Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne z testami online - Marek Wierzbowski, Rafał Stankiewicz, Marcin Dyl prof. UW

Kup ebooka

89.00 zł
73.87 zł (89,00 zł najniższa cena z 30 dni)

-
Proszę czekać

Część I. Istota i rozwój postępowania administracyjnego

Nb. 1

Postępowanie administracyjne jest dziedziną prawa regulującą tryb działania organów administracji publicznej w sprawach dotyczących praw i obowiązków konkretnych podmiotów niepodporządkowanych im służbowo.

Rozstrzyganie przez organy administracji publicznej o prawach i obowiązkach takich konkretnych podmiotów odbywa się w formie aktu administracyjnego. Akt administracyjny to "oparte na przepisach prawa administracyjnego władcze jednostronne oświadczenie woli organu administracji publicznej, określające sytuację prawną konkretnie wskazanego adresata w indywidualnie oznaczonej sprawie". Przepisy nadają aktom administracyjnym różne nazwy, np. zezwolenie, pozwolenie, nakaz, koncesja. Kodeks postępowania administracyjnego określa akty administracyjne mianem decyzji administracyjnej, a akty wydawane w toku postępowania mianem postanowienia.

Można też określić postępowanie administracyjne jako dział prawa regulujący tryb wydawania aktów administracyjnych oraz uprawnienia, jakie przysługują adresatom aktów administracyjnych w trakcie ich wydawania.

Podkreślenie w definicji postępowania administracyjnego faktu, że dotyczy ono tylko sfery wydawania aktów administracyjnych, jest istotne. Organy administracji działają bowiem w różnych formach prawnych. Opierając się na najszerzej przyjętej klasyfikacji stworzonej przez J. Starościaka, można powiedzieć, że działania organów administracji przybierają następujące formy prawne:

akty normatywne; akty administracyjne; ugody; porozumienia administracyjne; czynności cywilnoprawne; czynności faktyczne.

Szczegółowo formy działania administracji omawiają podręczniki prawa administracyjnego i monografie poświęcone poszczególnym formom. Niektórzy Autorzy poszerzają ten katalog o pewne inne działania, które w chwili tworzenia katalogu przez prof. J. Starościaka nie odgrywały istotnej roli w polskim prawie administracyjnym.

Postępowanie administracyjne dotyczy trybu działania organów administracji tylko przy wydawaniu aktów administracyjnych, a nie podejmowaniu działań w innych formach. Dlatego przepisów o postępowaniu administracyjnym nie stosuje się przy: wydawaniu aktów normatywnych, wydawaniu poleceń podporządkowanym jednostkom organizacyjnym, składaniu oświadczeń woli według przepisów prawa cywilnego.

Trzeba jednak zauważyć, że - w wąskim co prawda zakresie - procedura administracyjna potrafi nieco wykraczać poza obszar aktu administracyjnego - szczególnie wówczas, gdy chodzi o czynności będące substytutem aktu administracyjnego. Przykładem może być zawarcie w sprawie administracyjnej ugody w miejsce wydania decyzji administracyjnej albo dokonanie w ramach egzekucji administracyjnej czynności faktycznych w ramach środka egzekucyjnego, jakim jest przymus bezpośredni, w celu wykonania ciążącego na stronie obowiązku. W ostatnich latach wiele aktów administracyjnych zostało zastąpionych tzw. milczącym załatwieniem sprawy - zob. Część II, Rozdział I § 20 podręcznika.

Wszystko to jednak nie zmienia faktu, że procedura administracyjna jest skoncentrowana wokół wydania i wykonania aktu administracyjnego. Jak wspomnieliśmy, akt administracyjny jest określany w ustawach różnymi nazwami, np. decyzja, zezwolenie, pozwolenie, koncesja (ale terminem koncesja na roboty budowlane bywa też określany pewien rodzaj umów), nakaz itd.

Nb. 2

Najogólniej rzecz biorąc, procedura administracyjna służy dwóm zasadniczym celom:

stworzeniu zasad działania organów administracji dla realizacji norm materialnego prawa administracyjnego; zabezpieczeniu obywatela przed samowolą organów administracji.

Służąc tym dwóm na pozór rozbieżnym celom, przepisy postępowania administracyjnego dążą do ochrony zarówno interesów indywidualnych, jak i interesu publicznego.

O ile procedury karna i cywilna obejmują całość działalności sądów, o tyle procedura administracyjna dotyczy tylko wycinka działalności organów administracji, tam gdzie dochodzi do wydania lub wykonania aktu administracyjnego.

Nb. 3

Procedura administracyjna dość istotnie różni się od procedury karnej i cywilnej:

jak wspomniano, procedura administracyjna dotyczy tylko wycinka działań organów administracji; w każdym stosunku administracyjnoprawnym jest organ administracji, który jednocześnie rozstrzyga władczo o sytuacji prawnej strony (obywatela, przedsiębiorcy itd.); z zasady nie mamy tu do czynienia ze sporem przed bezstronnym sądem; od tej zasady bywają nieliczne wyjątki, gdy w tej samej sprawie występują strony o sprzecznych interesach lub ustawodawca przekazał sprawy cywilne do rozstrzygnięcia w postępowaniu administracyjnym; podobnie będzie w przypadku przeprowadzania mediacji w toku postępowania administracyjnego - zob. Część II, Rozdział I § 16 podręcznika; zróżnicowanie działalności organów administracji powoduje pewną trudność w ujednoliceniu procedury, która ma obejmować postępowania przed niemal wszystkimi organami administracji. Sprawy z zakresu oświaty różnią się bardzo od spraw budowlanych czy od opieki społecznej, czy spraw z zakresu udzielania koncesji w oparciu o prawo energetyczne.

Postępowanie administracyjne w sposób naturalny kojarzone jest przede wszystkim z Kodeksem postępowania administracyjnego. Niewątpliwie KPA odgrywa wiodącą rolę w kształtowaniu postępowania administracyjnego, jemu też poświęcona jest większa część niniejszego podręcznika.

Jednak postępowanie podatkowe zostało uregulowane w odrębnej ustawie - Ordynacja podatkowa, a wiele aktów materialnego prawa administracyjnego zawiera przepisy proceduralne będące leges speciales do KPA.

Z kolei w samym KPA znajdujemy przepisy wykraczające poza postępowanie administracyjne, dotyczące skarg i wniosków, wydawania zaświadczeń czy kar administracyjnych.

Nb. 4

W ten sposób system przepisów procedury administracyjnej obejmuje następujące grupy:

przepisy tzw. ogólnego postępowania administracyjnego, czyli postępowania prowadzącego do wydania i kontroli prawidłowości aktu administracyjnego; te przepisy obecnie zawarte są w KPA; przepisy o wykonaniu aktów administracyjnych i innych obowiązków wynikających z mocy ustawy, czyli tzw. egzekucji administracyjnej; te przepisy zawiera EgzAdmU; przepisy postępowania podatkowego zawarte w OrdPU; przepisy licznych ustaw zaliczanych do prawa materialnego zawierają rozsiane przepisy proceduralne, które traktujemy jako leges speciales wobec ogólnej procedury administracyjnej. Dotyczą one w szczególności treści wniosków czy podań o przyznanie określonego uprawnienia. Często dotyczą też postępowania dowodowego, czasu trwania postępowania, elementów decyzji. Przepisy takie, ustanawiające wyjątki od KPA, powinny być interpretowane ściśle, zgodnie z ogólnie przyjętymi zasadami wykładni prawa. Ze względu na rozmiar takich szczególnych uregulowań, tylko w pewnym zakresie tego typu odstępstwa od KPA mogą być sygnalizowane w podręczniku.

Odrębnym zagadnieniem są postępowania przed Prezesem UOKiK i przed Prezesem Urzędu Transportu Kolejowego. Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przewidują w ograniczonym zakresie stosowanie obok KPA również KPC, a nawet KPK, nie mówiąc o tym, że sama ta ustawa zawiera liczne przepisy proceduralne. Szczególne potraktowanie postępowania przed Prezesem UOKiK w części uzasadnione jest specyfiką i różnorodnością spraw rozstrzyganych przez ten organ, gdzie obok klasycznych spraw ochrony konkurencji, zakres kompetencji obejmuje również pomoc publiczną, ochronę konsumentów, bezpieczeństwo produktów itd.

Pojawiają się też tendencje do ograniczenia uprawnień, jakie KPA daje stronom postępowania. Przykładem może tu być tzw. postępowanie wyjaśniające, regulowane przez ustawę o nadzorze nad rynkiem finansowym i OchrKonkurU. Celem postępowania wyjaśniającego jest ustalenie, czy zachodzą przesłanki do wszczęcia postępowania karnego lub administracyjnego (w przypadku OchrKonkurU zwanego antymonopolowym).

Osobnym zjawiskiem jest wydawanie tzw. specustaw dotyczących kluczowych inwestycji budowlanych. Ustawy te, w założeniu o ograniczonym czasie obowiązywania, zawierają liczne przepisy z zakresu procedury administracyjnej ukierunkowane na szybkie wydawanie niezbędnych decyzji1;

przepisy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Omawia się je wspólnie z przepisami ogólnego postępowania administracyjnego jako jego naturalną kontynuację polegającą na sprawdzeniu prawidłowości decyzji administracyjnej przez sąd administracyjny. Przepisy postępowania przed sądami administracyjnymi zawarte są w PostAdmU.

Procedura administracyjna jest więc ściśle powiązana z istnieniem systemu sądownictwa administracyjnego.

Podstawowe zasady postępowania administracyjnego są z reguły produktem orzecznictwa sądów administracyjnych i niejednokrotnie później znajdują swe odzwierciedlenie w przepisach ustawowych. Brak sądownictwa administracyjnego mógłby czynić pustymi deklaracje zawarte w najlepiej napisanej ustawie, uniemożliwiać obywatelom dochodzenie swoich praw, wynikających z postępowania administracyjnego.

Obok sądów administracyjnych (wojewódzkich sądów administracyjnych i Naczelnego Sądu Administracyjnego) istnieje Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, będący XVII wydziałem Sądu Okręgowego w Warszawie, który rozpatruje odwołania od decyzji Prezesa UOKiK, Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej, Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego oraz dyrektorów regionalnych zarządów gospodarki wodnej Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, określone odpowiednio w OchrKonkurU, PrEnerg, PrTelkom, ustawie o transporcie kolejowym oraz ustawie o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków.

Postępowanie przed Sądem Ochrony Konkurencji i Konsumentów regulują przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. W ograniczonym zakresie spraw właściwe do rozpatrywania skarg na decyzje i postanowienia tych organów są sądy administracyjne.

Pojawiają się też czasem postępowania określone mianem hybrydowych. Postępowanie o hybrydowym charakterze to takie, które jest mieszanką cech pochodzących z co najmniej dwóch procedur prawnych o różnej naturze.

W niektórych krajach mających skodyfikowane postępowanie karne i cywilne nie ma skodyfikowanego postępowania administracyjnego, a jeżeli takowe istnieje, cechuje je znaczny stopień uogólnienia.

Francja, będąca w znacznym stopniu kolebką nowoczesnego prawa administracyjnego, mająca duży wpływ na inne kraje, dopiero od niedawna ma skodyfikowane postępowanie administracyjne. W Niemczech na poziomie federalnym ustawa o postępowaniu administracyjnym została wydana dopiero w 1976 r. i cechuje ją znaczny stopień ogólności.

Polska należy do grupy krajów mających najwcześniej skodyfikowane postępowanie administracyjne. Pierwsza kodyfikacja zawarta była w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z 22.3.1928 r. o postępowaniu administracyjnym. Rozporządzenie to, choć wielokrotnie zmieniane, obowiązywało do wejścia w życie KPA. Kodeks postępowania administracyjnego był też wielokrotnie nowelizowany, zmieniał się też jego zakres przedmiotowy, np. w pewnych okresach obejmował problematykę postępowania podatkowego, a także sądownictwa administracyjnego.

Trzeba się liczyć z możliwością dalszych zmian przepisów regulujących postępowanie administracyjne, aby odzwierciedlało ono nowe rozwiązania wynikające z postępu technicznego, które mogą istotnie zmieniać przebieg postępowania. Taka sytuacja miała miejsce niedawno kiedy zmieniono przepisy KPA dotyczące doręczeń, wprowadzając doręczenia elektroniczne.

W tej chwili trwają dyskusje dotyczące automatyzacji pewnych procesów decyzyjnych i wdrażania sztucznej inteligencji (AI). Tym problemom poświęcono ostatni rozdział tego podręcznika. Środowiska naukowe opracowują liczne dokumenty studyjne dotyczące sztucznej inteligencji i algorytmicznych systemów decyzyjnych w administracji publicznej. Przykładem może być dokument opracowany przez międzynarodowy zespół badawczy powołany przez European Law Institute (ELI): "Wzorcowe zasady oceny skutków wykorzystania algorytmicznych systemów decyzyjnych w administracji publicznej"2. Zespołowi przewodniczył prof. Marek Wierzbowski, brały w nim ponadto udział dr Karolina Wojciechowska i dr Katarzyna Seroczyńska z Uniwersytetu Warszawskiego.

Wprowadzanie nowych systemów natrafia na ograniczenia. Wystarczy tu wskazać art. 22 ust. 1 rozporządzenia RODO: "Osoba której dane dotyczą, ma prawo do tego, by nie podlegać decyzji, która opiera się wyłącznie na zautomatyzowanym przetwarzaniu, w tym profilowaniu, i wywołuje wobec tej osoby skutki prawne lub w podobny sposób istotnie na nią wpływa".

1 T. Bąkowski (red.), Specustawy inwestycyjno-budowlane, Gdańsk 2020.

2 Tłumaczenie polskie dokumentu przygotowanego w języku angielskim (ELI Model Rules on Impact Assessment of Algorithmic Decision-Making Systems Used by Public Administration) zostało opublikowane na stronie internetowej kancelarii Premiera RP.

Wykaz literatury

B. Adamiak, Koncepcja nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego, AUWr Prawo 1985, Nr 112 B. Adamiak, Nadzwyczajne tryby postępowania, [w:] System Prawa Administracyjnego, t. 9, Warszawa 2017 B. Adamiak, Rektyfikacja decyzji w postępowaniu administracyjnym, AUWr 1988, Nr 922 B. Adamiak, Z problematyki właściwości sądów administracyjnych, ZNSA 2006, Nr 2 B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2012, 2017 B. Adamiak, J. Borkowski, Metodyka pracy sędziego w sprawach administracyjnych, Warszawa 2009, 2015 B. Adamiak, J. Borkowski, Organy kolegialne w postępowaniu administracyjnym, PiP 1993, Nr 3 B. Adamiak, J. Borkowski, Polskie postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Warszawa 1999, 2008 B. Adamiak, J. Borkowski, Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Warszawa 2017, 2018 S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowo-administracyjnych, Warszawa 2007, 2009 S. Babiarz, P. Zaborniak, Wpis stały i wpis stosunkowy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, PS 2005, Nr 5 C. Banasiński, E. Piontek (red.), Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, dział VI, Warszawa 2009 B. Banaszak, Prawo obywateli do występowania ze skargami i wnioskami, Warszawa 1997 M. Barczak, Pełnomocnik do doręczeń ustanowiony na podstawie art. 299 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, R.Pr. 2006, Nr 6 A. Bochentyn, J. Szlachetko, K. Ważny, Zaświadczenie [w:] T. Bąkowski, K. Żukowski (red.), Leksykon prawa administracyjnego materialnego: 100 podstawowych pojęć, Warszawa 2016 J. Borkowski, Decyzja administracyjna, Łódź-Zielona Góra 1998 J. Chlebny, [w:] Z. Kmieciak (red.), Postępowanie administracyjne w Europie, Kraków 2005 K. Chorąży, Wydawanie zaświadczeń - kwestie nierozstrzygnięte w literaturze, ST 2000, Nr 6 W. Chróścielewski, Nowelizacja art. 126 KPA a nadzwyczajne tryby postępowania administracyjnego, PiP 1996, Nr 2 W. Chróścielewski, J.P. Tarno, P. Dańczak, Postępowanie administracyjne i przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2018 J. Ciszewski, Postępowanie w zakresie obrotu zagranicznego przed sądami administracyjnymi, PS 2006, Nr 10 B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2008, 2017 B. Dauter, Zarys metodyki pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2007 B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, 2018 W. Dawidowicz, Zarys procesu administracyjnego, Warszawa 1989 P. Dobosz, Zasady i tryb ustalania, wymierzania oraz egzekwowania opłat i kosztów w postępowaniach przed organami administracji publicznej - korelacje między humanitaryzmem a legalizmem, Casus 1999, Nr 4 B. Dolnicki, Materialnoprawne i procesowe skutki wydania decyzji w postępowaniu ogólnym i podatkowym, [w:] J. Niczyporuk (red.), Kodyfikacja postępowania administracyjnego na 50-lecie KPA, Lublin 2010 H. Dzwonkowski (red.), Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2018 F. Elżanowski, Art. 7, [w:] M. Wierzbowski, R. Hauser (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2018 J. Filipek, Sankcjonowane i sankcjonujące stosunki administracyjnoprawne, [w:] Księga pamiątkowa prof. Eugeniusza Ochendowskiego, Toruń 1999 J.G. Firlus, A. Cebera, [w:] A. Matan (red.), System Prawa Administracyjnego Procesowego, t. IV. Postępowania autonomiczne i szczególne. Postępowania niejurysdykcyjne, Warszawa 2021 E. Frankiewicz, Miejsce niektórych zarządzeń w systemie źródeł prawa, Casus 2002, Nr 4 S. Gajewski, Kodeks postępowania administracyjnego. Nowe instytucje. Komentarz do rozdziałów 5a, 8a, 14 oraz działów IVa i VIIIa KPA, Warszawa 2017 S. Gajewski, A. Jakubowski, Petycje, skargi i wnioski. Dział VIII Kodeksu postępowania administracyjnego. Ustawa o petycjach. Komentarz, Warszawa 2015 P. Gołaszewski, Kilka uwag na temat wpisu (opłaty) od skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, MoP 2010, Nr 19 P. Gołaszewski, Nowelizacja Kodeksu postępowania administracyjnego oraz Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z 7.4.2017 r., cz. 1, MoP 2017, Nr 15; cz. 2, MoP 2017, Nr 16; cz. 3, MoP 2017, Nr 17 A. Gronkiewicz, Organizacja społeczna w ogólnym postępowaniu administracyjnym, Warszawa 2012 M. Grzymisławska-Cybulska, Prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jako element realizacji prawa do sądu, Warszawa 2013 A. Hanusz, Dowód z dokumentu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, PiP 2009, Nr 2 R. Hauser, Wszczęcie postępowania administracyjnego, RPEiS 1998, Nr 1 R. Hauser, J. Drachal, E. Mzyk, Dwuinstancyjne sądownictwo administracyjne, Zielona Góra 2003 R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel (red.), System Prawa Administracyjnego, t. 9, Warszawa 2017 R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel (red.), System Prawa Administracyjnego, t. 10, Warszawa 2017 R. Hauser, W. Piątek, O potrzebie stosowania uproszczeń w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, [w:] J. Jagielski, D. Kijowski, M. Grzywacz (red.), Prawo administracyjne wobec współczesnych wyzwań. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Markowi Wierzbowskiemu, Warszawa 2018 R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2018, 2020, 2021 R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016, 2017, 2019 E. Iserzon, Postępowanie administracyjne: tekst rozporządzenia prezydenta Rzeczypospolitej o postępowaniu administracyjnem z komentarzem, doktryną i orzecznictwem, Warszawa 1931 E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1965 M. Jabłoński, [w:] M. Wierzbowski, A. Wiktorowska (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Legalis M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, M. Grzywacz, Komentarz do art. 132-138 PPSA, [w:] R. Hauser (red.), M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2016 J. Jagielski, Kontrola administracji publicznej, Warszawa 2018 J. Jagielski, D. Kijowski, M. Grzywacz (red.), Prawo administracyjne wobec współczesnych wyzwań. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Markowi Wierzbowskiemu, Warszawa 2018 Z. Janowicz, Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądem administracyjnym, Warszawa 1987 R. Janusz, T. Skoczny, Postępowanie antymonopolowe jako szczególne postępowanie administracyjne, [w:] Instytucje współczesnego prawa administracyjnego. Księga jubileuszowa profesora zw. dra hab. Józefa Filipka, Kraków 2001 M. Jaśkowska, Wpływy zmian w k.p.a. na sferę praw i wolności jednostek, [w:] M. Błachucki, T. Górzyńska, G. Sibiga (red.), Analiza i ocena zmian kodeksu postępowania administracyjnego w latach 2010-2011, Warszawa 2012 M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, Warszawa 2018 J. Juchniewicz, M. Kazimierczuk, [w:] M. Chmaj (red.), Wolności i prawa człowieka w konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2016 M. Kania, Zwyczajne środki zaskarżenia w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2009 M. Karpiuk, K. Chałubińska-Jentkiewicz, Informacja i informatyzacja w administracji publicznej, Warszawa 2015 M. Kasiński, Sankcje administracyjne a patologie w działaniu administracji, [w:] M. Stahl, R. Lewicki, M. Lewicka (red.), Sankcje administracyjne. Blaski i cienie, Warszawa 2011 K. Kędzierski, Informatyzacja administracji publicznej, [w:] E. Ura, S. Pieprzny (red.), Problemy współczesnej administracji publicznej w Polsce, Rzeszów 2016 R. Kędziora, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2017, Legalis R. Kędziora, Ogólne postępowanie administracyjne, Warszawa 2017 M. Kępiński, R. Szczepaniak, O bezpośrednim stosowaniu art. 77 ust. 1 Konstytucji RP, PiP 2000, Nr 3 E. Klat-Górska, Właściwe a wadliwe oznaczenie strony w decyzji administracyjnej, NZS 2007 E. Klat-Górska, L. Klat-Wertelecka, Odmowa wznowienia postępowania administracyjnego, ST 2006, Nr 7-8 L. Klat-Wertelecka, Zaświadczenie w prawie administracyjnym, Warszawa 2001 W. Klonowiecki, Strona w postępowaniu administracyjnym, Lublin 1938 Z. Kmieciak, Dwuinstancyjne sądownictwo administracyjne a europejskie standardy sądowej kontroli aktów, ST 2005, Nr 5 Z. Kmieciak, Koncepcja trybu uproszczonego w postępowaniu administracyjnym ogólnym, PiP 2014, Nr 8 Z. Kmieciak, Milczące załatwienie sprawy a prawo do odwołania i skargi do sądu administracyjnego, PiP 2018, Nr 9 Z. Kmieciak, Podstawy skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, PiP 2005, Nr 1 Z. Kmieciak, Postępowanie administracyjne i uproszczone przed sądem administracyjnym, PiP 2003, Nr 10 Z. Kmieciak, Postępowanie w sprawach ochrony konkurencji a koncepcja procedury hybrydowej, PiP 2002, Nr 4 Z. Kmieciak, Zakres udostępniania akt sprawy w postępowaniu administracyjnym, RPEiS 2008, Nr 2 Z. Kmieciak, Zarys teorii postępowania administracyjnego, Warszawa 2014 Z. Kmiecik, Charakter prawny zaświadczenia a możliwość ustalania i weryfikacji jego treści, PiP 2004, Nr 10 Z. Kmiecik, Glosa do wyr. NSA z 17.11.2006 r., I OSK 42/06, Casus 2007, Nr 2 Z. Kmiecik, Instytucja zaświadczenia w prawie administracyjnym, Lublin 2002 Z. Kmiecik, Warunki i zakres prowadzenia postępowania dowodowego przez organ odwoławczy w postępowaniu administracyjnym, Casus 2007, Nr 46 Z.R. Kmiecik, Strona jako podmiot oświadczeń procesowych w postępowaniu administracyjnym, Warszawa 2009 E. Knosala, G. Łaszczyca, "Uprawdopodobnienie" i "prawdopodobieństwo" w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego, [w:] A. Nowak (red.), Wokół problematyki cywilnoprocesowej. Studium teoretycznoprawne. Księga pamiątkowa dla uczczenia pracy naukowej Profesora Kazimierza Korzana, Katowice 2001 H. Knysiak-Molczyk, Czynności pełnomocnika w postępowaniu wyjaśniającym, [w:] H. Knysiak-Molczyk (red.), Czynności procesowe zawodowego pełnomocnika w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2016 H. Knysiak-Molczyk, Prawo pomocy w ustawie z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, PS 2003, Nr 11-12 H. Knysiak-Molczyk, Rozpoznanie zażalenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym, PS 2006, Nr 2 H. Knysiak-Molczyk, Skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Warszawa 2008 H. Knysiak-Molczyk, Uprawnienia strony w postępowaniu administracyjnym, Kraków 2004 H. Knysiak-Molczyk (red.), Kodeks postepowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2015 H. Knysiak-Molczyk, T. Woś, Sądownictwo administracyjne pięć lat po reformie, PPP 2010, Nr 1 H. Knysiak-Sudyka, Posiedzenia sądowe, [w:] T. Woś (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016 H. Knysiak-Sudyka (red.), Postępowanie sądowoadministracyjne. Zarys wykładu, Warszawa 2018 H. Knysiak-Sudyka, L. Klat-Wertelecka, Model administracyjnego postępowania uproszczonego, PiP 2016, Nr 7 M. Kobak, Prawomocność formalna orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych, ZNSA 2007, Nr 2 K. Kohutek, M. Sieradzka, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Warszawa 2014 M. Kopacz, Wznowienie ogólnego postępowania administracyjnego na podstawie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, Olsztyn 2008 A. Korzeniowska, Z problematyki kolegialności i kolegialnych organów administracji publicznej, ST 1997, Nr 3 A. Krasuski, Prawo telekomunikacyjne. Komentarz, Warszawa 2015 G. Krawiec, Europejskie prawo administracyjne, Warszawa 2009 G. Krawiec, Wznowienie ogólnego postępowania administracyjnego, Sosnowiec 2007 M. Król-Bogomilska, Zasady procedury cywilnej w postępowaniu przed Urzędem Antymonopolowym, cz. I, Gl. 1995, Nr 8 E. Kruk, Sankcja administracyjna, Lublin 2013 M. Kulikowska, M. Piłaszewicz, Koszty w ustawie o postępowaniu przed sądem administracyjnym - zagadnienia wybrane, Gl. 2004, Nr 2 M. Kuliński (red.), Prawo energetyczne. Komentarz, Warszawa 2017 J.S. Langrod, Res iudicata w prawie administracyjnym, Kraków 1931 D. Lebova, K. Sikora, Decyzja jako kwalifikowany akt administracyjny, [w:] J. Niczyporuk (red.), Kodyfikacja postępowania administracyjnego na 50-lecie KPA, Lublin 2010 M. Lewicki, Pojęcie sankcji prawnej w prawie administracyjnym, PiP 2002, Nr 8 G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, t. I. Komentarz do art. 1-103, Warszawa 2010 B. Majchrzak, Postanowienia rozstrzygające o istocie sprawy w administracyjnym postępowaniu ogólnym, [w:] J. Niczyporuk (red.), Kodyfikacja postępowania administracyjnego na 50-lecie KPA, Lublin 2010 A. Majzner, Instytucja ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wybrane zagadnienia, ZNSA 2009, Nr 2 J. Malanowski, [w:] M. Wierzbowski, R. Hauser (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2018 A. Matan, Zastępstwo procesowe w ogólnym postępowaniu administracyjnym, Katowice 2001 A. Mituś, E-administracja: korzyści i zagrożenia, [w:] P. Suwaj, J. Zimmermann (red.), Wpływ przemian cywilizacyjnych na prawo administracyjne i administrację publiczną, Warszawa 2013 E. Modzelewska-Wąchal, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Warszawa 2002 E. Mzyk, Wznowienie postępowania administracyjnego, Warszawa-Zielona Góra 1994 I. Niżnik-Dobosz, Aksjologia sankcji w prawie administracyjnym, [w:] M. Stahl, R. Lewicka, M. Lewicki (red.), Sankcje administracyjne. Blaski i cienie, Warszawa 2011 J. Nowacki, "Odpowiednie" stosowanie przepisów prawa, PiP 1964, Nr 3 D.K. Nowicki, S. Peszkowski, Kilka uwag o szczególnym charakterze administracyjnych kar pieniężnych, [w:] M. Błachucki (red.), Administracyjne kary pieniężne w demokratycznym państwie prawa, Warszawa 2015 E. Ochendowski, Prawo administracyjne, Toruń 2002 D. Pawlicka-Błażejewska, M. Sarnowiec-Cisłak, Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym - wybrane aspekty, PL 2012, Nr 3 S. Piątek, Prawo telekomunikacyjne. Komentarz, Warszawa 2018 W. Piątek, Kodeks postępowania administracyjnego w świetle ustawy nowelizującej z dnia 7 kwietnia 2017 r. - ogólna charakterystyka zmian, ZNSA 2017, Nr 5 W. Piątek, Podstawy skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Warszawa 2011 W. Piątek, Postępowanie sądowoadministracyjne, skarga na uchwałę rady gminy, tryb samokontroli. Glosa do postanowienia NSA z dnia 16 lutego 2018 r., I OZ 130/18, OSP 2018, Nr 12, poz. 130 J. Piecha, Sprzeciw w prawie administracyjnym, Warszawa 2021 M. Podleśny, Uprawdopodobnienie i prawdopodobieństwo w ogólnym postępowaniu administracyjnym, ST 2006, Nr 3 A. Prasal, E. Perłakowska, G. Abgarowicz, Procedury elektronicznego zarządzania dokumentacją w administracji, Warszawa 2018 P. Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2018 G. Radecki, Wynagrodzenie pełnomocnika ustanowionego w ramach pomocy w postępowaniu sądowo-administracyjnym, ZNSA 2013, Nr 2 M. Romańska, Administracyjne postępowanie uproszczone - ocena rozwiązań przyjętych w nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego z 7.4.2017 r. i pewne propozycje de lege ferenda, [w:] J. Jagielski, D. Kijowski, M. Grzywacz (red.), Prawo administracyjne wobec współczesnych wyzwań. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Markowi Wierzbowskiemu, Warszawa 2018 G. Rząsa, Nieważność postępowania sądowoadministracyjnego jako podstawa skargi kasacyjnej, Warszawa 2011 G. Rząsa, Podstawy skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, PiP 2008, Nr 8 M. Safjan, Skutki prawne orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, PiP 2003, Nr 3 M. Safjan, L. Bosek (red.), Konstytucja RP. Komentarz, t. 1, Warszawa 2016 T. Skoczny (red.), Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Warszawa 2014 A. Skóra, Współuczestnictwo w postępowaniu administracyjnym, Warszawa 2009 J. Służewski, Postępowanie administracyjne, Warszawa 1974 R. Stankiewicz, O niektórych aspektach stosowania instytucji wygaśnięcia decyzji administracyjnej, [w:] J. Jagielski, D. Kijowski, M. Grzywacz (red.), Prawo administracyjne wobec współczesnych wyzwań. Księga jubileuszowa dedykowana profesorowi Markowi Wierzbowskiemu, Warszawa 2018 R. Stankiewicz, O niektórych problemach związanych ze stosowaniem art. 154 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, SI 2011, Nr LIII R. Stankiewicz, Radca prawny w postępowaniu mediacyjnym przed sądami administracyjnymi, R.Pr. 2006, Nr 5 R. Stankiewicz, Realizacja prawa do petycji, [w:] M. Błachucki, G. Sibiga (red.), Skargi, wnioski i petycje - powszechne środki ochrony prawnej, Wrocław 2017 R. Stankiewicz, Regulacja administracyjnych kar pieniężnych w Kodeksie postępowania administracyjnego po nowelizacji, R.Pr. 2017, Nr 2 R. Stankiewicz, Zmiany k.p.a. w zakresie przepisów dotyczących wszczęcia postępowania administracyjnego, [w:] M. Błachucki, T. Górzyńska, G. Sibiga (red.), Analiza i ocena zmian kodeksu postępowania administracyjnego w latach 2010-2011, Warszawa 2012 A. Stawicki, E. Stawicki (red.), Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Warszawa 2016 E. Stefańska, Zasady postępowania dowodowego w sprawach z zakresu ochrony konkurencji - na etapie postępowania prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, [w:] A. Doliwa, S. Prutis (red.), Wypieranie prawa administracyjnego przez prawo cywilne, Warszawa 2012 J. Supernat (red.), Między tradycją a przyszłością w nauce prawa administracyjnego. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Janowi Bociowi, Wrocław 2009 J. Supernat, B. Kowalczyk (red.), Kodeks postępowania administracji Unii Europejskiej, Warszawa 2017 M. Swora, Z. Muras (red.), Prawo energetyczne. Komentarz, Warszawa 2016 B. Szafrański, R. Weydmann, Infrastruktura informacyjna nowoczesnego państwa, Warszawa 2019 D. Szostek (red.), e-Administracja. Prawne zagadnienia informatyzacji administracji, Wrocław 2009 M. Szpunar, Kilka uwag systematyzujących na temat zakresu zastosowania Karty Praw Podstawowych UE, EPS 2015, Nr 10 E. Szumiło-Kulczycka, Prawo administracyjno-karne, Kraków 2004 P. Szustakiewicz (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2016 M. Szydło, Charakter i struktura prawna administracyjnych kar pieniężnych, SP 2003, Nr 4 R. Talaga, Obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez kuratora spadku w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, PS 2018, Nr 4 J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011 J.P. Tarno, Psucie kodeksu postępowania administracyjnego, [w:] J. Niczyporuk (red.), Kodyfikacja postępowania administracyjnego na 50-lecie KPA, Lublin 2010 J.P. Tarno, W. Chróścielewski, Z problematyki wznowienia postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego, ST 1996, Nr 5 A. Trela, M. Swora (red.), Koszty i opłaty w postępowaniach administracyjnych i postępowaniu sądowoadministracyjnym, Warszawa 2007 P. Wajda, [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2018, komentarz do art. 39-56, Legalis J. Wegner, [w:] Z. Kmieciak, M. Wojtuń, J. Wegner, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2023 J. Wegner-Kowalska, [w:] R. Grzeszczak, A. Szczerba Zawada (red.), Prawo administracyjne Unii Europejskiej, Warszawa 2016 M. Wiącek, Skarga kasacyjna przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (w świetle orzecznictwa), PiP 2011, Nr 3 M. Wierzbowski, Glosa do wyr. NSA z 3.9.1992 r., III SA 1407/92, OSP 1994, Nr 6 M. Wierzbowski, Zasady i tryb wydawania zaświadczeń według kodeksu postępowania administracyjnego, PiP 1981, Nr 1 M. Wierzbowski (red.), Postępowanie administracyjne - ogólne, podatkowe, egzekucyjne i przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2017 M. Wierzbowski, H. Hofmann, J.P. Schneider, J. Ziller, Kodeks postępowania administracyjnego Unii Europejskiej, Warszawa 2015 M. Wierzbowski, R. Stankiewicz, Kilka uwag w kontekście stosowania art. 149 k.p.a. po jego nowelizacji, [w:] M. Błachucki, T. Górzyńska, G. Sibiga (red.), Analiza i ocena zmian kodeksu postępowania administracyjnego w latach 2010-2011, Warszawa 2012 M. Wincenciak, Sankcje w prawie administracyjnym i procedura ich wymierzania, Warszawa 2008 K. Wojciechowska, Sprzeciw od decyzji kasacyjnej jako narzędzie walki z przewlekłością postępowania administracyjnego, [w:] J. Jagielski, M. Wierzbowski, M. Grzywacz (red.), Prawo administracyjne dziś i jutro, Warszawa 2018 T. Woś, Termin, warunek i zlecenie w prawie administracyjnym, PiP 1994, Nr 6 T. Woś (red.), Postępowanie administracyjne, Warszawa 2017 T. Woś (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, 2016 P. Wróbel, Czynności w obrocie zagranicznym, [w:] J. Drachal, R. Hauser (red.), Metodyka pracy w sądach administracyjnych, Warszawa 2018 A. Wróbel, M. Jaśkowska, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2018 P. Zaborniak, Wybrane kwestie stosowania prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ZNSA 2006, Nr 4-5 J. Zimmermann, Kilka refleksji o nowelizacji kodeksu postępowania administracyjnego, PiP 2017, Nr 8 J. Zimmermann, Nowe rodzaje postanowień w postępowaniu administracyjnym, PiP 1983, Nr 1 J. Zimmermann, Polska jurysdykcja administracyjna, Warszawa 1996 J. Zimmermann, Znaczenie uzasadnienia rozstrzygnięcia organu administracji publicznej dla orzecznictwa sądowoadministracyjnego, ZNSA 2010, Nr 5-6

Przedmowa

"Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne" zostało przygotowane przez zespół Autorów z Katedry Prawa i Postępowania Administracyjnego Uniwersytetu Warszawskiego, mających wieloletnie doświadczenie w zakresie postępowania administracyjnego. Ukazujący się podręcznik z zakresu postępowania administracyjnego ma już długą tradycję. Poprzedni, choć napisany w innym składzie autorskim, miał 18 wydań, natomiast po zmianie zespołu redakcyjnego, który obecnie tworzą prof. dr hab. Rafał Stankiewicz i prof. dr hab. Marek Wierzbowski były już 4 wydania tego podręcznika.

Publikacja ta jest kierowana do dwóch grup Czytelników. Pierwszą z nich są studenci studiów prawniczych i administracyjnych, drugą zaś - praktycy zajmujący się postępowaniem administracyjnym jako sędziowie sądów administracyjnych, pracownicy administracji publicznej (państwowej i samorządowej) oraz osoby występujące w konkretnych sprawach administracyjnych czy podatkowych jako strony lub pełnomocnicy stron. Kierując to dzieło do tak szeroko zakreślonego grona, Autorzy dążyli do wskazania, z jednej strony, teoretycznych podstaw określonych instytucji procesowych, z drugiej zaś, do zamieszczenia informacji praktycznych, a także odnotowania co istotniejszych orzeczeń sądów administracyjnych i Sądu Najwyższego, dotyczących zagadnień proceduralnych ujętych w podręczniku.

Postępowanie administracyjne odgrywa dziś bardzo dużą rolę w praktyce prawniczej. Liczba spraw administracyjnych jest o wiele większa od liczby spraw rozstrzyganych przez sądy powszechne. W sprawach administracyjnych strona często występuje bez pomocy adwokata, a pracownik administracji rozstrzygający sprawę również często nie ma wykształcenia prawniczego.

Przestrzeganie ustawowo określonych zasad postępowania ma zasadnicze znaczenie dla przebiegu sprawy administracyjnej i oceny prawidłowości wydanej decyzji. Znaczny odsetek decyzji uznawanych przez sądy administracyjne za nieprawidłowe to właśnie decyzje, w których doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Ten fakt najpełniej wskazuje, że znajomość procedury niejednokrotnie przesądza o wyniku sprawy.

Praca obejmuje trzy podstawowe procedury administracyjne - postępowanie ogólne, podatkowe i egzekucyjne oraz zawiera także część dotyczącą postępowania przed sądami administracyjnymi, postępowań szczególnych i postępowania administracyjnego w Unii Europejskiej.

Postępowanie administracyjne ogólne jest uregulowane Kodeksem postępowania administracyjnego. Kodeks był wielokrotnie nowelizowany, co jednak nie naruszyło istoty jego podstawowych instytucji. Kodeks postępowania administracyjnego możemy zaliczyć do pomników prawodawstwa polskiego - tak jak Niemcy traktują swój BGB czy Francuzi Code civil.

Polska jest jednym z tych krajów, które mają skodyfikowane postępowanie administracyjne. Liczba tych krajów powiększa się i należy do nich także Francja, która od niedawna również posiada skodyfikowane postępowanie administracyjne. Postępowanie administracyjne w Polsce jest rozumiane przy tym dość wąsko, podobnie jak w nauce austriackiej czy niemieckiej oraz innych krajów tego prawniczego obszaru kulturowego. Postępowanie administracyjne dotyczy bowiem tylko rozstrzygania indywidualnych spraw administracyjnych w drodze decyzji administracyjnych przez organy administracji. Na skutek tego podejścia, poza zakresem KPA pozostają procedury dokonywania innego rodzaju czynności przez organy administracji - a w szczególności procedury wydawania przepisów, zawierania umów i udostępniania informacji. W Polsce procedury te zawarte są w postaci cząstkowej w odrębnych ustawach.

W 1997 r. ustawodawca wyłączył postępowanie podatkowe z KPA i poddał je odrębnej regulacji prawnej zawartej w Ordynacji podatkowej. Postępowanie podatkowe uważa się nadal za wyodrębniony rodzaj postępowania administracyjnego, dlatego też przepisom proceduralnym zawartym w Ordynacji podatkowej poświęcony jest odrębny fragment podręcznika.

Przymusowe wykonanie decyzji podjętych według KPA czy Ordynacji podatkowej reguluje odrębna ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Tę część procedury administracyjnej określa się mianem egzekucji administracyjnej. Instytucjom postępowania egzekucyjnego poświęcona jest oddzielna część podręcznika.

Z wydawaniem decyzji przez organy administracji i ich wykonaniem ściśle związana jest weryfikacja tych rozstrzygnięć przez sądy administracyjne. Dlatego też osobna część podręcznika poświęcona jest sądom administracyjnym i tzw. postępowaniu sądowoadministracyjnemu, czyli postępowaniu przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi i Naczelnym Sądem Administracyjnym.

W podręczniku uwzględniono najważniejsze zmiany legislacyjne w zakresie postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego wprowadzone w ostatnich latach. Ustawy dotyczące szeroko rozumianego postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego były wielokrotnie nowelizowane.

Zasygnalizowano również nowe zjawiska, które niewątpliwie będą miały istotny wpływ na kształt postępowania administracyjnego w niedługim czasie. Jednym z tych zjawisk jest sztuczna inteligencja i automatyzacja pewnych procesów decyzyjnych w administracji publicznej. Na tym tle trwają liczne dyskusje, które na pewno nabiorą mocy wobec przyjęcia przez Parlament Europejski rozporządzenia dotyczącego sztucznej inteligencji (tzw. AI Act). Tych zagadnień dotyczy ostatni rozdział podręcznika zatytułowany Transformacja administracji w e-administrację1.

W konsekwencji Czytelnik otrzymuje podręcznik obejmujący cały, podstawowy obszar postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego, z uwzględnieniem postępowań szczególnych i postępowania w Unii Europejskiej. Autorzy będą wdzięczni Czytelnikom za wszelkie uwagi dotyczące treści podręcznika - zostaną one wykorzystane w kolejnych wydaniach.

Warszawa, czerwiec 2026 r.

Prof. dr hab. Rafał Stankiewicz Profesor Uniwersytetu Warszawskiego

Prof. dr hab. Marek Wierzbowski Profesor Uniwersytetu Warszawskiego, członek Komitetu Sterującego ReNEUAL2

1 Rozp. Parlamentu Europejskiego i Rady Nr 2024/1689 z 13.6.2024 r. w sprawie ustanowienia zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji oraz zmiany rozporządzeń (WE) nr 300/2008, (UE) nr 167/2013, (UE) nr 168/2013, (UE) 2018/858, (UE) 2018/1139 i (UE) 2019/2144 oraz dyrektyw 2014/90/UE, (UE) 2016/797 i (UE) 2020/1828 (akt w sprawie sztucznej inteligencji), Dz.Urz. UE L 2024/1689 z 12.7.2024 r.

2 Research Network on EU Administrative Law (zob. cz. VIII rozdz. VI).

Wykaz skrótów

1. Źródła prawa

CudzU ustawa z 12.12.2013 r. o cudzoziemcach (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 1079 ze zm.) DorElektrU ustawa z 18.11.2020 r. o doręczeniach elektronicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 3 ze zm.) DorPodU ustawa z 5.7.1996 r. o doradztwie podatkowym (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 2117 ze zm.) DostInfPubU ustawa z 6.9.2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 902 ze zm.) DrPublU ustawa z 21.3.1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 889) EgzAdmU ustawa z 17.6.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 268 ze zm.) EwidLU ustawa z 24.9.2010 r. o ewidencji ludności (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 384) FinPublU ustawa z 27.8.2009 r. o finansach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 1483 ze zm.) GospNierU ustawa z 21.8.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 399) InformPodPublU ustawa z 17.2.2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 1703 ze zm.) JęzykPolU ustawa z 7.10.1999 r. o języku polskim (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 81 ze zm.) KC ustawa z 23.4.1964 r. - Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 795 ze zm.) KK ustawa z 6.6.1997 r. - Kodeks karny (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 383 ze zm.) KKW ustawa z 6.6.1997 r. - Kodeks karny wykonawczy (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 911 ze zm.) Konst Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r. (Dz.U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm. i ze sprost.) KoronawirusU ustawa z 2.3.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 764 ze zm.) KP ustawa z 26.6.1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 277) KPA ustawa z 14.6.1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 1691) KPC ustawa z 17.11.1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 468 ze zm.) KPK ustawa z 6.6.1997 r. - Kodeks postępowania karnego (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 490 ze zm.) KPP Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz.Urz. UE C Nr 326 z 26.10.2012 r.) KRO ustawa z 25.2.1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 236) KSCU ustawa z 28.7.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 1228 ze zm.) KSH ustawa z 15.9.2000 r. - Kodeks spółek handlowych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 18 ze zm.) NBPU ustawa z 29.8.1997 r. o Narodowym Banku Polskim (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2025 ze zm.) OchrCudzU ustawa z 13.6.2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 223 ze zm.) OchrDanychU ustawa z 10.5.2018 r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 1781 ze zm.) OchrGrU ustawa z 3.2.1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 82) OchrZabU ustawa z 23.7.2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1292 ze zm.) OdpadyU ustawa z 14.12.2012 r. o odpadach (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1587 ze zm.) OchrKonkurU ustawa z 16.2.2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 1714) OpłSkarbU ustawa z 16.11.2006 r. o opłacie skarbowej (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 1154 ze zm.) OrdPU ustawa z 29.8.1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 622) PlanZagospU ustawa z 27.3.2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 538) PostAdmU ustawa z 30.8.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.) PrAdw ustawa z 26.5.1982 r. - Prawo o adwokaturze (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1564 ze zm.) PrBank ustawa z 29.8.1997 r. - Prawo bankowe (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 38 ze zm.) PrBud ustawa z 7.7.1994 r. - Prawo budowlane (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 524 ze zm.) PrEnerg ustawa z 10.4.1997 r. - Prawo energetyczne (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 43 ze zm.) PrGeolGórn ustawa z 9.6.2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 69) PrKomElektr ustawa z 12.7.2024 r. - Prawo komunikacji elektronicznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1221 ze zm.) PrOchrŚrod ustawa z 27.4.2001 r. - Prawo ochrony środowiska (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 647 ze zm.) PrPoczt ustawa z 23.11.2012 r. - Prawo pocztowe (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 558) PrProk ustawa z 28.1.2016 r. - Prawo o prokuraturze (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 390 ze zm.) PrPrywM ustawa z 4.2.2011 r. - Prawo prywatne międzynarodowe (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 503) PrUSA ustawa z 25.7.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) PrWłPrzem ustawa z 30.6.2000 r. - Prawo własności przemysłowej (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1170) PrWod ustawa z 20.7.2017 r. - Prawo wodne (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 960 ze zm.) PrzewlU ustawa z 17.6.2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1725) RadPrU ustawa z 6.7.1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 499 ze zm.) RegulaminAdmR rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 5.8.2015 r. - Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 779) RODO rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 2016/679 z 27.4.2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz.Urz. UE L Nr 119, s. 1 ze zm.) RPDU ustawa z 6.1.2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 292) RPOU ustawa z 15.7.1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1264 ze zm.) RzeczPatentU ustawa z 11.4.2001 r. o rzecznikach patentowych (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 778 ze zm.) SamGminU ustawa z 8.3.1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 622) SamPowU ustawa z 5.6.1998 r. o samorządzie powiatowym (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 1684 ze zm.) SamWojU ustawa z 5.6.1998 r. o samorządzie województwa (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 720) SysUbSpołU ustawa z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 199 ze zm.) ŚrodInfU ustawa z 3.10.2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 670) ŚwiadUsłElektU ustawa z 18.7.2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1513 ze zm.) tarcza antykryzysowa 3.0. ustawa z 14.5.2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020 r. poz. 875 ze zm.) TFUE Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864 ze zm.) TUE Traktat o Unii Europejskiej (Dz.U. z 2004 r. Nr 90 poz. 864/30 ze zm.)

2. Organy i instytucje

NSA Naczelny Sąd Administracyjny NSA(7) Naczelny Sąd Administracyjny w składzie 7 sędziów PE Parlament Europejski PGRP Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej SA sąd apelacyjny SKO Samorządowe Kolegium Odwoławcze SN Sąd Najwyższy SO sąd okręgowy TK Trybunał Konstytucyjny TSUE Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej UOKiK Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów WSA wojewódzki sąd administracyjny ZUS Zakład Ubezpieczeń Społecznych

3. Publikatory i czasopisma

AUWr Acta Universitatis Wratislaviensis BIP Biuletyn Informacji Publicznej Biul. SN Biuletyn Sądu Najwyższego CBOSA Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych Dz.U. Dziennik Ustaw Dz.Urz. Dziennik Urzędowy EPS Europejski Przegląd Sądowy Gl. Glosa GP Gazeta Prawna Legalis System Informacji Prawnej Wydawnictwa C.H.Beck M.P. Monitor Polski MoP Monitor Prawniczy NP Nowe Prawo NZS Nowe Zeszyty Samorządowe ONSA Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ONSAiWSA Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkich Sądów Administracyjnych OSG Orzecznictwo Sądów w Sprawach Gospodarczych OSNAPiUS Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Zbiór Urzędowy. Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych OSNC Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna OSNCP Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Cywilnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych OSNP Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych OSP Orzecznictwo Sądów Polskich OSPiKA Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych OSS Orzecznictwo w Sprawach Samorządowych OTK-A Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Seria A OTK-B Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Seria B OUP Oxford University Press Pal. Palestra PiP Państwo i Prawo PiZS Praca i Zabezpieczenie Społeczne PL Przegląd Legislacyjny PPP Przegląd Prawa Prywatnego Pr. Gosp. Prawo Gospodarcze Prok. i Pr. Prokuratura i Prawo PS Przegląd Sądowy PUG Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego R.Pr. Radca Prawny RPEiS Ruch Prawniczy Ekonomiczny i Socjologiczny SI Studia Iuridica SP Studia Prawnicze ST Samorząd Terytorialny Wok. Wokanda ZNSA Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego

4. Inne skróty

art. artykuł BFG Bankowy Fundusz Gwarancyjny cz. część ds. do spraw EOG Europejski Obszar Gospodarczy ew. ewentualnie itd. i tak dalej itp. i temu podobne KE Komisja Europejska KNF Komisja Nadzoru Finansowego lit. litera m.in. między innymi m.st. miasto stołeczne nast. następny (-a, -e) niepubl. niepublikowany Nb. numer brzegowy np. na przykład Nr numer orz. orzeczenie pkt punkt por. porównaj post. postanowienie poz. pozycja r. rok RMŚP Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców rozp. rozporządzenie RP Rzeczpospolita Polska RPD Rzecznik Praw Dziecka RPO Rzecznik Praw Obywatela s. strona (-y) t. tom tekst jedn. tekst jednolity tj. to jest tzn. to znaczy tzw. tak zwany (-a, -e) uchw. uchwała UE Unia Europejska ust. ustęp uzas. uzasadnienie w zw. w związku wyr. wyrok zd. zdanie ze zm. ze zmianami zob. zobacz

Pełny spis treści

Spis treści przedstawia zawartość całej książki.

Aktywne są wyłącznie odnośniki do treści dostępnych w tym pliku.

Przedmowa Wykaz skrótów Wykaz literatury Część I. Istota i rozwój postępowania administracyjnego Część II. Postępowanie administracyjne ogólne - Kodeks postępowania administracyjnego Rozdział I. Przepisy ogólne § 1. Zakres obowiązywania § 2. Zasady ogólne postępowania administracyjnego I. Uwagi ogólne II. Zasada praworządności III. Zasada prawdy obiektywnej IV. Zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli V. Zasada współdziałania VI. Zasada rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych VII. Zasada pogłębiania zaufania VIII. Zasada informowania IX. Zasada czynnego udziału stron w postępowaniu X. Zasada przekonywania XI. Zasada szybkości i prostoty postępowania XII. Zasada polubownego rozstrzygania kwestii spornych XIII. Zasada pisemności XIV. Zasada oceny działalności urzędów XV. Zasada dwuinstancyjności XVI. Zasada trwałości decyzji administracyjnej XVII. Zasada sądowej kontroli decyzji administracyjnej XVIII. Zasada prawomocności decyzji administracyjnej § 3. Organy wyższego stopnia i organy naczelne § 4. Właściwość organu administracji publicznej I. Właściwość ustawowa II. Określenie właściwości rzeczowej III. Określenie właściwości miejscowej IV. Spory o właściwość V. Skutki prawne wystąpienia sporu o właściwość VI. Spory kompetencyjne § 5. Wyłączenie pracownika oraz organu I. Uwagi ogólne II. Wyłączenie pracownika organu administracji publicznej III. Wyłączenie członka organu kolegialnego IV. Wyłączenie organu administracji publicznej V. Podsumowanie § 6. Strona I. Struktura podmiotowa ogólnego postępowania administracyjnego 1. Zasada uczestnictwa 2. Problem "współuczestnictwa" w postępowaniu administracyjnym 3. Podmioty i uczestnicy postępowania 3.1. Podmioty postępowania 3.2. Uczestnicy postępowania II. Legitymacja formalna i materialna w ogólnym postępowaniu administracyjnym 1. Strona postępowania 1.1. Interes prawny jako źródło legitymacji strony 1.2. Następstwo procesowe stron 2. Organizacja społeczna 2.1. Pojęcie i role procesowe organizacji społecznej 2.2. Organizacja społeczna jako podmiot postępowania na prawach strony 2.3. Organizacja społeczna jako uczestnik postępowania III. Zdolność podmiotowa w ogólnym postępowaniu administracyjnym IV. Zdolność procesowa i postulacyjna w ogólnym postępowaniu administracyjnym 1. Zdolność procesowa 2. Zdolność postulacyjna 3. Pełnomocnictwo § 7. Załatwianie spraw § 8. Doręczenia I. Uwagi ogólne II. Doręczenia elektroniczne III. Doręczenie hybrydowe IV. Zasada bezpośredniości doręczeń V. Obowiązek informowania o każdoczesnej zmianie adresu mającej miejsce w postępowaniu administracyjnym VI. Doręczenie właściwe osobie fizycznej VII. Doręczenie zastępcze osobie fizycznej z art. 43 KPA VIII. Doręczenie zastępcze osobie fizycznej z art. 44 KPA IX. Doręczenie pism w postępowaniu administracyjnym adresatom niebędącym osobami fizycznymi - charakterystyka X. Potwierdzenie doręczenia XI. Odmowa przyjęcia pisma przez adresata XII. Doręczenie pism kierowanych do osób nieznanych z miejsca pobytu, dla których sąd nie wyznaczył przedstawiciela XIII. Doręczenie przez obwieszczenie XIV. Wielość stron § 9. Wezwania I. Uwagi ogólne II. Zasada nieuciążliwości wezwań III. Terytorialne ograniczenie obowiązku osobistego stawienia się na wezwanie organu IV. Instytucja pomocy prawnej V. Elementy wezwania VI. Wezwania pilne VII. Zwrot kosztów § 10. Terminy I. Rodzaje terminów (terminy materialne i proceduralne) 1. Uwagi ogólne 2. Terminy proceduralne 3. Kryteria podziału terminów 4. Kwestie szczegółowe II. Początek biegu terminu III. Koniec terminu - sposób normatywnego oznaczenia IV. Koniec terminu a dzień ustawowo wolny od pracy V. Sposób obliczania terminów VI. Ustawowe warunki zachowania terminu VII. Instytucja przywrócenia terminu VIII. Przesłanki umożliwiające przywrócenie terminu IX. Organ właściwy do przywrócenia terminu. Forma przywrócenia terminu Rozdział II. Postępowanie § 11. Wszczęcie postępowania I. Postępowanie wszczynane na żądanie strony lub z urzędu II. Forma wszczęcia postępowania a możliwość wydania aktu administracyjnego związanego z tym zdarzeniem III. Wszczęcie postępowania z urzędu ze względu na szczególnie ważny interes strony (art. 61 § 2 KPA) IV. Data wszczęcia postępowania V. Inne zagadnienia 1. Data wszczęcia postępowania a termin załatwienia sprawy 2. Konieczność zawiadomienia wszystkich stron o wszczęciu postępowania VI. Dodatkowa regulacja instytucji wszczęcia postępowania VII. Podanie w KPA 1. Rodzaje pism noszących miano podania 2. Dopuszczalne środki wnoszenia podań 3. Zróżnicowanie skutków nieprawidłowo wniesionego podania 4. Pojęcie pozostawienia podania bez rozpoznania 5. Brak właściwości organu i forma załatwienia podania 6. Podanie dotyczące kilku spraw administracyjnych § 12. Metryki, protokoły, adnotacje I. Uwagi ogólne II. Metryka sprawy III. Protokoły i adnotacje § 13. Udostępnianie akt I. Zasada jawności wewnętrznej postępowania administracyjnego II. Zakres prawa wglądu strony do akt sprawy III. Udostępnianie akt w formie elektronicznej IV. Ograniczenia w udostępnianiu akt sprawy stronie V. Prawo wglądu w akta sprawy a RODO § 14. Dowody I. Cel postępowania dowodowego w KPA II. Środki dowodowe 1. Dokumenty 1.1. Dokumenty urzędowe 1.2. Dokumenty prywatne 1.3. Odpisy i wyciągi z dokumentów 2. Zeznania świadków 2.1. Niemożność bycia świadkiem 2.2. Prawo odmowy składania zeznań w charakterze świadka 2.3. Prawo odmowy odpowiedzi na pytania 2.4. Sankcje za niestawiennictwo i bezzasadną odmowę złożenia zeznań/odpowiedzi na pytanie 3. Opinie biegłych 4. Oględziny 5. Przesłuchanie strony 6. Oświadczenie strony III. Obowiązki i uprawnienia organu administracji w postępowaniu dowodowym 1. Obowiązki organu administracji w postępowaniu dowodowym 2. Uprawnienia organu administracji IV. Udział strony w postępowaniu dowodowym V. Uchybienia w postępowaniu dowodowym § 15. Rozprawa § 16. Mediacja w postępowaniu administracyjnym I. Uwagi ogólne II. Cel i charakter mediacji III. Podmioty uczestniczące w mediacji IV. Przeprowadzenie mediacji V. Wynagrodzenie za prowadzenie mediacji § 17. Zawieszenie postępowania § 18. Decyzja administracyjna I. Istota decyzji administracyjnej 1. Pojęcie decyzji administracyjnej 2. Nazwa aktu a charakter (treść) aktu administracyjnego 3. Rozstrzygnięcie sprawy co do istoty 4. Podstawy rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej 5. Rozstrzygnięcie sprawy co do istoty a jej zakończenie w instancji 6. Decyzje kolegialnych organów administracji publicznej 7. Decyzje częściowe i całkowite 8. Domniemanie załatwiania sprawy w formie decyzji II. Współdziałanie organów administracji publicznej w ramach wydawania decyzji 1. Współdziałanie organów administracji publicznej a przestrzeganie właściwości 2. Współdziałanie organów administracji publicznej - instytucja prawa materialnego a instytucja prawa proceduralnego 3. Istota postępowania głównego a postępowania opiniującego 4. Charakter zajęcia stanowiska przez organ współdziałający 5. Termin do zajęcia stanowiska przez organ współdziałający. Skutki przekroczenia terminu 6. Forma stanowiska organu - możliwość jego wzruszenia 7. Istota posiedzenia w trybie współdziałania 8. Zwołanie posiedzenia w trybie współdziałania 9. Skutki prowadzenia posiedzenia w trybie współdziałania III. Umorzenie postępowania 1. Uwagi ogólne 2. Umorzenie obligatoryjne 3. Umorzenie fakultatywne 4. Forma umorzenia i odmowy umorzenia postępowania administracyjnego 5. Skutki umorzenia postępowania administracyjnego IV. Składniki decyzji administracyjnej 1. Podstawowe składniki decyzji administracyjnej 1.1. Oznaczenie organu administracji publicznej 1.2. Data wydania decyzji administracyjnej 1.3. Oznaczenie strony lub stron postępowania 1.4. Podstawa prawna decyzji administracyjnej 1.5. Rozstrzygnięcie 1.6. Uzasadnienie decyzji administracyjnej A. Uwagi ogólne B. Uzasadnienie faktyczne C. Uzasadnienie prawne D. Uzasadnienie decyzji uznaniowej 1.7. Pouczenie 1.8. Podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego 1.9. Możliwość odstąpienia od uzasadnienia decyzji 2. Składniki dodatkowe decyzji administracyjnej 2.1. Uwagi ogólne 2.2. Termin, warunek, zlecenie 2.3. Inne składniki 2.4. Decyzje wydawane przez kolegialne organy administracji publicznej 2.5. Kompletność decyzji administracyjnej V. Rygor natychmiastowej wykonalności 1. Uwagi ogólne 2. Niezbędność nadania rygoru natychmiastowej wykonalności 3. Przesłanki nadania rygoru natychmiastowej wykonalności 4. Forma nadania rygoru natychmiastowej wykonalności VI. Doręczenie decyzji 1. Doręczenie decyzji administracyjnej jako realizacja zasady pisemności 2. Wydanie a doręczenie decyzji administracyjnej 3. Doręczenie na piśmie a ogłoszenie ustne 4. Skutki doręczenia decyzji administracyjnej 5. Związanie organu administracji publicznej doręczaną decyzją administracyjną 6. Uzewnętrznienie decyzji a związanie decyzją administracyjną 7. Doręczanie decyzji administracyjnej a możliwość jej zmiany VII. Wadliwość decyzji 1. Wady istotne a wady nieistotne decyzji administracyjnej 2. Tryb rektyfikacji 3. Sposób rozstrzygnięcia organu administracji publicznej 4. Sprostowanie decyzji 5. Legitymacja do uruchomienia trybu rektyfikacji § 19. Ugoda administracyjna I. Uwagi ogólne II. Warunki zawarcia ugody administracyjnej III. Czynności zmierzające do zawarcia ugody i jej skutki IV. Zatwierdzenie i odmowa zatwierdzenia ugody administracyjnej V. Uzupełnienie § 20. Milczące załatwienie sprawy I. Milczenie administracji II. Przepis prawa materialnego jako podstawa milczącego załatwienia sprawy III. Formy milczącego załatwienia sprawy w KPA IV. Termin milczącego załatwienia sprawy V. Postępowanie w sprawie, która może zostać załatwiona milcząco VI. Weryfikacja sprawy załatwionej milcząco VII. Możliwość zastosowania przepisów KPA dotyczących milczącego załatwiania spraw VIII. Milczące załatwienie sprawy a obowiązki informacyjne dotyczące przetwarzania danych osobowych § 21. Postanowienia I. Uwagi ogólne II. Postanowienie jako akt administracyjny III. Podmiot, przedmiot i treść rozstrzygnięcia - założenia ogólne IV. Klasyfikacja postanowień administracyjnych V. Składniki postanowienia administracyjnego 1. Uwagi ogólne 2. Oznaczenie organu administracji publicznej 3. Data wydania postanowienia 4. Adresat postanowienia 5. Podstawa prawna 6. Rozstrzygnięcie 7. Pouczenie 8. Uzasadnienie 9. Podpis 10. Składniki dodatkowe VI. Decyzja a postanowienie § 22. Odwołania I. Uwagi ogólne II. Charakter odwołania III. Warunki wniesienia odwołania IV. Czynności organu wydającego decyzję w I instancji V. Postępowanie organu odwoławczego § 23. Zażalenia § 24. Wznowienie postępowania I. Istota wznowienia postępowania II. Akty administracyjne poddane wznowieniu postępowania III. Przesłanki wznowienia postępowania 1. Przesłanki pozytywne 2. Przesłanki negatywne IV. Wszczęcie trybu postępowania wznowieniowego 1. Inicjatywa wznowienia postępowania 2. Organ właściwy do wznowienia postępowania 3. Termin 4. Forma wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania V. Podstawowe aspekty proceduralne 1. Data wszczęcia postępowania 2. Przepisy stosowane w postępowaniu podjętym w trybie wznowieniowym 3. Ograniczenia w uchyleniu decyzji w trybie wznowieniowym VI. Rodzaje decyzji administracyjnych kończących postępowanie w sprawie wznowienia postępowania VII. Suspensywność trybu wznowieniowego VIII. Konsekwencje decyzji wydanej w trybie wznowieniowym IX. Decyzja wznowieniowa jako decyzja wydana w I instancji § 25. Stwierdzenie nieważności decyzji I. Zagadnienia wstępne II. Akty administracyjne poddane instytucji stwierdzenia nieważności decyzji III. Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji 1. Przesłanki pozytywne 2. Przesłanki negatywne IV. Wszczęcie trybu stwierdzenia nieważności decyzji 1. Inicjatywa do podjęcia postępowania w trybie nadzwyczajnym 2. Organ właściwy 3. Forma wszczęcia postępowania V. Podstawowe aspekty proceduralne 1. Data wszczęcia postępowania 2. Etapy postępowania VI. Suspensywność instytucji VII. Rodzaje decyzji administracyjnych kończących postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji VIII. Konsekwencje decyzji wydanej w trybie nieważnościowym IX. Decyzja w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jako decyzja wydana w I instancji § 26. Zmiana lub uchylenie ostatecznej decyzji administracyjnej § 27. Wygaśnięcie decyzji administracyjnej I. Istota instytucji II. Przesłanki wygaśnięcia decyzji jako szczególna przesłanka jej wygaśnięcia III. Bezprzedmiotowość decyzji IV. Organ właściwy do stwierdzenia wygaśnięcia decyzji § 28. Postępowanie uproszczone I. Założenia postępowania uproszczonego II. Uproszczenia przedmiotowe III. Uproszczenia podmiotowe IV. Uproszczenia funkcjonalne Rozdział III. Przepisy szczególne w sprawach ubezpieczeń społecznych Rozdział IV. Udział prokuratora Rozdział V. Administracyjne kary pieniężne § 29. Zakres regulacji I. Uwagi ogólne. Definicja administracyjnej kary pieniężnej II. Reguły kolizyjne w zakresie nakładania administracyjnych kar pieniężnych III. Zasada zastosowania przepisu względniejszego dla strony IV. Przesłanki nakładania administracyjnej kary pieniężnej V. Kryterium "siły wyższej" VI. Przypadki warunkujące odstąpienie od nałożenia kary VII. Przedawnienie ukarania VIII. Zaległa administracyjna kara pieniężna IX. Przerwanie biegu terminu przedawnienia oraz udzielanie ulg w realizacji kary Rozdział VI. Wydawanie zaświadczeń Rozdział VII. Rozpatrywanie skarg i wniosków § 30. Prawo petycji § 31. Aspekt podmiotowy skarg i wniosków § 32. Zakres przedmiotowy skarg i wniosków § 33. Postępowanie w sprawie skarg i wniosków I. Postępowanie w sprawie skargi II. Postępowanie w sprawie wniosku Rozdział VIII. Europejska współpraca administracyjna § 34. Europejska współpraca administracyjna - informacje ogólne § 35. Europejska współpraca administracyjna - zakres podmiotowy § 36. Europejska współpraca administracyjna - zakres przedmiotowy, wniosek o udzielenie pomocy i pozostałe zagadnienia Rozdział IX. Opłaty i koszty postępowania § 37. Należności w ogólnym postępowaniu administracyjnym I. Opłaty II. Koszty postępowania III. Inne należności § 38. Ponoszenie opłat, kosztów i innych należności Część III. Postępowanie podatkowe Rozdział I. Uwagi ogólne Rozdział II. Organy podatkowe Rozdział III. Strony w postępowaniu podatkowym Rozdział IV. Przeprowadzenie postępowania Rozdział V. Uwagi końcowe Część IV. Szczególne postępowania administracyjne Rozdział I. Postępowania prowadzone przed Prezesem UOKiK § 1. Procedury hybrydowe § 2. Zasada inkwizycyjności postępowań § 3. Postępowanie wyjaśniające § 4. Postępowanie antymonopolowe w sprawach praktyk ograniczających konkurencję § 5. Postępowanie antymonopolowe w sprawach koncentracji § 6. Postępowanie w sprawach praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów § 7. Postępowanie w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone § 8. Postępowanie w sprawach nakładania kar pieniężnych Rozdział II. Postępowania prowadzone przed organami regulacyjnymi Część V. Postępowanie egzekucyjne Rozdział I. Uwagi ogólne Rozdział II. Przedmiot egzekucji Rozdział III. Podmioty postępowania egzekucyjnego Rozdział IV. Zasady ogólne postępowania egzekucyjnego i jego przebieg Rozdział V. Środki egzekucyjne Rozdział VI. Środki prawne Część VI. Ustrój sądów administracyjnych Rozdział I. Uwagi ogólne Rozdział II. Wojewódzkie sądy administracyjne Rozdział III. Naczelny Sąd Administracyjny Część VII. Postępowanie przed sądami administracyjnymi Rozdział I. Przepisy wstępne § 1. Przepisy ogólne § 2. Właściwość wojewódzkich sądów administracyjnych § 3. Właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego § 4. Skład sądu § 5. Wyłączenie sędziego I. Uwagi ogólne II. Wyłączenie sędziego z mocy prawa III. Wyłączenie sędziego na żądanie lub na wniosek strony Rozdział II. Strony § 6. Zdolność sądowa i procesowa § 7. Strony i uczestnicy postępowania § 8. Pełnomocnicy Rozdział III. Postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym § 9. Pisma w postępowaniu sądowym § 10. Skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego I. Zasada ogólna skargowości II. Legitymacja skargowa III. Procedura wnoszenia skargi do sądu administracyjnego 1. Wyczerpanie środków zaskarżenia 2. Termin 3. Formalizm skargi do WSA 3.1. Skarga w formie elektronicznej 4. Pośredni tryb wnoszenia skargi do sądu administracyjnego 4.1. Instytucja samokontroli (autokontroli) 4.2. Weryfikacja właściwości sądu administracyjnego 5. Wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności 6. Odrzucenie skargi przez WSA 7. Cofnięcie skargi § 11. Wniosek o wszczęcie postępowania przed WSA § 12. Sprzeciw od decyzji I. Uwagi ogólne II. Przedmiot sprzeciwu III. Wymogi formalne sprzeciwu IV. Tryb wniesienia sprzeciwu i postępowanie ze sprzeciwu V. Zakres rozstrzygania przez sąd w sprawie zainicjowanej sprzeciwem § 13. Doręczenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym I. Zasada oficjalności doręczeń w postępowaniu sądowoadministracyjnym II. Przedmiot doręczeń III. Stosowanie przepisów dotyczących doręczeń w postępowaniu cywilnym IV. Potwierdzenie doręczenia V. Doręczanie pism pomiędzy fachowymi pełnomocnikami VI. Doręczenie pism adresatowi bezpośrednio w sekretariacie sądu VII. Doręczenie właściwe VIII. Ograniczenie uciążliwości doręczeń IX. Obowiązek zawiadamiania sądu o każdej zmianie miejsca swojego zamieszkania, w tym adresu elektronicznego, adresu do doręczeń lub siedziby X. Doręczenia pism żołnierzom zasadniczej służby wojskowej oraz osobom pozbawionym wolności XI. Doręczenie zastępcze adresatowi - osobie fizycznej XII. Doręczenie zastępcze osobie fizycznej i adresatowi, który nie jest osobą fizyczną XIII. Odmowa przyjęcia pisma XIV. Doręczenia przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej (doręczenie elektroniczne) - uwagi ogólne XV. Doręczenia przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej - doręczenie właściwe XVI. Doręczenia przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej - doręczenie zastępcze XVII. Doręczenia pism adresowanych do strony, której miejsce pobytu nie jest znane § 14. Terminy w postępowaniu sądowoadministracyjnym I. Obliczanie terminów procesowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym II. Zachowanie terminu III. Zmiana długości terminów sądowych IV. Uchybienie terminu V. Przywrócenie uchybionego terminu § 15. Posiedzenia sądowe § 16. Postępowanie mediacyjne I. Uwagi ogólne II. Charakter postępowania mediacyjnego III. Mediator IV. Przeprowadzenie mediacji V. Wynagrodzenie mediatora VI. Skarga na akt wydany na podstawie ustaleń z postępowania mediacyjnego § 17. Tryb uproszczony § 18. Zawieszenie i podjęcie postępowania § 19. Orzeczenia sądowe § 20. Prawomocność orzeczeń Rozdział IV. Środki odwoławcze § 21. Skarga kasacyjna I. Podstawy i legitymacja skargowa II. Podstawy skargi kasacyjnej III. Cechy formalne skargi i jej odrzucenie IV. Orzeczenia sądu § 22. Zażalenie Rozdział V. Koszty postępowania § 23. Koszty w postępowaniu przed sądami administracyjnymi I. Koszty sądowe 1. Wpis 2. Opłata kancelaryjna 3. Wydatki 4. Zwolnienie od kosztów sądowych 5. Prawo pomocy II. Koszty działania pełnomocnika III. Koszty działania strony (uczestnika postępowania) § 24. Ponoszenie kosztów postępowania przed sądami administracyjnymi I. Uiszczanie kosztów sądowych II. Zwrot kosztów podróży oraz utraconego zarobku lub dochodu III. Odpowiedzialność za koszty postępowania (zasady i orzekanie) 1. Zasada samodzielnego ponoszenia przez strony (uczestników) kosztów postępowania 2. Zasada rezultatu 3. Zasada miarkowania (stosunkowego rozdzielenia) kosztów postępowania 4. Zasada słuszności 5. Zasada zawinienia 6. Orzekanie o kosztach postępowania Rozdział VI. Uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego § 25. Uchwały abstrakcyjne i uchwały konkretne - uwagi ogólne § 26. Uchwały abstrakcyjne § 27. Uchwały konkretne § 28. Forma prawna wystąpienia o podjęcie uchwały § 29. Udział prokuratora § 30. Kworum § 31. Odmowa podjęcia uchwały § 32. Uzasadnienie uchwały § 33. Ponowna uchwała Rozdział VII. Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego § 34. Uwagi ogólne § 35. Przebieg postępowania sądu w zakresie wznowienia postępowania Rozdział VIII. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia § 36. Uwagi ogólne § 37. Dopuszczalność skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia § 38. Postępowanie ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Rozdział IX. Wykonywanie orzeczeń sądowych Rozdział X. Postępowanie w razie zaginięcia lub zniszczenia akt § 39. Uwagi ogólne § 40. Właściwość sądu § 41. Wszczęcie postępowania § 42. Przebieg postępowania Rozdział XI. Przepisy z zakresu postępowania w obrocie zagranicznym § 43. Uwagi ogólne § 44. Doręczanie pism sądowych podmiotom unijnym § 45. Pełnomocnik do doręczeń Część VIII. Postępowanie administracyjne w Unii Europejskiej Rozdział I. Uwagi ogólne Rozdział II. Przepisy traktatowe Rozdział III. Karta Praw Podstawowych Rozdział IV. Regulacje sektorowe Rozdział V. Europejski Kodeks Dobrej Praktyki Administracyjnej Rozdział VI. Działania mające na celu stworzenie Kodeksu postępowania administracyjnego Unii Europejskiej Rozdział VII. Działania Rady Europy w obszarze postępowania administracyjnego Część IX. Transformacja administracji w e-administrację Rozdział I. Uwagi ogólne Rozdział II. Pojęcie e-administracji Rozdział III. Od społeczeństwa informacyjnego do społeczeństwa cyfrowego Rozdział IV. Nowe technologie w administracji publicznej Indeks rzeczowy