Informacje ogólne

Zanim zaczniemy przechodzić przez kolejne kroki związane z pisaniem wypracowania maturalnego, warto przypomnieć kilka podstawowych ustaleń CKE, zwłaszcza że w 2024 roku zmieniła się podstawa programowa, a co za tym idzie - pojawiła się nowa lista lektur obowiązkowych, natomiast w lipcu 2024 roku CKE opublikowała projekt zmian na maturze w 2025 roku1.

Zatem, co warto, żebyś wiedziałx?

Za wypracowanie możesz otrzymać maksymalnie 35 punktów i będziesz miałx dwa tematy do wyboru (tak jak w poprzednich latach), jednak CKE wycofała się z projektu narzucania lektury obowiązkowej, do której musisz się odnieść. Zgodnie z wytycznymi CKE:

"(...)

2) w obu tematach zdający ma obowiązek odwołać się do wybranej (dowolnej) lektury obowiązkowej; w żadnym z dwóch poleceń nie będzie wskazana lektura obowiązkowa (nie będzie wskazany tytuł)

3) w latach 2025-2028 zdający będą mogli odwołać się w wypracowaniu (spełniając obowiązek odwołania się do lektury obowiązkowej) do wszystkich tekstów będących lekturami obowiązkowymi w podstawie programowej z 2018 r.; od roku 2029 - będą mogli odwo ływać się wyłącznie do tekstów wskazanych jako lektury obowiązkowe w podstawie programowej z 2024 r. Lista lektur, do których zdający będzie mógł się odwołać, zostanie zamieszczona w Informatorze oraz w każdym arkuszu egzaminacyjnym (jak dotychczas).

4) (...) będzie mógł odwołać się w wypracowaniu do wybranego tekstu poetyckiego jako innego utworu literackiego

5) forma wypowiedzi: bez zmian, tj. np. rozprawka, szkic krytyczny, esej, przemówienie, list otwarty, artykuł, pod warunkiem że będzie to wypowiedź argumentacyjna.

6) minimalna liczba wyrazów w wypracowaniu: 300".

W praktyce oznacza to, że wymagania dotyczące pisania wypracowań pozostają takie same jak były na maturze w latach 2023 i 2024. Poza tym do 2028 roku będziesz móc się odwoływać do lektur, które pojawiły się na lekcjach języka polskiego jako lektury obowiązkowe, a zostały wykreślone z podstawy programowej w 2024 roku. Czyli nadal możesz się odwołać np. do Odysei, Romea i Julii czy Konrada Wallenroda.

Pamiętaj też, że niezmiennie komiksy, powieści obrazkowe, mangi, scenariusze filmowe, gry komputerowe nie są tekstami literackimi według CKE. Te utwory możesz w swojej pracy wykorzystać jako konteksty kulturowe. Natomiast piosenek obcojęzycznych, które nie mają swojego tłumaczenia na język polski, w ogóle nie możesz wykorzystać. Przykro mi, jeśli lubisz np. Taylor Swifft, nie możesz na maturze się odnieść do treści jej piosenek. Za to Biblię i mitologię możesz przywołać zarówno jako lekturę obowiązkową, jak i kontekst.

Warto też, byś się zapoznałx z wybranymi zasadami oceniania:

"4. W wypracowaniu nie jest wymagane omawianie utworów literackich ani w porządku chronologicznym, ani w porządku przedstawionym w temacie, tj. lektura obowiązkowa, inny utwór literacki, konteksty. Zdający powinien zrealizować temat zgodnie z przyjętą przez siebie koncepcją.

5. Funkcjonalność wykorzystania w wypracowaniu utworu literackiego nie oznacza konieczności omówienia przez zdającego wszystkich elementów fabuły, sensów utworu istotnych (z punktu widzenia egzaminatora) ze względu na zagadnienie sformułowane w temacie. (...)

6. Losy postaci literackiej są uogólnieniem ludzkiego doświadczenia. Dlatego jeżeli problem sformułowany w temacie odnosi się do człowieka, to za trafne uznaje się odwołanie przez zdającego w wypracowaniu również do postaci literackich, które nie są ludźmi. Ta sama zasada dotyczy również tekstów kultury. (...)

14. Zabronione jest pisanie wypowiedzi obraźliwych, wulgarnych lub propagujących postępowanie niezgodne z prawem. W przypadku takich wypowiedzi zostanie podjęta indywidualna decyzja dotycząca danej pracy, np. nie zostaną przyznane punkty za styl i język lub cała wypowiedź nie będzie podlegała ocenie"2.

1 "Informacja dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej z 10 lipca 2024 r. dotycząca prac nad informatorami o egzaminie ósmoklasisty i egzaminie maturalnym od roku szkolnego 2024/2025 oraz udostępnienia szkołom podstawowym i ponadpodstawowym materiałów do przeprowadzenia tzw. egzaminów próbnych w grudniu 2024 r." https://cke.gov.pl/images/_KOMUNIKATY/20240710%20Zmiany%20w%20egzaminach%20od%202025.pdf (online 26.07.2024)

2 Zasady oceniania rozwiązań zadań. Egzamin maturalny. Język polski. Arkusz 2. Wypracowanie. Poziom podstawowy, 7 maja 2024 r., s. 2