[1] Gibasiewicz W.A., Martyrologia Żydów lekarzy weterynarii w okupowanej Polsce, wyd. Witanet 2020, s. 200.
[2] Koskodan K. K., Najwierniejszy sojusznik. Historia Polskich Sił Zbrojnych w czasie II wojny światowej, wyd. Astra 2013, s. 224.
[3] Gill J., Rola profesora Eugeniusza Domańskiego w kształceniu lekarzy weterynarii w obozie jenieckim w Woldenbergu podczas II wojny światowej, [w:] Światło wśród burzy: szkolnictwo i oświata polska na Zachodzie w czasie drugiej wojny światowej, Zaniewska Teresa, Pospieszny Norbert, Stankiewicz Zygmunt (red.), Białystok 2004, s. 241.
[4] Konecka K., Listy dobiegniewskie, Dobiegniew 2010.
[5] Domański E., Akcja samokształcenia lekarzy i absolwentów w Oflagu II C Woldenberg, Medycyna Weter. 1 (1-2), 77-78, 1945.
[6] Jaśkowski L., "Woldenberczycy" Lekarze weterynarii w obozie jenieckim Woldenberg, Medycyna Weter. 7-8, 38, 1983.
[7] Korespondencja autora z Y. Godfrey w w latach 2011-2014.
[8] Gibasiewicz W.A., Życie godne pomnika, Warszawa 2011, s. 43.
[9] Krzymowski T., [w:] Wybitni polscy lekarze weterynarii XX wieku w nauce i zawodzie w opracowaniu E. K. Prosta, Lublin 2005, s. 69-72, o prof. E. Domańskim.
[10] Tischner M., [w:] Wybitni polscy lekarze weterynarii XX wieku w nauce i zawodzie w opracowaniu E. K. Prosta, Lublin 2005, s. 143-149 tak wspomina prof. L. Jaśkowskiego.
[11] www.wikipedia.com/gen. Stanisław_Tatar.
III. Porządkowanie archiwaliów obozowych
W niezbyt obszernej literaturze podejmującej tematykę jeńców wojennych osadzonych w obozach niemieckich spotyka się pomyłki, przeinaczenia i znaczne nieścisłości. Niniejszy rozdział ma wyjaśnić pewne nieprawdziwe informacje, które dotyczą trzech nazwisk związanych z naszym, weterynaryjnym środowiskiem. Będzie więc mowa o Zbigniewie Kozarze, Mieczysławie Lewandowskim i Karolu Schönpflugu.
W poszukiwaniach lekarzy weterynarii uwięzionych jako jeńcy wojenni w obozach niemieckich natrafiłem na cytowany już wcześniej interesujący artykuł pióra prof. Janusza Gilla: "Rola profesora Eugeniusza Domańskiego w kształceniu lekarzy weterynarii w obozie jenieckim w Woldenbergu podczas II wojny światowej" zamieszczonym w opracowaniu "Światło wśród burzy. Szkolnictwo i oświata polska na zachodzie w czasie drugiej wojny światowej" pod red. T. Zaniewska, N. Pospieszny, Z. Stankiewicz, Wyd. Uniwersytecie Trans Humana, Białystok 2004 r.
W tej publikacji prof. J. Gilla czytamy: "Na zakończenie studiów została powołana w obozie (Obóz II C w Woldenbergu - dop. W.G.) odpowiednia komisja, która egzaminowała jeńców-studentów. Wyniki tych egzaminów zostały udokumentowane na piśmie. Z różnych źródeł wynikało, że było ich jedenastu. Po wyzwoleniu - kilku absolwentów tych studiów, w oparciu o wyniki uzyskane przed komisją obozową - uzyskało potwierdzenie przez Radę Wydziału Weterynaryjnego Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, w 1945 roku. Otrzymali dyplomy lekarza weterynaryjnego i dzięki temu mogli zasilić służbę weterynaryjną zdziesiątkowaną przez obydwu okupantów.
W tym miejscu należy dodać - pisze dalej prof. J. Gill - że po uwolnieniu części Polski, od Bugu po Wisłę, przez Armię Czerwoną, w lipcu 1944 roku, zapanował niezwykły entuzjazm twórczy. Ludzie samorzutnie przystępowali do organizowania normalnego życia. Niewątpliwie też to było powodem rozpoczęcia organizacji uniwersytetu w Lublinie. Pierwszym rektorem był profesor dr Henryk Raabe. Są pierwsze przesłanki, że właśnie on nadał imię nowemu uniwersytetowi - Marii Curie-Skłodowskiej. Nie wiadomo jednak, dlaczego człony nazwiska sławnej uczonej zostały przestawione. Dzięki temu do dziś mamy UMCS w Lublinie.
Powstały wówczas Wydział Weterynaryjny UMCS już na wiosnę 1945 roku był tak zorganizowany, że Rada Wydziału 18 czerwca 1945 roku nadała pierwsze trzy dyplomy absolwentom studiów obozowych. Były to historyczne numery dyplomów:
Nr 1. Zbigniew Kozar (ur. 1918 r.)
Nr 2. Mieczysław Lewandowski (ur. 1914 r.)
Nr 3. Karol Schönpflug (ur. 1915 r.).
Następne dyplomy nadano 2 sierpnia 1945 roku:
Nr 4. Anna Kibitz (ur. 1919 r.)
Nr 5. Romualda Lechowska (ur. 1914 r.)
Nr 6. Józef Piotrowicz (ur. 1915 r.)
Nr 7. Janina Wierzbicka (ur. 1919 r.) - dyplom nadany 12 listopada 1945 r. Jest to obecna Pani Profesor dr hab. Janina Trawińska.
Zatem tylko czterech absolwentów studiów obozowych otrzymało dyplomy w 1945 roku, nie licząc 3 kobiet, które nie były w obozie. Prawdopodobnie wszyscy dalsi absolwenci obozowi otrzymali dyplomy w 1946 roku, gdyż w tym właśnie czasie, w drugim roku swej pracy Rada Wydziału Weterynaryjnego UMCS nadała aż 51 dyplomów /.../".
Powyższe informacje bardzo ucieszyły autora, gdyż na wcześniejszych listach obozowych znalazłem tylko nazwisko Józefa Piotrowicza. Przystępuję więc do przeszukiwania wszelkich dostępnych materiałów archiwalnych. Szukam więc: Zbigniewa Kozara, Mieczysława Lewandowskiego i Karola Schönpfluga.
W opracowaniu książkowym "50 lat Wydziału Weterynaryjnego Akademii Rolniczej w Lublinie" pod red. J. Rzedzickiego[1], Wyd. Akademii Rolniczej Lublin 1994 na s. 9 znajduję interesujący akapit: "Pierwsza Rada Wydziału zebrała się 20 listopada 1944 r., a działalność dydaktyczną rozpoczęto już w następnym miesiącu. Po powołaniu katedr i zakładów pracę podejmują lekarze weterynarii i pierwsi absolwenci Wydziału, którzy tworzą trzon kadry asystentów, aktywnie włączając się w proces dydaktyczny i organizacyjny. Wymienić tu należy takie nazwiska jak: /.../ Mieczysław Lewandowski /.../ Karol Schönpflug. W roku akademickim 1944/1945 uruchomiono pierwszy i drugi rok studiów, na którym studiowało 160 studentów. W związku z napływem wielu absolwentów z przedwojennych wydziałów weterynaryjnych, powołano komisję egzaminacyjną, która sprawdzała stopień opanowania wiedzy teoretycznej i praktycznych umiejętności. Na tej postawie wręczono już w roku akademickim 1944/1945 siedem pierwszych dyplomów, upoważniających do prowadzenia praktyki weterynaryjnej".
Przeszukanie "Listy nazwisk polskich oficerów więzionych w obozie jenieckim Woldenberg" przygotowanym przez Lubuskie Towarzystwo Genealogiczne (maj 2010) potwierdziło tylko pobyt w obozie Józefa Piotrowicza (nr 3953 na liście) - nr jeńca 415.
Podobny efekt uzyskano podczas poszukiwania wspomnianych nazwisk w kartotekach Fundacji Polsko-Niemieckiego Pojednania (straty.pl). Na znajdującej się kartotece jeńca Józefa Piotrowicza podano: "urodził się 12 marca 1915 r. w Olesinie, s. Stanisława i Balbiny. Do niewoli niemieckiej dostał się 1 października 1939 r. początkowo do obozu XVIII B Wolfsberg i przeniesiony do Oflagu II C Woldenberg. Nr jeńca 415. Uwolniony 1 maja 1945 r.".
We wspomnianej wcześniej publikacji "50 lat Wydziału Weterynaryjnego AR w Lublinie" na s. 43 Zb. Milart podaje: "Następnie kadrę pracowników powiększyli: lek. wet. Mieczysław Lewandowski - absolwent Wydziału Weterynaryjnego UW...".
W biografii Mieczysława Lewandowskiego zamieszczonej w publikacji opracowanej przez Edmunda K. Prosta[2]: "Wybitni polscy lekarze weterynarii XX wieku w nauce i zawodzie", wyd. Lubelskie Tow. Naukowe, Lublin 2005, s. 223 znajduje się wyjaśnienie okresu wojennego - "Po zdaniu matury w Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego w Lublinie rozpoczął 1934 r. studia na Wydziale Weterynaryjnym Uniwersytetu Warszawskiego. Dyplom lekarza weterynarii otrzymał w 1945 r. na Wydziale Weterynaryjnym Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. W czasie okupacji pracował jako lekarz weterynarii w Kraśniku, biorąc udział w ruchu oporu".
Natomiast w biografii Zbigniewa Kozara opracowanej przez prof. Alojzego Ramisza[3] ze Szczecina znajdujemy kolejną wątpliwość: "Po ukończeniu gimnazjum w Chyrowie (1936 r.) rozpoczął studia w Lwowskiej Akademii Medycyny Weterynaryjnej. Tam po raz pierwszy zetknął się z parazytologią /.../. Dyplom lekarza medycyny weterynaryjnej uzyskał w 1944 r. na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, gdzie został zatrudniony na stanowisku asystenta w Katedrze Parazytologii Wydziału Weterynaryjnego".
Karol Schönpflug ur. w 1915 r. obronił pracę doktorską w 1948 r. na UMCS.
Zbigniew Kozar i Mieczysław Lewandowski zajęli się nauką weterynaryjną z doskonałym skutkiem i uzyskali wybitne osiągnięcia naukowo-badawcze i tytuły profesorskie.
Reasumując: informacje podane w art. "Rola prof. E. Domańskiego..." a dotyczące studentów osadzonych w Oflagu II C Woldenberg nie są zgodne ze stanem faktycznym. W Oflagu Woldenberg nie był więziony Zbigniew Kozar, Mieczysław Lewandowski i Karol Schönpflug. Natomiast z wymienionej na początku rozdziału grupy w obozie był osadzony tylko Józef Piotrowicz.
W dalszej części omawianego artykułu prof. J. Gill zauważył: "Zatem tylko czterech absolwentów studiów obozowych otrzymało dyplomy w 1945 roku, nie licząc 3 kobiet, które nie były w obozie. Prawdopodobnie wszyscy dalsi absolwenci obozowi otrzymali dyplomy w 1946 roku, gdyż w tym właśnie czasie, w drugim roku swej pracy Rada Wydziału Weterynaryjnego UMCS nadała 51 dyplomów lekarza weterynarii, w tym były tylko 2 kobiety. Należy przypuszczać, że pozostali absolwenci obozowi nieco później zgłosili się do Rady Wydziału. Ale archiwa UMCS nie zawierają danych, skąd kto przybył, byle miał dokument uprawniający do otrzymania dyplomu".
Mając wykaz "absolwentów UMCS z 1946 roku" postanowiłem sprawdzić, które z wymienionych osób były więzione w Oflagu Woldenberg. Okazało się, że cztery osoby uwięzione i studiujące na "uniwersytecie woldenberskim" zgłosiły się do komisji egzaminacyjnej UMCS w Lublinie i w 1946 r. uzyskały dyplom lekarza weterynarii: Władysław Chróściewicz, Alojzy Cywa, Aleksander Gostyński i Roman Wargocki. Dalsze cztery osoby otrzymały dyplom w 1947 r.: Stanisław Kurowski, Jerzy Krzywosiński, Stefan Madeyski i Piotr Pietraszewski.
Razem z wymienionym wcześniej Józefem Piotrowiczem dyplomy lekarza weterynarii w wyniku studiowania weterynarii w obozie jenieckim w Woldenbergu uzyskało 9 osób.
