CZĘŚĆ I | PIERWSZA POŁOWA
Prawdziwym testem dla człowieka nie jest to, jak dobrze gra w roli wymyślonej przez siebie, ale jak gra w roli, którą los dla niego stworzył.
Vaclav Havel
ROZDZIAŁ I | SŁUCHANIE DELIKATNEGO SZEPTU
Rzekł więc do niego: Wyjdź i stań na górze przed Panem. A oto Pan przechodził, a wicher potężny i silny, wstrząsający górami i kruszący skały szedł przed Panem; lecz w tym wichrze nie było Pana. A po wichrze było trzęsienie ziemi, lecz w tym trzęsieniu ziemi nie było Pana. Po trzęsieniu ziemi był ogień, lecz w tym ogniu nie było Pana. A po ogniu cichy łagodny powiew.
1 Księga Królewska 19,11-12
Nie zawsze zwracałem uwagę na swoje życie. Szczerze mówiąc, zacząłem robić to dopiero gdy przekroczyłem czterdziestkę i odkryłem w sobie panikę sukcesu. Byłem prezesem i dyrektorem generalnym odnoszącej ogromne sukcesy firmy zarządzającej telewizją kablową. Byłem w pełni zaangażowany w dobre i rozwijające się małżeństwo. Mieliśmy syna, który był dla nas nagrodą i nie ma lepszego słowa, którego można by tu użyć. I oczywiście coś mnie gryzło. Jak to możliwe, że odnosiłem takie sukcesy, miałem tyle szczęścia, a jednak czułem się frustrująco niespełniony?
Wierzyłem w strategie i praktyki biznesowe, relacje rodzinne, istotę przyjaźni. Ale nie wiedziałem, jak pojednać te współzawodniczące interesy. A jeśli chodzi o najważniejszą dla mnie kwestię - moją wiarę - wiedziałem, w co wierzyłem, ale nie wiedziałem, co zrobić z tym, w co wierzę.
Wtedy właśnie zacząłem się zmagać się z tym, czego chcę od drugiej połowy swojego życia. Zostałem złapany przez nieokreślony, ale bardzo istotny pomysł na to, by uczynić moje życie prawdziwie owocnym, a nie zaledwie rentownym. Zarabianie dużej ilości pieniędzy ma swoje korzyści, ale czy którymś ze swoich działań pozostawiałem coś po sobie? Coś mówiło mi, że w życiu chodzi o coś więcej niż pieniądze. Zacząłem liczyć się z konsekwencjami poszczególnych pór w moim życiu i słuchać dźwięku delikatnego spokoju, który pojawia się nagle, niespodziewanie, po pożarze.
Zacząłem zadawać sobie poniższe pytania:
- Czy słucham tego cichego, słabego głosu? - Czy moja praca jest ciągle w centrum mojej tożsamości? - Czy moje życie postrzegam przez pryzmat wieczności? - Co jest moim najszczerszym celem? Moja praca? Moje przeznaczenie? - Co to naprawdę znaczy "mieć wszystko"? - Za co chcę zostać zapamiętany? - Jak wyglądałoby moje życie, gdyby naprawdę dobrze się poukładało?
W Piśmie Świętym Jezus naucza, że przyszedł na ziemię, żeby Jego naśladowcy żyli w obfitości, żyli pełnią życia. To jest wspaniałe uczucie. I wydaje mi się, że jego istota jest często niezauważana przez ludzi, którzy uważają religię za restrykcyjną i zabraniającą, którzy myślą, że Jezus przyszedł, by marszczyć gniewnie brwi i karcić, mówiąc: Nie! Jezus, którego ja poznałem i pokochałem, prowadził mnie ścieżkami szerokiego życia, nie małego czy wąskiego. Chciał, żebym głośno odpowiadał: Tak! życiu pełnemu znaczenia.
Jednak w pierwszej połowie nie słyszałem Jego "tak", ponieważ byłem zbyt zajęty, żeby słuchać.
Dla mnie wiara nie była istotną kwestią. Otrzymałem dar wiary w Boga w młodym wieku. Jednak przez większość pierwszej połowy życia byłem, używając sportowej metafory, pozostawiony na drugiej bazie. Spójrz na poniższy diagram, na który pomysł zaczerpnąłem od pastora i autora Ricka Warrena.
Pierwsza baza to drobne, dziecięce kroki wiary, czyli wszystko, czego potrzeba, by stać się członkiem Bożej rodziny. Dla mnie oznaczało to po prostu przyjęcie tego, że to, co Jezus mówi o sobie w Biblii, jest prawdą. Ten krok wymaga tego, co Kierkegaard nazwał "skokiem wiary". Wiara nie przeczy rozumowi, ale różni się od niego. Jako Boży dar wiara przyjmuje inny zestaw zdolności. Bez wiary jesteśmy obserwatorami działań serca i duszy. Z wiarą możemy wdrożyć nasze dwie dodatkowe zdolności, rozum i emocje, i razem z nimi ruszyć w podróż do drugiej bazy.
Dla mnie podróż do drugiej bazy całkowicie dotyczyła wiary. Najpierw angażowała serce, a potem głowę. Dotarcie do drugiej bazy wiązało się z przemianą "słuchacza Słowa" w "wykonawcę Słowa", jak nazywa ich Biblia; zmianą postrzegania wiary jako wewnętrznego systemu wierzeń w wiarę wyrażaną w zachowaniu pełnym miłości.
Tak jak większość osób, które chodzą do kościoła i wyrażają swoją wiarę w Boga, było mi wygodnie na drugiej bazie, gdzie upewniałem się, że wierzę we właściwe rzeczy. W niedzielę chodziłem do kościoła, słuchałem kazania, żeby wzmocnić swoją wiarę, a wszelkie działanie było dość mocno ograniczone do wrzucenia jakiejś sumy na tacę i uczenia dzieci od czasu do czasu na szkółce niedzielnej.
Nie ma niczego złego w wierze. To jest jedyna rzecz, jakiej Bóg od nas wymaga, żebyśmy przyjęli Jego dar wiecznego życia. Ale Bóg pragnie dla nas o wiele więcej niż tylko właściwego myślenia. Wiara wyrażona w działaniu jest najdoskonalszą drogą. Apostoł Paweł pisze o tym w swoim wielkim rozdziale, poświęconym miłości, w 13 rozdziale 1 Listu do Koryntian, który kończy słowami: "Teraz więc pozostaje wiara, nadzieja, miłość, te trzy; lecz z nich największa jest miłość". Greckie słowo oznaczające miłość, agape, oznacza również miłosierdzie. Miłosierdzie jest wyrażeniem miłości. Tak jakby wiara i nadzieja były zdobywane na drodze do drugiej bazy i miały nas wyposażyć na drugą połowę podróży do ostatniej bazy.
Trzecia baza polega na staniu się naśladowcą poprzez wyrażenie wiary w formie działania, zwykle w kontekście kościelnym - kościele lub jakiejś kościelnej organizacji. I w końcu jesteśmy na drodze do ostatniej bazy. Ten etap wymaga od nas, byśmy stali się "budowniczymi Królestwa", jak nazywa to Gordon MacDonald. To oznacza odnalezienie na świecie misji, która została specjalnie dla nas stworzona przez Boga. Grecy nazywają to przeznaczeniem, a poeta John Donne odniósł się do tego, mówiąc: "Żaden człowiek nie jest samotną wyspą".
Druga połowa boiska do baseballu dotyczy dobrych uczynków. Absolutnie nie jest ona oddzielona od pierwszej połowy, która dotyczy wiary, ale z niej wyrasta i tworzy z nią całość. Parafrazując słynne zdanie Listu Jakuba: "wiara bez uczynków jest martwa", ująłbym je w następujący sposób: wiara bez uczynków umiera. Życie wiary musi stać się życiem osobistej odpowiedzialności. Nogi i ręce muszą podążać za sercem i głową, inaczej ciało nie będzie całością.
Mimo że Bóg chciałby zobaczyć, jak wszyscy dobiegamy do ostatniej bazy, większość chrześcijan nigdy nie wychodzi poza wiarę. W 2007 roku przeprowadzono ankietę, która wykazała, że 82% Amerykanów deklaruje się jako chrześcijanie, co powinno wystarczyć do tego, by wszystkie sfery kultury były nasycone biblijnymi wartościami. Nie wątpię w wynik tej ankiety, ale muszę ci powiedzieć, że nie widzę w naszym społeczeństwie tylu dowodów wiary chrześcijańskiej. Wierzę, że dzieje się tak dlatego, że większość z nas utknęła pomiędzy pierwszą a drugą bazą.
W pierwszej połowie życia praktycznie nie ma czasu na wyjście poza drugą bazę. W tym okresie jesteśmy zdobywcami, którzy robią, co mogą, żeby zapewnić byt rodzinie, rozwijać karierę i przekazywać swoje wierzenia i wartości dzieciom. W dodatku w przypadku większości mężczyzn i na pewno rosnącej liczby kobiet pierwsza połowa to czas, w którym jesteśmy wojownikami. Musimy udowodnić sobie i innym, że potrafimy osiągnąć coś wielkiego, a najlepszym na to sposobem jest bycie ogromnie skoncentrowanym i pełnym napięcia.
Pierwszą połowę postrzegam jako okres na rozwijanie wiary i naukę o tym, w jak wyjątkowy sposób Biblia traktuje życie. Druga połowa, gdy presja maleje, wydaje się być czasem, w którym większość ludzi dobiega do drugiej bazy i próbuje zrobić coś z wiarą, którą rozwinęli. Tak było ze mną.
W Odysei, eposie opisującym życie Odyseusza, tytułowym bohaterem szarpią dwie wielkie siły: praca i dom. Czujesz z nim więź? Podczas pierwszej połowy my również jesteśmy rozrywani pomiędzy pragnieniem bycia z rodziną a przygodą związaną z budowaniem kariery. Czy jest coś dziwnego w tym, że nie słyszymy cichego, słabego głosu, który wzywa nas do czegoś lepszego?
Pierwsza połowa życia jest związana z osiąganiem i zdobywaniem, uczeniem się i zarabianiem. Większość z nas robi to w najzwyklejszy sposób: kształci się, staje się siłą roboczą, zakłada rodzinę, kupuje dom, zarabia dość pieniędzy, żeby zaspokoić potrzeby oraz kilka zachcianek, ustala cele i wspina się, by je zdobyć. Niektórzy gonią za nagrodą w bardziej spektakularny, agresywny sposób: domykają główną transakcję, wygrywają wielką sprawę, wykupują inne firmy lub wchodzą w fuzje, robią wszystko, co się da, żeby dotrzeć na szczyt. Bez względu na sposób działania, niewielu ma czas w pierwszej połowie na słuchanie Boga. Jeżeli w ogóle wykazujemy duchowe zainteresowanie, to zwykle przyjmuje ono formę typową dla pierwszej połowy: udział w komitecie ds. budowy kościoła, uczenie na szkółce niedzielnej czy organizowanie dorocznych pikników parafialnych.
Druga połowa jest bardziej ryzykowna, ponieważ wiąże się z życiem ponad przeciętną. Chodzi w niej o wykiełkowanie nasiona kreatywności i energii, które zostało w nas wszczepione, podlewanie i uprawianie go, dzięki czemu będziemy wydawać obity owoc. Wymaga to zaangażowania naszych darów w służbę innym i czerpanie osobistej radości, która jest wynikiem tego zaangażowania. Jest to taki rodzaj ryzyka, którego podjęcie przynosi przedsiębiorcy zwykle wspaniałe zyski.
Prawdziwy przedsiębiorca nie jest ryzykantem, nie musi również wykazywać się szczególną odwagą. On próbuje jedynie zebrać i sprawdzić jak najwięcej faktów dotyczących danego środowiska, które mogą wpłynąć na decyzję. A potem należy szybko podjąć decyzję. Podobnie, jeśli chcesz, żeby druga połowa życia była lepsza od pierwszej, musisz podjąć decyzję o rezygnacji z bezpiecznego życia na autopilocie. Musisz zmierzyć się z tym, kim jesteś, dlaczego wierzysz w to, w co wierzysz odnośnie twojego życia, i zastanowić się, co robisz, żeby swoim codziennym działaniom i relacjom nadać znaczenie i kształt.
W tej decyzji kryje się ryzyko: odrzucając na bok koc bezpieczeństwa, który ogrzewa cię w twojej strefie komfortu, być może będziesz musiał odrzucić punkty odniesienia. Na początku możesz czuć, że tracisz kontrolę nad swoim życiem.
A ja ci na to odpowiem: gratuluję.
Naprawdę dobrze jest oddać kontrolę i stać się w tym procesie bardziej świadomym swoich zmysłów - tych, które pozwalają nam uświadomić sobie życiowe przygody i nagrody.
Twoja przyszłość, zwłaszcza w tych burzliwych czasach, w dużym stopniu jest poza twoją kontrolą, bez względu na to, jak bardzo próbujesz ją zaplanować. Ta prawda ma zastosowanie w każdym sezonie twojego życia. Choć być może jest ona wyraźniejsza dla tych, którzy zbliżają się właśnie do wieku średniego, tak jak to było w moim wypadku, gdy przekroczyłem czterdziestkę.
Wejście w jesień życia było dla mnie przeorganizowaniem mojego czasu i skarbu, przekształceniem wartości i wizji tego, czym życie być powinno. Było czymś więcej niż odnową; było nowym początkiem. Było czymś więcej niż kontrolą rzeczywistości; był to świeży i nieśpieszny wgląd w najświętszą komnatę mojego serca, który w końcu dał mi możliwość zaspokojenia najgłębszych pragnień mojej duszy.
Okazało się też, że był to czas na sadzenie i wyrywanie z korzeniami, na płacz i na śmiech, czas narzekania i czas tańczenia, czas szukania i czas poddawania się, czas zatrzymywania i czas odrzucania. To był najważniejszy czas w moim życiu.
Jak na razie.
Norman Corwin, pisarz i reżyser, obecnie po dziewięćdziesiątce, wspomina swoje wejście w wiek średni w książce The Ageless Spirit:2 "Pamiętam, że najtrudniejsze były dla mnie czterdzieste urodziny. To był wielki symbol, ponieważ mówił mojej młodości: żegnaj, żegnaj, żegnaj. Ale wydaje mi się, że jeśli ktoś już wszedł w ten wiek, to tak jakby złamał barierę dźwięku".
Na pewno jest to czas odkrywania smaku "prawdziwej radości", jak określił to kiedyś George Bernard Shaw. Opisał to w następujący sposób:
"Oto prawdziwa radość życia: być wykorzystanym do celu, który uważasz za szczytny i być siłą natury, a nie jakimś małym, gorączkowym, samolubnym zlepkiem dolegliwości, żalów i narzekań na to, że świat nie poświęca się, by uczynić cię szczęśliwym. Uważam, że moje życie należy do całego społeczeństwa i dopóki żyję, moim przywilejem jest robić dla niego to, co potrafię. Chcę być całkowicie wykorzystany aż do śmierci, ponieważ im ciężej pracuję, tym więcej żyję. Cieszę się życiem. Życie nie jest dla mnie świecą. Jest wspaniałą pochodnią, która na chwilę dostała się w moje ręce i chcę, żeby zapłonęła możliwie najjaśniej, zanim przekażę ją przyszłym pokoleniom".
We wstępie poprosiłem cię o napisanie własnego epitafium, żeby pomóc ci zacząć myśleć o twojej drugiej połowie. Oto pytanie, które pomoże ci osiągnąć ten sam cel: Jeżeli twoje życie byłoby doskonałe, to jak by wyglądało?
Warto zastanowić się nad tym przez chwilę, ponieważ obraz, który się z tego wyłoni, pomoże ci znaleźć twoje szczęście, twój błogostan. Ale ten obraz będzie dokładny tylko pod warunkiem, że posłuchasz tego wewnętrznego, cichego, szeptu.
