsum
ustawa z 30.5.2014 r. o prawach konsumenta (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 2759 ze zm.)
PrNot
ustawa z 14.2.1991 r. - Prawo o notariacie (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1001)
PrPrzew
ustawa z 15.11.1984 r. - Prawo przewozowe (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 8 ze zm.)
PrWod
ustawa z 20.7.2017 r. - Prawo wodne (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1087 ze zm.)
PWKC
ustawa z 23.4.1964 r. - Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 94 ze zm.)
PZP
ustawa z 11.9.2019 r. - Prawo zamówień publicznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1605 ze zm.)
SpMieszkU
ustawa z 15.12.2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 558)
SysUbSpołU
ustawa z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 497)
TimeshareU
ustawa z 16.9.2011 r. o timeshare (Dz.U. Nr 230, poz. 1370)
WłLokU
ustawa z 24.6.1994 r. o własności lokali (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 1048)
ZastRejU
ustawa z 6.12.1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2017)
2. Organy i instytucje
ETPC
Europejski Trybunał Praw Człowieka
NSA
Naczelny Sąd Administracyjny
SA
Sąd Apelacyjny
SN
Sąd Najwyższy
TK
Trybunał Konstytucyjny
3. Publikatory i czasopisma
AUL
Acta Universitatis Lubliniensis
AUW
Acta Universitatis Wratislaviensis
Dz.U.
Dziennik Ustaw
Dz.Urz. UE/WE
Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej/Wspólnot Europejskich
EP
Edukacja Prawnicza
GSP
Gdańskie Studia Prawnicze
GSP - Prz. Orz.
Gdańskie Studia Prawnicze - Przegląd Orzecznictwa
KPP
Kwartalnik Prawa Prywatnego
MoP
Monitor Prawniczy
NP
Nowe Prawo
OSA
Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych
OSNC
Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna
OSNCP
Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna i Pracy
OSP
Orzecznictwo Sądów Polskich
OSPiKA
Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych
OTK
Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego
Pal.
Palestra
PPH
Przegląd Prawa Handlowego
Pr. Bank
Prawo Bankowe
Pr. Sp.
Prawo Spółek
PS
Przegląd Sądowy
R.Pr.
Radca Prawny
Rej.
Rejent
RPEiS
Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
SC
Studia Cywilistyczne
SPP
Studia Prawa Prywatnego
St. Praw
Studia Prawnicze
ZNUŁ
Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego
4. Inne skróty
art.
artykuł
lit.
litera
n.
następny (-a, -e)
Nb
numer brzegowy
Nt
numer tezy
pkt
punkt
post.
postanowienie
poz.
pozycja
SN(7)
Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów
tekst jedn.
tekst jednolity
uchw.
uchwała
ust.
ustęp
wyr.
wyrok
zd.
zdanie
ze zm.
ze zmianami
1
Pojęcie prawa cywilnego pochodzi od terminu ius civile, który oznacza "prawo obywateli"1. Prawo cywilne stanowi gałąź prawa prywatnego, które tym się różni od prawa publicznego, że to pierwsze nastawione jest na korzyść jednostki, podczas gdy drugie - na ochronę interesu ogółu2. Definiuje się je jako "zbiór przepisów prawnych - regulujących stosunki majątkowe i niemajątkowe między osobami fizycznymi i osobami prawnymi oraz jednostkami organizacyjnymi mającymi zdolność prawną, a niebędącymi osobami prawnymi - na zasadzie wzajemnej autonomiczności i równorzędności podmiotów tych stosunków"3. Według podanej definicji można wyodrębnić ważkie cechy prawa cywilnego: podmiot, przedmiot oraz metodę regulacji. Wyróżniamy trzy kategorie podmiotów prawa cywilnego: osoby fizyczne, osoby prawne oraz tzw. ułomne osoby prawne, czyli jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi, którym przyznano zdolność prawną. Przedmiotem prawa cywilnego są stosunki społeczne o charakterze majątkowym, a także niemajątkowym, z przewagą tych pierwszych. Mając na uwadze metodę regulacji, należy wskazać, że podstawową zasadą prawa cywilnego jest zasada autonomii oraz równorzędności podmiotów4. W świetle zasady autonomii każdy podmiot prawa cywilnego ma prawo podjąć swobodną decyzję dotyczącą chęci przystąpienia do danej czynności prawnej, dotyczącą wyboru drugiej strony czynności, jak również treści stosunku cywilnoprawnego5. Zasada równorzędności podmiotów rozumiana jest z kolei jako "brak podporządkowania, czyli możliwości władczego kształtowania sytuacji prawnej innego podmiotu"6. Innymi słowy, zasada ta sprowadza się do równego traktowania podmiotów prawa cywilnego7.
2
Prawo cywilne dzieli się na prawo cywilne materialne oraz procesowe. Podana wyżej definicja odnosi się do prawa cywilnego materialnego. Prawo cywilne procesowe (formalne) z kolei to takie, "którego przedmiotem jest postępowanie cywilne, czyli czynności sądów i innych podmiotów, polegające na rozpoznawaniu i rozstrzyganiu spraw cywilnych oraz przymusowym wykonywaniu orzeczeń"8.
3
Obowiązujący Kodeks cywilny tworzą cztery następujące księgi:
I - "Część ogólna",
II - "Własność i inne prawa rzeczowe",
III - "Zobowiązania",
IV - "Spadki".
W części ogólnej zredagowano istotne zasady Kodeksu cywilnego, tj. zasadę nieretroakcji, a także przepisy normujące podstawowe instytucje z zakresu prawa cywilnego9. W księdze II Kodeksu cywilnego uregulowano prawa rzeczowe, których katalog jest zamknięty. Na gruncie polskiego systemu prawnego wyróżniamy następujące prawa rzeczowe: własność, użytkowanie wieczyste, a także ograniczone prawa rzeczowe, do których należą: użytkowanie, służebności (osobiste, gruntowe, przesyłu), spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, zastaw, hipoteka (niektóre z nich uregulowano w ustawach szczególnych). Księga III Kodeksu cywilnego normuje z kolei zobowiązania. W części tej unormowano m.in. zobowiązania solidarne, podzielne i niepodzielne, instytucję bezpodstawnego wzbogacenia, czyny niedozwolone, wykonanie zobowiązań i skutki ich niewykonania, wiele rozmaitych umów (m.in. umowę sprzedaży, najmu, dzierżawy, zlecenia). W księdze IV, poświęconej prawu spadkowemu, zawarto przepisy normujące przejście praw i obowiązków zmarłego na jego następców prawnych10.
4
Przez pojęcie źródła prawa rozumie się "akt lub postępowanie określonej grupy społecznej, z których wynikają normy prawne"11. Wyróżniamy prawo stanowione, którego źródłem jest akt normatywny, oraz prawo zwyczajowe, którego źródłem jest zwyczaj12.
Źródła prawa cywilnego wynikają z treści art. 87 Konstytucji RP, a są nimi:
1) Konstytucja RP;
2) ustawy - podstawową jest Kodeks cywilny, ponadto wiele innych ustaw, m.in.: ustawa z 6.7.1982 r. o księgach wieczystych i hipotece13, ustawa z 6.12.1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów14, ustawa z 15.12.2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych15, ustawa z 25.2.1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy16;
3) ratyfikowane umowy międzynarodowe;
4) rozporządzenia;
5) akty prawa miejscowego17.
Trybunał Konstytucyjny zważył, że "kodeksom przysługuje szczególne miejsce w systemie prawa ustawowego. Istotą kodeksu jest stworzenie koherentnej i - w miarę możliwości - zupełnej oraz trwałej regulacji w danej dziedzinie prawa (...), istotą kodeksu jest dokonanie kodyfikacji danej gałęzi prawa. Dlatego terminy i pojęcia używane przez kodeksy traktuje się jako wzorcowe (...). Szczególnemu miejscu kodeksów w systemie prawa nie towarzyszy jednak szczególne miejsce w hierarchii źródeł prawa. Polskie prawo konstytucyjne nie zna kategorii ustaw organicznych, kodeksy są jedną z odmian ustaw zwykłych i - z punktu widzenia ich formalnej mocy prawnej - nie odróżniają się od pozostałych ustaw (...). Przypadki materialnej sprzeczności pomiędzy kodeksem a ustawą zawierającą regulacje szczegółowe muszą być tym samym rozpatrywane na tle ogólnych zasad określających wzajemne stosunki norm o tej samej mocy prawnej"18.
5
"Przez podstawowe zasady polskiego prawa cywilnego należy rozumieć te zasady, które zgodnie z panującymi u nas warunkami społeczno-gospodarczymi znalazły wyraz w przepisach tego prawa i charakteryzują całokształt polskiego prawa cywilnego, jak również jego poszczególne instytucje"19. Wśród najważniejszych zasad prawa cywilnego należy wymienić następujące:
1) zasada jedności prawa cywilnego - na jej podstawie przyjmuje się, że w Kodeksie cywilnym zakorzenione są wszelkie regulacje prawa prywatnego20;
2) zasada autonomii woli stron - sprowadza się ona do możliwości swobodnego decydowania o dokonaniu czynności prawnej oraz wyboru drugiej strony tej czynności, a także do możliwości swobodnego kształtowania jej treści21;
3) zasada ochrony jednostki ludzkiej - przejawia się w wyposażeniu każdej osoby w zdolność prawną oraz w przyznaniu każdemu możliwości korzystania z dóbr osobistych22;
4) zasada ochrony dobrej wiary - na podstawie której ochronie podlega ten, "kto działa w mylnym, ale usprawiedliwionym przekonaniu, co do uprawnień tego, od kogo nabywa rzecz lub inne prawo"23;
5) zasada jednakowej ochrony każdego rodzaju własności - sprowadza się do tożsamego traktowania każdego rodzaju własności niezależnie od jej podmiotu oraz przedmiotu24;
6) zasada odpowiedzialności za szkodę - zgodnie z którą ten, kto ze swojej winy wyrządził komuś szkodę, obowiązany jest ją naprawić (w przypadkach wskazanych w ustawie obowiązek naprawienia szkody będzie niezależny od winy tego, kto ją wyrządził)25;
7) zasada ochrony rodziny - w myśl której "przepisy prawa cywilnego powinny być tak tłumaczone, jak tego wymaga interes małoletniego dziecka i rodziny jako podstawowej komórki społecznej"26.
6
Łacińska maksyma lex retro non agit oznacza, że prawo nie działa wstecz. W treści art. 3 KC ustawodawca przewidział wyjątki od tej reguły, stanowiąc, że "ustawa nie ma mocy wstecznej, chyba że to wynika z jej brzmienia lub celu". W doktrynie uznano, że "to, czy z brzmienia ustawy wynika jej moc wsteczna, należy ustalać za pomocą ogólnych reguł interpretacyjnych. Niedopuszczalna jest jednak interpretacja rozszerzająca przepisów prawnych będących wyrazem retroakcji"27.
7
"Domniemania stanowią ułatwienia dowodowe pozwalające w sposób pośredni ustalić fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy"28. W art. 7 KC ustawodawca wprowadził domniemanie dobrej wiary, stanowiąc, że jeśli ustawa uzależnia skutki prawne od dobrej bądź złej wiary, domniemywa się istnienie tej pierwszej. Dobra wiara w ujęciu subiektywnym "jest zjawiskiem wewnętrznym, stanowiącym stan psychiczny określonej osoby, polegający na błędnym, ale usprawiedliwionym mniemaniu o istnieniu jakiegoś prawa, czy stosunku prawnego"29.
8
Domniemanie dobrej wiary jest usuwalne (wzruszalne), przy czym ciężar obalenia go spoczywa na tym, kto z faktu przypisania złej wiary innej osobie wywodzi skutki prawne30. Do obalenia tego rodzaju domniemania niezbędne jest udowodnienie tego, że osoba, której dobrą wiarę podważa się, wiedziała o danym fakcie bądź też mogła o nim wiedzieć31.
9
Jak wskazuje ustawodawca w art. 6 KC, ciężar udowodnienia faktu spoczywa na tym, kto z faktu tego wywodzi skutki prawne. Chodzi przy tym o fakt prawny, czyli taki, "z którym norma prawna wiąże określone skutki prawne (fakt opisany w hipotezie normy prawnej). Faktem takim może być zatem nie tylko zdarzenie czy dostrzegalny stan rzeczy, ale także stan psychiczny człowieka (wina, wiedza, zła wiara), jeżeli przepis prawa materialnego do niego się odwołuje"32.
10
Nie każdy rodzaj faktu wymaga udowodnienia, a tymi, które go nie wymagają, są:
1) fakty powszechnie znane - sąd bierze je pod uwagę z urzędu pomimo niepowołania się na nie przez strony (art. 228 § 1 KPC);
2) fakty, o których informacja jest powszechnie dostępna, oraz te, które znane są sądowi z urzędu, jednak sąd winien zwrócić na nie uwagę stron (art. 228 § 2 KPC);
3) fakty przyznane w trakcie postępowania przez stronę przeciwną, jeśli przyznanie nie budzi wątpliwości (art. 229 KPC);
4) fakty, które objęto domniemaniami prawnymi (art. 234 KPC)33.
11
W judykaturze słusznie zważono, że "reguła ciężaru dowodu nie może być pojmowana w ten sposób, że ciężar dowodu zawsze spoczywa na powodzie, gdyż w zależności od rozstrzyganych w procesie kwestii, ciężar dowodu co do pewnych faktów będzie spoczywał na powodzie, co do innych z kolei - na pozwanym. Tak jak powód powinien wykazać okoliczności będące u podstaw zgłoszonego przez niego żądania, tak ten, który odmawia uczynienia zadość roszczeniu, musi udowodnić fakty wskazujące na to, że takie uprawnienie żądającemu nie przysługuje"34.
12
Mianem klauzuli generalnej określa się "zawarty w przepisie prawnym zwrot niedookreślony, oznaczający pewne oceny (...) funkcjonujące w jakiejś grupie społecznej, będące jednak poza systemem prawnym. Skutek zamieszczenia w przepisie klauzuli generalnej polega na tym, że oceny, wartości czy normy oznaczone przez klauzulę muszą być uwzględnione przez organ stosujący prawo przy ustalaniu stanu faktycznego i wyznaczaniu jego konsekwencji prawnych"35.
"Istotą i funkcją wszelkich klauzuli generalnych w prawie cywilnym jest możliwość uwzględnienia w ocenie różnego rodzaju okoliczności faktycznych, które nie mogą - w oderwaniu od konkretnego stanu faktycznego (sytuacji prawnie relewantnej) - być według jakiegoś schematu mającego walor bezwzględny - oceniane raz na zawsze i w sposób jednakowy"36.
13
W treści art. 5 KC mowa o dwóch klauzulach generalnych, którymi są: zasady współżycia społecznego i społeczno-gospodarcze przeznaczenie prawa37. Zasady współżycia społecznego określane są jako normy społeczne, "których przestrzeganie jest obowiązkiem obywatelskim i które mają znaczenie ogólne dla wszystkich rodzai stosunków społecznych"38. Powszechnie wskazuje się, że klauzula ta ma na celu ochronę wartości moralnych oraz etycznych; z kolei klauzula społeczno-gospodarczego przeznaczenia prawa ukierunkowana jest na ochronę wartości ekonomicznych39.
Zgodnie z przepisem art. 5 zd. 1 KC nie można ze swojego prawa czynić użytku, który pozostawałby w sprzeczności ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa bądź z zasadami współżycia społecznego. Tego rodzaju działanie bądź zaniechanie podmiotu uprawnionego nie jest uznawane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony (art. 5 zd. 2 KC). Warto mieć na uwadze, że "nie może powoływać się skutecznie na ochronę z art. 5 KC ten, kto sam narusza zasady współżycia społecznego"40.
Możliwość skorzystania z przepisu art. 5 KC uzależniona jest od kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek:
- podmiot uprawniony posiada prawo, które jest nadużywane,
- podmiot uprawniony wykonuje prawo, które mu przysługuje,
- wykonywanie prawa przez podmiot uprawniony jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego bądź ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa41.
14
Stosunek cywilnoprawny to stosunek społeczny prawnie uregulowany42. Cechą charakterystyczną stosunku cywilnoprawnego jest równorzędność podmiotów, która oznacza "brak władczego podporządkowania" jednego z podmiotów względem drugiego43.
Każdy stosunek cywilnoprawny składa się z następujących elementów:
1) podmiotu,
2) przedmiotu,
3) treści44.
15
Podmiotem stosunku cywilnoprawnego może być każdy podmiot prawa cywilnego, a więc osoba fizyczna, osoba prawna, jak również ułomna osoba prawna (jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której mocą ustawy przyznano zdolność prawną)45. Podmioty stosunku cywilnoprawnego trzeba rozróżniać od stron stosunku, mając na uwadze, że po każdej ze stron może wystąpić jeden bądź kilka podmiotów46. Dominującymi są stosunki dwustronne, ale w praktyce mogą wystąpić również stosunki wielostronne47.
16
Przedmiotem stosunku cywilnoprawnego "jest zawsze zachowanie się człowieka, a niekiedy również pewien obiekt materialny lub niematerialny, którego to zachowanie się dotyczy"48.
17
Treść stosunku cywilnoprawnego tworzą uprawnienia oraz obowiązki stron stosunku49.
18
Wyróżniamy stosunki cywilnoprawne o charakterze majątkowym (np. stosunki prawnorzeczowe, spadkowe, zobowiązaniowe) oraz niemajątkowym (np. stosunki dotyczące ochrony dóbr osobistych)50. Ponadto możemy wyróżnić stosunki cywilnoprawne proste i złożone. W tych pierwszych jedna ze stron jest uprawniona, a druga zobowiązana. W tych drugich obie strony są zarówno uprawnione, jak i zobowiązane (np. przy umowie sprzedaży)51.
19
Mianem zdarzenia cywilnoprawnego określamy wszelkiego rodzaju "fakty, z którymi prawo cywilne łączy powstanie, zmianę lub ustanie stosunków cywilnoprawnych albo skutki w sferze podmiotowości cywilnoprawnej"52. Wyróżniamy dwa podstawowe rodzaje zdarzeń cywilnoprawnych:
1) sensu stricto (zdarzenia, które nie są zależne od woli człowieka), tj. urodzenie, śmierć;
2) działania (zachowanie będące przejawem woli człowieka)53.
Wśród działań wyróżniamy:
1) czynności, które zmierzają do wywołania konkretnych skutków prawnych, a te z kolei dzielą się na:
a) czynności prawne,
b) orzeczenia sądowe - chodzi tu o orzeczenia konstytutywne,
c) akty administracyjne;
2) inne czyny - są to wszelkiego rodzaju działania, z jakimi przepisy wiążą konkretny skutek prawny, bez względu na to, czy wola działającego ukierunkowana była na jego wywołanie; wyróżniamy dwie kategorie czynów:
a) czyny, które są zgodne z prawem, do których należą:
- przejawy woli przypominające oświadczenia woli, różniące się jednak od tych drugich przede wszystkim tym, że skutki prawne mają miejsce niezależnie od woli osoby działającej,
- zawiadomienia o określonych zdarzeniach,
- czynności faktyczne, które zmierzają do wywołania określonego skutku pozaprawnego, z którym związane są określone przez ustawodawcę konsekwencje prawne;
b) czyny, które są sprzeczne z prawem - czyli bezprawne, a zatem działania przedsięwzięte wbrew zakazowi przewidzianemu przez przepisy prawa, jak również zaniechania realizacji obowiązku prawnego określonego działania54.
20
Przez pojęcie prawa podmiotowego rozumiemy "przyznan[ą] przez normę prawną na rzecz podmiotu stosunku prawnego sfer[ę] możności postępowania w sposób określony w tej normie, czyli zgodnie z treścią prawa przedmiotowego"55.
21
Wyróżniamy różne rodzaje praw podmiotowych, przy czym z uwagi na wielość klasyfikacji poniżej przedstawione zostaną tylko niektóre z nich:
1) prawa podmiotowe bezwzględne i względne - prawa bezwzględne to takie, które skuteczne są przeciwko każdej osobie; z kolei prawa względne to takie, które skuteczne są jedynie przeciwko konkretnym osobom;
2) prawa podmiotowe majątkowe i niemajątkowe - prawa majątkowe to takie, które "są bezpośrednio uwarunkowane ekonomicznym interesem uprawnionego podmiotu", z kolei prawa niemajątkowe "nie są w ten sposób uwarunkowane";
3) prawa podmiotowe podzielne i niepodzielne - prawa podzielne to takie, które "przysługując jednocześnie kilku osobom, mogą być wykonywane oraz nabywane i zbywane przez każdą z tych osób odrębnie (...), w stosunkowych częściach wzajemnie niezależnych, a łącznie wyczerpujących całość prawa"; przeciwieństwem ich są prawa niepodzielne;
4) prawa podmiotowe przenoszalne i nieprzenoszalne - prawa przenoszalne to takie, które zezwalają na zmianę podmiotu, z kolei prawa nieprzenoszalne nie zezwalają na taką zmianę;
5) prawa podmiotowe związane i niezwiązane - różnica między nimi sprowadza się do tego, że podmiotem praw związanych może być jedynie ten, kto jest podmiotem innego prawa;
6) prawa podmiotowe samoistne i niesamoistne - prawa niesamoistne to takie, których treść zależna jest od treści jakiegoś innego prawa, do ich powstania niezbędne jest istnienie prawa głównego; przeciwieństwem ich są prawa samoistne56.
A. Wolter wyróżnił jeszcze jedną grupę praw podmiotowych, którą nazwał normatywnymi postaciami praw podmiotowych. Do grupy tej należą:
1) prawa podmiotowe bezpośrednie - polegające na "możności podejmowania przez uprawnionego wszelkich lub określonych działań w odniesieniu do oznaczonego dobra, w szczególności na możności korzystania z niego, przy czym urzeczywistnienie tej możności nie wymaga udziału innych osób";
2) roszczenia - sprowadzające się do "możności żądania od konkretnej osoby konkretnego zachowania się";
3) prawa kształtujące - sprowadzające się do "możności jednostronnego ukształtowania przez uprawnionego, w sposób dla niego korzystny, stosunku prawnego"57.
Prawa podmiotowe mogą powstać ex lege, na mocy decyzji organów państwowych, bądź na podstawie czynności prawnych, czynów bądź zdarzeń58.
22
Mając na uwadze sposoby nabycia praw podmiotowych, należy wyróżnić:
1) nabycie pierwotne i pochodne,
2) nabycie konstytutywne i translatywne,
3) następstwo pod tytułem ogólnym (sukcesja uniwersalna) i następstwo pod tytułem szczególnym (sukcesja singularna)59.
Ad 1. Z nabyciem pierwotnym prawa podmiotowego mamy do czynienia wówczas, gdy dochodzi do nabycia prawa, które nie istniało uprzednio, lub gdy nabywca prawa uzyskuje je niezależnie od uprawnień, które przysługiwały innemu podmiotowi. Z kolei nabycie pochodne ma miejsce w sytuacji, gdy nabywca pozyskuje prawo od innej osoby je posiadającej60.
Ad 2. Z nabyciem konstytutywnym prawa podmiotowego mamy do czynienia, gdy dochodzi do powstania nieistniejącego wcześniej prawa, z jednoczesnym nabyciem tego prawa przez jakiś podmiot (np. ustanowienie na nieruchomości służebności). W przypadku nabycia translatywnego dochodzi do przejścia prawa istniejącego z jednej osoby na drugą (np. przejęcie długu)61.
Ad 3. Przy okazji sukcesji singularnej następca nabywa jedno określone prawo bądź prawa62. Z kolei przy sukcesji uniwersalnej następca obejmuje po swoim poprzedniku ogół praw i obowiązków, na podstawie jednego zdarzenia prawnego63.
23
Wykonywanie prawa podmiotowego polega na przedsiębraniu działań, które mieszczą się "w sferze możności postępowania określonej tym prawem". W zależności od rodzaju praw część z nich może być stale wykonywana, a część tylko raz64. Do zmiany prawa podmiotowego dochodzi wówczas, gdy ma miejsce zmiana niektórych elementów treściowych, przy zachowaniu "identyczności samego prawa"65. Utrata prawa podmiotowego może nastąpić wskutek przeniesienia go na inny podmiot lub na skutek jego wygaśnięcia66.
24
W treści art. 5 KC ustawodawca traktuje o nadużyciu prawa podmiotowego, stanowiąc w zd. 1, że nie można ze swojego prawa czynić użytku, który pozostawałby w sprzeczności ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa bądź zasadami współżycia społecznego. Tego rodzaju działanie bądź zaniechanie podmiotu uprawnionego nie jest uznawane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony (art. 5 zd. 2 KC). Mając na uwadze nadużycie prawa podmiotowego, należy pamiętać o kilku istotnych kwestiach:
1) przy korzystaniu z tego rodzaju konstrukcji niezbędne jest zachowanie ostrożności;
2) niedopuszczalne jest powoływanie się na naruszenie zasad współżycia społecznego, gdy samemu zasad tych się nie respektuje;
3) "stosowanie przepisu o nadużyciu prawa może być oparte na wszechstronnym uwzględnieniu całokształtu okoliczności konkretnego wypadku";
4) "art. 5 k.c. nie może być samodzielną podstawą nabycia czy utraty prawa podmiotowego, a jego celem jest jedynie takie ograniczenie jego wykonywania, aby nie zostały naruszone: społeczno-gospodarcze jego przeznaczenie i zasady współżycia społecznego"67.
1 M. Pyziak-Szafnicka, [w:] P. Księżak, M. Pyziak-Szafnicka (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Część ogólna, LEX 2014, art. 1, Nt 1.
2 A. Wolter, J. Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo cywilne. Zarys części ogólnej, Warszawa 2001, s. 19-20.
3 A. Doliwa, [w:] M. Załucki (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2019, s. 5.
4 A.K. Bieliński, M. Pannert, Prawo cywilne - część ogólna. Prawo rzeczowe, Warszawa 2008, s. 3-4 i 54.
5 P. Sobolewski, [w:] K. Osajda (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Legalis 2020, art. 1, Nt 16.
6 Tamże, Nt 6.
7 Tamże, Nt 7.1.
8 A.K. Bieliński, M. Pannert, Prawo cywilne, s. 5.
9 P. Machnikowski, [w:] E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2019, art. 1, Nb 1; A. Doliwa, [w:] M. Załucki (red.), Kodeks cywilny, 2019, s. 5.
10 P. Machnikowski, [w:] E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny, 2019, art. 1, Nb 1; A. Doliwa, [w:] M. Załucki (red.), Kodeks cywilny, 2019, s. 5.
11 A. Wolter, J. Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo cywilne, s. 58.
12 Tamże.
13 Tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1984.
14 Tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2017.
15 Tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 558.
16 Tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 2809 ze zm.
17 Zob. A.K. Bieliński, M. Pannert, Prawo cywilne, s. 8-9.
18 Orz. TK z 18.10.1994 r., K 2/94, OTK 1994, Nr 2, poz. 36. Do orzeczenia tego odwołuje się również M. Pyziak-Szafnicka, [w:] P. Księżak, M. Pyziak-Szafnicka (red.), Kodeks cywilny, LEX 2014, art. 1, Nt 5.
19 S. Grzybowski, System Prawa Cywilnego, t. 1, Część ogólna, Ossolineum 1974, s. 45.
20 P. Nazaruk, [w:] J. Ciszewski, P. Nazaruk (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2019, art. 1, Nt 11 oraz podana tam literatura.
21 S. Grzybowski, System Prawa Cywilnego, t. 1, 1974, s. 47.
22 A. Wolter, J. Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo cywilne, s. 32.
23 Tamże, s. 33.
24 Tamże, s. 33-34.
25 Tamże, s. 34.
26 Tamże.
27 K. Piasecki, [w:] K. Piasecki (red.), Kodeks cywilny. Księga pierwsza. Część ogólna. Komentarz, Kraków 2003, art. 3, pkt 2, Nt 14.
28 P. Sobolewski, [w:] K. Osajda (red.), Kodeks cywilny, Legalis 2020, art. 3, Nt 1.
29 A. Wolter, J. Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo cywilne, s. 386.
30 Uzasadnienie wyr. SN z 24.5.2005 r., V CK 48/05, Legalis.
31 P. Sobolewski, [w:] K. Osajda (red.), Kodeks cywilny, Legalis 2020, art. 7, Nt 2.
32 P. Machnikowski, [w:] E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny, 2019, art. 6, Nb 4.
33 K. Pietrzykowski, [w:] K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny, t. 1, Komentarz. Art. 1-44910, Warszawa 2018, art. 6, Nb 3; M. Gutowski, [w:] M. Gutowski (red.), Kodeks cywilny, t. 1, Komentarz do art. 1-352, Warszawa 2018, art. 6, Nb 19.
34 Wyr. SN z 29.6.2023 r., II CSKP 525/22, Legalis.
35 P. Machnikowski, [w:] E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny, 2019, art. 5, Nb 1 oraz podana tam literatura.
36 Post. SN z 29.3.1979 r., III CRN 59/79, Legalis.
37 Zob. A.K. Bieliński, M. Pannert, Prawo cywilne, s. 19.
38 A. Wolter, J. Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo cywilne, s. 73.
39 A.K. Bieliński, M. Pannert, Prawo cywilne, s. 19.
40 Wyr. SN z 13.6.2000 r., V CKN 448/00, Legalis.
41 Wyr. SN z 25.11.2022 r., II CSKP 1564/22, Legalis.
42 A. Wolter, J. Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo cywilne, s. 107.
43 K. Pietrzykowski, [w:] K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny, t. 1, 2018, art. 1, Nb 8 i 10; A.K. Bieliński, M. Pannert, Prawo cywilne, s. 5.
44 A.K. Bieliński, M. Pannert, Prawo cywilne, s. 5.
45 Zob. R. Szczepaniak, [w:] M. Gutowski (red.), Kodeks cywilny, t. 1, 2018, art. 1, Nb 4.
46 S. Grzybowski, System Prawa Cywilnego, t. 1, 1974, s. 180-182.
47 Tamże, s. 183.
48 A. Wolter, J. Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo cywilne, s. 113.
49 Tamże.
50 K. Pietrzykowski, [w:] K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny, t. 1, 2018, art. 1, Nb 12.
51 A. Wolter, J. Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo cywilne, s. 113-114; A.K. Bieliński, M. Pannert, Prawo cywilne, s. 5.
52 A. Wolter, J. Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo cywilne, s. 115; A.K. Bieliński, M. Pannert, Prawo cywilne, s. 77.
53 A.K. Bieliński, M. Pannert, Prawo cywilne, s. 77; A. Wolter, J. Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo cywilne, s. 115-116.
54 A. Wolter, J. Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo cywilne, s. 116-123.
55 S. Grzybowski, System Prawa Cywilnego, t. 1, 1974, s. 213.
56 Wszystkie te prawa wymienia i opisuje S. Grzybowski, System Prawa Cywilnego, t. 1, 1974, s. 222-231.
57 A. Wolter, J. Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo cywilne, s. 131-132.
58 S. Grzybowski, System Prawa Cywilnego, t. 1, 1974, s. 237-238.
59 Tamże, s. 238-242; A.K. Bieliński, M. Pannert, Prawo cywilne, s. 18.
60 A.K. Bieliński, M. Pannert, Prawo cywilne, s. 18.
61 S. Grzybowski, System Prawa Cywilnego, t. 1, 1974, s. 238.
62 A. Wolter, J. Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo cywilne, s. 146.
63 A.K. Bieliński, M. Pannert, Prawo cywilne, s. 18; por. S. Grzybowski, System Prawa Cywilnego, t. 1, 1974, s. 241.
64 A. Wolter, J. Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo cywilne, s. 147.
65 Tamże.
66 Tamże.
67 Wszystkie te kwestie wymieniają A. Wolter, J. Ignatowicz, K. Stefaniuk - Prawo cywilne, s. 152-154.
Balwicka-Szczyrba M., Kilka uwag polemicznych na temat problematyki intertemporalnej służebności przesyłu, KPP 2015, z. 4
Balwicka-Szczyrba M., Korzystanie z nieruchomości przez przedsiębiorców przesyłowych - właścicieli urządzeń przesyłowych, Warszawa 2015
Balwicka-Szczyrba M., Problem przedawnienia roszczenia przedsiębiorcy przesyłowego o ustanowienie służebności przesyłu, PiP 2010, z. 4
Bednarek M., Mienie. Komentarz do art. 44-55 Kodeksu cywilnego, Kraków 1997
Bieliński A.K., Charakter podpisu w polskim prawie cywilnym materialnym i procesowym, Warszawa 2007
Bieliński A.K., Pannert M., Prawo cywilne - część ogólna. Prawo rzeczowe, Warszawa 2008
Bieniak M., Glosa do uchw. SN z 24.1.2002 r., III CZP 75/01, MoP 2003, Nr 16
Bieniek G., Glosa do uchw. SN z 17.1.2003 r., III CZP 79/02, Rej. 2003, Nr 3
Bieniek G., Urządzenia przesyłowe. Problematyka prawna, Warszawa 2008
Bieniek G. i in., Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania, Warszawa 2002
Bieniek G., Rudnicki S., Nieruchomości. Problematyka prawna, Warszawa 2013
Bieranowski A., Konstrukcja prawna przewłaszczenia nieruchomości na zabezpieczenie, Rej. 2003, Nr 7-8
Bieranowski A., Refleksje na temat rozprawy Piotra Lewandowskiego, Służebność przesyłu, Warszawa 2014, Rej. 2015, Nr 3
Bieranowski A., Służebność przesyłu - podstawowe założenia konstrukcyjne i uwagi de lege ferenda, Rej. 2016, Nr 2
Błahuta F. i in., Kodeks cywilny. Komentarz, t. 3, Warszawa 1972
Błeszyński J., Rajski J. (red.), Czynności rozporządzające. Przyczynek do analizy podstawowych pojęć cywilistycznych, [w:] Rozprawy z prawa cywilnego. Księga pamiątkowa ku czci Witolda Czachórskiego, Warszawa 1985
Bojarski W., Prawo rzymskie, Toruń 1999
Borysiak W., Dziedziczenie ustawowe w świetle nowelizacji Kodeksu cywilnego, PS 2011, Nr 2
Borysiak W., Dziedziczenie. Konstrukcja prawna, Warszawa 2013
Borysiak W., Konstrukcja czynności prawnych mortis causa w polskim prawie cywilnym, Przegląd Prawniczy Uniwersytetu Warszawskiego 2006, Nr 2
Borysiak W., Ochrona członków rodziny spadkodawcy na tle historycznoprawnym oraz prawnoporównawczym, Zeszyty Prawnicze 2008, Nr 2
Borysiak W., Roman principle Nemo pro parte testatus pro parte intestatus decedere potest and the reasons of its modern rejection, [w:] Z. Benincasa, J. Urbanik (red.), Mater Familias. Scritti romanistici per Maria Zabłocka, The Journal of Juristic Papyrology, Supplement XXIX, Warszawa 2016
Breyer S., Glosa do post. SN z 3.11.1966 r., III CR 223/66, NP 1968, Nr 4
Brzozowski A., Kocot W.J., Skowrońska-Bocian E., Prawo cywilne, Warszawa 2015
Chojnowski A., Breyer S., Dwugłos w kwestii odstąpienia od umowy obligacyjno-rzeczowej i jej rozwiązania, Pal. 1977, Nr 3-4
Chudzik M., Leasing - uwagi ogólne, LEX
Ciemiński M., Odszkodowanie za szkodę niemajątkową w ramach odpowiedzialności ex contractu, Warszawa 2015
Ciszewski J. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2014
Ciszewski J., Nazaruk P. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2019
Cudny Ł., "Essentialia negotii" umowy o roboty budowlane - glosa - V CSK 263/07, MoP 2012, Nr 16
Czachórski W., Pojęcie i treść prawa posiadania według obowiązującego prawa rzeczowego, NP 1957, Nr 5
Czachórski W., Własność osobista w świetle Konstytucji PRL, Warszawa 1956
Czachórski W., Zobowiązania. Zarys wykładu, Warszawa 2009
Czachórski W., Brzozowski A., Safjan M., Skowrońska-Bocian E., Zobowiązania. Zarys wykładu, Warszawa 2004
Czarnecki R., Niektóre zagadnienia prawa sąsiedzkiego, NP 1969, Nr 6
Czech T., Kredyt konsumencki. Komentarz, Warszawa 2017
Czech T., Księgi wieczyste i hipoteka. Komentarz, Warszawa 2014
Czech T., Prawa konsumenta. Komentarz, Warszawa 2017
Czerwińska H., Gmina jako spadkobierca ustawowy, GSP 2015, t. XXXIV
Damasiewicz A., Najem i wynajem lokali komercyjnych, Warszawa 2013
Damasiewicz A., Olczyk M., Szuster S., Wyrwiński M., Umowy deweloperskie, Warszawa 2006
Dąbrowski D., Zbycie rzeczy najętej w czasie trwania najmu - zakres zastosowania art. 678 § 1 KC, MoP 2013, Nr 20
Dmowski S., Rudnicki S., Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga pierwsza. Część ogólna, Warszawa 2003
Dobrzański B., Przegląd orzecznictwa, NP 1973, Nr 4
Doliwa A., Odpowiedzialność zapisobiercy windykacyjnego za długi spadkowe, [w:] M. Załucki (red.), Egzekucja z majątku spadkowego: ograniczona i nieograniczona odpowiedzialność za długi spadkowe, Warszawa 2016
Doliwa A., Prawo spadkowe, Warszawa 2012
Drapała P., Odpowiedzialność odszkodowawcza pełnomocnika rzekomego, PPH 2002, Nr 9
Drewicz-Tułodziecka A., Heropolitańska I., Hryćków-Mycka K., Ustawa o księgach wieczystych i hipotece oraz przepisy związane. Komentarz, Warszawa 2017
Drozd E., Darowizna na wypadek śmierci, Rej. 1992, Nr 1
Drozd E., Numerus clausus praw rzeczowych, [w:] S. Sołtysiński (red.), Problemy kodyfikacji prawa cywilnego. Księga pamiątkowa ku czci prof. Z. Radwańskiego, Poznań 1990
Drozd E., Przeniesienie własności nieruchomości, Warszawa 1974
Drozd E., Rozwiązanie umowy przenoszącej własność nieruchomości, [w:] Obrót nieruchomościami w praktyce notarialnej, Kraków 1997
Drozd E., Ustanowienie odrębnej własności lokali, Rej. 1994, Nr 12
Dulęba D., Ugoda w polskim prawie cywilnym, Warszawa 2012
Dybowski T., Ochrona własności w polskim prawie cywilnym, Warszawa 1969
Dybowski T., Własność Skarbu Państwa i państwowych osób prawnych w świetle nowego art. 128 KC, PiP 1990, z. 4
Dybowski T. (red.), System Prawa Prywatnego, t. 3, Prawo rzeczowe, Warszawa 2007
Dyoniak A., Pozycja nasciturusa na obszarze majątkowego prawa prywatnego, RPEiS 1994, z. 3
Dziczek R., Własność lokali, Warszawa 2016
Etel M., Pojęcie przedsiębiorcy w prawie polskim i prawie Unii Europejskiej oraz w orzecznictwie sądowym, Warszawa 2012
Felski T., Wpływ warunkowej zdolności do dziedziczenia na postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, NP 1986, Nr 11-12
Frąckowiak J., Majątek przedsiębiorstwa państwowego ze szczególnym uwzględnieniem praw na nieruchomościach wchodzących w jego skład, PiP 1990, z. 4
Gajda J., Glosa do uchw. SN z 6.12.1991 r., III CZP 108/91, PiP 1992, z. 5
Gąsior E., Najnowsza historia podziału nieruchomości, Rej. 2000, Nr 11
Gniewek E., Glosa do uchw. SN z 17.1.2003 r., III CZP 79/02, Rej. 2003, Nr 5
Gniewek E., Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2013
Gniewek E., Księgi wieczyste. Art. 1-582 KC. Komentarz, Warszawa 2018
Gniewek E., O przekształceniach prawa do nieruchomości państwowych osób prawnych, PiP 1991, z. 12
Gniewek E., Prawo rzeczowe, Warszawa 2010
Gniewek E., Problematyka łączenia nieruchomości w jednej księdze wieczystej - z perspektywy pierwszeństwa ograniczonych praw rzeczowych oraz praw rzeczowych osobistych, Rej. 2009, Nr 5
Gniewek E., Subsydiarna odpowiedzialność członków ułomnych osób prawnych w kodeksie cywilnym i kodeksie spółek handlowych, [w:] J. Frąckowiak (red.), Kodeks spółek handlowych po pięciu latach, Wrocław 2006
Gniewek E. (red.), Podstawy prawa cywilnego, Warszawa 2005
Gniewek E. (red.), System Prawa Prywatnego, t. 3, Prawo rzeczowe, Warszawa 2013
Gniewek E., Machnikowski P. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2014, 2016, 2017, 2019
Gocłowski M., Posiadanie w ujęciu kodeksu cywilnego (prawo podmiotowe czy stan faktyczny?), PiP 2001, z. 2
Godlewski M., Zasiedzenie służebności przesyłu, MoP 2010, Nr 7
Gołaczyński J., Prawo prywatne międzynarodowe, Warszawa 2017
Gołaczyński J., Zastaw na rzeczach ruchomych, Warszawa 2002
Gołaczyński J., Machnikowski P. (red.), Współczesne problemy prawa prywatnego. Księga pamiątkowa ku czci profesora Edwarda Gniewka, Warszawa 2010
Gołębiowski K., Glosa do wyr. SN z 15.11.2002 r., V CKN 1340/00, AUW 2007, Nr 76
Górecki J., Akcesoryjne zabezpieczenia wierzytelności a ograniczona odpowiedzialność spadkobierców za długi spadkowe, Rej. 2017, Nr 9
Górecki J., Umowa darowizny na wypadek śmierci, Rej. 2006, Nr 2
Górecki J., Użytkowanie wierzytelności, Rej. 1998, Nr 10
Górska K., Zachowanie zwykłej formy pisemnej czynności prawnych, Warszawa 2007
Grabowski P., Odpowiedzialność komisanta z tytułu rękojmi przy sprzedaży komisowej, MoP 1999, Nr 5
Gronkiewicz-Waltz H., Wierzbowski M. (red.), Prawo gospodarcze. Zagadnienia administracyjnoprawne, Warszawa 2015
Grykiel J., Charakter prawny udzielenia prokury, RPEiS 2005, z. 2
Grzybowski S., Prawo cywilne. Zarys prawa rzeczowego, Warszawa 1976
Grzybowski S., System Prawa Cywilnego, t. 1, Część ogólna, Ossolineum 1974
Grzybowski S. (red.), System Prawa Cywilnego, t. 1, Część ogólna, Ossolineum 1985
Gudowski J. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2013
Gudowski J. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Księga pierwsza. Część ogólna, Warszawa 2014
Gudowski J. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe, Warszawa 2016
Gudowski J. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. 3, Zobowiązania. Część ogólna, Warszawa 2017, 2018
Gudowski J. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. 4, Zobowiązania. Część szczegółowa, Warszawa 2017
Gudowski J. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. 6, Spadki, Warszawa 2017
Gudowski J. (red.), Kodeks cywilny, Komentarz, t. 1, Część ogólna, cz. 1 (art. 1-554) Lex/el. 2021
Gutowski M., Wzruszalność czynności prawnej, Warszawa 2019
Gutowski M. (red.), Kodeks cywilny, t. 1, Komentarz. Art. 1-352, Warszawa 2018, 2019
Gutowski M. (red.), Kodeks cywilny, t. 2, Komentarz. Art. 353-626, Warszawa 2016
Gutowski M. (red.), Kodeks cywilny, t. 3, Komentarz. Art. 627-1088, Warszawa 2019
Gutowski M. (red.), Zmiany w KC wynikające z regulacji COVID-19. Komentarz, Warszawa 2020
Gwiazdomorski J., Formy testamentu, NP 1966, Nr 6
Gwiazdomorski J., Glosa do uchw. SN z 10.5.1967 r., III CZP 31/67, NP 1968, Nr 6
Gwiazdomorski J., Glosa do uchw. SN(7) z 14.11.1966 r., III CZP 86/66, OSP 1968, Nr 7-8
Gwiazdomorski J., Prawo spadkowe, Warszawa 1959, 1972, 1990
Habdas M., Publiczna własność nieruchomości, Warszawa 2012
Habdas M., Fras M. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. 1, Część ogólna (art. 1-125), Warszawa 2018
Habdas M., Fras M. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. 2, Własność i inne prawa rzeczowe (art. 126-352), Warszawa 2018
Habdas M., Fras M. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. 4, Zobowiązania. Część szczególna (art. 535-7649), Warszawa 2018
Habdas M., Fras M. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. 6, Spadki (art. 922-1087), Warszawa 2019
Haberko J., Status cywilnoprawny ludzkiego embrionu w fazie przedimplantacyjnej, PS 2008, Nr 10
Habryn-Chojnacka E., Umowa agencyjna, LEX
Habryn-Chojnacka E., Umowa leasingu konsumenckiego, LEX
Habryn-Chojnacka E., Umowa najmu, LEX
Harla A.G., Pojęcie kupca i przedsiębiorcy w prawie polskim (1918-2005), PPH 2006, Nr 12
Herc G., Konkurs w zamówieniach publicznych, LEX 2020
Heropolitańska I., Prawne zabezpieczenia zapłaty wierzytelności, Warszawa 2018
Heropolitańska I., Michalski M., Hipoteka. Listy zastawne. Obligacje hipoteczne, Warszawa 2001
Heropolitańska I., Tułodziecka A., Hryćków-Mycka K., Kuglarz P., Ustawa o księgach wieczystych i hipotece. Komentarz, Legalis 2019
Ignaczewski J., Prawo spadkowe. Art. 922-1088 KC. Komentarz, Warszawa 2004
Ignatowicz J., Prawo rzeczowe, Warszawa 1997
Ignatowicz J. [zaktualizował i uzupełnił K. Stefaniuk], Prawo rzeczowe, Warszawa 2000
Ignatowicz J. (red.), System Prawa Cywilnego, t. 2, Prawo własności i inne prawa rzeczowe, Ossolineum 1977
Ignatowicz J., Stefaniuk K., Prawo rzeczowe, Warszawa 2012
Janeczko E., Zasiedzenie, Warszawa-Zielona Góra 1996
Janiak A., Umowa rachunku bankowego, Pr. Bank. 2002, Nr 7-8
Jasiakiewicz M., Jeszcze o pojęciu przedsiębiorcy - polemika, PPH 2005, Nr 5
Jędrasik-Jankowska I., Pojęcia i konstrukcje prawne ubezpieczenia społecznego, Warszawa 2012
Justyński T., Konfuzja i konsolidacja w prawie cywilnym, PS 1997, Nr 10
Katner W.J., Charakterystyka przepisów prawa sąsiedzkiego, ZNUŁ 1970, Nr 6
Katner W.J., Glosa do wyr. SN z 15.11.2002 r., V CKN 1340/00, OSP 2003, Nr 11
Katner W.J., Pojęcie przedsiębiorcy - polemika, PPH 2007, Nr 4
Katner W.J., Zagadnienie immisji pośrednich w prawie lokalowym i górniczym, AUL Folia Iuridica 1986, t. 27
Kegel G., Schurig K., Internationales Privatrecht, München 2000
Kidyba A. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. 1, Część ogólna, Warszawa 2009, 2012
Kidyba A. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. 3, cz. 2, Zobowiązania - część szczególna, Warszawa 2014
Kidyba A. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. 4, Spadki, Warszawa 2012, 2015
Kidyba A. (red.), Kodeksowe umowy handlowe, Warszawa 2014
Klein A., Elementy stosunku prawnego prawa rzeczowego, Wrocław 1976
Klyta W., Siedziba osoby prawnej, KPP 2001, z. 3
Klyta W., Testamenty wspólne, Rej. 2006, Nr 2
Koch A., Napierała J. (red.), Umowy w obrocie gospodarczym, Kraków 2015
Kocon W., Dopuszczalność ustanowienia użytkowania na idealnej części rzeczy, NP 1961, Nr 12
Kocon W., Przekroczenie granicy sąsiedniego gruntu przy wznoszeniu budynku lub innego urządzenia, NP 1970, Nr 7-8
Kondek J.M., Służebność przesyłu. Nowe ograniczone prawo rzeczowe, PS 2009, Nr 3
Kondek J.M., Termin zasiedzenia służebności przesyłu okresu władania przez przedsiębiorcę nieruchomością w zakresie służebności przesyłu przed 3 sierpnia 2008 r., Glosa 2014, Nr 2
Konieczna K., Czynność dłużnika jako przedmiot skargi pauliańskiej - przegląd orzecznictwa za lata 2007-2017, GSP - Prz. Orz. 2018, Nr 3
Kordasiewicz B., Testamentowe dziedziczenie gospodarstw rolnych, Ossolineum 1978
Kozioł A., Glosa do post. SN z 24.1.2013 r., V CSK 549/11, OSP 2014, Nr 1
Krajewski M., Umowa ubezpieczenia. Art. 805-834 KC. Komentarz, Legalis 2016
Krekora D., Glosa do wyr. SN z 20.10.2006 r., IV CSK 178/06, Glosa 2009, Nr 1
Królikowski M., Błąd jako wada oświadczenia woli strony umowy, Warszawa 2014
Krzekotowska K., Prawo spółdzielcze z komentarzem, Bielsko-Biała 2003
Księżak P., Dobrodziejstwo inwentarza po nowelizacji Kodeksu cywilnego z 2015 r. - aspekty materialnoprawne, KPP 2015, z. 4
Księżak P., Glosa do post. SN z 24.1.2013 r., V CSK 549/11, OSP 2014, Nr 1
Księżak P., Odpowiedzialność zapisobierców windykacyjnych za zachowek, Rej. 2012, Nr 1
Księżak P., Prawo spadkowe, Warszawa 2017
Księżak P., Przebaczenie w polskim prawie cywilnym, PiP 2006, z. 11
Księżak P., Transmissio hereditatis w prawie polskim, Rej. 2006, Nr 9
Księżak P., Zachowek w polskim prawie spadkowym, Warszawa 2010
Księżak P., Zapis windykacyjny, Warszawa 2012
Księżak P., Żądanie wykonania polecenia, PS 2006, Nr 4
Księżak P., Pyziak-Szafnicka M. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Część ogólna, LEX 2014
Kubala W., Falsus procurator, R.Pr. 1998, Nr 6
Kubas A., Budowa na cudzym gruncie, Warszawa 1972
Kućka M., O pełnomocnictwie. Przyczynek do analizy podstawowych konstrukcji cywilistycznych, RPEiS 2019, z. 4
Kunicki A., Zasiedzenie w prawie polskim, Warszawa 1964
Kuniewicz Z., Glosa do post. SN z 24.1.2013 r., V CSK 549/11, OSP 2014, Nr 5
Kuryłowicz M., Testamentum holographum, Rej. 2003, Nr 10
Lagut M., O przesłane dobrej wiary przy nabyciu rzeczy ruchomej zgubionej, skradzionej lub w inny sposób utraconej przez właściciela, PS 2001, Nr 5
Lewandowski P., Służebność przesyłu w prawie polskim, Warszawa 2014
Lewaszkiewicz-Petrykowska B., Wady oświadczenia woli przy sporządzeniu testamentu, [w:] B. Kordasiewicz, E. Łętowska (red.), Prace z prawa cywilnego. Wydane dla uczczenia pracy naukowej Profesora Józefa Stanisława Piątowskiego, Ossolineum 1985
Litwińska M., Kupiec a podmiot gospodarczy, PPH 1995, Nr 3
Ludwiczak L., Ubezwłasnowolnienie w polskim systemie prawnym, Warszawa 2012
Łukasiewicz J.M., Ramus I. (red.), Prawo alimentacyjne. Zagadnienia materialne, Toruń 2015
Machnicka A.A., Przedkontraktowe porozumienia - umowa o negocjacje i list intencyjny. Studium prawnoporównawcze, Warszawa 2007
Machnij M., Likwidacja spółki cywilnej - wybrane zagadnienia majątkowe, MoP 1999, Nr 7
Machnij M., Pojęcie i znaczenie nazwy spółki cywilnej, MoP 1999, Nr 4
Marcisz E., Ustawa o terminach zapłaty w transakcjach handlowych. Komentarz, Warszawa 2014
Marks K., Przyczynek do krytyki ekonomii politycznej, Warszawa 1953
Matusik G., Własność urządzeń przesyłowych a prawa do gruntu, Warszawa 2011
Maziarz A., Służebność przesyłu, Rej. 2011, Nr 3
Mączyński A., Konstytucyjne prawo dziedziczenia, [w:] W. Popiołek, L. Ogiegło, M. Szpunar (red.), Rozprawy prawnicze. Księga pamiątkowa Profesora Maksymiliana Pazdana, Kraków 2005
Michalski M., Zasada numerus clausus papierów wartościowych, PS 1995, Nr 11-12
Mikos-Sitek A., Charakter prawny umowy kredytu i umowy pożyczki, EP 2011, Nr 2
Mojak J., Prawo papierów wartościowych. Zarys wykładu, Warszawa 2013
Mojak J., Widło J., Sądowy zastaw rejestrowy w systemie praw rzeczowych, Rej. 1999, Nr 4
Mróz T., Bieniek-Koronkiewicz E., Kontrowersje wokół pojęcia "przedsiębiorca", Pr. Sp. 2003, Nr 6
Mróz T., Nieruchomość a działka - rozważania na tle pierwokupu gminy, Rej. 1998, Nr 9
Mularski K., Problematyka intertemporalna służebności przesyłu, KPP 2015, z. 1
Muscheler K., Universalsukzession und Vonselbsterwerb, Tübingen 2002
Mycko-Katner I., Okoliczności wyłączające odpowiedzialność przyjmującego zamówienie z tytułu rękojmi za wady fizyczne dzieła, PPH 2017, Nr 11
Naworski J.P., Przedsiębiorca versus konsument w prawie polskim, SPP 2018, Nr 1
Naworski J.P., Przedsiębiorca w polskim prawie cywilnym (materialnym i procesowym) de lege lata i de lege ferenda, Toruń 2011
Nazar M., Odrębna własność lokali (Wybrane zagadnienia), PiP 1995, z. 10-11
Nazar M., Własność lokali, Lublin 1995
Niedbała Z., Komentarz do znowelizowanego prawa spółdzielczego, RPEiS 1994, z. 3
Niedośpiał M., Czynności prawa spadkowego, AUW Przegląd Prawa i Administracji 1995, Nr 33
Niedośpiał M., Darowizna na wypadek śmierci, PiP 1987, z. 11
Niedośpiał M., Glosa do post. SN z 16.4.1999 r., II CKN 255/98, PiP 2000, z. 7
Niedośpiał M., Glosa do wyr. SN z 11.3.2003 r., V CKN 1871/00, PiP 2004, z. 12
Niedośpiał M., Swoboda testowania, Bielsko-Biała 2004
Niedośpiał M., Testament w polskim prawie cywilnym. Zagadnienia ogólne, Kraków 1991
Niedośpiał M., Testament. Zagadnienia ogólne testamentu w polskim prawie cywilnym, Kraków-Poznań 1993
Nowakowski Z.K., Prawo rzeczowe. Zarys wykładu, Warszawa 1980
Nowakowski Z.K., Zobowiązanie rezultatu i starannego działania, RPEiS 1959, z. 2
Obłąk A., "Rzeczy wyłączone z obrotu" (res extra commercium) w polskim porządku prawnym, http://www.repozytorium.uni.wroc.pl/Content/95817/12_Oblak_A_Rzeczy_wylaczone_z_obrotu.pdf
Ogiegło L., Usługi jako przedmiot stosunków obligacyjnych, Warszawa 1989
Ohanowicz A., Glosa do wyr. SN z 23.7.1971 r., II CR 202/71, NP 1973, Nr 5
Ohanowicz A., Górski J., Zarys prawa zobowiązań, Warszawa 1970
Oleszko A., Umowy prawa spadkowego oraz mające zastosowanie w sprawach spadkowych w świetle praktyki sądowej i notarialnej, Warszawa 1989
Osajda K., Testamenty wspólne, Warszawa 2005
Osajda K., Wpływ rozwoju techniki na uregulowanie formy testamentu. Rozważania de lege ferenda, Rej. 2010, Nr 5
Osajda K. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Legalis 2020
Osajda K. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. 3, Spadki, Warszawa 2013
Osajda K. (red.), Ustawa o księgach wieczystych i hipotece, Legalis 2019
Osajda K. (red.), Ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych. Komentarz, Legalis 2019
Panowicz-Lipska J. (red.), System Prawa Prywatnego, t. 8, Prawo zobowiązań - część szczegółowa, Warszawa 2011
Pańko W., Dzierżawa gruntów rolnych, Warszawa 1975
Pazdan M., Domniemania dotyczące kommorientów w prawie cywilnym, [w:] A. Lityński, Z. Tobor, L. Tyszkiewicz (red.), Rozważania o państwie i prawie, Katowice 1993
Pazdan M., Umowa o zrzeczenie się dziedziczenia w polskim prawie spadkowym, Rej. 1997, Nr 4
Pazdan M. (red.), System Prawa Prywatnego, t. 20B, Prawo prywatne międzynarodowe Warszawa 2015
Piasecki K. (red.), Kodeks cywilny. Księga pierwsza. Część ogólna. Komentarz, Kraków 2003
Piątowski J.S., Prawo spadkowe, Warszawa 2003
Piątowski J.S. (red.), System Prawa Cywilnego, t. 4, Prawo spadkowe, Ossolineum 1986
Pietrzykowski K. (red.), Kodeks cywilny, t. 1, Komentarz do art. 1-44910, Warszawa 2018
Pietrzykowski K. (red.), Kodeks cywilny, t. 1, Komentarz, Warszawa 2005, 2015
Pietrzykowski K. (red.), Kodeks cywilny, t. 2, Komentarz do art. 450-1088. Przepisy wprowadzające, Warszawa 2011, 2018
Pisuliński J., Niektóre problemy związane z terminem do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, Rej. 1992, Nr 6
Pisuliński J., Zabezpieczenia finansowe w systemie prawa cywilnego, PPH 2005, Nr 6
Pisuliński J. (red.), Ustawa o księgach wieczystych i hipotece. Przepisy o postępowaniu wieczystoksięgowym. Komentarz, Warszawa 2014
Pisuliński J., Tereszkiewicz P., Zoll F. (red.), Rozprawy z prawa cywilnego, własności intelektualnej i prawa prywatnego międzynarodowego, Warszawa 2012
Pogonowski M., Wydziedziczenie. Zarys problematyki, Rej. 2005, Nr 4
Pokrzywniak J., Kiedy przedawnia się roszczenie o przymusowe ustanowienie służebności przesyłu, Rzeczpospolita, 5.2.2009 r.
Pokrzywniak J., Kluczowe dylematy związane z regulacją służebności przesyłu, Rej. 2010, Nr 4
Przybyłowski K., Niedopuszczalność wspólnych testamentów, SC 1963, t. IV
Przysiężniak A., Temporalizacja użytkowania wieczystego, MoP 2004, Nr 7
Pyziak-Szafnicka M., Ochrona wierzyciela w razie niewypłacalności dłużnika, Warszawa 1995
Pyziak-Szafnicka M. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2014
Pyzioł W., Pozatestamentowe formy dysponowania wkładem oszczędnościowym na wypadek śmierci, GSP 1999, t. V
Radwański Z., Poręczenie. Komentarz do przepisów Kodeksu cywilnego, Warszawa 1996
Radwański Z., W sprawie skutków prawnych nowelizacji art. 128 KC, PiP 1990, z. 4
Radwański Z., Wykładnia testamentów, KPP 1993, z. 1
Radwański Z., Olejniczak A., Prawo cywilne. Część ogólna, Warszawa 2015
Radwański Z., Olejniczak A., Zobowiązania - część ogólna, Warszawa 2010, 2018
Radwański Z., Panowicz-Lipska J., Zobowiązania - część szczegółowa, Warszawa 2001
Rafałowicz P., Dziedziczenie ustawowe nasciturusa poczętego w procedurze zapłodnienia pozaustrojowego, PiM 2017, Nr 4
Rajski J. (red.), System Prawa Prywatnego, t. 7, Prawo zobowiązań - część szczegółowa, Warszawa 2011
Rakoczy B., Służebność przesyłu w praktyce, Warszawa 2009
Rakoczy B., Zasiedzenie służebności przesyłu, Warszawa 2014
Rogacka-Łukasik A., Naruszenie dóbr osobistych w internecie oraz ich ochrona na podstawie ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną, Roczniki Administracji i Prawa 2012, t. 12
Romanowski M., Zobowiązania rezultatu i starannego działania, PPH 1997, Nr 2
Rott-Pietrzyk E., Umowa dziedziczenia - uwagi de lege lata i de lege ferenda, Rej. 2006, Nr 3
Rozwadowski W., Prawo rzymskie. Zarys wykładu wraz z wyborem źródeł, Poznań 1992
Rudnicki S., Glosa do uchw. SN z 24.1.2002 r., III CZP 75/01, OSP 2002, Nr 10
Rudnicki S., Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe, Warszawa 2002
Rudnicki S., Pojęcie nieruchomości gruntowej, Rej. 1994, Nr 1
Rudnicki S., Sąsiedztwo nieruchomości. Problematyka prawna, Kraków 1999
Rudnicki S., Ustawa o księgach wieczystych i hipotece. Przepisy o postępowaniu w sprawach wieczystoksięgowych. Komentarz, Warszawa 2010
Rudnicki S., Rudnicki G., Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe, Warszawa 2011
Rykowski R., Status prawny urządzeń przesyłowych z art. 49 KC - uwagi na tle nowelizacji kodeksu cywilnego, PPH 2009, Nr 7
Rzewuska M., Spis inwentarza a wykaz inwentarza, [w:] M. Załucki (red.), Egzekucja z majątku spadkowego: ograniczona i nieograniczona odpowiedzialność za długi spadkowe, Warszawa 2016
Rzewuska M., Rzewuski M., Odpowiedzialność deliktowa a odpowiedzialność kontraktowa w aspekcie culpa in contrahendo, [w:] M. Nesterowicz (red.), Czyny niedozwolone w prawie polskim i prawie porównawczym. Materiały IV Ogólnopolskiego Zjazdu Cywilistów. Toruń 24-25 czerwca 2011 r., Warszawa 2012
Rzewuski M., Darowizna na wypadek śmierci, [w:] J. Haberko, A. Olejniczak, A. Pyrzyńska, D. Sokołowska (red.), Współczesne problemy prawa zobowiązań, Warszawa 2015
Rzewuski M., Dziedziczenie alimentów, [w:] J.M. Łukasiewicz, I. Ramus (red.), Prawo alimentacyjne. Zagadnienia materialne, t. 2, Toruń 2015
Rzewuski M., Electronic will, [w:] M. Sitek, A.F. Uricchio, I. Florek (red.), Human rights between needs and possibilities, Józefów 2017
Rzewuski M., Glosa do post. SN z 3.2.2012 r., I CZ 9/12, PS 2013, Nr 5
Rzewuski M., Glosa do post. SN z 27.9.2017 r., V CSK 50/17, PiP 2019, z. 11
Rzewuski M., Glosa do wyr. SN z 27.6.2007 r., II CSK 121/07, PS 2010, Nr 1
Rzewuski M., Konwersja testamentu, [w:] P. Stec, M. Załucki (red.), 50 lat kodeksu cywilnego. Perspektywy rekodyfikacji, Warszawa 2015
Rzewuski M., Legitimierende Funktion des Europäischen Nachlasszeugnisses im Lichte der Verordnung Nr. 650/2012, Law and Forensic Science 2017, vol. 13
Rzewuski M., Military wills, [w:] M. Sitek, G. Dammacco, M. Wójcicka (red.), Human Rights - between war and peace, vol. I, Olsztyn 2014
Rzewuski M., Notarial testament in Europe, Studia Prawnoustrojowe 2012, Nr 16
Rzewuski M., Notarialne certyfikaty spadkowe - próba oceny instytucji, R.Pr. 2009, Nr 2
Rzewuski M., Odpowiedzialność spadkobiercy za długi spadkowe w kontekście małżeńskich ustrojów majątkowych, [w:] A. Marciniak (red.), Prawo spadkowe a egzekucja sądowa. Integracyjne problemy postępowania i prawa cywilnego, Sopot 2023
Rzewuski M., Odpowiedzialność transmitariuszy za długi spadkowe, [w:] M. Załucki (red.), Egzekucja z majątku spadkowego: ograniczona i nieograniczona odpowiedzialność za długi spadkowe, Warszawa 2016
Rzewuski M., Podpis spadkodawcy na testamencie własnoręcznym, Warszawa 2014
Rzewuski M., Słów kilka o odwołaniu odwołania testamentu, MoP 2011, Nr 24
Rzewuski M., Testament sądowy - propozycja nowej formy rozrządzenia mortis causa, Rej. 2013, Nr 10
Rzewuski M., Transmisja spadku, Warszawa 2016
Rzewuski M., Umowa o zarząd spadkiem, [w:] Z. Kuniewicz, D. Sokołowska (red.), Prawo kontraktów, Warszawa 2017
Rzewuski M., Wspólne testamenty holograficzne, R.Pr. - dodatek naukowy 2012, Nr 121
Rzewuski M., Wykładnia słusznościowa testamentu, BSP 2014, Nr 17
Rzewuski M., Wykładnia testamentu a okoliczności zewnętrzne towarzyszące testowaniu, PS 2015, Nr 1
Rzewuski M., Zdolność testowania. Uwagi de lege lata i de lege ferenda, PS 2012, Nr 6
Safjan M. (red.), System Prawa Prywatnego, t. 1. Prawo cywilne - część ogólna, Warszawa 2012
Sewerynik A. (red.), Prawo autorskie w instytucjach kultury, Warszawa 2019, Legalis
Siedlecki W., Przegląd orzecznictwa, PiP 1974, z. 11
Sikorski G., Prawo bankowe. Komentarz, 2015, Legalis
Skąpski J., Zastaw na rzeczach ruchomych, SC 1966, t. VIII
Skowrońska E., Forma testamentu w prawie polskim, Warszawa 1991
Skowrońska E., Glosa do uchw. SN z 16.9.1993 r., III CZP 122/93, OSP 1994, Nr 10
Skowrońska-Bocian E., Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga czwarta. Spadki, Warszawa 2005, 2011, 2015
Skowrońska-Bocian E., Nowelizacja prawa spadkowego. Komentarz, Warszawa 2010
Skowrońska-Bocian E., Odpowiedzialność za długi spadkowe. Komentarz do zmian 2015, Warszawa 2015
Skowrońska-Bocian E., Prawo spadkowe, Warszawa 2016, 2000
Skowrońska-Bocian E., Testament w prawie polskim, Warszawa 2004
Smyk M., Pełnomocnictwo według kodeksu cywilnego, Warszawa 2010
Soczyński M., Czynność prawna z samym sobą, Rej. 2005, Nr 5
Sokołowski K.P., Darowizna z poleceniem a negotium mixtum cum donatione w praktyce notarialnej, Rej. 2011, Nr 4
Stefaniak A., Prawo spółdzielcze oraz ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych. Komentarz - orzecznictwo, Warszawa 2011
Stelmachowski A., Wstęp do teorii prawa cywilnego, Warszawa 1984
Stempniak A., Postępowanie o dział spadku, Warszawa 2010
Stempniak A., Postępowanie w przedmiocie przyjęcia lub odrzucenia spadku, PPC 2011, Nr 3
Strzelczak A., Zakres nieruchomości gruntowej w płaszczyźnie poziomej - glosa III CZP 9/09, MoP 2010, Nr 2
Strzelczyk R., Prawo nieruchomości, Warszawa 2019
Strzelczyk R., Turlej A., Własność lokali. Komentarz, Legalis 2015
Strzępka J.A. (red.), Prawo umów budowlanych, Warszawa 2012
Swaczyna B., Prawne wyodrębnienie gruntu na powierzchni ziemi, Rej. 2002, Nr 9
Swaczyna B., Warunkowe czynności prawne, Warszawa 2012
Sylwestrzak A., Odpowiedzialność osób zamieszkujących z najemcą za czynsz najmu lokalu, PS 2013, Nr 9
Sylwestrzak A., Sytuacja prawna dziadków w świetle norm prawa spadkowego, GSP 2011, t. II
Sylwestrzak A., Użytkowanie. Konstrukcja prawna, Warszawa 2013
Szachułowicz J. (red.), Gospodarka nieruchomościami. Przepisy i komentarz, Warszawa 2003
Szanciło T., Status prawny spedytora jako przewoźnika w przewozie drogowym przesyłek towarowych, PS 2012, Nr 11-12
Szlęzak A., O umownej odpowiedzialności gwarancyjnej "na zasadzie ryzyka" - słów kilka, [w:] M. Pazdan, M. Jagielska, E. Rott-Pietrzyk, M. Szpunar (red.), Rozprawy z prawa prywatnego, Księga pamiątkowa dedykowana profesorowi Wojciechowi Popiołkowi, Warszawa 2017
Szmitkowski P., Dyspozycja wkładem oszczędnościowym na wypadek śmierci (tzw. zapis bankowy) - zagadnienia praktyczne, Pr. Bank. 2001, Nr 6
Szpunar A., Domniemania wynikające ze stwierdzenia nabycia spadku, PiP 1968, z. 3
Szpunar A., Glosa do uchw. SN(7) z 30.3.1992 r., III CZP 18/92, PiP 1993, z. 2
Szpunar A., Glosa do uchw. SN z 27.12.1994 r., III CZP 158/94, Rej. 1995, Nr 10
Szpunar A., Kilka uwag o przekazie, PPH 1997, Nr 1
Szpunar A., Kilka uwag o przyczynieniu się poszkodowanego do zwiększenia szkody, Rej. 2002, Nr 11
Szpunar A., O umowie pożyczki, PiP 1992, z. 12
Szpunar A., Odpowiedzialność kilku poręczycieli, Rej. 1996, Nr 11
Szpunar A., Odpowiedzialność utrzymujących hotele i podobne zakłady, RPEiS 1979, z. 3
Szpunar A., Odstąpienie od umowy o przeniesienie własności nieruchomości, Rej. 1995, Nr 6
Szpunar A., Odszkodowanie za szkodę majątkową. Szkoda na mieniu i osobie, Bydgoszcz 1998
Szpunar A., Uwagi o pojęciu prawa dziedziczenia, Rej. 2002, Nr 5
Szpunar A., Uwagi o prawie do zachowku, Rej. 2002, Nr 6
Szpunar A., Uwagi o realizacji odpowiedzialności poręczyciela, Rej. 1996, Nr 11
Szpunar A., Wina poszkodowanego w prawie cywilnym, Warszawa 1971
Szpunar A., Wstąpienie w prawa zaspokojonego wierzyciela, Kraków 2000
Szpunar A., Wypłaty z rachunku oszczędnościowego po śmierci posiadacza, KPP 1998, z. 3
Szpunar A., Z problematyki niegodności dziedziczenia, NP 1981, z. 2
Szuber-Bednarz E.T., Zasiedzenie. Wybrane zagadnienia, Warszawa 2015
Truszkiewicz Z., Użytkowanie wieczyste, Kraków 2006
Trzaskowski R., Korzystanie przez przedsiębiorstwa energetyczne z cudzych nieruchomości, cz. 1, Rej. 2003, Nr 11
Trzaskowski R., Poręczenie i gwarancja bankowa, Warszawa 2011
Trzaskowski R., Skutki zastrzeżenia w umowie najmu lokalu użytkowego z terminem końcowym klauzuli swobodnego jej wypowiedzenia w świetle art. 673 § 3 KC, PS 2003, Nr 10
Turłukowski J., Sporządzenie testamentu w praktyce, Warszawa 2009
Tworkowska A., Określenie statusu ludzkich zwłok jako problem prawno-społeczny, PiM 2015, Nr 2
Wach M., Status ułomnych osób prawnych w polskim prawie cywilnym, Warszawa 2008
Walaszek B., Nasciturus w prawie cywilnym, PiP 1956, z. 7
Warciński M., Służebności gruntowe według kodeksu cywilnego, Warszawa 2013
Warciński M., Służebność przesyłu. Glosa do uchw. SN z 22.5.2013 r., III CZP 18/13, PS 2016, Nr 3
Wasilkowski J., Pojęcie własności w świetle kodeksu cywilnego, PiP 1965, z. 12
Wasilkowski J., Pojęcie własności we współczesnym prawie polskim, Warszawa 1972
Wasilkowski J., Prawo rzeczowe w zarysie, Warszawa 1957
Wasilkowski J., Zarys prawa rzeczowego, Warszawa 1963
Wąsiewicz A., Charakter prawny współwłasności ułamkowej według Kodeksu cywilnego, RPEiS 1964, z. 4
Węgrzynowski Ł., Ekwiwalentność świadczeń w umowie wzajemnej, LEX 2011
Widerski P., Pełnomocnictwo w prawie polskim, Warszawa 2018
Widło J., Zastaw na przedsiębiorstwie (Uwagi de lege lata i de lege ferenda), PPH 1997, Nr 9
Wilk A., Ochrona własności nieruchomości przed immisjami w prawie polskim, Legalis 2016
Winiarz J. (red.), Kodeks cywilny z komentarzem, t. 2, Warszawa 1989
Wiśniewska K., Glosa do wyr. SN z 24.7.2008 r., IV CSK 182/08, Glosa 2013, Nr 2
Wiśniewski A., Umowy losowe w prawie polskim, Warszawa 2009
Witczak H., Przyczyny niegodności dziedziczenia (uwagi dotyczące art. 928 § 1 KC), Studia Prawnicze KUL 2008, Nr 1
Witczak H., Wyłączenie od dziedziczenia na mocy orzeczenia sądu, Warszawa 2013
Wolak G., Akt notarialny - wybrane zagadnienia, cz. 1, NPN 2011, Nr 3
Wolak G., Testament a znaleźne. Glosa do wyr. SN z 27.6.2007 r., II CSK 121/07, EP 2013, Nr 3
Wolak G., Umowa zrzeczenia się dziedziczenia w polskim prawie cywilnym, Warszawa 2016
Wolanin M., Glosa do uchw. SN z 6.12.1991 r., III CZP 108/91, PS 1993, Nr 6
Wolter A., Ignatowicz J., Stefaniuk K., Prawo cywilne. Zarys części ogólnej, Warszawa 2001
Wolwiak I., Ugoda sądowa w procesie, MoP 2020, Nr 8
Wójcik S., Problem uprawnień do złóż kopalin (w związku z reformą prawa górniczego), PiP 1992, z. 1
Zacharzewski K., Regulacja dematerializacji w nowym Kodeksie cywilnym, SPP 2012, Nr 1
Zalewski M., Wykonywanie praw do urządzeń przesyłowych (art. 49 KC), PS 2009, Nr 5
Załucki M., Przyszłość zachowku w prawie polskim, KPP 2012, z. 2
Załucki M., Videotestament. Prawo spadkowe wobec nowych technologii, Warszawa 2018
Załucki M., Wydziedziczenie częściowe - głos w dyskusji, MoP 2013, Nr 14
Załucki M., Wydziedziczenie w prawie polskim na tle porównawczym, Warszawa 2010
Załucki M. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2019
Zawada K., Przyrzeczenie publiczne w polskim prawie cywilnym, Warszawa 1987
Zawada K., Umowa przelewu, Kraków 1990
Zoll F., Klauzule dokumentowe. Prawo dokumentów dłużnych ze szczególnym uwzględnieniem papierów wartościowych, Warszawa 2004
Zoll F., Prawo cywilne, Poznań 1931
Zoll F., Prawo cywilne w zarysie, Kraków 1948
Zrałek J., Glosa do post. SN z 24.1.2013 r., V CSK 549/11, OSP 2014, Nr 5
Zrałek J., Niegodność dziedziczenia - uwagi de lege ferenda, Rej. 2006, Nr 2